Luận văn thạc sĩ vnu ls thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quy trình thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tại cơ quan nhà nước địa phương.

• Tác giả: Ngô Linh Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH VÀ THẨM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG BAN HÀNH
• 1.1. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
• 1.2. Khái niệm thẩm định
• 1.3. Khái niệm thẩm tra
• 1.4. Giá trị pháp lý và ý nghĩa của hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.4.1. Giá trị pháp lý của hoạt động thẩm định và thẩm tra
• 1.4.2. Ý nghĩa của hoạt động thẩm định và thẩm tra
• 1.5. Nguyên tắc thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
• 1.6. Các chủ thể có thẩm quyền thực hiện hoạt động thẩm định và thẩm tra đối với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.6.1. Chủ thể tiến hành hoạt động thẩm định
• 1.6.2. Chủ thể tiến hành hoạt động thẩm tra
• 1.7. Đối tượng, phạm vi nội dung thẩm định và thẩm tra của các chủ thể có thẩm quyền đối với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.7.1. Đối tượng thẩm định và thẩm tra
• 1.7.2. Phạm vi nội dung thẩm định và thẩm tra
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THẨM ĐỊNH VÀ THẨM TRA DỰ THẢO VBQPPL DO CƠ QUAN NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG BAN HÀNH
• 2.1. Đánh giá những quy định của pháp luật về hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 2.2. Những thành tựu của hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 2.3. Những hạn chế, tồn tại của hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH VÀ THẨM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG BAN HÀNH
• 3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.2. Các giải pháp cải thiện việc tổ chức thực hiện hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức và tăng cường kỷ luật trong công tác thẩm định, thẩm tra
• 3.2.2. Đổi mới về phương pháp và cách thức tổ chức thẩm định và thẩm tra cho phù hợp với thực tiễn hiện nay
• 3.2.3. Tăng cường hiệu quả phối hợp giữa cơ quan tư pháp, các ban của HĐND, cơ quan chủ trì soạn thảo, văn phòng UBND và các cơ quan khác trong quá trình thẩm định, thẩm tra, tổng hợp, tiếp thu ý kiến thẩm định, thẩm tra
• 3.2.4. Các giải pháp liên quan đến nguồn nhân lực thực hiện công tác thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.2.5. Tăng cường các điều kiện bảo đảm đối với hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo VBQPPL do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.2.6. Bảo đảm về kinh phí cho hoạt động thẩm định và thẩm tra
• 3.2.7. Đảm bảo nguồn thông tin tư liệu cho hoạt động thẩm định, thẩm tra
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hai hoạt động quan trọng trong quy trình xây dựng pháp luật tại địa phương. Chúng không chỉ đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản mà còn nâng cao chất lượng và tính khả thi của các quy định pháp luật. Việc thực hiện thẩm định và thẩm tra giúp phát hiện và khắc phục những thiếu sót, bất cập trong dự thảo trước khi văn bản được ban hành.

1.1. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Thẩm định là hoạt động xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, thẩm tra là quá trình kiểm tra, xác minh tính hợp pháp và hợp hiến của văn bản. Cả hai hoạt động này đều có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng của văn bản quy phạm pháp luật.

1.2. Giá trị pháp lý và ý nghĩa của thẩm định và thẩm tra

Hoạt động thẩm định và thẩm tra không chỉ có giá trị pháp lý mà còn mang lại ý nghĩa thực tiễn lớn. Chúng giúp đảm bảo rằng các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời phản ánh đúng nhu cầu và lợi ích của cộng đồng.

II. Những thách thức trong thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Mặc dù thẩm định và thẩm tra là những hoạt động cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các cơ quan có thẩm quyền thường gặp khó khăn trong việc đảm bảo tính khách quan và chính xác trong đánh giá dự thảo. Ngoài ra, sự thiếu hụt về nguồn lực và thông tin cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong hoạt động này.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và thông tin

Nhiều cơ quan thực hiện thẩm định và thẩm tra không có đủ nguồn lực về nhân lực và tài chính để thực hiện công việc một cách hiệu quả. Điều này dẫn đến việc đánh giá không đầy đủ và thiếu chính xác.

2.2. Khó khăn trong việc đảm bảo tính khách quan

Việc đảm bảo tính khách quan trong thẩm định và thẩm tra là một thách thức lớn. Các cơ quan có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài, dẫn đến việc đánh giá không công bằng và không chính xác.

III. Phương pháp thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của công tác thẩm định và thẩm tra, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc xây dựng quy trình thẩm định rõ ràng, minh bạch và có sự tham gia của các bên liên quan sẽ giúp cải thiện chất lượng của văn bản quy phạm pháp luật.

3.1. Xây dựng quy trình thẩm định rõ ràng

Quy trình thẩm định cần được xây dựng một cách rõ ràng, với các bước cụ thể và thời gian thực hiện được quy định. Điều này giúp các cơ quan thực hiện công việc một cách hiệu quả và đúng tiến độ.

3.2. Tăng cường sự tham gia của các bên liên quan

Việc tăng cường sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình thẩm định và thẩm tra sẽ giúp đảm bảo tính khách quan và chính xác trong đánh giá. Các ý kiến đóng góp từ cộng đồng và các chuyên gia sẽ làm phong phú thêm nội dung và chất lượng của văn bản.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Thực tiễn cho thấy, việc thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều văn bản sau khi được thẩm định đã được điều chỉnh, bổ sung để phù hợp hơn với thực tiễn và nhu cầu của xã hội.

4.1. Kết quả từ các dự án thẩm định thành công

Nhiều dự án thẩm định đã thành công trong việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật. Các văn bản này không chỉ đáp ứng được yêu cầu pháp lý mà còn phù hợp với thực tiễn địa phương.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các trường hợp thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những trường hợp thực tiễn cho thấy rằng, việc thẩm định và thẩm tra cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có hệ thống. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng và tính khả thi của các văn bản quy phạm pháp luật.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của thẩm định và thẩm tra

Kết luận, thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là những hoạt động không thể thiếu trong quy trình xây dựng pháp luật tại địa phương. Để nâng cao hiệu quả của công tác này, cần có sự cải cách và đổi mới trong phương pháp thực hiện, đồng thời tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình thẩm định và thẩm tra, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác này cũng sẽ là một hướng đi quan trọng.

5.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực hiện thẩm định và thẩm tra là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng công việc và đảm bảo tính chính xác trong đánh giá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị đóng vai trò nền tảng. Thực tiễn lập quy giai đoạn 2007–2010 ghi nhận khối lượng văn bản quy phạm pháp luật do chính quyền địa phương ban hành chiếm tỷ trọng đặc biệt lớn trong toàn bộ hệ thống pháp luật quốc gia. Theo số liệu thống kê của Bộ Tư pháp, chỉ riêng trong năm 2010, các cơ quan tư pháp địa phương trên cả nước đã tiến hành thẩm định và tham gia ý kiến đối với 22.038 văn bản và đề án, đạt tỷ lệ 71,4% và tăng 4,1% so với mức bình quân của giai đoạn 2007–2009.

Tuy nhiên, công tác xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở cấp tỉnh và cấp huyện vẫn bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Không ít văn bản được ban hành xuất phát từ ý chí chủ quan nhằm giải quyết các sự vụ nhất thời, sao chép cơ học văn bản cấp trên hoặc thậm chí vi phạm tính hợp hiến, hợp pháp và tính khả thi. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, đánh giá thực trạng và xác định các điểm nghẽn trong hai khâu kiểm soát chất lượng quan trọng nhất: hoạt động thẩm định của cơ quan tư pháp (Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp) và hoạt động thẩm tra của các Ban thuộc Hội đồng nhân dân.

Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm phân tích hệ thống quy phạm điều chỉnh quy trình lập quy địa phương, đối chiếu lý luận với thực tiễn áp dụng tại các địa phương giai đoạn 2004–2013 dựa trên Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2004. Từ đó, tác giả luận giải và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa tình trạng văn bản chồng chéo và bảo đảm 100% dự thảo văn bản địa phương được kiểm soát chặt chẽ trước khi ban hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên lý thuyết Nhà nước pháp quyền và lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động lập quy. Nghiên cứu tập trung giải mã 3 khái niệm pháp lý trung tâm:

Thứ nhất, thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá chuyên môn mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan tư pháp (Sở Tư pháp ở cấp tỉnh, Phòng Tư pháp ở cấp huyện) tiến hành nhằm kiểm tra tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ và kỹ thuật soạn thảo trước khi trình Ủy ban nhân dân.

Thứ hai, thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét chính trị - pháp lý do các Ban của Hội đồng nhân dân thực hiện, tập trung đánh giá sự phù hợp của dự thảo nghị quyết với đường lối, chính sách của Đảng và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Thứ ba, tính khả thi của văn bản quy phạm pháp luật phản ánh mức độ phù hợp giữa quy phạm điều chỉnh với năng lực tài chính, nguồn nhân lực và ý thức xã hội tại địa bàn áp dụng.

Khung phân tích được vận hành dựa trên 3 nguyên tắc chỉ đạo cốt lõi quy định tại Điều 3 Quyết định số 05/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: bảo đảm tính khách quan và khoa học; tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục và thời hạn luật định; và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan trong quá trình soạn thảo, phản biện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

Về nguồn dữ liệu, tác giả thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp từ hơn 100 văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ thẩm định và báo cáo thẩm tra thực tế tại nhiều địa phương tiêu biểu như Đắk Lắk, Quảng Ninh, cùng Báo cáo số 01/BC-BTP tổng kết công tác tư pháp giai đoạn 2007–2010.

Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng để khảo sát các nhóm văn bản đa dạng gồm nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định và chỉ thị của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và huyện. Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy nạp kết hợp so sánh luật học và thống kê mô tả giúp bóc tách rõ nét khoảng cách giữa quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004 với thực tiễn thực thi.

Timeline nghiên cứu tập trung bám sát giai đoạn 2004–2013, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc để đánh giá toàn diện tác động của thể chế qua gần 10 năm thi hành luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại áp lực bất khả thi về thời hạn thẩm định và thẩm tra. Luật năm 2004 quy định cơ quan soạn thảo gửi hồ sơ trước 15 ngày đối với cấp tỉnh và 10 ngày đối với cấp huyện, nhưng cơ quan tư pháp phải gửi báo cáo thẩm định chậm nhất 07 ngày trước cuộc họp. Do đó, thời gian thực tế để Sở Tư pháp xử lý hồ sơ chỉ có 08 ngày và Phòng Tư pháp chỉ có 03 ngày. Khoảng thời gian này là quá ngắn để nghiên cứu thấu đáo các hồ sơ phức tạp, dẫn đến tình trạng thẩm định hình thức.

Thứ hai, tỷ lệ văn bản qua thẩm định chưa bao quát toàn diện. Mặc dù năm 2010 tỷ lệ thẩm định đạt 71,4%, nhưng vẫn còn 28,6% văn bản và đề án chưa được thẩm định đầy đủ hoặc bị cơ quan soạn thảo gửi hồ sơ quá muộn sát ngày ban hành, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng phản biện của cơ quan tư pháp.

Thứ ba, sự bất cập nghiêm trọng về định mức kinh phí. Theo Điều 6 Thông tư liên tịch số 47/2012/TTLT-BTC-BTP, mức chi tối đa cho một báo cáo thẩm định hoặc thẩm tra nghị quyết, quyết định chỉ là 500.000 đồng và chỉ thị là 400.000 đồng. Định mức này thấp hơn khoảng 60% so với nhu cầu thực tế để tổ chức các hội đồng tư vấn chuyên gia độc lập đối với các đề án quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu số lượng văn bản ban hành so với số lượng văn bản được thẩm định qua biểu đồ cột kép giai đoạn 2007–2010 (tăng từ 19.480 văn bản năm 2007 lên hơn 22.000 văn bản năm 2010), kết quả phản ánh rõ khối lượng công việc ngày càng gia tăng trong khi biên chế tư pháp địa phương giữ nguyên.

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên là do pháp luật chưa quy định cụ thể giá trị pháp lý ràng buộc của văn bản thẩm định, thẩm tra. Báo cáo thẩm định hiện chỉ được xem như tài liệu tham khảo, chưa có chế tài xử lý khi cơ quan soạn thảo không tiếp thu hoặc không giải trình ý kiến phản biện.

Dẫn chứng từ thực tế tại Đắk Lắk (Báo cáo thẩm định số 42/BCTĐ-STP ngày 17/3/2011) cho thấy Sở Tư pháp đã phát hiện cơ quan soạn thảo lạm quyền khi quy định Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo các cơ quan ngành dọc như Sở Giao thông vận tải, Công ty đăng kiểm. Tương tự, tại Quảng Ninh (Báo cáo thẩm tra số 93/BC-HĐND ngày 02/12/2011), Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân đã kịp thời chỉ ra sự thiếu khả thi trong quy định xét thưởng học sinh giỏi ban C đạt điểm tuyển sinh đại học từ 9,0 trở lên và đề xuất điều chỉnh về mức 8,0. Điều này khẳng định nếu thiếu khâu thẩm định, thẩm tra thực chất, rủi ro ban hành văn bản sai phạm là rất lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung quy phạm pháp luật: Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân theo hướng quy định bắt buộc cơ quan soạn thảo phải tiếp thu hoặc giải trình bằng văn bản đối với 100% ý kiến thẩm định, thẩm tra trước khi trình ký. Bổ sung chế tài không xem xét thông qua các dự thảo chưa có báo cáo thẩm định đạt chuẩn. Timeline thực hiện: 2014–2016. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

2. Tái cơ cấu quy trình và nới rộng thời hạn: Sửa đổi quy định thời gian gửi hồ sơ, nâng thời hạn thẩm định thực tế của Sở Tư pháp từ 08 ngày lên tối thiểu 15 ngày làm việc và cấp huyện từ 03 ngày lên 07 ngày làm việc. Mục tiêu giảm 50% áp lực xử lý hồ sơ khẩn. Timeline thực hiện: 2014–2015. Chủ thể: Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp.

3. Điều chỉnh định mức kinh phí và chế độ đãi ngộ: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Tư pháp sửa đổi Thông tư liên tịch số 47/2012/TTLT-BTC-BTP, nâng mức chi trả kinh phí thẩm định từ 500.000 đồng lên mức 1.500.000 – 2.000.000 đồng/báo cáo đối với dự thảo phức tạp. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp tối thiểu 25% cho cán bộ chuyên trách công tác thẩm định tại địa phương. Timeline thực hiện: 2014–2015. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ.

4. Đổi mới phương pháp tổ chức và tăng cường phối hợp: Thiết lập cơ chế tham vấn luật gia độc lập và hội đồng tư vấn chuyên môn đối với 100% dự thảo nghị quyết chuyên đề; chuẩn hóa mẫu báo cáo thẩm định, thẩm tra thống nhất trên toàn quốc nhằm bảo đảm tính khoa học và giá trị pháp lý. Timeline thực hiện: thường xuyên từ năm 2014. Chủ thể: Sở Tư pháp, các Ban của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chuyên viên soạn thảo văn bản tại các Sở, Ban, Ngành địa phương: Nắm vững kỹ thuật lập quy chuẩn mực, hiểu rõ yêu cầu thẩm định để loại trừ các sai sót về thẩm quyền ban hành và thể thức trình bày theo Thông tư liên tịch số 55/2005/TTLT-BNV-VPCP.

2. Cán bộ Sở Tư pháp và Phòng Tư pháp: Tiếp cận bộ tiêu chuẩn đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, nâng cao kỹ năng phản biện và xây dựng báo cáo thẩm định có lập luận sắc bén, thuyết phục.

3. Đại biểu và thường trực các Ban của Hội đồng nhân dân: Ứng dụng quy trình thẩm tra chuyên sâu, nâng cao năng lực giám sát chính trị - pháp lý và đánh giá sự phù hợp của nghị quyết với tình hình kinh tế - xã hội địa phương.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo trong các học phần Xây dựng văn bản pháp luật, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Lý luận Nhà nước và Pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như thế nào? Thẩm định là hoạt động chuyên môn mang tính kỹ thuật pháp lý do cơ quan tư pháp (Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp) thực hiện đối với nghị quyết, quyết định, chỉ thị. Thẩm tra là hoạt động xem xét chính trị - pháp lý do các Ban của Hội đồng nhân dân thực hiện riêng đối với dự thảo nghị quyết nhằm đánh giá tính tương thích với chủ trương của Đảng và tình hình kinh tế - xã hội địa phương theo Điều 24 và Điều 27 Luật Ban hành VBQPPL của HĐND và UBND năm 2004.

2. Thời hạn gửi hồ sơ thẩm định cho Sở Tư pháp được quy định ra sao? Theo Điều 24 và Điều 38 Luật năm 2004, cơ quan soạn thảo phải gửi hồ sơ dự thảo đến Sở Tư pháp chậm nhất là 15 ngày trước ngày Ủy ban nhân dân cấp tỉnh họp. Cơ quan tư pháp có trách nhiệm gửi lại báo cáo thẩm định chậm nhất 07 ngày trước ngày diễn ra phiên họp.

3. Báo cáo thẩm định có giá trị pháp lý bắt buộc đối với cơ quan ban hành không? Theo quy định pháp luật giai đoạn 2004–2013, báo cáo thẩm định không phải là văn bản quy phạm pháp luật nên không mang giá trị bắt buộc tuyệt đối. Tuy nhiên, đây là thủ tục bắt buộc trong hồ sơ trình; cơ quan soạn thảo nếu không đồng ý với ý kiến thẩm định phải có văn bản giải trình cụ thể trước Ủy ban nhân dân.

4. Vì sao tính khả thi của văn bản quy phạm pháp luật địa phương thường chưa cao? Nguyên nhân chủ yếu do cơ quan soạn thảo chưa đánh giá đầy đủ các điều kiện thực tế về nguồn kinh phí thi hành và thói quen của người dân. Thực tế tại Quảng Ninh (Báo cáo số 93/BC-HĐND) từng ghi nhận quy định điểm thưởng tuyển sinh đại học trung bình 9,0 cho khối C là thiếu khả thi và phải điều chỉnh lại.

5. Định mức kinh phí 500.000 đồng/báo cáo thẩm định gây ra rào cản gì? Mức chi tối đa 500.000 đồng/báo cáo nghị quyết theo Thông tư liên tịch số 47/2012/TTLT-BTC-BTP là quá thấp, không đủ kinh phí để tổ chức các hội nghị tư vấn chuyên gia độc lập hoặc thu thập dữ liệu thực tế tại cơ sở đối với các dự thảo có phạm vi tác động rộng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của công tác thẩm định và thẩm tra trong chu trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng áp dụng Luật Ban hành VBQPPL của HĐND và UBND năm 2004, chỉ rõ mâu thuẫn giữa khối lượng văn bản gia tăng (đạt 22.038 văn bản năm 2010) với thời hạn thẩm định thực tế chỉ từ 03 đến 08 ngày.
• Nhận diện lỗ hổng về giá trị pháp lý của báo cáo thẩm định và sự hạn chế của định mức tài chính 500.000 đồng/báo cáo theo Thông tư liên tịch số 47/2012/TTLT-BTC-BTP.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về thể chế, thời hạn quy trình, nguồn kinh phí và chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ tư pháp.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công cuộc đổi mới hoạt động lập quy hướng tới tầm nhìn chiến lược giai đoạn 2015–2020.

Công trình là cẩm nang chuyên khảo hữu ích cho các cơ quan nhà nước ở địa phương, chuyên viên lập quy và nhà nghiên cứu pháp luật. Hãy tham khảo và áp dụng ngay các giải pháp từ luận văn để nâng cao chất lượng thẩm định, thẩm tra và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp cho mọi văn bản quy phạm pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nƣớc ở địa phƣơng ban hành Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nƣớc ở địa phƣơng ban hành Chƣơng 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nƣớc ở địa phƣơng ban hành 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH VÀ THẨM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG BAN HÀNH 1. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Khái niệm thẩm định Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, trình tự ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gồm các bước từ lập chương trình, soạn thảo, lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo văn bản, thẩm tra, thẩm định văn bản, cho đến thông qua, ký công bố VBQPPL (trừ trường hợp khẩn cấp hoặc cần phải bổ sung ngay cho phù hợp với văn bản thì VBQPPL thì có thể được ban hành theo trình tự thủ tục rút gọn). Mỗi bước trong quy trình đó đều có vai trò quan trọng mà không thể bỏ qua hay chỉ tiến hành mang tính hình thức.

Giai đoạn thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng là một trong những hoạt động quan trọng trong quy trình ban hành VBQPPL. Theo từ điển Luật học do Viện khoa học pháp lý Bộ Tư pháp biên soạn thì: “Thẩm định có nghĩa là việc xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận mang tính pháp lý bằng văn bản về một vấn đề nào đó. Hoạt động này do tổ chức hoặc cá nhân có chuyên môn nghiệp vụ thực hiện…” [41]. Le petit larousse – Từ điển Bách khoa toàn thư của Pháp năm 1993 giải thích “ Contrôle (thẩm định) là việc kiểm tra, điều tra một cách kỹ lưỡng tính đúng đắn và giá trị của một văn bản”.

Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng năm 1998 thì: “Thẩm định là xem xét để xác định về chất lượng”[46]. Gutachten (thẩm định), theo Từ điển Luật học của Đức do Gerhard Koebler chủ biên 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (Nhà xuất bản Muechen, xuất bản lần thứ 6 năm 1994) là “sự đánh giá của nhà chuyên môn đối với các dữ kiện để từ đó đưa ra kết luận”. Thẩm định trước hết là hoạt động được các chủ thể có thẩm quyền nhằm tiến hành nhằm kiểm tra, đánh giá dự thảo văn bản theo những tiêu chí nhất định. Quy chế thẩm định dự án, dự thảo VBQPPL ban hành kèm theo Quyết định số 05/2007/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ tại Điều 1 quy định: Thẩm định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét, đánh giá về nội dung và hình thức của dự án, dự thảo nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của dự án, dự thảo trong hệ thống pháp luật.

Như vậy, thẩm định VBQPPL là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá về nội dung và hình thức, kỹ thuật soạn thảo, tính khả thi đối với các dự án, dự thảo VBQPPL theo nội dung, trình tự, thủ tục do Luật định nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của VBQPPL trong hệ thống pháp luật và những yêu cầu khác về chất lượng dự án, dự thảo theo quy định của pháp luật. [44] Thẩm định dự thảo VBQPPL là hoạt động thuộc quy trình soạn thảo, ban hành VBQPPL do cơ quan có thẩm quyền tiến hành nhằm nhận xét, đánh giá về đối tượng, phạm vi điều chỉnh của văn bản, về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của dự thảo văn bản trong hệ thống pháp luật hiện hành. Thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng đưa ra những nhận xét về chất lượng của dự thảo văn bản thông qua việc đánh giá về nội dung và kỹ thuật soạn thảo dự thảo văn bản. Đồng thời, cơ quan tiến hành thẩm định dự thảo VBQPPL đưa ra những ý kiến và đề xuất biện pháp giải quyết đối với những vấn đề còn có những ý kiến khác nhau giữa các cơ quan có liên quan trong quá trình soạn thảo văn bản để cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Hay nói cách khác, thẩm định dự thảo 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VBQPPL là nhằm đảm bảo cho VBQPPL được ban hành sẽ đúng về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, hình thức và nội dung văn bản không trái với quy định của cấp trên, phù hợp với thực tế của địa phương và có tính khả thi cao. Điều 24 và Điều 38 Luật Ban hành VBQPPL của HĐND và UBND năm 2004 quy định, các dự thảo VBQPPL như nghị quyết HĐND cấp tỉnh do UBND trình, quyết định và chỉ thị của UBND tỉnh phải được Sở Tư pháp thẩm định trước khi trình UBND tỉnh. Chậm nhất là 15 ngày trước ngày UBND họp, cơ quan soạn thảo phải gửi hồ sơ thẩm định gồm: Công văn yêu cầu thẩm định; tờ trình và dự thảo VBQPPL; bản tổng hợp ý kiến về dự thảo VBQPPL và các tài liệu liên quan đến Sở Tư pháp để thực hiện công tác thẩm định. Chậm nhất là 07 ngày trước ngày UBND tỉnh họp, Sở Tư pháp phải gửi báo cáo thẩm định đến cơ quan soạn thảo.

Báo cáo thẩm định phải thể hiện các nội dung chủ yếu như sự cần thiết của việc ban hành VBQPPL; đối tượng, phạm vi điều chỉnh của dự thảo VBQPPL; tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của nội dung dự thảo VBQPPL; ngôn ngữ, kỹ thuật soạn thảo văn bản và trong một số trường hợp có thể đề cập về tính khả thi của VBQPPL khi được áp dụng và thực hiện. Như vậy, hoạt động thẩm định dự thảo VBQPPL là hoạt động dễ gây nhầm lẫn với hoạt động kiểm tra VBQPPL. Thẩm định dự thảo VBQPPL có mối quan hệ chặt chẽ, hữu cơ với kiểm tra VBQPPL và điểm chung giữa chúng là hướng tới việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản trong hệ thống VBQPPL. Tuy nhiên bản chất của hoạt động thẩm định chính là kiểm tra trước khi ban hành VBQPPL “nhằm phát hiện những vi phạm, khiếm khuyết, hạn chế và dự báo, phòng ngừa những điểm sai trái có thể có trong dự thảo”.

Thẩm định là hoạt động tiến hành trước khi VBQPPL được ban hành, khác với kiểm tra văn bản chỉ tiến hành sau khi văn bản được ban hành; Thẩm định có nội dung rộng hơn kiểm tra, có 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xem xét, đánh giá tính khả thi, kỹ thuật soạn thảo của dự thảo. Kiểm tra văn bản không đánh giá tính khả thi, kỹ thuật soạn thảo của văn bản như hoạt động thẩm định. Nếu như hoạt động kiểm tra nhằm loại bỏ, khắc phục sự mâu thuẫn, chồng chéo, không hợp pháp của văn bản sau khi ban hành thì hoạt động thẩm định nhằm hạn chế tối đa sự mâu thuẫn, chồng chéo, không hợp pháp, thiếu đồng bộ cũng như thiếu tính khả thi của văn bản trước khi văn bản được ban hành … Vậy thẩm định dự thảo VBQPPL là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quy trình soạn thảo và ban hành VBQPPL do cơ quan chuyên môn về tư pháp có thẩm quyền tiến hành nhằm đánh giá toàn diện, khách quan và chính xác dự án, dự thảo VBQPPL trước khi trình cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn và ban hành. Khái niệm thẩm tra Việc ban hành một VBQPPL phải trải qua một quy trình chặt chẽ, khép kín gồm nhiều khâu, nhiều bước và đòi hỏi trách nhiệm cao của các cơ quan có liên quan.

Khi tất cả các khâu trong quy trình đó thực hiện tốt thì VBQPPL ra đời mới phản ánh đúng sự phát triển của xã hội và phát huy được hiệu quả của nó trên thực tiễn. Thẩm tra dự thảo VBQPPL là một khâu trong quy trình chặt chẽ đó. Cũng như hoạt động thẩm định, hoạt động thẩm tra là hoạt động của chủ thể có thẩm quyền trong việc xem xét đánh giá về nội dung, chính sách pháp luật và hình thức nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi của dự thảo VBQPPL. Theo cách hiểu thông thường, thẩm tra là việc “điều tra, tìm hiểu để xem xét lại điều đã kết luận trước đó đúng hay sai, có chính xác không”[46].

Từ điển Luật học năm 1999 đã cắt nghĩa hoạt động thẩm tra dự án luật, pháp lệnh như sau: “Thẩm tra là việc xem xét lại kĩ lưỡng dự án luật, pháp lệnh do Hội đồng dân tộc, Ủy ban pháp luật hoặc một Ủy ban hữu quan của Quốc 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hội hay một Ủy ban lâm thời được Quốc hội chỉ định tiến hành trước khi trình Ủy ban thường vụ Quốc hội. Cơ quan thẩm tra xem xét cả về hình thức và nội dung nhưng tập trung vào xem xét sự phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, đối tượng, nội dung, phạm vi và tính khả thi của dự án” [41] Như vậy, thẩm tra VBQPPL là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá về sự phù hợp của nội dung dự thảo nghị quyết với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng; tình hình, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương;đối với các dự án, dự thảo VBQPPL theo nội dung, trình tự, thủ tục do Luật định nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của VBQPPL trong hệ thống pháp luật và những yêu cầu khác về chất lượng dự án, dự thảo theo quy định của pháp luật Thẩm định và thẩm tra đều là những hoạt động nhằm đánh giá góp phần hoàn thiện cả về hình thức cũng như nội dung của dự thảo VBQPPL. Để VBQPPL được ban hành một cách có hiệu quả trên thực tiễn, hoạt động thẩm định và thẩm tra đòi hỏi phải được đánh giá, kiểm tra, xem xét một cách khách quan và báo cáo thẩm định, thẩm tra phải được sử dụng như một văn bản có giá trị pháp lý. Hay nói cách khác, kết quả của hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo VBQPPL phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét một cách toàn diện và có hiệu lực bắt buộc đối với đối tượng thẩm định, thẩm tra.