Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Hủy Hoại Rừng Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tội hủy hoại rừng trong luật hình sự việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Phương Minh
• Người hướng dẫn: Ts. Cao Thị Oanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Hủy Hoại Rừng Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG
• 1.1. Khái niệm và các dấu hiệu cơ bản của tội hủy hoại rừng
• 1.1.1. Khái niệm tội hủy hoại rừng
• 1.1.2. Các dấu hiệu pháp lý của tội hủy hoại rừng
• 1.1.3. Khách thể của tội hủy hoại rừng
• 1.1.4. Mặt khách quan của tội hủy hoại rừng
• 1.1.5. Mặt chủ quan của tội hủy hoại rừng
• 1.1.6. Chủ thể của tội hủy hoại rừng
• 1.1.7. Trách nhiệm hình sự và hình phạt đối với tội hủy hoại rừng
• 1.1.8. Phân biệt tội hủy hoại rừng với một số tội khác
• 1.1.9. Phân biệt tội hủy hoại rừng với tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng
• 1.1.10. Phân biệt tội hủy hoại rừng với tội vi phạm các quy định về quản lý rừng
• 1.1.11. Phân biệt tội hủy hoại rừng và tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI HỦY HOẠI RỪNG
• 2.1. Tình hình xét xử tội hủy hoại rừng từ năm 2006-2011
• 2.2. Một số vướng mắc trong thực tiễn xét xử
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật hình sự đối với tội hủy hoại rừng
• 3.1.1. Về các dấu hiệu định tội
• 3.1.2. Về các dấu hiệu định khung
• 3.1.3. Về hình phạt
• 3.2. Mô hình lý luận của tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự
• 3.3. Nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định pháp luật hình sự đối với tội hủy hoại rừng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tội Hủy Hoại Rừng Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Tội hủy hoại rừng là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong luật hình sự Việt Nam. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, tình trạng hủy hoại rừng đang diễn ra ngày càng phức tạp, gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và đời sống con người. Việc quy định rõ ràng về tội hủy hoại rừng trong luật hình sự là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm Tội Hủy Hoại Rừng và Ý Nghĩa Pháp Lý

Tội hủy hoại rừng được định nghĩa là hành vi gây thiệt hại đến rừng, làm suy giảm khả năng tái sinh và bảo vệ môi trường. Khái niệm này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp các cơ quan chức năng thực hiện đúng quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả trong công tác bảo vệ rừng.

1.2. Các Dấu Hiệu Cơ Bản Của Tội Hủy Hoại Rừng

Các dấu hiệu cơ bản của tội hủy hoại rừng bao gồm hành vi xâm phạm, thiệt hại đến tài nguyên rừng và mức độ nguy hiểm của hành vi. Những dấu hiệu này cần được xác định rõ ràng để có thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm.

II. Thực Trạng Tội Hủy Hoại Rừng Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng tội hủy hoại rừng tại Việt Nam đang ở mức báo động. Nhiều vụ việc hủy hoại rừng diễn ra với quy mô lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng đến môi trường và hệ sinh thái. Các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này bao gồm sự thiếu hụt trong công tác quản lý, giám sát và xử lý vi phạm. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn tình trạng này.

2.1. Tình Hình Xét Xử Tội Hủy Hoại Rừng Từ Năm 2006 Đến Nay

Từ năm 2006 đến nay, số vụ xét xử tội hủy hoại rừng vẫn còn thấp so với thực tế diễn ra. Nhiều vụ việc không được đưa ra ánh sáng do thiếu chứng cứ hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình xét xử và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

2.2. Những Vướng Mắc Trong Thực Tiễn Xét Xử

Trong thực tiễn xét xử, nhiều vướng mắc đã xuất hiện, như việc xác định mức độ thiệt hại, trách nhiệm hình sự của các đối tượng vi phạm. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc xử lý tội hủy hoại rừng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Vệ Rừng Tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc giám sát và xử lý các hành vi vi phạm.

3.1. Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật Về Tội Hủy Hoại Rừng

Cần xem xét và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội hủy hoại rừng, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

3.2. Tăng Cường Công Tác Tuyên Truyền Về Bảo Vệ Rừng

Tuyên truyền về tầm quan trọng của rừng và các hệ lụy từ việc hủy hoại rừng là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục cộng đồng cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

IV. Kết Luận Về Tội Hủy Hoại Rừng Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Tội hủy hoại rừng là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm và giải quyết triệt để. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là rất cần thiết để bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sống. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được mục tiêu bảo vệ rừng bền vững.

4.1. Tương Lai Của Công Tác Bảo Vệ Rừng Tại Việt Nam

Công tác bảo vệ rừng tại Việt Nam trong tương lai cần được chú trọng hơn nữa, với sự tham gia của toàn xã hội. Các chính sách và biện pháp cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững của tài nguyên rừng.

4.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể Để Nâng Cao Hiệu Quả

Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, và phát triển các chương trình bảo vệ rừng bền vững sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm thiểu tình trạng hủy hoại rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng và đất lâm nghiệp chiếm khoảng 30% tổng diện tích tự nhiên của Việt Nam, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cân bằng hệ sinh thái, điều hòa khí hậu và phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, tình trạng xâm hại tài nguyên rừng vẫn diễn biến hết sức phức tạp với hàng nghìn hecta rừng tự nhiên bị tàn phá mỗi năm. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cho thấy số vụ án hủy hoại rừng được đưa ra xét xử còn rất khiêm tốn so với số lượng vi phạm thực tế, bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý và vướng mắc trong khâu định tội danh.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, các yếu tố cấu thành Tội hủy hoại rừng theo quy định tại Điều 189 Bộ luật Hình sự năm 1999, đồng thời đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử sơ thẩm giai đoạn 2006 - 2011 trên phạm vi toàn quốc. Nghiên cứu tập trung vào các địa bàn điểm nóng về lâm nghiệp như Tây Bắc, Miền Trung và Tây Nguyên, nhằm phân tích sự tương thích giữa văn bản luật với diễn biến thực tế.

Ý nghĩa khoa học của đề tài thể hiện qua việc xây dựng hệ thống luận cứ vững chắc nhằm phân hóa trách nhiệm hình sự, hạn chế tối đa nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý oan sai. Về mặt thực tiễn, các kết quả nghiên cứu góp phần nâng tỷ lệ xử lý đúng tội danh tại các cấp tòa án lên trên 85%, đồng thời cung cấp giải pháp lập pháp khả thi cho quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam, bao gồm bốn yếu tố cơ bản: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Song song với đó là lý thuyết bảo vệ môi trường bằng công cụ pháp luật hình sự và nguyên tắc cá thể hóa hình phạt.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

• Tội hủy hoại rừng: Hành vi cố ý đốt rừng, chặt phá rừng hoặc các hành vi cơ giới, hóa chất khác làm chết cây rừng hoặc ô nhiễm đất rừng nghiêm trọng trái quy định pháp luật.
• Khách thể trực tiếp: Trật tự quản lý nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng, sự bền vững của môi trường sinh thái.
• Mặt khách quan và hậu quả nghiêm trọng: Được xác định theo diện tích rừng bị tàn phá vượt định mức xử phạt hành chính theo Nghị định số 99/2009/NĐ-CP hoặc giá trị lâm sản thiệt hại từ 30 triệu đồng trở lên theo Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT.
• Hình phạt: Hệ thống chế tài gồm ba khung hình phạt chính với mức tù giam từ 6 tháng đến 15 năm cùng hình phạt bổ sung phạt tiền từ 5 triệu đến 50 triệu đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm hệ thống văn bản pháp luật thực định từ Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 cùng các số liệu thống kê tư pháp trong giai đoạn 6 năm (2006 - 2011).

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 40 bản án hình sự sơ thẩm xét xử về Tội hủy hoại rừng được chọn lọc theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại các tỉnh Điện Biên, Bắc Giang, Hà Tĩnh, Bình Thuận, Đắk Lắk và Bình Định. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu này là nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng sinh thái rừng khác nhau (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất) và bao quát đầy đủ các dạng hành vi phạm tội thực tế.

Tác giả sử dụng phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê so sánh, tổng hợp đối chiếu và lịch sử cụ thể. Việc lựa chọn phương pháp này giúp chỉ rõ mối liên hệ giữa các tiêu chí định lượng diện tích trong văn bản dưới luật với thực tiễn áp dụng của Hội đồng xét xử xuyên suốt tiến trình từ năm 2006 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm từ 40 bản án hình sự sơ thẩm giai đoạn 2006 - 2011 đã mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, hành vi phá rừng trái phép chiếm tỷ lệ áp đảo với 65% tổng số vụ án (26/40 bản án), cao gấp 3,25 lần số vụ đốt rừng trái phép (chiếm 20% với 8/40 bản án) và gấp 4,33 lần các hành vi khác như đào bới, san ủi đất rừng (chiếm 15% với 6/40 bản án).

Thứ hai, động cơ phạm tội vì mục đích vụ lợi kinh tế chiếm tới 86,5% tổng số vụ án được nghiên cứu. Người phạm tội chủ yếu hủy hoại rừng để lấy đất canh tác nông nghiệp, trồng cây công nghiệp, khai khoáng hoặc nuôi trồng thủy sản.

Thứ ba, quy mô diện tích rừng bị hủy hoại trong các vụ án hình sự là rất lớn, vượt xa ngưỡng xử phạt hành chính. Điển hình như vụ án tại Điện Biên làm thiệt hại 8.580 m2 rừng tự nhiên, vụ án tại Yên Thế (Bắc Giang) tàn phá 9.260 m2 rừng tái sinh, và vụ án tại An Nhơn (Bình Định) hủy hoại hơn 18.000 m2 rừng phòng hộ với tổng thiệt hại tài sản trên 110 triệu đồng.

Thứ tư, tình trạng cán bộ quản lý lâm nghiệp thoái hóa tiếp tay cho tội phạm diễn biến nghiêm trọng. Điển hình là vụ án tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ gây thiệt hại 51,98 ha rừng tự nhiên trạng thái IIb, hay vụ án tại Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú chuyển nhượng trái phép hơn 83 ha rừng đặc dụng để trục lợi 500 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên xuất phát từ áp lực sinh kế của người dân miền núi, giá trị kinh tế gia tăng của đất sản xuất và sự buông lỏng trong khâu giao khoán đất rừng. Các số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất rõ ràng thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu hành vi phạm tội (65% phá rừng, 20% đốt rừng, 15% hành vi khác) và bảng ma trận đối chiếu mức diện tích hủy hoại (từ dưới 1.000 m2 đến trên 20.000 m2) với ba khung hình phạt tại Điều 189 Bộ luật Hình sự.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các cảnh báo trong Báo cáo năm 2006 của Ngân hàng Thế giới về thực trạng suy thoái rừng tại các nước đang phát triển. Việc thiếu vắng định nghĩa khái quát trong điều luật cùng sự chồng chéo giữa Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 với Bộ luật Hình sự dẫn đến tình trạng áp dụng pháp luật không đồng nhất giữa các địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm hủy hoại rừng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm khuyến nghị trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy định định lượng trong Bộ luật Hình sự: Ban soạn thảo luật cần sửa đổi Điều 189 theo hướng luật hóa cụ thể tiêu chí định tội danh, thay thế các quy định dẫn chiếu sang văn bản hành chính; bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Mục tiêu giảm 30% các trường hợp vướng mắc định tội trong giai đoạn 2014 - 2015. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và cơ quan tư pháp trung ương.

2. Chuẩn hóa quy trình giám định tư pháp về thiệt hại môi trường rừng: Xây dựng bảng giá trị quy đổi thiệt hại hệ sinh thái chuẩn xác, rút ngắn thời gian ban hành kết luận giám định từ mức 45 ngày xuống dưới 15 ngày kể từ khi thụ lý vụ án. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tư pháp. Timeline hoàn thành: Năm 2014.

3. Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành tư pháp - kiểm lâm: Thiết lập quy chế trao đổi thông tin định kỳ hàng tháng giữa Hạt Kiểm lâm, Cơ quan Điều tra và Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện, phấn đấu nâng tỷ lệ khởi tố điều tra các tin báo phá rừng có dấu hiệu tội phạm lên trên 85%. Chủ thể thực hiện: Liên ngành tố tụng địa phương.

4. Mở rộng chính sách giao khoán và hỗ trợ sinh kế vùng đệm: Triển khai các gói hỗ trợ tín dụng lâm nghiệp và chuyển giao kỹ thuật canh tác bền vững tại 100% các xã vùng lõi rừng đặc dụng, hướng đến mục tiêu giảm thiểu 40% số vụ đốt phá rừng làm nương rẫy trong giai đoạn 3 năm tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và chính quyền cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Cung cấp tài liệu tra cứu chuyên sâu về phương pháp xác định 4 yếu tố cấu thành tội phạm, kỹ năng phân biệt tội danh và căn cứ áp dụng chính xác 3 khung hình phạt theo Điều 189 Bộ luật Hình sự.
• Lực lượng Kiểm lâm và Cảnh sát Môi trường: Hỗ trợ quy trình chuẩn hóa hoạt động lập biên bản hiện trường, xác định diện tích thiệt hại vượt khung xử phạt hành chính (như mức 1.000 m2 đến 5.000 m2) để chuyển hồ sơ truy cứu trách nhiệm hình sự kịp thời.
• Cơ quan Lập pháp và Nghiên cứu Chính sách: Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng từ 40 bản án và hệ thống kiến nghị xác đáng để phục vụ công tác sửa đổi, hoàn thiện chế tài xử lý tội phạm môi trường trong Bộ luật Hình sự.
• Học viên Cao học và Giảng viên ngành Luật: Là tài liệu học thuật giá trị phục vụ nghiên cứu, giảng dạy chuyên đề Tội phạm môi trường và Lý luận định tội danh trong khoa học luật hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội hủy hoại rừng khác gì so với Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng? Tội hủy hoại rừng (Điều 189 BLHS) xâm phạm trực tiếp đến sự tồn tại của hệ sinh thái với hành vi triệt hạ, đốt phá làm chết cây nhằm hủy bỏ diện tích rừng. Trong khi đó, Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng (Điều 175 BLHS) nhằm mục đích thu hoa lợi, khai thác gỗ hoặc lâm sản vượt mức cho phép.

2. Khách thể trực tiếp của Tội hủy hoại rừng là gì? Khách thể trực tiếp của tội phạm này là các quy định quản lý của Nhà nước về bảo vệ hệ sinh thái rừng, bảo tồn thực vật, động vật rừng và phòng chống cháy rừng. Tội phạm tác động trực tiếp vào các đối tượng vật chất gồm rừng sản xuất, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng.

3. Diện tích rừng bị phá bao nhiêu thì đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự? Căn cứ Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT và Nghị định số 99/2009/NĐ-CP, hành vi phá rừng bị xử lý hình sự khi diện tích vượt quá mức tối đa xử phạt hành chính, cụ thể vượt trên 5.000 m2 đối với rừng sản xuất, trên 2.000 m2 đối với rừng phòng hộ hoặc trên 1.000 m2 đối với rừng đặc dụng.

4. Chủ rừng được giao khoán đất có thể trở thành chủ thể của Tội hủy hoại rừng hay không? Có. Theo quy định pháp luật, chủ rừng tự ý chặt phá, đốt diện tích rừng được nhà nước giao quản lý mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép thì vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 189 Bộ luật Hình sự với tư cách chủ thể thường.

5. Những khó khăn lớn nhất trong việc xét xử Tội hủy hoại rừng hiện nay là gì? Thực tiễn 40 bản án cho thấy khó khăn lớn nhất nằm ở khâu khám nghiệm hiện trường tại vùng rừng núi hiểm trở, việc xác định giá trị thiệt hại phi lâm sản gặp vướng mắc và tỷ lệ đối tượng phạm tội bỏ trốn cao (như tại vụ án Tà Cú gây thất thoát 500 triệu đồng).

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu thành Tội hủy hoại rừng theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng 40 bản án sơ thẩm trong giai đoạn 6 năm (2006 - 2011), chỉ rõ 65% số vụ phạm tội thuộc dạng hành vi phá rừng trái phép.
• Xác định động cơ vụ lợi chiếm 86,5%, chứng minh mối quan hệ mật thiết giữa phát triển kinh tế tự phát và tình trạng hủy hoại môi trường.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm giai đoạn 2014 - 2020.
• Hoàn thiện mô hình lý luận định tội danh giúp tối ưu hóa khung hình phạt tối đa lên tới 15 năm tù giam.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho quá trình cải cách tư pháp và hoàn thiện Bộ luật Hình sự tại Việt Nam. Quý độc giả, các cơ quan tiến hành tố tụng và giới nghiên cứu học thuật có thể tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn xét xử và xây dựng chính sách pháp luật môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG Rừng là nguồn tài nguyên to lớn, là nguồn thu lời cho nền kinh tế quốc dân. Rừng không những có giá trị kinh tế mà rừng còn có vai trò quan trọng trong quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, rừng đã tạo ra sự ổn định và cân bằng về môi trường sinh thái, điều hòa khí hậu, bảo vệ sự sống, hạn chế các tác hại của lũ lụt, mưa gió, hạn hán, phục vụ đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, du lịch của nhân dân. Vì vậy, chúng ta cần phải có những biện pháp cụ thể trong việc quản lý và bảo vệ rừng.

Tuy nhiên, trên thực tế nhiều hành vi hủy hoại rừng đã xảy ra hết sức phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, hậu quả của tội phạm gây ra hết sức nặng nề, trực tiếp ảnh hưởng đến môi trường và đời sống của nhân dân, làm môi trường sống của chúng ta đang ở mức báo động. Do tính nguy hiểm của hành vi này nên trong pháp luật hình sự từ xưa đến nay ở bất kỳ quốc gia, bất kỳ Nhà nước nào cũng nghiêm trị hành vi xâm phạm đến rừng và áp dụng hình phạt. Nếu hành vi hủy hoại rừng dù nguy hiểm đến đâu cũng chỉ dừng lại ở việc xử lý kỉ luật, xử phạt hành chính hay trách nhiệm dân sự… mà không truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) thì sẽ không đủ sức răn đe, không tương xứng với tính nguy hiểm của hành vi dẫn đến không phòng ngừa và dần loại bỏ được những hành vi này trong thực tế. Do vậy việc quy định Tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự để đấu tranh phòng ngừa và chống hành vi nguy hiểm này là thực sự đúng đắn và cần thiết đáp ứng đòi hỏi cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Không những vậy, chế tài đưa ra cũng cần nghiêm khắc mới đáp ứng đòi hỏi của công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Quy định Tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự là cơ sở để Nhà nước thông qua các cơ quan quyền lực nhà nước sử dụng các công cụ pháp lý đấu tranh phòng chống tội phạm. Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử những 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năm qua cho thấy rằng, mỗi loại tội phạm có tính chất mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau, phương pháp đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm cũng khác nhau. Nhưng cho dù như thế nào thì chúng đều gây những thiệt hại nhất định cho các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ.

Chúng là những hiện tượng xã hội tiêu cực cần chúng ta không ngừng đấu tranh, hạn chế và từng bước loại trừ ra khỏi đời sống xã hội. KHÁI NIỆM VÀ CÁC DẤU HIỆU CƠ BẢN CỦA TỘI HỦY HOẠI RỪNG 1. Khái niệm Tội hủy hoại rừng Tội hủy hoại rừng là một trong mười một tội độc lập được quy định trong Chương các tội phạm về môi trường của BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Tuy nhiên, BLHS chưa đưa ra khái niệm chung về tội phạm hủy hoại rừng.

Phân tích khoa học khái niệm này là khởi điểm cho việc giải quyết về bản chất vấn đề của TNHS trong lĩnh vực hủy hoại rừng. Việc hiểu đúng đắn khái niệm tội phạm hủy hoại rừng là cơ sở phương pháp luận cho quá trình lập pháp đối với loại tội phạm này. Trong trường hợp không có sự nhận thức đúng đắn về tội phạm này sẽ không thể xây dựng được các hình thức chế tài, phạm vi và nhiệm vụ của hoạt động phòng ngừa. Trước hết, cần hiểu khái niệm Tội hủy hoại rừng là gì.

Đây là vấn đề lý luận có ý nghĩa quan trọng của tội phạm này, tạo cơ sở cho việc đi sâu nghiên cứu các vấn đề khác, đồng thời còn giúp các cơ quan bảo vệ pháp luật áp dụng đúng đắn các quy phạm của BLHS. Do vậy, làm sáng tỏ khái niệm Tội hủy hoại rừng có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về Tội hủy hoại rừng từ khi thành lập nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến khi BLHS đầu tiên được chính thức thông qua ngày 27/6/1985, có hiệu lực từ 01/01/1986 và tiếp tục được sửa đổi, bổ sung hoàn thiện trong lần pháp điển hóa thứ hai ra đời BLHS năm 1999 và ngày 19/6/2009 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 5 đã thông qua 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS cho thấy chưa có quy định pháp luật nào ghi nhận khái niệm tội phạm môi trường nói chung và khái niệm Tội hủy hoại rừng nói riêng. Trong BLHS năm 1985 chưa thể hiện rõ tính cấp bách và tầm quan trọng đặc biệt của việc đấu tranh với các hành vi xâm hại môi trường.

Điều này không chỉ thể hiện qua việc BLHS 1985 chưa dành riêng một chương cho các tội phạm về môi trường, mà chỉ quy định tại một Điều 195 "Tội vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường gây hậu quả nghiêm trọng" trong Chương VIII - Các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng và trật tự quản lý hành chính. Một số tội phạm về môi trường được gộp lại với những tội phạm khác và được hiểu không phải với tư cách là những tội phạm về môi trường. "Tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác và bảo vệ tài nguyên trong lòng đất, trong các vùng biển và thềm lục địa Việt Nam" (Điều 179), "Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ đất đai" (Điều 180), "Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng" (Điều 181) trong BLHS 1985 được hiểu là những tội phạm kinh tế và xếp vào Chương VII "Các tội phạm về kinh tế". Đến BLHS năm 1999 chính sách hình sự của Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường có sự đột phá quan trọng với việc xây dựng một chương riêng cho các tội phạm về môi trường (Chương XVII) với 10 tội độc lập.

Và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của BLHS năm 2009 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2010, Chương các tội phạm về môi trường đã được sửa đổi, bổ sung bốn điều, thêm mới ba điều và bãi bỏ hai điều. Nên Chương các tội phạm về môi trường trong BLHS bao gồm có tất cả 11 điều. Tuy nhiên, Điều 189 "Tội hủy hoại rừng" vẫn được giữ nguyên không có sửa đổi, bổ sung. Để làm rõ khái niệm của tội phạm này, trước hết cần nghiên cứu quá trình hình thành quy định Tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự Việt Nam.

Thuật ngữ "bảo vệ rừng" lần đầu tiên chính thức được quy định tại Điều 181 BLHS được Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985 "Tội vi phạm các 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quy định về quản lý và bảo vệ rừng" trong Chương VII - Các tội phạm về kinh tế. Trong BLHS năm 1985, tội phạm liên quan đến rừng mới chỉ được quy định tại một điều: Điều 181 quy định Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng, trong đó hành vi là khai thác trái phép cây rừng, săn bắt trái phép chim, thú. BLHS ra đời là một bước tiến quan trọng trong hoạt động lập pháp của Nhà nước, là công cụ sắc bén để các cơ quan đấu tranh chống tội phạm một cách có hiệu quả. Tuy nhiên, vào thời điểm này, tội phạm về hủy hoại rừng chưa được quy định thành tội riêng nên khó vận dụng trong thực tiễn.

Hành vi đốt phá rừng trái phép hoặc hành vi khác hủy hoại rừng thì bị truy cứu TNHS theo Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng (Điều 181). Đây chỉ là một mắt xích, một dạng hành vi trong chuỗi các hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về quản lý và bảo vệ rừng của Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng tại Điều 181 BLHS năm 1985. Qua thực tiễn xét xử cho thấy, việc quy định có tính chất khái quát chung cho nhiều loại hành vi như vậy sẽ không làm rõ được những tình tiết cụ thể cũng như mức độ nguy hiểm của từng loại hành vi. Trên thực tế, xuất phát từ những lý do khác nhau, kẻ phạm tội không chỉ dừng lại ở chỗ khai thác trái phép cây rừng, săn bắt trái phép chim, thú.

Về mặt khách quan, hành vi này khác hành vi hủy hoại rừng hay lợi dụng chức vụ, quyền hạn vi phạm các quy định về quản lý rừng. Do vậy, để đáp ứng yêu cầu điều tra, truy tố, xét xử tội phạm liên quan đến rừng, trong lần pháp điển hóa thứ hai luật hình sự Việt Nam - BLHS năm 1999, Tội vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng (Điều 181 BLHS năm 1985) được tách thành hai tội là: Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng và Tội vi phạm các quy định về quản lý rừng (Điều 175 và Điều 176 BLHS năm 1999) trong Chương các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và quy định thêm một tội mới là "Tội hủy hoại rừng" tại Điều 189 BLHS năm 1999 trong Chương các tội xâm phạm về môi trường. So với BLHS năm 1985 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 1985, BLHS năm 1999 có một số thay đổi nhất định, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đáng chú ý là việc quy định các tội liên quan đến rừng thành các tội riêng biệt đó là "Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng", "Tội vi phạm các quy định về quản lý rừng" và "Tội hủy hoại rừng". Đến Luật sửa đổi bổ sung một số điều của BLHS năm 2009 các điều này vẫn giữ nguyên.

Như vậy, trong BLHS năm 1999 cũng như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 2009, điều luật chỉ quy định tội danh hủy hoại rừng mà không có một khái niệm đầy đủ, cụ thể về tội phạm này.