Luận Văn Thạc Sĩ Về Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan Trong Tố Tụng Hình Sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls vấn đề oan và chính sách pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Tiến Dũng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Vấn Đề Oan Và Chính Sách, Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Về Bồi Thường Thiệt Hại Cho Ngƣời Bị Oan Trong Tố Tụng Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHẬN THỨC VỀ LÀM OAN NGƯỜI VÔ TỘI VÀ CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CHO NGƯỜI BỊ OAN
• 1.1. Nhận thức về làm oan người vô tội do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra
• 1.2. Khái niệm về oan cho người vô tội
• 1.3. Những yếu tố xác định một người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra
• 1.4. Nhận thức về chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan
• 1.4.1. Khái niệm chính sách pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự
• 1.4.2. Nội dung chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN LÀM OAN CHO NGƯỜI VÔ TỘI VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CHO NGƯỜI BỊ OAN
• 2.1. Tình hình làm oan người vô tội và thực hiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan
• 2.1.1. Tình hình làm oan người vô tội do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra
• 2.1.2. Tình hình thực hiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan
• 2.2. Nguyên nhân làm oan người vô tội và nguyên nhân gây nên những tồn tại trong thực hiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường thiệt hại cho người bị oan
• 2.2.1. Nguyên nhân làm oan cho người vô tội
• 2.2.2. Những tồn tại trong thực hiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về bồi thường cho người bị oan
• 2.2.3. Những nguyên nhân gây nên tồn tại vướng mắc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự đối với người bị oan
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÒNG NGỪA VIỆC LÀM OAN VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CHO NGƯỜI BỊ OAN
• 3.1. Những giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự về phòng ngừa làm oan và thực hiện bồi thường thiệt hại cho người bị oan
• 3.1.1. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự
• 3.1.2. Sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự 2003 trong đó có các chế định liên quan tới phòng ngừa việc làm oan
• 3.1.3. Xây dựng chế định bồi thường thiệt hại cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra trong Luật bồi thường nhà nước trên cơ sở kế thừa Nghị quyết 388
• 3.2. Những giải pháp nâng cao trách nhiệm của cơ quan và những người tiến hành tố tụng để phòng ngừa việc làm oan trong tố tụng hình sự
• 3.2.1. Trách nhiệm của tòa án trong việc giải quyết tranh chấp khi người bị oan khởi kiện tại Tòa
• 3.2.2. Giáo dục phẩm chất đạo đức, nâng cao trách nhiệm, và trình độ, năng lực pháp luật cho những người tiến hành tố tụng hình sự
• 3.2.3. Có chính sách tuyển dụng công khai, minh bạch, thu hút những người có tài, có đức vào làm việc trong các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.2.4. Tăng cường thanh tra, kiểm sát, giám sát đối với hoạt động tố tụng hình sự và xử lý nghiêm những cán bộ, công chức trong hoạt động của mình đã làm oan người vô tội
• 3.2.5. Quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong việc để xảy ra oan do cơ quan mình gây ra
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan Trong Tố Tụng Hình Sự

Bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong tố tụng hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Theo Điều 72 Hiến pháp, người bị oan có quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất và phục hồi danh dự. Việc này không chỉ giúp khôi phục quyền lợi cho người bị oan mà còn góp phần nâng cao niềm tin của công dân vào hệ thống tư pháp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực hiện bồi thường vẫn còn nhiều bất cập, cần được nghiên cứu và cải thiện.

1.1. Khái Niệm Bồi Thường Thiệt Hại Trong Tố Tụng Hình Sự

Bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự được hiểu là việc Nhà nước phải bồi hoàn cho người bị oan do hành vi sai trái của cơ quan có thẩm quyền. Điều này bao gồm cả bồi thường về vật chất và tinh thần, nhằm khôi phục danh dự và quyền lợi cho người bị oan.

1.2. Quyền Lợi Của Người Bị Oan Trong Tố Tụng Hình Sự

Người bị oan có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật. Điều này bao gồm quyền được bồi thường về tài sản, chi phí pháp lý và các thiệt hại khác phát sinh từ việc bị oan. Việc thực hiện quyền lợi này là rất cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan

Mặc dù có quy định pháp luật rõ ràng về bồi thường thiệt hại cho người bị oan, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các cơ quan tư pháp thường gặp khó khăn trong việc xác định mức độ thiệt hại và trách nhiệm bồi thường. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều người bị oan không nhận được bồi thường xứng đáng.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Xác Định Oan Sai

Việc xác định một người có bị oan hay không là một quá trình phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố pháp lý và thực tiễn. Các cơ quan tư pháp cần có quy trình rõ ràng để đánh giá và xác định oan sai một cách chính xác.

2.2. Thực Trạng Thực Hiện Bồi Thường Thiệt Hại

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp bồi thường thiệt hại cho người bị oan chưa được thực hiện đầy đủ. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và sự thiếu minh bạch trong quy trình bồi thường.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan

Để cải thiện tình hình bồi thường thiệt hại cho người bị oan, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và quy trình bồi thường là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người bị oan.

3.1. Cải Cách Pháp Luật Về Bồi Thường

Cần thiết phải sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại cho người bị oan. Điều này bao gồm việc làm rõ các quy trình và tiêu chí bồi thường để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Tư Pháp

Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp là một trong những giải pháp quan trọng. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi của người bị oan và cách thức thực hiện bồi thường một cách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan

Việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là một phần quan trọng trong việc xây dựng niềm tin của công dân vào hệ thống pháp luật. Các trường hợp bồi thường thành công sẽ tạo ra tiền lệ tốt cho các vụ án sau này.

4.1. Các Trường Hợp Điển Hình Về Bồi Thường

Có nhiều trường hợp điển hình về bồi thường thiệt hại cho người bị oan đã được thực hiện thành công. Những trường hợp này không chỉ giúp khôi phục danh dự cho người bị oan mà còn nâng cao uy tín của hệ thống tư pháp.

4.2. Kinh Nghiệm Quốc Tế Trong Bồi Thường Thiệt Hại

Nghiên cứu kinh nghiệm bồi thường thiệt hại cho người bị oan ở các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hơn trong việc thực hiện chính sách này. Các quốc gia như Pháp, Nhật Bản đã có những quy định rõ ràng và hiệu quả trong việc bồi thường cho người bị oan.

V. Kết Luận Về Bồi Thường Thiệt Hại Cho Người Bị Oan

Bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong tố tụng hình sự là một vấn đề cần được quan tâm và cải thiện. Việc thực hiện đầy đủ quyền lợi cho người bị oan không chỉ giúp khôi phục danh dự cho họ mà còn góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng và minh bạch.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bồi Thường

Bồi thường thiệt hại cho người bị oan không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nghĩa vụ đạo đức của Nhà nước. Điều này thể hiện sự tôn trọng quyền con người và bảo vệ công lý.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Bồi Thường Thiệt Hại

Trong tương lai, cần có những cải cách mạnh mẽ hơn nữa trong hệ thống pháp luật để đảm bảo quyền lợi cho người bị oan. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả bồi thường mà còn tạo ra một môi trường pháp lý công bằng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề oan có “a. Ngƣời đƣợc miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật… c. Những ngƣời thuộc các trƣờng hợp quy định tại Điều 1 của Nghị quyết này mà cố ý khai báo gian dối hoặc cung cấp tài liệu, vật chứng khác sai sự thật để nhận tội thay cho ngƣời khác hoặc để che giấu tội phạm”. Nhƣ vậy, theo các quy định nêu trên thì một ngƣời đƣợc bồi thƣờng thiệt hại, tức là đƣợc coi là bị oan do ngƣời có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra đều phải thuộc diện “Có bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự xác định ngƣời đó 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không thực hiện hành vi phạm pháp luật” (điểm a, khoản 1 Điều 1-Nghị quyết 388) hoặc phải thuộc diện “Có bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong họat động tố tụng hình sự xác định ngƣời đó không thực hiện hành vi phạm tội” (điểm b, c, d khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 388).

Vấn đề đặt ra ở đây là, trƣờng hợp một ngƣời tuy có thực hiện hành vi phạm tội nhƣng đã bị áp dụng các biện pháp tố tụng không đúng quy định của pháp luật, thậm chí bị Tòa án tuyên bản án nặng hơn so với quy định của pháp luật thì có coi là bị oan không? Trƣờng hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án nào đƣợc coi là oan? Và hiểu thế nào là “Không thực hiện hành vi phạm tội” trong Điều 1 Nghị quyết 388. Theo nghiên cứu của tác giả, trƣờng hợp một ngƣời tuy có thực hiện hành vi phạm tội nhƣng đã bị áp dụng các biện pháp tố tụng không đúng quy định của pháp luật, thậm chí bị Tòa án tuyên bản án nặng hơn so với quy định của pháp luật thì không đƣợc coi là bị oan, mà chỉ có thể xác định họ bị các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng sai pháp luật hình sự vì họ đã thực hiện tội phạm. Đối với trƣờng hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án thì phải theo quy định của Điều 164, Điều 169, Điều 251 Bộ luật tố tụng hình sự. Điều 164 quy định, a) Có một trong những căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 105 và Điều 107 của Bộ luật tố tụng hình sự hoặc tại Điều 19, Điều 25 và khoản 2 Điều 69 của Bộ luật hình sự; b) Đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh đƣợc bị can đã thực hiện tội phạm.

Điều 169 quy định, Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án khi có một trong những căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 105 và Điều 107 của Bộ luật này hoặc tại Điều 19, Điều 25 và khoản 2 Điều 69 của Bộ luật hình sự. Điều 251 quy định, khi có một trong những căn cứ quy định tại điểm 1 và điểm 2 Điều 107 của Bộ luật này thì Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm, tuyên bố bị cáo không có tội và đình chỉ vụ án; nếu có một trong những căn cứ quy định tại 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các điểm 3, 4, 5, 6 và 7 Điều 107 của Bộ luật này thì hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án. Nhƣ vậy, không phải mọi trƣờng hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án là gây nên oan, mà đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án gây nên oan chỉ có một trong ba trƣờng hợp sau đây đƣợc quy định tại Điều 107 và Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự: 1. Không có sự việc phạm tội; 2.

Hành vi không cấu thành tội phạm; 3. Đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh đƣợc bị can phạm tội. Còn lại tất cả những trƣờng hợp khác đều không đƣợc thừa nhận là làm oan trong hoạt động tố tụng hình sự. Xác định tình tiết “không thực hiện hành vi phạm tội” trong Điều 1 Nghị quyết 388, theo tác giả là ngƣời bị oan không thực hiện bất kỳ hành vi nào (bằng hành động và không hành động) đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự.

Việc không thực hiện hành vi phạm tội đƣợc thể hiện ở chỗ có chứng cứ chứng minh không có sự việc phạm tội xảy ra, hành vi không cấu thành tội phạm và không có chứng cứ chứng minh bị can phạm tội, mặc dù đã hết thời hạn điều tra. Do đó, dƣới góc nhìn khoa học có đối chiếu pháp luật thực định, từ những chủ trƣơng, chính sách và văn bản cụ thể cũng nhƣ phân tích của những nhà khoa học đi trƣớc theo quan điểm cá nhân của tác giả có thể nêu khái niệm “Oan trong tố tụng hình sự” nhƣ sau: Oan trong tố tụng hình sự là trường hợp một người không thực hiện hành vi cấu thành tội phạm mà bị áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự như bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố, truy tố, xét xử, thi hành án. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những yếu tố xác định một ngƣời bị oan do ngƣời có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra Phải nhắc lại rằng, việc xác định một ngƣời có bị oan trong tố tụng hình sự hay không thì không thể chỉ dựa vào lời kêu cứu của họ hay sự đồn thổi của dƣ luận mà phải có căn cứ (cả căn cứ thực tế và căn cứ pháp lý).

Xác định một ngƣời có thuộc trƣờng hợp bị oan do ngƣời có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra hay không “nhất thiết phải là một phán quyết của cơ quan có thẩm quyền”. Căn cứ xác định một ngƣời bị oan về bản chất cũng chính là căn cứ để minh oan cho họ. Minh oan ở đây bao gồm: bồi thƣờng các thiệt hại vật chất, tổn thất tinh thần, phục hồi danh dự không chỉ cho ngƣời bị oan mà còn cho cả thân nhân, cơ quan tổ chức nơi họ công tác. Thực chất của việc xác định oan trong tố tụng hình sự là minh oan cho ngƣời vô tội, khắc phục những hậu quả không đáng có đã giáng xuống đầu công dân.

Nguyễn Ngọc Chí và Đào Thu Hà khẳng định “Minh oan trong tố tụng hình sự là một quá trình bao gồm nhiều hành vi tố tụng ở các giai đoạn khác nhau của quá trình giải quyết vụ án và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Tham gia vào quá trình minh oan có nhiều chủ thể, trong đó có chủ thể phải thực hiện việc minh oan nhƣ một trách nhiệm pháp lý (cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng), có chủ thể chỉ tham gia vào quá trình đó với tƣ cách là ngƣời có quyền chứ không phải có trách nhiệm chứng minh sự vô tội của mình (bị can, bị cáo, ngƣời bị kết án)” [27]. Cũng theo TS. Nguyễn Ngọc Chí và Đào Thu Hà thì: “Cơ chế minh oan trong tố tụng hình sự bao gồm các yếu tố: 1/ Quyền bào chữa (tự bào chữa hoặc nhờ ngƣời khác bào chữa) của bị can, bị cáo; 2/ Trách nhiệm tiến hành các hoạt động minh oan của các cơ quan tiến hành tố tụng; 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3/ Bồi thƣờng thiệt hại cho ngƣời bị oan và trách nhiệm pháp lý của các cơ quan tiến hành tố tụng và ngƣời tiến hành tố tụng đối với việc làm oan ngƣời vô tội” [27].

Rõ ràng cả ở khía cạnh lý luận và theo quy định của pháp luật thực định thì việc xác định một ngƣời bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự là quyền hạn, đồng thời cũng là trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền mà cụ thể là cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự. Sở dĩ chúng ta khẳng định nhƣ vậy là bởi: chỉ các cơ quan đó mới có thẩm quyền đƣa ra những phán quyết về việc kết tội hay gỡ tội trên cơ sở các quy phạm pháp luật. Điều 72 Hiến Pháp Việt Nam 1992 đã ghi rõ: “Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Người bị bắt, bị giam giữ, bị truy tố, xét xử trái pháp luật có quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất và phục hồi danh dự.

Người làm trái pháp luật trong việc bắt, giam giữ, truy tố, xét xử gây thiệt hại cho người khác phải bị xử lý nghiêm minh.” Điều 9 - Bộ luật tố tụng hình sự 2003 cũng tiếp tục khẳng định “Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.” Nhƣ vậy việc xác định sự thật vụ án bao gồm đồng thời hai việc: “Làm rõ những chứng cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội, những tình tiết tăng nặng và những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo” (Điều 10, Bộ luật tố tụng hình sự 2003). Xác định sự thật vụ án là trách nhiệm của các cơ quan tố tụng hình sự nhƣ Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án. Pháp luật về bồi thƣờng nhà nƣớc của nhiều quốc gia cũng khẳng định thẩm quyền xác định một ngƣời bị oan trong hoạt động tố tụng (trong đó có tố tụng hình sự) cũng chính là các cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự. Ví dụ pháp luật của cả ba nƣớc Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc đều quy định căn cứ xác định một ngƣời bị oan là phán quyết của Tòa án có thẩm quyền.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật thực định về tố tụng hình sự của Việt Nam hiện hành cũng quy định trong nhiều văn bản liên quan về yếu tố xác định một ngƣời bị oan. Theo đó căn cứ này là những phán quyết của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự. Đây vừa là quyền, vừa là trách nhiệm của các cơ tiến hành tố tụng hình sự; còn ngƣời bị oan, họ có quyền nhƣng không có nghĩa vụ phải chứng minh sự oan khuất của mình. Chẳng hạn Điều 10 Bộ luật tố tụng hình sự quy định: “Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng.

Bị can, bị cáo có quyền nhƣng không buộc phải chứng minh là mình vô tội.