Nghiên Cứu Về Vai Trò Của Quản Tài Viên Trong Thủ Tục Phá Sản Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật kinh tế về quản tài viên trong thủ tục phá sản, phân tích vai trò và quy định pháp lý liên quan đến quản lý tài sản.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Ngọc
• Người hướng dẫn: Châu Thị Khanh Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia TP. HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Vai Trò Của Quản Tài Viên Trong Thủ Tục Phá Sản Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về pháp luật phá sản nói chung
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về thủ tục thanh lý và chủ thể quản lý, thanh lý tài sản trong quá trình giải quyết phá sản
• 1.4. Điểm mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TÀI VIÊN TRONG THỦ TỤC PHÁ SẢN
• 2.1. Khái quát chung về Quản tài viên
• 2.1.1. Khái niệm Quản tài viên
• 2.1.2. Bản chất công - tư của Quản tài viên
• 2.1.3. Vai trò của Quản tài viên
• 2.1.4. Mối quan hệ giữa Quản tài viên và các chủ thể khác trong thủ tục phá sản
• 2.2. Tiêu chuẩn và điều kiện trở thành Quản tài viên
• 2.2.1. Các tiêu chuẩn trở thành Quản tài viên
• 2.2.2. Điều kiện để Quản tài viên tham gia vào vụ việc phá sản
• 2.2.3. Cách thức để Quản tài viên tham gia vào vụ việc phá sản
• 2.2.4. Các chủ thể có quyền trong việc chỉ định Quản tài viên
• 2.2.5. Những vướng mắc trong việc chỉ định Quản tài viên
• 2.3. Nhiệm vụ, quyền hạn của Quản tài viên
• 2.3.1. Nhiệm vụ - quyền hạn của Quản tài viên trong hoạt động quản lý, thanh lý
• 2.3.2. Quy định pháp luật về nhiệm vụ - quyền hạn của Quản tài viên trong hoạt động quản lý, thanh lý tài sản phá sản
• 2.3.3. Những vướng mắc, bất cập phát sinh
• 2.3.4. Nhiệm vụ - quyền hạn của Quản tài viên trong thủ tục phục hồi
• 2.3.5. Quy định pháp luật về nhiệm vụ - quyền hạn của Quản tài viên trong thủ tục phục hồi
• 2.3.6. Những vướng mắc, bất cập phát sinh
• 2.3.7. Vấn đề trách nhiệm pháp lý của Quản tài viên trong quá trình tham gia vụ việc
• 2.3.8. Xử lý vi phạm đối với các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản
• 2.3.9. Tạm đình chỉ hành nghề đối với Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản
• 2.3.10. Các trường hợp phải từ chối thực hiện hoạt động quản lý, thanh lý tài sản
• 2.3.11. Khiếu nại, tố cáo
• 3. CHƯƠNG 3: [Tiêu đề chương 3 không rõ trong fulltext]
• 4. CHƯƠNG 4: MỐI QUAN HỆ GIỮA QUẢN TÀI VIÊN VÀ CÁC CHỦ THỂ KHÁC TRONG THỦ TỤC GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN
• 4.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình Quản tài viên ở Việt Nam
• 4.2. Những vướng mắc trong cơ chế hỗ trợ - giám sát đối với Quản tài viên
• 4.3. Quan hệ với cơ quan thi hành án
• 4.4. Chi phí Quản tài viên
• 4.5. Các phương pháp xác định chi phí Quản tài viên
• 4.6. Những vấn đề pháp lý phát sinh
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Quản Tài Viên Trong Thủ Tục Phá Sản

Thủ tục phá sản doanh nghiệp là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường. Nó không chỉ ảnh hưởng đến bản thân doanh nghiệp mà còn tác động đến chủ nợ, người lao động và đối tác. Theo UNCITRAL, khuôn khổ thể chế là rất quan trọng để vận hành một hệ thống phá sản hiệu quả, trong đó vai trò của Quản tài viên là yếu tố cơ bản. Quản tài viên đóng vai trò trung tâm trong việc thực thi hiệu quả luật về tình trạng mất khả năng thanh toán, bảo vệ tài sản và đảm bảo luật pháp được áp dụng công bằng. Mục tiêu của nghiên cứu này là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chế định quản tài viên, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản tài viên tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và bản chất công tư của Quản tài viên

Luật Phá sản năm 2014 định nghĩa Quản tài viên là cá nhân hành nghề quản lý, thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán. Bản chất công - tư của Quản tài viên thể hiện ở việc vừa thực hiện chức năng tư pháp (do Tòa án chỉ định), vừa hoạt động theo cơ chế thị trường, chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của mình. Cần làm rõ hơn về sự kết hợp này để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả trong hoạt động của Quản tài viên.

1.2. Mối quan hệ giữa Quản tài viên và các chủ thể khác

Quản tài viên có mối quan hệ phức tạp với nhiều chủ thể trong thủ tục phá sản, bao gồm Tòa án, chủ nợ, con nợ, và các bên liên quan khác. Mối quan hệ này cần được điều chỉnh một cách rõ ràng và minh bạch để tránh xung đột lợi ích và đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên. Việc xác định rõ quyền và trách nhiệm của từng chủ thể là rất quan trọng.

II. Thách Thức Vướng Mắc Trong Hoạt Động Quản Tài Viên

Mặc dù Luật Phá sản 2014 đã có những quy định về Quản tài viên, nhưng thực tiễn thực thi vẫn còn nhiều khó khăn và vướng mắc. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng bộ giữa Luật Phá sản và các luật khác như Luật Doanh nghiệp, Luật Thi hành án dân sự. Bên cạnh đó, cơ chế kiểm soát hoạt động của Quản tài viên còn chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng lạm quyền, vi phạm pháp luật. Theo một số chuyên gia, cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm của Quản tài viên.

2.1. Thiếu cơ chế giám sát và kiểm soát hiệu quả

Hiện nay, cơ chế giám sát và kiểm soát hoạt động của Quản tài viên còn nhiều hạn chế. Chưa có quy định cụ thể về việc kiểm tra, đánh giá hiệu quả công việc của Quản tài viên, cũng như chế tài xử lý vi phạm còn chưa đủ mạnh. Điều này tạo điều kiện cho Quản tài viên lạm quyền, gây thiệt hại cho chủ nợ và con nợ.

2.2. Xung đột lợi ích và vấn đề đạo đức nghề nghiệp

Nguy cơ xung đột lợi ích là một vấn đề nghiêm trọng trong hoạt động của Quản tài viên. Quản tài viên có thể có mối quan hệ với chủ nợ hoặc con nợ, dẫn đến việc không đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình giải quyết phá sản. Cần có những quy định chặt chẽ về đạo đức nghề nghiệp và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Quản Tài Viên

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của Quản tài viên, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường đào tạo và bồi dưỡng Quản tài viên, và xây dựng cơ chế giám sát và kiểm soát hiệu quả. Việc sửa đổi Luật Phá sản và các văn bản hướng dẫn thi hành là rất cần thiết để giải quyết những vướng mắc hiện tại. Ngoài ra, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế để áp dụng những mô hình quản lý Quản tài viên tiên tiến.

3.1. Sửa đổi Luật Phá sản và các văn bản hướng dẫn

Cần sửa đổi Luật Phá sản để làm rõ hơn về quyền và trách nhiệm của Quản tài viên, cũng như quy định cụ thể về quy trình lựa chọn, chỉ định và thay đổi Quản tài viên. Các văn bản hướng dẫn cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn và giải quyết những vướng mắc phát sinh. Cần quy định rõ về thẩm quyền của Thẩm phán trong thủ tục phá sản đối với hoạt động của Quản tài viên.

3.2. Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng Quản tài viên

Chất lượng đào tạo và bồi dưỡng Quản tài viên cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Cần có chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật phá sản, quản lý tài chính, và kỹ năng giải quyết tranh chấp. Ngoài ra, cần tổ chức các khóa bồi dưỡng thường xuyên để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho Quản tài viên.

3.3. Tăng cường tính minh bạch trong quản lý tài sản phá sản

Việc quản lý tài sản phá sản cần được thực hiện một cách minh bạch và công khai. Cần có quy định về việc công khai thông tin về tài sản phá sản, quy trình thanh lý tài sản, và kết quả phân chia tài sản. Điều này giúp chủ nợ có thể theo dõi và giám sát quá trình giải quyết phá sản, đảm bảo quyền lợi của mình.

IV. Ứng Dụng Kinh Nghiệm Thực Tiễn Về Quản Tài Viên Tại Việt Nam

Nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn về hoạt động của Quản tài viên tại Việt Nam là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật và đưa ra những giải pháp phù hợp. Cần phân tích những vụ việc phá sản cụ thể để rút ra những bài học kinh nghiệm về vai trò, trách nhiệm, và những khó khăn mà Quản tài viên gặp phải. Phân tích các case study về phá sản doanh nghiệp để hiểu rõ hơn về thực tiễn áp dụng pháp luật.

4.1. Phân tích các vụ việc phá sản điển hình

Phân tích các vụ việc phá sản doanh nghiệp điển hình để đánh giá vai trò của Quản tài viên trong việc quản lý tài sản phá sản, thanh lý tài sản, và phân chia tài sản cho chủ nợ. Xác định những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của Quản tài viên trong từng vụ việc.

4.2. Bài học kinh nghiệm và kiến nghị

Rút ra những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn hoạt động của Quản tài viên, và đưa ra những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quản tài viên trong tương lai. Kiến nghị về việc đào tạo, bồi dưỡng, và giám sát Quản tài viên.

V. Tương Lai Phát Triển Chuyên Nghiệp Hóa Quản Tài Viên

Hướng tới sự phát triển chuyên nghiệp hóa đội ngũ Quản tài viên là mục tiêu quan trọng trong quá trình cải cách pháp luật phá sản tại Việt Nam. Cần xây dựng một hệ thống Quản tài viên độc lập, chuyên nghiệp, và có đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế. Việc hợp tác quốc tế và tham khảo kinh nghiệm của các nước phát triển là rất cần thiết.

5.1. Xây dựng hệ thống Quản tài viên độc lập và chuyên nghiệp

Cần xây dựng một hệ thống Quản tài viên độc lập với Tòa án và các cơ quan nhà nước khác, đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình giải quyết phá sản. Xây dựng các tiêu chuẩn nghề nghiệp cao và quy trình đánh giá năng lực Quản tài viên.

5.2. Hợp tác quốc tế và tham khảo kinh nghiệm nước ngoài

Tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức và chuyên gia về pháp luật phá sản để học hỏi kinh nghiệm và áp dụng những mô hình quản lý Quản tài viên tiên tiến. Tham khảo pháp luật và thông lệ quốc tế về phá sản để hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Quản Tài Viên Trong Phá Sản

Vai trò của Quản tài viên là vô cùng quan trọng trong thủ tục phá sản tại Việt Nam. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực của Quản tài viên là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hiệu quả, công bằng, và minh bạch của hệ thống pháp luật phá sản. Đầu tư vào đào tạo quản tài viên và cải thiện kiểm soát hoạt động quản tài viên là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên liên quan và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

6.1. Tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính

Tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính về vai trò của Quản tài viên, những vướng mắc trong thực tiễn, và những giải pháp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quản tài viên.

6.2. Đề xuất và khuyến nghị cho tương lai

Đưa ra những đề xuất và khuyến nghị cụ thể cho việc phát triển đội ngũ Quản tài viên chuyên nghiệp, xây dựng một hệ thống pháp luật phá sản hiệu quả, và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Quản tài viên trong thủ tục phá sản" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Ngọc, chuyên ngành Luật Kinh tế (mã số: 62380107) tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2024), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Châu Thị Khánh Vân và TS. Nguyễn Hải An.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phá sản là một hiện tượng kinh tế khách quan trong nền kinh tế thị trường. Hậu quả của phá sản không chỉ giới hạn ở bản thân doanh nghiệp mất khả năng thanh toán mà còn tác động trực tiếp, dây chuyền đến các chủ nợ, người lao động, đối tác kinh doanh, cũng như sự ổn định kinh tế - xã hội và trật tự chính trị. Để giải quyết các xung đột lợi ích phát sinh, Nhà nước sử dụng công cụ pháp luật phá sản nhằm thiết lập trật tự giải quyết nợ tập thể và tái cơ cấu kinh tế.

Luật Phá sản năm 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2015) lần đầu tiên ghi nhận chế định Quản tài viên và Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, thay thế cho mô hình Tổ quản lý, thanh lý tài sản mang tính chất kiêm nhiệm, tập thể trước đây. Sự chuyển đổi này nhằm mục đích nâng cao tính chuyên nghiệp, khách quan và rút ngắn thời gian xử lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán. Tuy nhiên, sau một thời gian thực thi, các quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động của Quản tài viên bộc lộ nhiều bất cập. Các nhà lập pháp Việt Nam vẫn còn dè dặt trong việc phân định thẩm quyền và xây dựng cơ chế vận hành độc lập cho Quản tài viên so với các chuẩn mực quốc tế của Ủy ban Luật Thương mại Quốc tế của Liên Hợp Quốc (UNCITRAL) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về địa vị pháp lý, bản chất công - tư, cơ chế giám sát - hỗ trợ và đánh giá thực chứng hiệu quả vận hành của mô hình Quản tài viên tại Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích tổng quát của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng chế định Quản tài viên trong pháp luật phá sản; hệ thống hóa, phân tích và đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về Quản tài viên; từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về Quản tài viên tại Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 4 nội dung:

1. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, xác định các vấn đề học thuật còn bỏ ngỏ hoặc còn tranh luận.
2. Phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về địa vị pháp lý, bản chất và vai trò của Quản tài viên trong thủ tục phá sản.
3. Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành các quy định về Quản tài viên ở Việt Nam hiện nay.
4. Đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về Quản tài viên.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu trung tâm: Địa vị pháp lý của Quản tài viên trong pháp luật phá sản Việt Nam đã được quy định phù hợp để có thể hoàn thành vai trò là chủ thể quan trọng trong quá trình giải quyết phá sản chưa?

Để trả lời câu hỏi trung tâm, tác giả giải quyết 3 câu hỏi cụ thể:

1. Quản tài viên là ai? Có vị trí, vai trò như thế nào trong pháp luật phá sản?
2. Quyền và nghĩa vụ của Quản tài viên trong thủ tục phá sản được quy định như thế nào?
3. Để thực hiện công việc của mình, Quản tài viên có những mối liên hệ gì với những chủ thể liên quan?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu gồm:

• Giả thuyết 1: Việc chuyển đổi mô hình chủ thể quản lý, thanh lý tài sản sang Quản tài viên là xu thế khách quan, phù hợp chuẩn mực quốc tế; việc xác định rõ bản chất công - tư và tính chất xã hội hóa sẽ giúp giải quyết các bất cập về điều kiện, tiêu chuẩn cấp thẻ và hành nghề.
• Giả thuyết 2: Quản tài viên cần được trao đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lý tương xứng trong cả hoạt động thanh lý tài sản, thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh và tư cách đại diện cho doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
• Giả thuyết 3: Thiết lập mối quan hệ phân định rõ ràng giữa Quản tài viên với Tòa án, Cơ quan thi hành án dân sự, chủ nợ, con nợ, đồng thời vận hành cơ chế kiểm soát quyền lực thông qua quy tắc đạo đức, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và chế tài pháp lý.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành liên quan đến Quản tài viên - chủ thể tiến hành quản lý, thanh lý tài sản trong pháp luật phá sản Việt Nam; bản chất, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ pháp lý với các chủ thể liên quan; so sánh với các quy định tương ứng trong Luật Doanh nghiệp, Luật Thi hành án dân sự sửa đổi 2014, Luật Kiểm toán Nhà nước 2015 và chuẩn mực quốc tế (UNCITRAL, OECD).
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Thời gian: Tập trung vào giai đoạn từ khi Luật Phá sản năm 2014 và Nghị định số 22/2015/NĐ-CP có hiệu lực đến nay, có đối chiếu với lịch sử lập pháp phá sản Việt Nam (Luật Phá sản doanh nghiệp 1993, Luật Phá sản 2004).
  • Không gian: Quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành điểm luận và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:

  • Quốc tế: Roman Tomasic (1996, 2006);                        • Quốc tế: John A. Pottow (2017);
    Vanessa Finch (2009); Neil Cooper;                            Ford, Austin & Ramsay (2016);
    Julian R. Nyborg & Walter N. Torous;                          Anneli Loubser (2006).
    Jay Lawrence Westbrook et al. (2010);                       • Việt Nam: Trần Duy Triều (2016);
    Jeffrey N. Gordon & Wolf-Georg Ringe (2018).                  Viện Nghiên cứu lập pháp;
  • Việt Nam: Phạm Duy Nghĩa (2004);                              Nguyễn Tuấn Hải (2017, 2020);
    Chuyên đề Bộ Tư pháp - GTZ (2008);                            Hoàng Công Thi (1993);
    Phan Thị Mỹ Hạnh (2018).                                      Vũ Thị Hồng Vân (2009);
                                                                  Đặng Văn Huy (2010, 2012, 2018);
                                                                  Lê Hoàng Nhi (2019);
                                                                  Khúc Thị Phương Nhung (2019);
                                                                  Trần Thị Thu Hà (2019).

Các hướng nghiên cứu trước đây

1. Nghiên cứu về pháp luật phá sản nói chung:

   • Nghiên cứu quốc tế: Roman Tomasic (2006) phân tích sự hội tụ và đa dạng của luật phá sản Đông Á; Vanessa Finch (2009) tiếp cận quy trình phá sản doanh nghiệp như một cấu trúc xã hội - pháp lý phức tạp; Neil Cooper phân tích kinh nghiệm cứu hộ doanh nghiệp tại Vương quốc Anh; Julian R. Nyborg và Walter N. Torous so sánh luật phá sản Mỹ, Anh, Đức; Roman Tomasic và cộng sự (1996) khảo cứu mối quan hệ giữa văn hóa và quản trị phá sản tại 6 nền tài phán Châu Á; Jay Lawrence Westbrook, Charles D. Paulus và Harry Rajak (2010) đánh giá hệ thống vỡ nợ doanh nghiệp toàn cầu; Jeffrey N. Gordon và Wolf-Georg Ringe (2018) phân tích luật doanh nghiệp và quản trị phá sản so sánh.
   • Nghiên cứu trong nước: Phạm Duy Nghĩa (2004) phân tích phá sản trong bối cảnh thiết chế kinh tế - văn hóa Việt Nam và nhấn mạnh vai trò của hệ thống bổ trợ tư pháp; Chuyên đề Bộ Tư pháp - GTZ (2008) chỉ ra những hạn chế của Tổ quản lý, thanh lý tài sản và kiến nghị xã hội hóa; Phan Thị Mỹ Hạnh (2018) đánh giá việc thực thi Luật Phá sản 1993, 2004 và điểm mới của Luật Phá sản 2014.

2. Nghiên cứu về thủ tục thanh lý và chủ thể quản lý, thanh lý tài sản:

   • Nghiên cứu quốc tế: John A. Pottow (2017) phân tích nghĩa vụ ủy thác của người được ủy thác phá sản (Bankruptcy Trustee) theo luật Hoa Kỳ; Ford, Austin và Ramsay (2016) nghiên cứu chế định quản lý bên ngoài (external administration) trong luật công ty Úc; Anneli Loubser (2006) khảo cứu quy chế quản lý người hành nghề xử lý mất khả năng thanh toán tại Nam Phi và đối chiếu với Anh, Úc, Đức.
   • Nghiên cứu trong nước: Trần Duy Triều (2016) nghiên cứu thủ tục thanh lý tài sản và so sánh quy định Quản tài viên với khuyến nghị của OECD; Chuyên đề của Viện Nghiên cứu lập pháp phân tích mô hình cá nhân quản lý tài sản; Nguyễn Tuấn Hải (2017, 2020) chỉ ra bất cập trong thủ tục cấp chứng chỉ, chỉ định và phạm vi quyền của Quản tài viên; Hoàng Công Thi (1993) nghiên cứu kinh nghiệm quản lý tài sản tại Anh; Vũ Thị Hồng Vân (2009) đề xuất mô hình công ty quản lý tài sản tư nhân độc lập; Đặng Văn Huy (2010, 2012, 2018) phân tích địa vị pháp lý, kiến nghị quy tắc đạo đức và hoàn thiện chế định Quản tài viên; Lê Hoàng Nhi (2019) nêu vướng mắc trong hoạt động kiểm kê tài sản; Khúc Thị Phương Nhung (2019) phân tích chế định Quản tài viên hiện hành; Trần Thị Thu Hà (2019) nghiên cứu thủ tục phục hồi doanh nghiệp nhưng chưa làm sâu sắc vai trò của Quản tài viên.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc phân tích các chế định phá sản tổng thể, hoặc xem xét Quản tài viên như một bộ phận hỗ trợ kỹ thuật trong thủ tục thanh lý. Chưa có công trình nào nghiên cứu độc lập, chuyên sâu và có hệ thống về toàn bộ địa vị pháp lý của Quản tài viên tại Việt Nam, đặc biệt là:

• Luận giải bản chất lưỡng tính (công - tư) và vị trí "quản lý bên ngoài" của Quản tài viên.
• Đánh giá thực chứng hiệu quả hoạt động của Quản tài viên kể từ khi Luật Phá sản 2014 đi vào thực tiễn.
• Giải quyết thấu đáo các xung đột thẩm quyền và mối quan hệ tương tác giữa Quản tài viên với Tòa án, Cơ quan thi hành án dân sự, chủ nợ và con nợ.
• Xây dựng cơ chế xác định chi phí, thù lao Quản tài viên nhằm đảm bảo tính khả thi trong thực tế vận hành.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết phân tích

Luận án vận dụng 5 học thuyết nền tảng của khoa học pháp lý và kinh tế về phá sản:

Tên học thuyết / Lý thuyết	Học giả khởi xướng / Tiêu biểu	Luận điểm chính được tác giả trích dẫn và ứng dụng
Học thuyết về mặc cả của chủ nợ (Creditors’ Bargain Theory)	Thomas H. Jackson (1982), Douglas G. Baird (1984)	Coi luật phá sản là cơ chế thỏa thuận tập thể nhằm giảm thiểu chi phí đòi nợ và tối đa hóa giá trị sản nghiệp của con nợ; Quản tài viên đóng vai trò trung gian bảo vệ thỏa thuận.
Học thuyết về chính sách phá sản (Bankruptcy - Policy Theory)	Elizabeth Warren (1987)	Phản bác quan điểm kinh tế thuần túy; khẳng định luật phá sản phải bảo vệ các giá trị xã hội rộng lớn và người yếu thế; phân định bản chất công - tư của Quản tài viên (được chọn làm nền tảng lý thuyết chủ đạo).
Học thuyết pháp luật phá sản dựa trên hệ giá trị (Value - Based Theory)	Donald R. Korobkin (1991)	Tiếp cận phá sản như một chỉnh thể giải quyết khủng hoảng tài chính gắn liền với các chuẩn mực đạo đức, chính trị và ổn định xã hội; đòi hỏi trình tự kiểm soát chặt chẽ đối với chủ thể tố tụng.
Học thuyết về chia sẻ rủi ro (Risk - Sharing Theory)	Thomas H. Jackson, Robert E. Scott (1989), Barry E. Adler (1992)	Là mô hình mở rộng của học thuyết mặc cả; yêu cầu các chủ nợ cùng chia sẻ thất bại kinh doanh; Quản tài viên đóng vai trò quản lý, kiểm soát các đàm phán phân bổ rủi ro.
Lý thuyết đại diện (Agency Theory)	Michael C. Jensen, William H. Meckling (1976)	Giải quyết bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích giữa người chủ và người đại diện; luận án sử dụng để phân tích tư cách "quản lý bên ngoài" (external administration) của Quản tài viên đối với doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý cụ thể:

• Phương pháp hệ thống hóa các luận điểm khoa học: Tập hợp, phân loại, xâu chuỗi các nguồn tư liệu lý luận và thực tiễn để xây dựng khung phân tích xuyên suốt qua các chương.
• Phương pháp so sánh luật: Đối chiếu quy định của Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế của UNCITRAL, OECD, EBRD và quy định pháp luật của các quốc gia: Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản, Liên bang Nga, Thụy Điển, Latvia, Trung Quốc, Nam Phi, Úc.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng trong toàn bộ các chương để làm rõ các khái niệm, quy chuẩn pháp lý thực định, các điểm mâu thuẫn, chồng chéo trong Luật Phá sản 2014 và văn bản hướng dẫn thi hành.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam qua các thời kỳ: Luật Phá sản doanh nghiệp 1993, Luật Phá sản 2004, Luật Phá sản 2014, Nghị định số 22/2015/NĐ-CP, cùng các luật có liên quan (Luật Doanh nghiệp, Luật Thi hành án dân sự, Luật Kiểm toán Nhà nước).
• Tài liệu hướng dẫn lập pháp của các tổ chức quốc tế: Legislative Guide on Insolvency Law của UNCITRAL (2013), các báo cáo và nguyên tắc của Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu (EBRD), OECD.
• Số liệu thực tiễn giải quyết phá sản, các án lệ và báo cáo tổng kết thực tiễn áp dụng chế định Quản tài viên tại các Tòa án nhân dân và tổ chức hành nghề tại Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý liên quan đến đề tài ở cả phạm vi quốc tế và trong nước. Tác giả khái quát hóa tình hình nghiên cứu thành hai mảng lớn: pháp luật phá sản nói chung và chế định chủ thể quản lý, thanh lý tài sản.

Từ việc phân tích tổng quan, chương này rút ra 4 nhận định chung:

1. Pháp luật phá sản là công cụ điều tiết kinh tế thể hiện sự can thiệp của Nhà nước nhằm bảo đảm lợi ích chung.
2. Phạm vi điều chỉnh của pháp luật phá sản Việt Nam có tính đặc thù khi chỉ áp dụng đối với chủ thể kinh doanh là doanh nghiệp, hợp tác xã.
3. Thẩm quyền giải quyết phá sản được giao tập trung cho Tòa án nhân dân.
4. Mô hình tố tụng phá sản Việt Nam được thiết kế thành một quy trình duy nhất, tuần tự, trong đó Tòa án giữ vai trò quyết định, còn chủ thể quản lý tài sản trước năm 2014 chủ yếu đóng vai trò giúp việc.

Chương 1 xác định rõ các khoảng trống nghiên cứu, làm cơ sở hình thành các câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Lý luận chung về Quản tài viên trong thủ tục phá sản

Nội dung chương 2 tập trung giải quyết các vấn đề lý luận nền tảng về Quản tài viên:

• Khái niệm và bản chất: Theo khoản 7 Điều 4 Luật Phá sản 2014, Quản tài viên là cá nhân hành nghề quản lý, thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán trong quá trình giải quyết phá sản. Luận án phân tích bản chất công - tư của Quản tài viên: vừa thực hiện chức năng mang tính quyền lực công do Tòa án chỉ định/ủy quyền để bảo vệ trật tự kinh tế công cộng, vừa mang tính chất dịch vụ tư pháp tư nhân do các cá nhân đủ tiêu chuẩn chuyên môn hành nghề độc lập.
• Mô hình chủ thể quản lý tài sản: Luận án đối chiếu hai mô hình phổ biến trên thế giới: mô hình cá nhân chuyên nghiệp (Tín thác viên theo luật Hoa Kỳ; Quản tài viên theo luật Thụy Điển, Latvia; Quản trị viên theo luật Nhật Bản, Nga) và mô hình thiết chế tập thể (Việt Nam giai đoạn trước 2014, Trung Quốc). Luận án khẳng định việc chuyển đổi sang mô hình cá nhân Quản tài viên là phù hợp với quy luật khách quan và yêu cầu cải cách hành chính, xã hội hóa hoạt động bổ trợ tư pháp.
• Vai trò của Quản tài viên: Đóng vai trò then chốt trong việc bảo toàn sản nghiệp, chống tẩu tán tài sản, điều hòa xung đột lợi ích giữa tập thể chủ nợ và con nợ, hỗ trợ Tòa án vận hành quy trình tố tụng hiệu quả.
• Tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề: Luận án so sánh cơ chế cấp phép (licensing) và cơ chế đăng ký (registration); phân tích các tiêu chuẩn chuyên môn (luật sư, kiểm toán viên, người có trình độ cử nhân luật/kinh tế có kinh nghiệm) và các bất cập trong cách thức Tòa án chỉ định Quản tài viên tham gia vào vụ việc cụ thể.

Chương 3: Nhiệm vụ, quyền hạn của Quản tài viên trong thủ tục phá sản

Chương 3 phân tích sâu các quy định pháp luật thực định về địa vị pháp lý của Quản tài viên trong từng giai đoạn tố tụng phá sản:

• Trong hoạt động quản lý, thanh lý tài sản: Quản tài viên có nhiệm vụ xác minh, thu thập chứng cứ, quản lý tài liệu; lập bảng kê tài sản, danh sách chủ nợ; ngăn chặn hành vi bán, chuyển dịch tài sản trái phép; tổ chức thu hồi nợ và bán tài sản phá sản. Tác giả phân tích các bất cập phát sinh như: quy định thành phần kiểm kê tài sản phức tạp, thiếu cơ chế cưỡng chế trực tiếp khi con nợ không hợp tác bàn giao sổ sách, tài sản.
• Trong thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh: Luận án làm rõ quyền hạn của Quản tài viên trong việc giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sau khi có quyết định áp dụng thủ tục phục hồi; quyền đại diện cho doanh nghiệp mất khả năng thanh toán và việc tham gia xây dựng, theo dõi phương án phục hồi. Tác giả chỉ ra rằng thẩm quyền của Quản tài viên trong giai đoạn này còn hạn chế, chưa có quyền can dự thực chất vào công tác điều hành khi cần thiết.
• Vấn đề trách nhiệm pháp lý và chấm dứt tư cách: Phân tích các chế tài xử lý vi phạm đối với Quản tài viên, điều kiện tạm đình chỉ hoặc thu hồi chứng chỉ hành nghề, quy định về các trường hợp buộc phải từ chối tham gia vụ việc phá sản nhằm bảo đảm tính khách quan, cùng các cơ chế khiếu nại, tố cáo liên quan.

Chương 4: Mối quan hệ giữa Quản tài viên và các chủ thể khác trong thủ tục giải quyết phá sản

Chương 4 đánh giá thực chứng và phân tích các mối quan hệ đa chiều của Quản tài viên:

• Đánh giá hiệu quả hoạt động thực tế: Phân tích thực trạng hành nghề của Quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản từ năm 2015 đến nay; nhận diện các yếu tố ảnh hưởng như văn hóa kinh doanh thiếu minh bạch, tâm lý e ngại phá sản, và sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật.
• Mối quan hệ hỗ trợ và giám sát:
  • Với Tòa án (Thẩm phán): Phân tích sự phụ thuộc của Quản tài viên vào các quyết định tố tụng của Thẩm phán; tình trạng thiếu cơ chế phân định rõ ràng giữa quyền kiểm tra tư pháp của Tòa án và quyền chủ động nghiệp vụ của Quản tài viên.
  • Với Cơ quan thi hành án dân sự (Chấp hành viên): Làm rõ ranh giới thẩm quyền thanh lý, xử lý tài sản giữa Quản tài viên và Chấp hành viên sau khi có quyết định tuyên bố phá sản, chỉ ra những xung đột pháp lý trong thực tiễn áp dụng Luật Thi hành án dân sự.
  • Với Chủ nợ và Con nợ: Phân tích cơ chế giám sát của Hội nghị chủ nợ đối với Quản tài viên và nghĩa vụ trung lập của Quản tài viên khi xử lý các yêu cầu đòi nợ.
• Vấn đề chi phí và thù lao của Quản tài viên: Khảo cứu các phương pháp xác định chi phí (tính theo tỷ lệ phần trăm tài sản, tính theo giờ làm việc hoặc mức khoán cố định); chỉ ra các vướng mắc về nguồn tạm ứng chi phí khi doanh nghiệp phá sản không còn tài sản, gây khó khăn cho việc duy trì hoạt động của Quản tài viên.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án xây dựng và bổ sung hệ thống lý luận hoàn chỉnh về chế định Quản tài viên trong khoa học pháp lý Việt Nam, làm rõ bản chất công - tư, tính chất xã hội hóa hoạt động bổ trợ tư pháp và vị thế "quản lý bên ngoài" (external administration).
2. Hệ thống hóa các học thuyết phá sản hiện đại (học thuyết về chính sách phá sản của Elizabeth Warren, học thuyết mặc cả của Thomas H. Jackson, lý thuyết đại diện của Jensen và Meckling), chứng minh cơ sở lý luận của việc trao quyền độc lập, chuyên nghiệp cho Quản tài viên.
3. Rút ra các bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị chuyển giao cho Việt Nam thông qua việc đối chiếu với hướng dẫn lập pháp của UNCITRAL và khuyến nghị của OECD, EBRD.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Phân tích thực chứng toàn diện kết quả thi hành Luật Phá sản 2014 và Nghị định số 22/2015/NĐ-CP; chỉ rõ sự thiếu đồng bộ, mâu thuẫn giữa luật phá sản với các luật chuyên ngành (Luật Doanh nghiệp, Luật Thi hành án dân sự, Luật Đất đai).
2. Nhận diện các nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ giải quyết thành công các vụ việc phá sản tại Việt Nam còn thấp, bao gồm: sự dè dặt của nhà lập pháp trong việc phân quyền cho Quản tài viên, sự phức tạp trong cơ chế chỉ định, bất cập trong cơ chế tính chi phí và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Hoàn thiện khung pháp lý về địa vị Quản tài viên:
  • Mở rộng thẩm quyền cho Quản tài viên trong việc chủ động xác minh, phong tỏa, kiểm kê tài sản và thu hồi tài sản bị tẩu tán mà không cần phải chờ đợi quyết định phê chuẩn mang tính hình thức của Tòa án trong mọi bước.
  • Hoàn thiện quy định về tư cách đại diện của Quản tài viên đối với doanh nghiệp mất khả năng thanh toán trong thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh.
• Nâng cao chuẩn mực hành nghề và cơ chế giám sát:
  • Xây dựng và ban hành Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Quản tài viên nhằm chuẩn hóa hành vi và nâng cao trách nhiệm giải trình.
  • Quy định bắt buộc việc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với Quản tài viên và Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản để phòng ngừa rủi ro pháp lý.
  • Chuyển đổi linh hoạt giữa cơ chế cấp phép và đăng ký hành nghề theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng nâng cao tiêu chuẩn bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp và chi phí:
  • Rà soát, sửa đổi quy định phân định thẩm quyền giữa Quản tài viên và Chấp hành viên trong giai đoạn thi hành quyết định tuyên bố phá sản.
  • Thiết lập cơ chế xác định thù lao Quản tài viên linh hoạt, bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý; xây dựng quỹ hỗ trợ kinh phí giải quyết phá sản đối với các doanh nghiệp không còn tài sản thanh toán.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Luận án tập trung nghiên cứu trong khuôn khổ đối tượng áp dụng của Luật Phá sản 2014 là pháp nhân (doanh nghiệp và hợp tác xã), chưa mở rộng nghiên cứu sang chế định phá sản cá nhân (personal bankruptcy) do pháp luật Việt Nam hiện hành chưa thừa nhận chế định này.
• Các vấn đề về phá sản xuyên biên giới (cross-border insolvency) mới chỉ được khảo cứu ở góc độ lý luận và kinh nghiệm quốc tế, chưa đi sâu vào đánh giá thực tiễn áp dụng tại Việt Nam do số lượng vụ việc thực tế còn hạn chế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chế định phá sản cá nhân và vị trí của Quản tài viên quản lý tài sản cá nhân vỡ nợ.
• Nghiên cứu hoàn thiện quy chế pháp lý cho Quản tài viên trong các vụ việc phá sản xuyên biên giới, phục vụ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng của Việt Nam.
• Nghiên cứu mô hình tổ chức xã hội - nghề nghiệp độc lập của Quản tài viên (Hội Quản tài viên toàn quốc) nhằm tự quản và nâng cao vị thế nghề nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Phá sản năm 2014 và hoàn thiện Nghị định 22/2015/NĐ-CP cùng các thông tư hướng dẫn thi hành.
• Tòa án nhân dân và Thẩm phán: Hỗ trợ nhận diện đúng địa vị pháp lý của Quản tài viên, tạo thuận lợi trong việc phối hợp, chỉ định, giám sát và giải quyết các vướng mắc tố tụng trong thực tế xét xử phá sản.
• Quản tài viên, Luật sư, Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản: Cung cấp hệ thống lý thuyết, tiêu chuẩn hành nghề quốc tế, nhận diện rủi ro pháp lý và phương pháp xử lý các tình huống phức tạp trong quản lý, thanh lý tài sản và phục hồi doanh nghiệp.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học: Là tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập chuyên đề Luật Phá sản, Luật Kinh tế, Bổ trợ tư pháp cho giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quản tài viên theo Luật Phá sản 2014 có điểm gì khác biệt căn bản so với chủ thể quản lý tài sản trước đây?

Trước Luật Phá sản 2014, việc quản lý và thanh lý tài sản do Tổ quản lý, thanh lý tài sản đảm nhiệm. Đây là một thiết chế tập thể mang tính kiêm nhiệm, gồm đại diện của nhiều cơ quan (Chấp hành viên, cán bộ Tòa án, đại diện chủ nợ, con nợ, v.v.), dẫn đến sự thiếu chủ động, kéo dài thời gian xử lý. Luật Phá sản 2014 đã chuyển đổi sang mô hình cá nhân chuyên nghiệp là Quản tài viên (hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản) hoạt động độc lập, có chứng chỉ hành nghề, chịu trách nhiệm pháp lý cá nhân, phù hợp với chủ trương xã hội hóa dịch vụ bổ trợ tư pháp và thông lệ quốc tế.

2. Luận án sử dụng học thuyết nào làm nền tảng lý thuyết chủ đạo để lý giải vị trí của Quản tài viên?

Tác giả xác định Học thuyết về chính sách phá sản (Bankruptcy - Policy Theory) của Elizabeth Warren là nền tảng lý thuyết chủ đạo. Học thuyết này khẳng định luật phá sản không chỉ là công cụ thu nợ đơn thuần theo nguyên tắc thị trường (như học thuyết mặc cả của Jackson), mà còn nhằm bảo vệ các giá trị xã hội, người lao động và trật tự kinh tế. Từ đó, luận án lý giải Quản tài viên mang bản chất lưỡng tính công - tư, vừa hỗ trợ Tòa án thực thi quyền lực tư pháp công, vừa cung cấp dịch vụ quản trị tư nhân chuyên nghiệp.

3. Hai mô hình chủ thể quản lý tài sản phá sản trên thế giới được luận án so sánh gồm những mô hình nào?

Luận án phân loại hai mô hình chính:

• Mô hình cá nhân chuyên nghiệp: Điển hình là Tín thác viên (Bankruptcy Trustee) của Hoa Kỳ, Quản tài viên của Thụy Điển, Latvia, hoặc Quản trị viên của Nhật Bản, Liên bang Nga.
• Mô hình thiết chế tập thể: Điển hình là Tổ quản lý, thanh lý tài sản theo pháp luật Việt Nam giai đoạn trước năm 2014 và quy định trong Luật Phá sản Trung Quốc.

4. Những bất cập lớn nhất trong mối quan hệ giữa Quản tài viên với Tòa án và Cơ quan thi hành án là gì?

• Với Tòa án: Thiếu quy định phân định ranh giới rõ ràng giữa quyền kiểm tra tư pháp của Thẩm phán và quyền chủ động xử lý của Quản tài viên; Quản tài viên bị phụ thuộc vào nhiều quyết định phê duyệt trung gian khiến thủ tục kéo dài.
• Với Cơ quan thi hành án: Tồn tại sự chồng chéo về thẩm quyền giữa Quản tài viên và Chấp hành viên trong việc xử lý tài sản sau khi có quyết định tuyên bố phá sản, gây lúng túng trong việc tổ chức thi hành và thanh toán tài sản cho các chủ nợ.

5. Tại sao phương pháp xác định chi phí và thù lao cho Quản tài viên được luận án xem là trọng tâm hoàn thiện?

Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp mất khả năng thanh toán khi nộp đơn phá sản đã cạn kiệt tài sản. Nếu không có cơ chế xác định chi phí rõ ràng, linh hoạt (kết hợp giữa mức cố định, theo giờ và tỷ lệ thu hồi) và thiếu quỹ hỗ trợ tạm ứng, Quản tài viên sẽ từ chối nhận vụ việc hoặc không thể duy trì các hoạt động xác minh, kiểm kê, bảo quản tài sản, làm tê liệt quy trình giải quyết phá sản.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Quản tài viên trong thủ tục phá sản" của tác giả Nguyễn Thị Thanh Ngọc là công trình nghiên cứu hệ thống và toàn diện về chế định Quản tài viên trong pháp luật kinh tế Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết kinh tế - pháp lý hiện đại và phương pháp luật học so sánh với các chuẩn mực quốc tế của UNCITRAL và OECD, luận án đã làm sáng tỏ bản chất công - tư, vị trí "quản lý bên ngoài" và các điều kiện vận hành của Quản tài viên. Các kết quả đánh giá thực chứng và hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho tiến trình sửa đổi Luật Phá sản năm 2014 và thúc đẩy cải cách tư pháp kinh tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả khái quát về các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài ở hai cấp độ: các công trình nghiên cứu về pháp luật phá sản nói chung và các công trình nghiên cứu về thủ tục thanh lý và chủ thé quan lý, thanh ly tài sản trog quá trình giải quyết phá sản đề từ đó đánh giá được những nội dung có thể được kế thừa, tiếp thu và chi ra những khoảng trống pháp lý cần được bổ sung, làm rõ hơn trong luận án. Phần cuối chương này là những câu hỏi nghiên cứu được tác giả đặt ra nhằm định hướng cho việc thực hiện và hoàn thiện nội dung nghiên cứu. Lý luận chung về Quản tài viên trong thủ tục phá sản Nội dung chương này đề cập đến một số van dé lý luận chung nhất về quản tai viên như: khái niệm quản tài viên, phân định rõ bản chất công - tư và vai trò của chủ thé này trong tô tung phá sản; nêu ra những điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến việc lựa chọn mô hình chủ thể quản lý thanh lý tài sản trong một hệ thống pháp luật phá sản cụ thể. Từ đó, tác giả khái quát về các mô hình chủ thể quản lý, thanh lý tài sản đã được lựa chọn trong pháp luật phá sản Việt Nam, dồng thời chỉ ra những kinh nghiệm pháp lý trong việc xây dựng và hoàn thiện chế định quản tài viên ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ, quyền hạn của Quản tài viên trong thủ tục phá sản Đây là chương phân tích pháp luật thực định về địa vị pháp lý của quản tải viên, bao gồm các nội dung: tiêu chuẩn — điều kiện dé trở thành quản tài viên; cách thức dé một quản tải viên có thể tham gia vào một vụ việc phá sản; những nhiệm vu, quyền hạn cụ thé của quan tài viên trong quá trình tố tụng phá sản, bao gồm cả việc thực hiện hoạt động quản lý thanh lý tài sản hay tham gia vào thủ tục phục hồi hoạt dong kinh doanh của doanh nghiệp. Ở chương này, ngoài việc phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam, tác giả còn đề cập đến pháp luật phá sản một số quốc gia. và các khuyến nghị của một số định chế như OECD, UNCITRAL về chủ thể quản lý, thanh lý tài sản nhằm đánh giá, luận giải sự tương đồng và khác biệt. Mối quan hệ giữa Quản tài viên với các chủ thể khác trong thủ tục phá sản.

Thông qua một số khảo sát thực tế, trong chương 4 tác giả đã đánh giá hiệu quả hoạt động của quan tài viên từ khi Luật Pha sản 2014 có hiệu lực và được thi hành trên thực tiễn. Tác giả tập trung phân tích những yếu té tác động đến hiệu qua hoạt động thực tế của quản tài viên, đó là những mối quan hệ mang tính giám sát — hỗ trợ (với Toà án, với các chủ nợ, con nợ và với cơ quan thi hành án) và đặc biệt là cách thức xác định chi phí quản tài viên hiện nay ở Việt Nam dé từ đó đưa ra một số đề xuất, kiến nghị liên quan đến các vấn đề này nhằm tăng cường vai trò và hiệu quả hoạt động thực tế của quản tài viên. TONG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu đề tài 1.

Các công trình nghiên cứu về pháp luật phá sản nói chung Trên thế giới, vấn đề phá sản và pháp luật phá sản có lịch sử lâu đời. Những nghiên cứu về pháp luật phá sản và vấn đề thanh lý tài sản của doanh nghiệp phá sản trong pháp luật phá sản không còn là mới mẻ. Công trình đâu tiên phải kề đến là quyển sách Insolvency Law in East Asia được Roman Tomasic của Đại học Victoria — Melburne biên tập từ nghiên cứu của nhiều tác giả vào năm 2006. Với mục tiêu chính là nghiên cứu về “sự đa dạng và hội tụ” trong Luật Phá sản ở Đông Á, công trình cung cấp một cái nhìn tổng quan về luật phá sản và các quy tắc và thủ tục liên quan ở các nước Đông Á.

Với nhận định răng cải cách luật phá sản đã trở thành một chủ đề cấp bách của một số chính sách công ở nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ qua và điều này đặc biệt xảy ra ở nhiều nơi ở Châu Á trong thập kỷ qua. Nhiều quốc gia đã và đang tìm cách sửa đổi các luật hiện hành của họ nhằm đưa chúng trở nên chặt chẽ hơn, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về thông lệ tốt nhất. Các tiêu chuẩn này đã được phát triển bởi các cơ quan đa phương như Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB, Ngân hàng Thể giới - WB, Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF, Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế - OECD và Ủy ban Luật thương mại quốc tế của Liên hiệp quốc - UNCITRAL cũng như của các cộng đồng hành nghề như INSOL International. Các nhóm đặc biệt như Diễn đàn Cải cách tinh trạng mat khả năng thanh toán ở Châu A (FAIR) cũng đã đóng góp rất nhiều vào việc phát triển các ý tưởng về tình trạng mat khả năng thanh toán ở Châu Á; các thủ tục của họ đã được phổ biến rộng rãi thông qua OECD.

Qua những nội dung nghiên cứu được trình bày, các tác giả của công trình nghiên cứu này cho rằng việc: “. thiết lập một hệ thống quan lý rủi ro mat kha năng thanh toán (IRM) hiệu quả phụ thuộc vao sự tác động lẫn nhau thành công của ba quá trình: thiết kế, xây dựng luật và thực hiện. Nếu không chú ý nhiều đến các quy trình mà luật được tạo ra và những trở ngại đối với việc thực hiện, thì dù thiết kế có phức tạp đến đâu, nó cũng sẽ không thành công. Và do đó, một phần của hệ thống pháp luật về phá sản có thể được thực hiện thành công mà không cần hiểu biết đầy đủ về 18 cách nó dựa vào và đóng góp vào hoạt động của các phần tử khác trong hệ thống.

Điều này gây khó khăn cho việc tìm kiếm đơn giản dé ghép một chế độ pháp lý giải quyết tình trang mat khả năng thanh toán một cách phi lý từ một quốc gia phát triển ở một nơi trên thế giới sang một quốc gia đang phát triển ở châu Á”. Nói như vậy, sẽ rất hữu ích khi xem xét một số nỗ lực cải cách luật phá sản trên diện rộng hiện đang diễn ra. Công trình Corporate Insolvency Law — Perspectives and Principals cua tác gia Vanessa Finch, Giáo su ngành Luật tai London School of Economics and Political Science (do Cambridge University Press ấn hành năm 2009). Nếu ấn bản đầu tiên của công trình chỉ đề xuất một ý tưởng về việc sửa đổi cơ bản về luật mat khả năng thanh toán - một ý tưởng nhằm phục vụ cho các mục đích xã hội cũng như doanh nghiệp thì ấn bản thứ hai đã đưa vào một loạt các thay đổi mà sau đó đã giúp định hình lại luật và thực tiễn về vỡ nợ và phá sản, chăng hạn như việc củng cô văn hóa cứu hộ ở Vương quốc Anh, sự xuất hiện và tham gia của chính quyền "định sẵn" và sự thay thế rộng rãi của cơ quan tiếp nhận hành chính bằng quản trị viên.

Đồng thời cũng xem xét tác động của những thay đổi mạnh mẽ trong hoạt động tín dụng (và kinh doanh), sự di chuyên ngày càng nhiều "thủ tục phá sản" đối với giai đoạn vỡ nợ tiền chính thức của công ty và việc tìm hiểu, điều tra về tình trạng mất khả năng thanh toán, của một đội ngũ chuyên gia. Nhìn về tương lai, Vanessa Finch cho rằng cần phải thay đổi cách tiếp cận nếu luật phá sản được phát triển với tính thống nhất và có mục đích và tác giả đã đưa ra một khuôn khổ cho cách tiếp cận như vậy. Điểm đáng lưu ý ở công trình này là tác giả đã nhận định rang các quy trình phá sản doanh nghiệp không phải là cơ quan hành chính hay quy tắc luật lệ, chúng là các thủ tục phức tạp trong đó các quy tắc, chính sách và thông lệ pháp lý và hành chính, chính thức và không chính thức được thực hiện bởi các tác nhân khác nhau. Những tác nhân đó, đến lượt nó, có nền tang văn hóa, thể chế, kỷ luật và chuyên môn ảnh hưởng đến công việc của họ.

Họ cũng hoạt động dưới ảnh hưởng của nhiều loại chính sách kinh tế, nghề nghiệp và các tiêu chuẩn và phải chịu nhiều ràng buộc khác nhau, từ nghĩa vụ pháp ly và nghĩa vụ nghề nghiệp đối với khách hang va kỳ vọng 19 của chính công ty. Sự thành công của bat kỳ hệ thống phá san nào phụ thuộc rat lớn vào những người quản lý hệ thống đó, và các học giả pháp lý xã hội đã nhắn mạnh pháp luật phá sản không được áp dụng theo cơ chế thị trường mà được điều động hoặc thao túng bởi các cơ cau hành chính được thiết kế và áp đặt bởi những người chỉ phối. Bài viếtA Perspective from a UK Insolvency Practitioner của Neil Cooper — đối tác phụ trách Cục phụ hồi Doanh nghiệp và Phá sản doanh nghiệp quốc gia tai Robson Rhodes. Trong bai viết, ông cho biết, ở Vương quốc Anh, điều quan trọng nhất là hoạt động giải cứu doanh nghiệp.

Tác giả sử dụng cách ví von: những con vịt đã chết (dead ducks) cần phải được chôn càng nhanh càng tốt, còn những con vit qué (lame ducks) — “không quá lớn dé không hỏng” (not too big to fail) — có kha năng phục hồi, cần phải được phục hồi một cách bền vững chứ không chỉ đơn giản là sống sót. Điều đó tốt cho người lao động, cho các ngân hàng, cho nền kinh tế và cho toàn xã hội. Và dé thực hiện mục tiêu đó, với tư cách một chuyên gia, tác giả đề xuất 12 yêu cầu liên quan đến cải cách pháp lý nhăm xây dựng một thủ tục hợp lý, nhanh gọn và đơn giản cho quá trình giải quyết phá sản. Có thé ké đến như: xây dựng các hệ thống phục hồi chức năng, bảo vệ tài sản của con nợ trên toàn thế giới, đơn giản hoá các thủ tục tố tụng, đơn giản hoá thủ tục thanh lý, khả năng kiểm tra, giám sát các chủ nợ và những người nằm ngoài hệ thống tài phán.

Bài báo A Comparison of US, UK, and German Insolvency Codes của Julian R.Nyborg, and Walter N.Torous đăng trên Financial Management (Vol 25, No. Bài báo khái quát và đánh giá về ba đạo luật phá san của Anh, Đức va Hoa ky và so sánh hiệu quả của chúng dựa trên một số tiêu chuẩn.