Thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước địa phương ban hành

Tài liệu chuyên sâu Thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững

• Tác giả: Ngô Linh Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Thẩm Định Và Thẩm Tra Dự Thảo Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật Tại Địa Phương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE THÂM ĐỊNH VA THÂM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG BAN HÀNH
• 1.1. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
• 1.2. Khái niệm thâm định
• 1.3. Khái niệm thâm tra
• 1.4. Giá trị pháp lý và ý nghĩa của hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.5. Nguyên tắc tham định và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
• 1.6. Các chủ thể có thẩm quyền thực hiện hoạt động thâm định va thẩm tra đối với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.7. Đối tượng, phạm vi nội dung thẩm định và thẩm tra của các chủ thể có thẩm quyền đối với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở địa phương ban hành
• 1.7.1. Đối tượng thâm định
• 1.7.2. Đối tượng thẩm tra
• 1.7.3. Phạm vi nội dung thầm định và thẩm tra
• 2. CHƯƠNG 2: THUC TRẠNG HOAT ĐỘNG THÂM ĐỊNH VÀ THÂM TRA DỰ THẢO VBQPPL DO CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG BAN HÀNH
• 2.1. Đánh giá những quy định của pháp luật về hoạt động thẩm định và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 2.2. Những thành tựu của hoạt động tham định và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 2.3. Những hạn chế, tồn tại của hoạt động thâm định và tham tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUÁ CỦA CÔNG TÁC THÂM ĐỊNH VÀ THAM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG BAN HÀNH
• 3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hoạt động tham định và tham tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.2. Các giải pháp cải thiện việc tổ chức thực hiện hoạt động thẩm định và thấm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.3. Nâng cao nhận thức và tăng cường ky luật trong công tác thâm định, thâm tra
• 3.4. Đổi mới về phương pháp và cách thức tổ chức thâm định va thâm tra cho phù hợp với thực tiễn hiện nay
• 3.5. Tăng cường hiệu quả phối hợp giữa cơ quan tư pháp, các ban của HĐND, cơ quan chủ trì soạn thảo, văn phòng UBND và các cơ quan khác trong quá trình thâm định, thâm tra, tổng hợp, tiếp thu ý kiến thâm định, thâm tra
• 3.6. Các giải pháp liên quan đến nguồn nhân lực thực hiện công tác thấm định và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.7. Tăng cường các điều kiện bảo đảm đối với hoạt động thẩm định va thấm tra dự thảo VBQPPL do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành
• 3.8. Bảo đảm về kinh phí cho hoạt động thâm định và thâm tra
• 3.9. Đảm bảo nguồn thông tin tư liệu cho hoạt động thâm định, thâm tra
• KET LUẬN
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Hoạt động thẩm định văn bản và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hai giai đoạn quan trọng trong quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương. Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, việc thẩm định và thẩm tra nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và khả thi của các văn bản trước khi được ban hành. Thẩm định được hiểu là việc xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận pháp lý về một dự thảo văn bản, trong đó các chủ thể có thẩm quyền sẽ thực hiện đánh giá nội dung và hình thức của văn bản. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện các thiếu sót mà còn đảm bảo sự thống nhất trong hệ thống pháp luật. Ngược lại, thẩm tra là hoạt động kiểm tra lại các dự thảo văn bản đã được thẩm định, nhằm đảm bảo rằng các ý kiến và phản hồi từ các cơ quan liên quan đã được xem xét đầy đủ. Điều này giúp tăng cường tính khả thi và hiệu quả của văn bản quy phạm pháp luật khi áp dụng trong thực tiễn.

1.1. Giá trị pháp lý và ý nghĩa của hoạt động thẩm định và thẩm tra

Hoạt động thẩm định và thẩm tra không chỉ có giá trị pháp lý mà còn mang lại ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật. Việc thực hiện tốt các hoạt động này sẽ giúp ngăn ngừa các vi phạm pháp luật, đồng thời tăng cường tính minh bạch trong quá trình xây dựng văn bản. Theo đó, các cơ quan có thẩm quyền cần phải thực hiện các nguyên tắc thẩm định và thẩm tra một cách nghiêm túc, từ đó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật địa phương. Điều này không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi của người dân mà còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành sau khi trải qua quá trình thẩm định và thẩm tra sẽ có tính khả thi cao hơn, đồng thời phù hợp hơn với thực tiễn địa phương.

II. Quy trình thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Quy trình thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật bao gồm nhiều bước cụ thể và chặt chẽ. Đầu tiên, cơ quan soạn thảo sẽ lập hồ sơ dự thảo văn bản và gửi đến cơ quan thẩm định. Hồ sơ này bao gồm công văn yêu cầu thẩm định, tờ trình và dự thảo văn bản cùng các tài liệu liên quan. Sau khi nhận hồ sơ, cơ quan thẩm định sẽ tiến hành xem xét, đánh giá nội dung và hình thức của dự thảo. Thời gian thẩm định thường được quy định cụ thể, nhằm đảm bảo rằng quá trình này không kéo dài và văn bản có thể được ban hành kịp thời. Sau khi hoàn thành thẩm định, cơ quan thẩm định sẽ gửi báo cáo thẩm định cho cơ quan soạn thảo, trong đó nêu rõ các ý kiến và đề xuất chỉnh sửa nếu có. Tiếp theo, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến và hoàn thiện dự thảo trước khi trình lên cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

2.1. Các chủ thể có thẩm quyền thực hiện hoạt động thẩm định và thẩm tra

Các chủ thể có thẩm quyền thực hiện hoạt động thẩm định và thẩm tra bao gồm các cơ quan nhà nước như Sở Tư pháp, Ủy ban nhân dân và các Ban của Hội đồng nhân dân. Mỗi cơ quan sẽ có vai trò và trách nhiệm riêng trong việc thực hiện các hoạt động này. Sở Tư pháp thường là cơ quan chủ trì trong việc thẩm định các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, trong khi đó, Hội đồng nhân dân sẽ thực hiện thẩm tra các dự thảo này trước khi trình lên Ủy ban thường vụ Quốc hội. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan này là rất cần thiết để đảm bảo rằng các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành có chất lượng cao và phù hợp với thực tiễn.

III. Đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định và thẩm tra tại địa phương

Hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương hiện nay đang gặp phải nhiều thách thức. Mặc dù đã có những quy định pháp luật rõ ràng về quy trình và trách nhiệm của các cơ quan liên quan, nhưng thực tế cho thấy rằng vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực hiện. Một số văn bản quy phạm pháp luật được ban hành không đạt yêu cầu về tính khả thi, dẫn đến khó khăn trong quá trình áp dụng. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật cũng gây ra nhiều khó khăn cho các cơ quan thực thi. Việc đánh giá chất lượng hoạt động thẩm định và thẩm tra cần phải được thực hiện thường xuyên để phát hiện kịp thời những vấn đề tồn tại và tìm ra giải pháp khắc phục.

3.1. Những hạn chế và tồn tại trong hoạt động thẩm định và thẩm tra

Một trong những hạn chế lớn nhất hiện nay trong hoạt động thẩm định và thẩm tra là sự thiếu hụt về nhân lực và nguồn lực cần thiết để thực hiện công việc này. Nhiều cơ quan thiếu chuyên gia có kinh nghiệm trong việc đánh giá và thẩm định các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Điều này dẫn đến việc các văn bản được thẩm định không đạt yêu cầu chất lượng, ảnh hưởng đến tính khả thi và hiệu quả khi áp dụng. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình thẩm định và thẩm tra cũng chưa thật sự chặt chẽ, dẫn đến việc thiếu thông tin và ý kiến phản hồi cần thiết để hoàn thiện văn bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng pháp luật và đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam. Theo báo cáo tổng kết công tác tư pháp năm 2011, trong năm 2010, các cơ quan tư pháp địa phương đã thẩm định hơn 22.000 dự án, văn bản, đạt tỷ lệ 71,4% so với tổng số văn bản được ban hành, cho thấy sự gia tăng đáng kể về hiệu quả công tác này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như sự chưa rõ ràng trong quy định pháp luật, thời gian thẩm định ngắn, nguồn lực mỏng và giá trị pháp lý của văn bản thẩm định, thẩm tra chưa được coi trọng đúng mức.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về thẩm định và thẩm tra dự thảo VBQPPL do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành, đánh giá thực trạng hoạt động này, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thẩm định và thẩm tra. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành, hoạt động thẩm định của Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp và thẩm tra của các Ban của Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp trong giai đoạn từ năm 2004 đến 2013 tại các địa phương Việt Nam.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc xây dựng và ban hành VBQPPL phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về xây dựng pháp luật và quản lý nhà nước, trong đó có:

• Lý thuyết pháp luật và quản lý nhà nước: Pháp luật là công cụ quản lý xã hội, đảm bảo sự ổn định và phát triển xã hội thông qua việc xây dựng và ban hành các VBQPPL phù hợp với điều kiện thực tế.
• Mô hình quy trình xây dựng VBQPPL: Bao gồm các bước từ lập chương trình, soạn thảo, lấy ý kiến, thẩm định, thẩm tra, đến thông qua và ban hành văn bản.
• Khái niệm thẩm định và thẩm tra: Thẩm định là hoạt động xem xét, đánh giá dự thảo VBQPPL về nội dung, hình thức, tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và khả thi trước khi ban hành. Thẩm tra là hoạt động kiểm tra, đánh giá toàn diện dự thảo VBQPPL nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và phù hợp với chính sách của Đảng và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, tính khả thi của dự thảo VBQPPL; nguyên tắc thẩm định và thẩm tra như tính khách quan, khoa học, tuân thủ trình tự thủ tục, phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp phân tích, diễn giải: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành, các báo cáo thẩm định, thẩm tra và các văn bản liên quan.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động thẩm định, thẩm tra giữa các địa phương và với các nước khác.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về số lượng dự thảo VBQPPL được thẩm định, thẩm tra trong giai đoạn 2007-2011, tỷ lệ văn bản được chỉnh sửa hoặc không ban hành sau thẩm định.
• Phương pháp quy nạp: Tổng hợp các kết quả nghiên cứu để rút ra nhận định chung và đề xuất giải pháp.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm: Luật Ban hành VBQPPL của HĐND và UBND năm 2004, Nghị định số 91/2006/NĐ-CP, các báo cáo tổng kết công tác tư pháp địa phương, báo cáo thẩm định, thẩm tra thực tế của các Sở Tư pháp và Ban của HĐND. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các văn bản quy phạm pháp luật do UBND và HĐND cấp tỉnh, huyện ban hành trong giai đoạn 2007-2011.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến 2013, tập trung phân tích các quy định pháp luật và thực trạng hoạt động thẩm định, thẩm tra trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ thẩm định và thẩm tra tăng dần qua các năm: Giai đoạn 2007-2010, số lượng VBQPPL được thẩm định tăng từ khoảng 19.480 lên trên 22.000 dự án, văn bản, đạt tỷ lệ 71,4% so với tổng số văn bản ban hành, tăng 4,1% so với giai đoạn trước đó. Điều này cho thấy sự quan tâm và nâng cao hiệu quả công tác thẩm định, thẩm tra tại các địa phương.

2. Chất lượng thẩm định, thẩm tra còn hạn chế: Nhiều báo cáo thẩm định, thẩm tra chỉ mang tính chung chung, chưa có phân tích cụ thể về tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi của dự thảo. Ví dụ, báo cáo thẩm tra của Ban Pháp chế HĐND tỉnh Quảng Ninh năm 2011 chỉ nêu chung chung về sự phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng mà không phân tích chi tiết.

3. Thời gian thẩm định, thẩm tra ngắn và nguồn lực hạn chế: Thời gian thẩm định trung bình chỉ từ 3 đến 8 ngày, trong khi các dự thảo phức tạp cần nhiều thời gian hơn để đánh giá kỹ lưỡng. Lực lượng cán bộ làm công tác thẩm định, thẩm tra còn mỏng, đa số kiêm nhiệm nhiều công việc khác.

4. Giá trị pháp lý của văn bản thẩm định, thẩm tra chưa được coi trọng: Văn bản thẩm định, thẩm tra hiện chỉ là kênh tham khảo, không có giá trị bắt buộc thi hành, dẫn đến việc cơ quan soạn thảo có thể không tiếp thu hoặc giải trình ý kiến thẩm định, thẩm tra.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ quy định pháp luật còn khái quát, chưa có tiêu chí cụ thể để đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi của dự thảo VBQPPL. Thời gian thẩm định, thẩm tra được quy định cứng nhắc, không linh hoạt theo tính chất phức tạp của văn bản. Nguồn lực cán bộ và kinh phí cho hoạt động này còn hạn chế, không đủ để tổ chức hội đồng thẩm định, mời chuyên gia tham gia.

So với các nghiên cứu trong nước và kinh nghiệm quốc tế, việc thẩm định, thẩm tra cần được coi là bước bắt buộc và có giá trị pháp lý cao hơn để đảm bảo chất lượng VBQPPL. Việc phối hợp giữa các cơ quan liên quan cũng cần được tăng cường để phát huy trí tuệ tập thể, giảm thiểu mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng VBQPPL được thẩm định qua các năm, bảng so sánh thời gian thẩm định, thẩm tra giữa các địa phương, và biểu đồ phân tích tỷ lệ văn bản được chỉnh sửa sau thẩm định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về thẩm định và thẩm tra: Cần bổ sung tiêu chí cụ thể đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi của dự thảo VBQPPL; quy định rõ giá trị pháp lý bắt buộc của văn bản thẩm định, thẩm tra. Thời gian thẩm định, thẩm tra cần linh hoạt theo tính chất phức tạp của dự thảo. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ; Thời gian: 1-2 năm.

2. Tăng cường nguồn nhân lực và đào tạo chuyên môn: Bổ sung biên chế, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác thẩm định, thẩm tra; tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật và kỹ thuật soạn thảo văn bản. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, UBND các cấp; Thời gian: 1-3 năm.

3. Cải tiến quy trình và phương pháp thẩm định, thẩm tra: Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, lấy ý kiến trực tuyến, tổ chức hội đồng thẩm định đa ngành, mời chuyên gia độc lập tham gia. Chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp, Ban của HĐND; Thời gian: 1-2 năm.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và minh bạch thông tin: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm định, thẩm tra và các bên liên quan; công khai kết quả thẩm định, thẩm tra để nâng cao trách nhiệm và chất lượng văn bản. Chủ thể thực hiện: UBND, HĐND các cấp; Thời gian: 1 năm.

5. Đảm bảo kinh phí và điều kiện làm việc: Xem xét điều chỉnh mức kinh phí cho công tác thẩm định, thẩm tra phù hợp với đặc thù từng địa phương; trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, tài liệu pháp luật phục vụ công tác. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, UBND các cấp; Thời gian: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ làm công tác xây dựng và ban hành VBQPPL tại địa phương: Giúp hiểu rõ quy trình, nguyên tắc, phạm vi thẩm định và thẩm tra, từ đó nâng cao chất lượng dự thảo văn bản.

2. Các cơ quan tư pháp địa phương (Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp): Làm cơ sở để cải tiến phương pháp thẩm định, nâng cao hiệu quả công tác, đồng thời làm tài liệu đào tạo cán bộ mới.

3. Các Ban của Hội đồng nhân dân các cấp: Hỗ trợ trong việc thẩm tra dự thảo nghị quyết, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và phù hợp với chính sách địa phương.

4. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành luật, quản lý nhà nước: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về hoạt động thẩm định, thẩm tra VBQPPL, phục vụ nghiên cứu khoa học và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Thẩm định và thẩm tra dự thảo VBQPPL khác nhau như thế nào?
   Thẩm định là hoạt động xem xét, đánh giá dự thảo về nội dung, hình thức, tính hợp hiến, hợp pháp và khả thi trước khi trình cơ quan có thẩm quyền ban hành. Thẩm tra là hoạt động kiểm tra, đánh giá toàn diện dự thảo, tập trung vào sự phù hợp với chính sách của Đảng và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Thẩm định do cơ quan tư pháp địa phương thực hiện, thẩm tra do các Ban của HĐND thực hiện.

2. Tại sao thời gian thẩm định, thẩm tra lại quan trọng?
   Thời gian đủ để nghiên cứu kỹ lưỡng dự thảo giúp phát hiện kịp thời các sai sót, mâu thuẫn, đảm bảo chất lượng văn bản. Thời gian quá ngắn có thể dẫn đến thẩm định, thẩm tra hình thức, không sâu sắc, ảnh hưởng đến hiệu quả pháp luật.

3. Giá trị pháp lý của văn bản thẩm định, thẩm tra hiện nay ra sao?
   Hiện nay, văn bản thẩm định, thẩm tra chỉ mang tính tham khảo, không có giá trị bắt buộc thi hành, dẫn đến việc cơ quan soạn thảo có thể không tiếp thu hoặc không giải trình ý kiến thẩm định, thẩm tra.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác thẩm định, thẩm tra?
   Cần hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường nguồn nhân lực, cải tiến quy trình, tăng cường phối hợp liên ngành và đảm bảo kinh phí, điều kiện làm việc phù hợp.

5. Vai trò của các Ban của HĐND trong thẩm tra dự thảo VBQPPL là gì?
   Các Ban của HĐND giúp HĐND thẩm tra dự thảo nghị quyết, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, phù hợp với chính sách của Đảng và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội địa phương, góp phần nâng cao chất lượng văn bản trước khi trình HĐND xem xét, thông qua.

Kết luận

• Thẩm định và thẩm tra dự thảo VBQPPL do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành là khâu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng pháp luật và hiệu quả quản lý nhà nước.
• Thực trạng cho thấy tỷ lệ thẩm định tăng, nhưng chất lượng và giá trị pháp lý của văn bản thẩm định, thẩm tra còn hạn chế do quy định pháp luật chưa hoàn chỉnh, thời gian ngắn và nguồn lực hạn chế.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường nguồn nhân lực, cải tiến quy trình, phối hợp liên ngành và đảm bảo kinh phí cho công tác thẩm định, thẩm tra.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực cho các cơ quan chức năng, cán bộ xây dựng pháp luật và nhà nghiên cứu trong việc nâng cao hiệu quả công tác xây dựng VBQPPL địa phương.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào việc triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tiêu chí đánh giá và giá trị pháp lý của văn bản thẩm định, thẩm tra.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan chức năng và cán bộ làm công tác thẩm định, thẩm tra cần chủ động áp dụng kiến thức và giải pháp từ nghiên cứu này để nâng cao chất lượng VBQPPL, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE THÂM ĐỊNH VÀ THÂM TRA DỰ THẢO VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG BAN HÀNH 1. Khái niệm thẩm định và thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Khai niệm thấm định Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, trình tự ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gồm các bước từ lập chương trình, soạn thảo, lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo văn bản, thâm tra, thâm định văn ban, cho đến thông qua, ký công bố VBQPPL (trừ trường hợp khan cấp hoặc cần phải bổ sung ngay cho phù hợp với văn bản thì VBQPPL thì có thê được ban hành theo trình tự thủ tục rút gọn). Mỗi bước trong quy trình đó đều có vai trò quan trọng mà không thé bỏ qua hay chỉ tiễn hành mang tính hình thức.

Giai đoạn thấm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng là một trong những hoạt động quan trọng trong quy trình ban hành VBQPPL. Theo từ điển Luật học do Viện khoa học pháp lý Bộ Tư pháp biên soạn thì: “Tham định có nghĩa là việc xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận mang tính pháp lý bang văn bản về một van dé nào đó. Hoạt động này do tổ chức hoặc cá nhân có chuyên môn nghiệp vụ thực hiện. Le petit larousse — Từ điển Bách khoa toàn thư của Pháp năm 1993 giải thích “ Contrôle (thâm định) là việc kiểm tra, điều tra một cách kỹ lưỡng tính đúng dan và giá trị của một văn bản”.

Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng năm 1998 thì: “Thâm định là xem xét để xác định về chất lượng ”[46]. Gutachten (thầm định), theo Từ điển Luật học của Đức do Gerhard Koebler 10 chủ biên (Nhà xuất bản Muechen, xuất bản lần thứ 6 năm 1994) là “sự đánh giá của nhà chuyên môn đối với các dữ kiện dé từ đó đưa ra kết luận”. Tham định trước hết là hoạt động được các chủ thé có thầm quyền nhằm tiến hành nhằm kiểm tra, đánh giá dự thảo văn bản theo những tiêu chí nhất định. Quy chế thâm định dự án, dự thảo VBQPPL ban hành kèm theo Quyết định số 05/2007/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ tại Điều I quy định: Thâm định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét, đánh giá về nội dung và hình thức của dự án, dự thảo nhăm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của dự an, dự thảo trong hệ thống pháp luật.

Như vậy, thẩm định VBQPPL là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá về nội dung và hình thức, kỹ thuật soạn thảo, tinh khả thi đối với các dự án, dự thảo VBOQPPL theo nội dung, trình tự, thủ tục do Luật định nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thông nhất va đồng bộ của VBOPPL trong hệ thống pháp luật và những yêu cẩu khác về chất lượng dự an, dự thao theo quy định của pháp luật. [44] Thâm định dự thảo VBQPPL là hoạt động thuộc quy trình soạn thao, ban hành VBQPPL do cơ quan có thâm quyền tiến hành nhăm nhận xét, đánh giá về đối tượng, phạm vi điều chỉnh của văn bản, về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của dự thảo văn bản trong hệ thống pháp luật hiện hành. Thâm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng đưa ra những nhận xét về chất lượng của dự thảo văn bản thông qua việc đánh giá về nội dung và kỹ thuật soạn thảo dự thảo văn bản. Đồng thời, cơ quan tiến hành thâm định dự thảo VBQPPL đưa ra những ý kiến và đề xuất biện pháp giải quyết đối với những van dé còn có những ý kiến khác nhau giữa các cơ quan có liên quan trong quá trình soạn thảo văn bản đê cơ quan 11 có thâm quyền xem xét, quyết định.

Hay nói cách khác, thẩm định dự thảo VBQPPL là nhằm đảm bảo cho VBQPPL được ban hành sẽ đúng về thâm quyền, trình tự, thủ tục, hình thức và nội dung văn bản không trái với quy định của cấp trên, phù hợp với thực tế của địa phương và có tinh khả thi cao. Điều 24 và Điều 38 Luật Ban hành VBQPPL của HĐND và UBND năm 2004 quy định, các dự thảo VBQPPL như nghị quyết HĐND cấp tỉnh do UBND trình, quyét định và chi thị cua UBND tỉnh phải được Sở Tu pháp thâm định trước khi trình UBND tinh. Cham nhất là 15 ngày trước ngày UBND họp, cơ quan soạn thảo phải gửi hồ sơ thâm định gồm: Công văn yêu cầu thâm định; tờ trình và dự thảo VBQPPL; bản tổng hợp ý kiến về dự thảo VBQPPL và các tài liệu liên quan đến Sở Tư pháp dé thực hiện công tác thầm định. Cham nhất là 07 ngày trước ngày UBND tỉnh hop, Sở Tư pháp phải gửi báo cáo thâm định đến cơ quan soạn thảo.

Báo cáo thâm định phải thé hiện các nội dung chủ yếu như sự cần thiết của việc ban hành VBQPPL; đôi tượng, phạm vi điều chỉnh của dự thảo VBQPPL; tính hợp hiến, hợp pháp va tính thống nhất của nội dung dự thảo VBQPPL; ngôn ngữ, kỹ thuật soạn thảo văn bản và trong một số trường hợp có thé dé cập về tính khả thi của VBQPPL khi được áp dụng và thực hiện. Như vậy, hoạt động thâm định dự thảo VBQPPL là hoạt động dễ gây nhằm lẫn với hoạt động kiểm tra VBQPPL. Thâm định dự thao VBQPPL có môi quan hệ chặt chẽ, hữu cơ với kiểm tra VBQPPL và điểm chung giữa chúng là hướng tới việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản trong hệ thống VBQPPL. Tuy nhiên ban chất của hoạt động thâm định chính là kiểm tra trước khi ban hành VBQPPL “nhằm phát hiện những vi phạm, khiếm khuyết, hạn chế va dự báo, phòng ngừa những điểm sai trái có thể có trong dự thảo”.

Thâm định là hoạt động tiến hành trước khi VBQPPL được ban hành, khác với kiểm tra văn bản chỉ tiễn hành sau 12 khi văn bản được ban hành; Tham định có nội dung rộng hơn kiểm tra, có xem xét, đánh gia tính khả thi, kỹ thuật soạn thao của dự thảo. Kiểm tra văn bản không đánh giá tính khả thi, kỹ thuật soạn thảo của văn bản như hoạt động thầm định. Nếu như hoạt động kiểm tra nhằm loại bỏ, khắc phục sự mâu thuẫn, chồng chéo, không hợp pháp của văn bản sau khi ban hành thì hoạt động thấm định nhăm hạn chế tối da sự mâu thuẫn, chồng chéo, không hợp pháp, thiếu đồng bộ cũng như thiếu tính khả thi của văn bản trước khi văn ban được ban hành. Vậy thâm định dự thảo VBQPPL là một khâu quan trọng không thê thiếu được trong quy trình soạn thảo và ban hành VBQPPL do cơ quan chuyên môn về tư pháp có thâm quyền tiễn hành nhằm đánh giá toàn diện, khách quan và chính xác dự án, dự thảo VBQPPL trước khi trình cơ quan có thâm quyền phê chuẩn và ban hành.

Khái niệm thẩm tra Việc ban hành một VBQPPL phải trải qua một quy trình chặt chẽ, khép kín gồm nhiều khâu, nhiều bước và đòi hỏi trách nhiệm cao của các cơ quan có liên quan. Khi tất cả các khâu trong quy trình đó thực hiện tốt thì VBQPPL ra đời mới phản ánh đúng sự phát triển của xã hội và phát huy được hiệu quả của nó trên thực tiễn. Thâm tra dự thảo VBQPPL là một khâu trong quy trình chặt chẽ đó. Cũng như hoạt động thầm định, hoạt động thẩm tra là hoạt động của chủ thé có thâm quyên trong việc xem xét đánh giá về nội dung, chính sách pháp luật và hình thức nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi của dự thảo VBQPPL.

Theo cách hiểu thông thường, thâm tra là việc “điều tra, tìm hiểu dé xem xét lại điều đã kết luận trước đó đúng hay sai, có chính xác không”[46]. Từ điển Luật học năm 1999 đã cắt nghĩa hoạt động thấm tra dự án luật, pháp lệnh như sau: “Thẩm tra là việc xem xét lại kĩ lưỡng dự án luật, pháp lệnh do 13 Hội đồng dân tộc, Ủy ban pháp luật hoặc một Ủy ban hữu quan của Quốc hội hay một Ủy ban lâm thời được Quốc hội chỉ định tiến hành trước khi trình Uy ban thường vụ Quốc hội. Co quan thâm tra xem xét cả về hình thức và nội dung nhưng tập trung vào xem xét sự phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, đối tượng, nội dung, phạm vi và tính khả thi của dự án” [41] Như vậy, thẩm tra VBOPPL là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá về sự phù hợp của nội dung dự thảo nghị quyết với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng; tình hình, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương;đối với các dự án, dự thảo VBOPPL theo nội dung, trình tự, thủ tục do Luật định nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tinh thong nhất của VBOPPL trong hệ thông pháp luật và những yêu câu khác về chất lượng dự án, dự thảo theo quy định của pháp luật Thâm định và thâm tra đều là những hoạt động nhằm đánh giá góp phần hoàn thiện cả về hình thức cũng như nội dung của dự thảo VBQPPL. Đề VBQPPL được ban hành một cách có hiệu quả trên thực tiễn, hoạt động thâm định và thâm tra đòi hỏi phải được đánh giá, kiểm tra, xem xét một cách khách quan và báo cáo thâm định, thâm tra phải được sử dụng như một văn bản có giá trị pháp lý.

Hay nói cách khác, kết quả của hoạt động thâm định và thâm tra dự thảo VBQPPL phải được cơ quan nhà nước có thầm quyền xem xét một cách toàn điện và có hiệu lực bắt buộc đối với đối tượng thấm định, thâm tra. Đặc điểm chung lớn nhất của thâm định và thâm tra chính là việc xem xét, đánh giá những quy định mang tính chủ quan do một cơ quan có thẩm quyền ban hành trên cơ sở những yếu tố khách quan: quy luật của sự vận động xã hội; cơ chế điều chỉnh pháp luật, tinh thống nhất của hệ thống pháp luật. Nếu các quy định đó là tiến bộ, 14 là phù hợp với yêu cầu của điều kiện kinh tế - xã hội, quản lý Nhà nước thì sẽ thúc day su phat triển của xã hội. Ngược lại, nếu các quy định đó không phù hợp hoặc không dựa trên điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước thì nó sẽ trở thành lực cản, thậm chí day lùi sự phát triển của xã hội.