Chương 1. Một số vấn đề chung về phá sản và vai trò của Tòa án trong giải quyết yêu cầu phá sản; Chương 2. Vai trò cụ thể của Tòa án trong giải quyết yêu cầu phá sản theo quy định pháp luật Phá sản ở Việt Nam; Chương 3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao vai trò của Tòa án trong giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁ SẢN VÀ VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG GIẢI QUYẾT YÊU CẦU PHÁ SẢN 1.1 Khái quát về phá sản doanh nghiệp 1. Phá sản doanh nghiệp - Thủ tục tố tụng toà án đặc biệt ● Khái niệm thủ tục giải quyết phá sản Thủ tục giải quyết phá sản là thủ tục tư pháp vì nó do Tòa án với tư cách là cơ quan tư pháp tiến hành. Trong thủ tục phá sản khi các chủ nợ thực hiện quyền đòi nợ của mình nhưng yêu cầu đó không được đáp ứng từ phía con nợ thì xuất hiện một số xung đột về lợi ích tài sản giữ chủ nợ và con nợ. Xung đột này là xung đột về mặt tài sản, liên quan đến việc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ hợp đồng hoặc một sự kiện pháp lý nào đó.
Sự xung đột mà thực chất là sự không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ nghĩa vụ của một bên đương nhiên ảnh hưởng đến lợi ích của bên đối tác. Để có thể bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình, chủ nợ buộc phải yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với con nợ với mục đích thu hồi nợ. Khi có yêu cầu mở thủ tục phá sản, Tòa án phải xem xét yêu cầu đó có chính đáng hay không. Nếu xác định con nợ đã mất khả năng thanh toán thì tùy từng trường hợp cụ thể Tòa án căn cứ vào quy định của pháp luật để ra quyết định áp dụng thủ tục phù hợp là thủ tục phục hồi hoặc thủ tục thanh toán hay thủ tục tuyên bố con nợ bị phá sản.
Tại hội nghị chủ nợ các bên có thể chấp nhận hoặc không chấp nhận kế hoạch tổ chức lại hoạt động kinh doanh của con nợ thì đó cũng là một hình thức hòa giải để giải quyết xung đột pháp lý giữa các bên. Như vậy, xét về mặt đối tượng của hoạt động thì thủ tục giải quyết phá sản cũng là một thủ tục tư pháp vì đối tượng của nó là các quan hệ pháp lý phát sinh giữa bên có quyền và bên có nghĩa vụ, giữa một bên là chủ nợ và bên kia là con nợ. Tóm lại, xét về bản chất thì thủ tục phá giải quyết phá sản là một thủ tục tư pháp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đặc biệt, do Tòa án tiến hành nhằm giúp chủ nợ và con nợ giải quyết các tranh chấp có tính chất tài sản giữa họ với nhau [13, tr. ● Cấu trúc của thủ tục giải quyết phá sản Một trong những dấu hiệu đặc biệt chính là cấu trúc đặc thù của thủ tục giải quyết phá sản.
Nếu như tố tụng hình sự, tố tụng dân sự là một quá trình hoạt động của Tòa án và những người tham gia tố tụng, hình thành từ những giai đoạn nối tiếp nhau, giai đoạn trước là nên tảng cho giai đoạn sau, giai đoạn sau kiểm tra tính hợp pháp, khắc phục những thiếu sót của giai đoạn trước thì thủ tục phá sản là một quá trình hoạt động có cấu trúc hoàn toàn khác. Trong thủ tục giải quyết phá sản, nhiệm vụ của các thủ tục cấu thành có tính độc lập với nhau rất lớn. Thực hiện nhiệm vụ của thủ tục này không phải lúc nào cũng là tiền đề để thực hiện nhiệm vụ của thủ tục kia. Ví dụ như nhiệm vụ của thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác hẳn với nhiệm vụ của thủ tục thanh lý tài sản và thực hiện nhiệm vụ của thủ tục phục hồi không phải là tiền đề cho thủ tục thanh lý tài sản mà có thể loại trừ sự cần thiết của chính thủ tục thanh lý tài sản doanh nghiệp.
Theo Điều 5 Luật phá sản năm 2004 thì thủ tục giải quyết phá sản là một thủ tục lớn bao gồm nhiều thủ tục cấu thành và giữa những thủ tục cấu thành đó có mối liên hệ với nhau theo những nguyên tắc khác nhau [19, Điều 5]. Tính thứ tự, nối tiếp nhau không phải là yếu tố bắt buộc giữa các thủ tục cấu thành. Những quy định về mối quan hệ đặc thù giữa các thủ tục cấu thành trong thủ tục giải quyết phá sản là bước phát triển về lý luận của Luật Phá sản năm 2004 so với Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993. Điều này cho phép Tòa án giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản một cách linh hoạt tùy thuộc vào những trường hợp cụ thể (được quy định tại Điều 86, 87 và Điều 79, 80 Luật Phá sản năm 2004).
● Đặc điểm của thủ tục giải quyết phá sản Khác với thủ tục giải quyết một vụ kiện dân sự (tố tụng dân sự) hay thủ tục giải quyết một vụ kiện kinh tế (tố tụng kinh tế), thủ tục giải quyết một vụ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phá sản (tố tụng phá sản) được coi là một loại tố tụng tư pháp đặc biệt. Thủ tục này bao gồm thủ tục phục hồi, thủ tục thanh lý và thủ tục tuyên bố phá sản. Tính chất đặc biệt của thủ tục phá sản được thể hiện ở những điểm sau đây: Thứ nhất, thủ tục giải quyết phá sản là một thủ tục đòi nợ tập thể Trong thủ giải quyết phá sản việc đòi nợ được tiến hành tập thể. Các chủ nợ không thể tự mình đòi nợ riêng lẻ mà phải tập hợp lại thành một chủ thể pháp lý duy nhất gọi là hội nghị chủ nợ.
Hội nghị chủ nợ sẽ đại diện cho tất cả các chủ nợ để tham gia vào việc giải quyết phá sản. Nếu tài sản của con nợ không đủ để thanh toán tất cả các khoản nợ thì các chủ nợ được thanh toán theo tỷ lệ giữa khoản nợ mà doanh nghiệp phá sản còn thiếu với số tài sản còn lại của doanh nghiệp. Thứ hai, thủ tục giải quyết phá sản là thủ tục đòi nợ được tiến hành như một biện pháp cuối cùng của quá trình đòi nợ Nếu như thủ tục đòi nợ thông thường có thể được tiến hành bất cứ lúc nào thì thủ tục phá sản chỉ được áp dụng khi doanh nghiệp mắc nợ đã lâm vào tình trạng phá sản. Thủ tục phá sản chỉ xuất hiện như một giải pháp cuối cùng mà các chủ nợ phải sử dụng để đòi nợ khi mà các phương thức đòi nợ thông thường khác đã không có hiệu quả.
Thứ ba, hậu quả của thủ tục giải quyết phá sản thường là sự chấm dứt hoạt động của một thương nhân Trong thủ tục phá sản, Tòa án thường phải đưa ra những quyết định pháp lý đặc biệt như quyết định áp dụng thủ tục thanh lý để từ đó bán toàn bộ tài sản của doanh nghiệp thanh toán cho các chủ nợ. Như vậy, hậu quả của thủ tục giải quyết phá sản thường là sự chấm dứt hoạt động của một doanh nghiệp. Đặc điểm này khác với tố tụng dân sự hoặc kinh tế bởi vì trong tố tụng dân sự hoặc kinh tế, sau khi bản án của Tòa án có hiện lực pháp luật thì con nợ có nghĩa vụ phải chấp hành, nhưng sau khi trả nợ xong thì con nợ vẫn tồn tại và hoạt động một cách bình thường. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ tư, thủ tục giải quyết phá sản không chỉ là thủ tục đòi nợ mà còn là một thủ tục có khả năng giúp con nợ phục hồi hoạt động của doanh nghiệp Trong thủ tục phá sản, con nợ được Toà án tạo điều kiện tối đa cho việc phục hồi hoạt động kinh doanh.
Điều này có ý nghĩa rất quan trọng bởi việc một doanh nghiệp bị phá sản sẽ không chỉ gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của riêng bản thân chủ doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế - xã hội, khiến người lao động bị mất việc làm. Đối với chủ nợ, trong trường hợp con nợ gặp khó khăn, việc thanh lý ngay con nợ để nhận nợ không phải bao giờ cũng là giải pháp tối ưu cho họ vì không phải doanh nghiệp nào lâm vào tình trạng phá sản cũng còn đủ tài sản để thanh toán hết các món nợ của mình. Vì vậy, pháp luật cho phép con nợ được chủ động xây dựng phương án hòa giải và giải pháp tổ chức lại hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình. Thứ năm, thủ tục giải quyết phá sản - một thủ tục pháp lý có tính chất tổng hợp Thủ tục giải quyết phá sản là một thủ tục pháp lý rất phức tạp.
Tính phức tạp đó được thể hiện ở chỗ, khi giải quyết việc phá sản, Tòa án phải thụ lý và giải quyết nhiều công việc, nhiều mối quan hệ khác nhau về tính chất như giải quyết các vấn đề doanh nghiệp có mất khả năng thanh toán nợ hay không, giải quyết việc phục hồi hoạt động của doanh nghiệp, việc quản lý tài sản của doanh nghiệp con nợ. Thứ sáu, thủ tục giải quyết phá sản bao gồm các thủ tục tồn tại độc lập với nhau, mặc dù giữa các thủ tục có mối quan hệ nhất định với nhau nhưng không làm tiền đề cho nhau Trong thủ tục giải quyết phá sản, nhiệm vụ của các thủ tục cấu thành có tính độc lập với nhau. Việc thực hiện nhiệm vụ của thủ tục này không phải lúc nào cũng là tiền đề để thực hiện nhiệm vụ của thủ tục khác. Tuy nhiên giữa các thủ tục lại có mối quan hệ nhất định với nhau.
Và điều này cho phép Tòa 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com án giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản một cách linh hoạt tùy vào các trường hợp khác nhau. Các chủ thể tham gia quan hệ tố tụng Như phần trên đã phân tích, thủ tục phá sản là một thủ tục đòi nợ đặc biệt, không chỉ xét về quy mô, về tính chất mà còn cả về thành phần chủ thể tham gia. Để giải quyết xong một vụ phá sản, ít nhất phải có sự tham gia của các chủ thể như: Toà án, hội nghị chủ nợ, thiết chế (tổ chức, cá nhân) quản lý tài sản của con nợ và con nợ.