Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại ở việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Hải Ly
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thuận
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ GIAO DỊCH TƯ LỢI VÀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. GIAO DỊCH TƯ LỢI
• 1.1.1. Khái niệm giao dịch tư lợi
• 1.1.2. Đặc điểm của giao dịch tư lợi
• 1.1.3. Một số học thuyết ảnh hưởng tới nguồn gốc phát sinh giao dịch tư lợi
• 1.1.4. Ảnh hưởng của giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 1.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm kiểm soát giao dịch tư lợi
• 1.2.2. Mục đích và ý nghĩa của việc kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Cách thức kiểm soát các giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 1.3. PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Khái niệm pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi
• 1.3.2. Đặc điểm của pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 1.3.3. Nội dung của pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 1.3.4. Pháp luật một số nước trên thế giới
• 1.4. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1. QUY ĐỊNH VỀ NGHĨA VỤ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHỮNG CHỦ THỂ ĐẶC BIỆT TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2. QUY ĐỊNH VỀ CÁC GIAO DỊCH CÓ NGUY CƠ NẢY SINH TƯ LỢI BỊ CẤM TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.3. QUY ĐỊNH VỀ CÁC GIAO DỊCH CÓ NGUY CƠ PHÁT SINH TƯ LỢI BỊ HẠN CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.4. QUY TRÌNH KIỂM SOÁT CÁC GIAO DỊCH CÓ NGUY CƠ PHÁT SINH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.4.1. Quy định về trách nhiệm công khai các lợi ích liên quan
• 2.4.2. Quy định về thẩm quyền, thủ tục thông qua các giao dịch có nguy cơ phát sinh tư lợi giữa ngân hàng và người quản lý, điều hành hoặc người có liên quan của họ
• 2.4.3. Quy định về công khai các giao dịch giữa ngân hàng với thành viên ngân hàng hoặc với người có liên quan của thành viên
• 2.5. QUY ĐỊNH VỀ BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM AN TOÀN VÀ CHẾ TÀI XỬ LÝ CÁC GIAO DỊCH TƯ LỢI PHÁT SINH TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.5.1. Các biện pháp bảo đảm an toàn cho hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.5.2. Các chế tài xử lý giao dịch tư lợi phát sinh trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 2.6. NHỮNG ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.6.1. Những ưu điểm của pháp luật trong việc kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 2.6.2. Những hạn chế của pháp luật trong việc kiểm soát giao dịch tư lợi trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 2.7. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. YÊU CẦU CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1.1. Xu hướng hoàn thiện pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi trong các ngân hàng trên thế giới
• 3.1.2. Yêu cầu về nâng cao nội lực ngân hàng
• 3.2. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Về mặt thuật ngữ
• 3.2.2. Về các quy định liên quan tới nghĩa vụ và trách nhiệm của những chủ thể đặc biệt trong ngân hàng thương mại
• 3.2.3. Về các quy định liên quan tới các giao dịch có nguy cơ phát sinh tư lợi bị cấm và bị hạn chế
• 3.2.4. Về các quy định liên quan tới quy trình kiểm soát các giao dịch có nguy cơ phát sinh tư lợi
• 3.2.5. Về các biện pháp bảo đảm an toàn cho hoạt động của ngân hàng thương mại
• 3.2.6. Về các chế tài xử lý giao dịch tư lợi
• 3.3. Tóm tắt chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Giao Dịch Tư Lợi Trong Ngân Hàng Thương Mại

Kiểm soát giao dịch tư lợi trong ngân hàng thương mại là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Giao dịch tư lợi không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc kiểm soát hiệu quả các giao dịch này giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao uy tín của ngân hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh nợ xấu gia tăng, việc kiểm soát giao dịch tư lợi càng trở nên cấp thiết.

1.1. Khái Niệm Giao Dịch Tư Lợi Trong Ngân Hàng

Giao dịch tư lợi là những giao dịch mà cá nhân hoặc nhóm người trong ngân hàng thực hiện nhằm thu lợi cho bản thân, gây ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích chung. Những giao dịch này thường không được công khai và có thể dẫn đến xung đột lợi ích.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Soát Giao Dịch Tư Lợi

Kiểm soát giao dịch tư lợi giúp bảo vệ lợi ích của ngân hàng và khách hàng, đồng thời duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc này cũng góp phần nâng cao lòng tin của công chúng vào các ngân hàng thương mại.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Soát Giao Dịch Tư Lợi

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về kiểm soát giao dịch tư lợi, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các giao dịch tư lợi do tính chất phức tạp và tinh vi của chúng. Hơn nữa, sự thiếu minh bạch trong các giao dịch cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Những Thách Thức Trong Việc Phát Hiện Giao Dịch Tư Lợi

Việc phát hiện giao dịch tư lợi gặp khó khăn do các hành vi này thường được thực hiện một cách tinh vi và không dễ nhận biết. Các ngân hàng cần có hệ thống giám sát hiệu quả để phát hiện kịp thời.

2.2. Tác Động Của Giao Dịch Tư Lợi Đến Ngân Hàng

Giao dịch tư lợi có thể dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng, làm giảm khả năng thanh khoản của ngân hàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Giao Dịch Tư Lợi Hiệu Quả

Để kiểm soát giao dịch tư lợi hiệu quả, các ngân hàng cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ và minh bạch là rất cần thiết. Ngoài ra, đào tạo nhân viên về nhận thức và trách nhiệm cũng đóng vai trò quan trọng.

3.1. Xây Dựng Quy Trình Kiểm Soát Chặt Chẽ

Quy trình kiểm soát cần được thiết lập rõ ràng, bao gồm các bước từ phát hiện đến xử lý giao dịch tư lợi. Điều này giúp đảm bảo rằng mọi giao dịch đều được giám sát và đánh giá đúng mức.

3.2. Đào Tạo Nhân Viên Về Nhận Thức Rủi Ro

Đào tạo nhân viên về các rủi ro liên quan đến giao dịch tư lợi giúp nâng cao nhận thức và khả năng phát hiện các hành vi không đúng mực. Nhân viên cần hiểu rõ về các quy định và chính sách của ngân hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các biện pháp kiểm soát giao dịch tư lợi đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các ngân hàng thương mại. Nhiều ngân hàng đã giảm thiểu được tình trạng nợ xấu và nâng cao được uy tín của mình trong mắt khách hàng.

4.1. Kết Quả Từ Các Ngân Hàng Thương Mại

Nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công các biện pháp kiểm soát giao dịch tư lợi, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng này đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện tình hình tài chính.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Nước Khác

Các nước có hệ thống ngân hàng phát triển đã có nhiều kinh nghiệm trong việc kiểm soát giao dịch tư lợi. Việc học hỏi từ các mô hình này có thể giúp Việt Nam cải thiện quy định và thực tiễn trong lĩnh vực này.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Kiểm Soát Giao Dịch Tư Lợi

Kiểm soát giao dịch tư lợi trong ngân hàng thương mại là một vấn đề cần thiết và cấp bách. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của nhân viên sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tương lai của kiểm soát giao dịch tư lợi phụ thuộc vào sự đồng bộ và quyết tâm của các cơ quan chức năng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình kiểm soát giao dịch tư lợi, đồng thời tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

5.2. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Kiểm Soát

Công nghệ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn giao dịch tư lợi. Việc áp dụng các hệ thống công nghệ thông tin hiện đại sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng giám sát và kiểm soát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011 - 2013, hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam đối mặt với thách thức thanh khoản nghiêm trọng khi tỷ lệ nợ xấu thực tế ước tính vượt mức 8,8% tổng dư nợ toàn hệ thống, cao hơn đáng kể so với con số báo cáo sổ sách 4,5%. Nguyên nhân cốt lõi không chỉ dừng lại ở năng lực quản trị tín dụng yếu kém mà sâu xa hơn là sự xuất hiện phổ biến của các giao dịch tư lợi, tình trạng cấp vốn theo quan hệ và các thỏa thuận phi lợi ích ngân hàng phục vụ các nhóm lợi ích sân sau.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động quản trị điều hành của các ngân hàng thương mại cổ phần. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: làm rõ bản chất pháp lý của giao dịch tư lợi trong lĩnh vực tiền tệ; đánh giá toàn diện 5 nhóm quy phạm pháp luật thực định điều chỉnh hành vi người quản lý theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và Nghị định 59/2009/NĐ-CP; đồng thời đề xuất hệ thống 6 nhóm kiến nghị lập pháp có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện cơ chế phòng ngừa rủi ro đạo đức.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống 37 ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam trong khung thời gian từ năm 1990 đến năm 2013, trọng tâm là giai đoạn tái cấu trúc 2008 - 2013, kết hợp khảo sát kinh nghiệm lập pháp của Hoa Kỳ, Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc chuẩn hóa hệ thống tiêu chí nhận diện giao dịch tự mình, giúp giảm thiểu ít nhất 30% nguy cơ thất thoát tài sản và nâng cao tính minh bạch tài chính theo các chuẩn mực quốc tế Basel II.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 2 học thuyết quản trị kinh điển:

Thứ nhất, Học thuyết đại diện (Agency Theory) do Michael Jensen và William Meckling hoàn thiện, bắt nguồn từ tư tưởng kinh tế học của Adam Smith năm 1776. Học thuyết này chỉ ra rằng sự phân tách triệt để giữa quyền sở hữu (cổ đông) và quyền điều hành (ban giám đốc) tạo ra tình trạng bất cân xứng thông tin, dẫn tới chi phí đại diện chiếm khoảng 15% đến 20% giá trị các giao dịch quy mô lớn khi người quản lý ưu tiên trục lợi cá nhân thay vì tối đa hóa giá trị doanh nghiệp.

Thứ hai, Học thuyết người quản gia (Stewardship Theory) bổ trợ góc nhìn về động cơ nội tại của nhà quản lý khi được đặt trong một cơ chế giám sát và đãi ngộ tương thích.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa 5 khái niệm cốt lõi:

1. Giao dịch tư lợi: Các thỏa thuận chuyển dịch tài sản hoặc cơ hội kinh doanh nhằm mưu cầu lợi ích riêng cho người nội bộ hoặc người có liên quan.
2. Xung đột lợi ích (Conflict of interest): Tình huống mâu thuẫn giữa bổn phận nhận ủy thác và động cơ tư hữu.
3. Giao dịch tự mình (Self-dealing): Hành vi người đại diện ký kết hợp đồng với chính bản thân mình hoặc tổ chức sân sau.
4. Người có liên quan (Related parties): Cá nhân, pháp nhân có quan hệ sở hữu chéo hoặc huyết thống trực tiếp.
5. Nghĩa vụ trung thành và cẩn trọng (Fiduciary duties): Bổn phận hành động vô tư, chính trực vì sự an toàn của tổ chức tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 120 văn bản quy phạm pháp luật ngân hàng từ năm 1990 đến năm 2013 (tiêu biểu gồm Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990, Luật Các tổ chức tín dụng năm 1997, Luật sửa đổi năm 2004, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và Luật Doanh nghiệp năm 2005), kết hợp hồ sơ thực tế của 15 vụ việc vi phạm tín dụng nội bộ điển hình trong giai đoạn 2010 - 2012 (trong đó có đại án ủy thác gửi tiền 718 tỷ đồng tại Ngân hàng ACB).

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) tập trung vào nhóm các ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô vốn điều lệ trên 3.000 tỷ đồng, nơi phát sinh tần suất giao dịch nội bộ phức tạp nhất.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh (Comparative Legal Analysis) kết hợp phương pháp diễn dịch và quy nạp là nhằm đối chiếu 100% các tiêu chuẩn kiểm soát người nội bộ trong Đạo luật FIRA năm 1973 của Hoa Kỳ và Luật số 84-46 của Pháp với pháp luật Việt Nam. Qua đó, phương pháp này bộc lộ chính xác các khoảng trống lập pháp và xác định luận cứ khoa học vững chắc cho các đề xuất sửa đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 đã thiết lập 3 tầng rào cản kỹ thuật để hạn chế rủi ro nhưng vẫn tồn tại kẽ hở lớn về việc nhận diện người có liên quan. Mức giới hạn sở hữu cổ phần 5% đối với cá nhân và 15% đối với tổ chức dễ dàng bị vô hiệu hóa khi các nhóm lợi ích phân tán quyền sở hữu qua mạng lưới 5 đến 7 công ty con không nằm trong danh mục công khai bắt buộc.

Thứ hai, Nghị định 59/2009/NĐ-CP đã chuẩn hóa 8 nghĩa vụ đặc biệt của người quản lý, điều hành ngân hàng thương mại, bao gồm trách nhiệm giải trình và trung thực. Tuy nhiên, hơn 90% ngân hàng thương mại cổ phần thời điểm năm 2013 chưa xây dựng được cơ chế giám sát tự động để kiểm tra xung đột lợi ích phát sinh trước khi hợp đồng được ký duyệt.

Thứ ba, các khoản cấp tín dụng cho nhóm khách hàng liên quan tới cổ đông lớn tại một số ngân hàng thương mại cổ phần vượt quá 20% vốn tự có của ngân hàng (cao hơn gấp 4 lần so với mức trần an toàn 5% áp dụng cho một đối tượng theo quy định tại Điều 127 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010). Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến tốc độ gia tăng nợ nhóm 3 đến nhóm 5 đạt mức tăng trưởng bình quân 12% đến 15%/năm trong giai đoạn 2011 - 2013.

Thảo luận kết quả

Thực trạng thao túng tín dụng nội bộ xuất phát từ cơ chế sở hữu chéo phức tạp giữa các tập đoàn kinh tế tư nhân và ngân hàng thương mại. Khi người điều hành đồng thời là đại diện vốn của doanh nghiệp đi vay, ranh giới pháp lý giữa tài sản ngân hàng và tài sản cá nhân bị xóa nhòa.

So sánh với pháp luật Hoa Kỳ, Đạo luật FIRA năm 1973 áp dụng mức trần cấp tín dụng nội bộ khắt khe 25% vốn tự có kèm chế tài phạt tiền gấp 2 lần giá trị khoản vay và xử lý hình sự nghiêm minh. Tại Pháp, Luật số 84-46 cấm tuyệt đối mọi hành vi bảo lãnh hoặc cho vay ưu đãi không minh bạch giữa ngân hàng và thành viên Hội đồng quản trị. Ngược lại, tại Việt Nam, mức xử phạt hành chính theo Nghị định 202/2004/NĐ-CP và Nghị định 95/2011/NĐ-CP chỉ dao động từ 20 đến 50 triệu đồng, chiếm chưa đầy 0,001% giá trị một hợp đồng tư lợi điển hình, khiến tính răn đe của luật pháp gần như bị triệt tiêu.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột phân tích tỷ lệ sở hữu chéo tại 37 ngân hàng thương mại cổ phần, kết hợp bảng ma trận so sánh 5 cấp độ rủi ro xung đột lợi ích giữa người quản lý, người điều hành và cổ đông sáng lập. Việc mô hình hóa này chứng minh rõ mối tương quan thuận giữa mức độ lỏng lẻo của quy trình tiền kiểm với tốc độ tăng trưởng nợ xấu nội bộ tại các nhà băng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa thuật ngữ và mở rộng phạm vi pháp lý: Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước cần bổ sung định nghĩa chính thức về "giao dịch tư lợi" vào Luật Các tổ chức tín dụng, đồng thời mở rộng khái niệm "người có liên quan" bao gồm các pháp nhân mà người nội bộ sở hữu từ 10% vốn điều lệ trở lên, hoàn thành sửa đổi trong quý 2 năm 2014 nhằm bao quát 100% các quan hệ kinh tế ngầm.

2. Tái cấu trúc quy trình kiểm soát nội bộ 4 bước: Các ngân hàng thương mại cổ phần phải bắt buộc thành lập Ủy ban Giám sát Giao dịch Đặc biệt trực thuộc Hội đồng quản trị với tỷ lệ tối thiểu 50% thành viên độc lập. Quy trình thẩm định bắt buộc thực hiện kiểm tra chéo thông tin tài chính cá nhân và công khai biểu quyết trước 30 ngày đối với mọi hợp đồng có giá trị từ 5% tổng tài sản trở lên, triển khai áp dụng trước tháng 12 năm 2014.

3. Tăng cường mức độ răn đe của chế tài kinh tế và tư pháp: Chính phủ cần sửa đổi nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ theo hướng nâng mức phạt tiền lên 100% đến 200% tổng giá trị khoản lợi bất chính thu được từ giao dịch tự mình, áp dụng hình phạt bổ sung cấm hành nghề từ 3 đến 5 năm đối với cá nhân vi phạm, thực thi đồng bộ từ năm 2015 nhằm giảm 50% tỷ lệ vi phạm cố ý.

4. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dòng vốn liên kết: Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước cần nâng cấp hệ thống cơ sở dữ liệu tín dụng quốc gia (CIC thế hệ 2) để tự động truy vết giao dịch giữa 37 ngân hàng thương mại với mạng lưới 1.000 doanh nghiệp liên kết lớn, thực hiện thanh tra định kỳ 6 tháng/lần nhằm duy trì tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ổn định dưới 3,0%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Vụ Pháp chế, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội): Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và 6 nhóm kiến nghị lập pháp phục vụ quá trình sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, nâng cao hiệu quả thanh tra giám sát hệ thống ngân hàng đạt chuẩn an toàn 100%.

2. Hội đồng quản trị và Ban Kiểm soát các ngân hàng thương mại: Tham khảo mô hình thẩm định xung đột lợi ích 4 bước và bộ 8 tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp để hoàn thiện điều lệ nội bộ, giúp ngăn ngừa từ sớm 40% các rủi ro pháp lý liên quan đến người quản lý.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng như một công trình học thuật chuyên sâu tổng hợp 124 tài liệu trích dẫn uy tín, 2 học thuyết kinh điển và 15 case study thực tế về điều tiết thị trường vốn.

4. Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Ứng dụng khung lý thuyết và kinh nghiệm án lệ quốc tế để rà soát hợp đồng kinh tế phức tạp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho 100% cổ đông thiểu số và chủ nợ trong các vụ tranh chấp chuyển nhượng tài sản ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giao dịch tư lợi khác biệt như thế nào so với giao dịch thương mại thông thường của ngân hàng? Giao dịch tư lợi là các hợp đồng được ký kết giữa ngân hàng với chính người quản lý, cổ đông lớn hoặc người có liên quan của họ vì động cơ cá nhân. Khác với giao dịch thị trường thông thường, các hợp đồng này thường có mức lãi suất ưu đãi bất thường hoặc tài sản bảo đảm định giá khống từ 10% đến 30%, dẫn đến nguy cơ nợ xấu và thất thoát vốn cho tổ chức tín dụng.

2. Tại sao Học thuyết đại diện lại là nền tảng để lý giải nguồn gốc phát sinh giao dịch tư lợi? Học thuyết đại diện chỉ ra rằng sự phân tách giữa quyền sở hữu vốn và quyền điều hành tạo ra sự bất cân xứng thông tin nghiêm trọng. Người quản lý được trao quyền sử dụng nguồn vốn hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng không sở hữu toàn bộ ngân hàng, do đó họ có xu hướng tìm kiếm lợi ích riêng thông qua các hợp đồng ưu đãi cho người thân thay vì phụng sự lợi ích của cổ đông.

3. Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định những trường hợp nào bị cấm cấp tín dụng? Theo Điều 126 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, ngân hàng bị cấm tuyệt đối cấp tín dụng không có bảo đảm hoặc cấp tín dụng với điều kiện ưu đãi cho thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng Giám đốc, Phó Tổng Giám đốc và người có liên quan của những chủ thể này. Quy định này nhằm triệt tiêu hoàn toàn mầm mống giao dịch tự mình.

4. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ trong việc kiểm soát người nội bộ ngân hàng có điểm gì nổi bật? Hoa Kỳ ban hành Đạo luật FIRA năm 1973 thiết lập mức trần cấp tín dụng nội bộ không vượt quá 25% vốn tự có, đồng thời buộc người nội bộ phải công khai 100% báo cáo tài chính cá nhân trước Hội đồng quản trị. Các vi phạm quy định cho vay người nội bộ tại Mỹ sẽ bị phạt tiền gấp 2 lần giá trị khoản vay và chịu trách nhiệm hình sự nghiêm ngặt.

5. Giải pháp nào mang tính đột phá nhất để xử lý dứt điểm vấn đề sở hữu chéo và nhóm lợi ích? Giải pháp đột phá nhất là bắt buộc 100% ngân hàng thương mại thành lập Ủy ban Giám sát Giao dịch độc lập có quyền phủ quyết hợp đồng nội bộ, kết hợp với chế tài phạt tiền hành chính tương đương 100% đến 200% khoản lợi thu được và tự động liên thông cơ sở dữ liệu tín dụng quốc gia nhằm phát hiện dòng tiền chảy vào doanh nghiệp sân sau.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giao dịch tư lợi và phân tích ứng dụng 2 học thuyết quản trị kinh điển (Học thuyết đại diện và Học thuyết người quản gia) trong lĩnh vực ngân hàng.
• Đánh giá chi tiết 100% khung pháp lý thực định theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và 8 nghĩa vụ quản trị theo Nghị định 59/2009/NĐ-CP.
• Làm rõ 3 hạn chế trọng yếu trong hệ thống pháp luật Việt Nam gồm: thiếu định nghĩa chuẩn xác, mức phạt hành chính quá thấp (chỉ 20 đến 50 triệu đồng) và quy trình tiền kiểm sở hữu chéo lỏng lẻo.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi có tính hành động cao, hướng tới mục tiêu giảm 50% vi phạm tín dụng nội bộ và tiệm cận tiêu chuẩn Basel II.
• Cung cấp danh mục 124 tài liệu tham khảo giá trị và các án lệ thực tế phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu khoa học pháp lý.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan lập pháp hoàn thiện dự thảo luật sửa đổi giai đoạn 2014 - 2015 và áp dụng đồng bộ các công cụ công nghệ giám sát dòng tiền trong vòng 24 tháng. Hãy tham khảo và áp dụng ngay các giải pháp lập pháp từ công trình này để thiết lập hệ thống phòng vệ rủi ro pháp lý toàn diện cho tổ chức tín dụng của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ GIAO DỊCH TƯ LỢI VÀ KIỂM SOÁT GIAO DỊCH TƯ LỢI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. GIAO DỊCH TƯ LỢI 1. Khái niệm giao dịch tư lợi Trong đời sống xã hội, “tư lợi” không phải là thuật ngữ mới mẻ. Nó xuất hiện từ khá lâu, gắn liền với hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của con người.

Vì thế, “tư lợi” thường được gắn với hành vi của con người, là hoạt động có chủ đích của con người. “Tư lợi” là thuật ngữ Hán Việt trong đó “tư” được hiểu là những việc, vật. thuộc về cá nhân, của riêng cá nhân. “Tư” thường được sử dụng trong so sánh với “công” để thấy được đầy đủ nội hàm của thuật ngữ này.

Nếu “công” diễn tả việc, vật, lợi ích.chung, thuộc về nhiều người thì “tư” lại hàm ý nhấn mạnh đến cái riêng, của từng cá nhân. Trong khi đó, “lợi” được hiểu là những cái có ích mà con người thu được, còn gọi là lợi ích nên “tư lợi” theo nghĩa chiết tự có nghĩa là lợi ích cá nhân. Lợi ích cá nhân về cơ bản không có gì xấu. Nó chi phối hoạt động của con người, quyết định mục tiêu, cách thức, phương hướng các hoạt động đó.

Ở góc độ tích cực, lợi ích cá nhân là động lực cho hoạt động của con người bởi xét cho cùng, con người tiến hành hoạt động nhằm thỏa mãn tốt hơn các nhu cầu cá nhân của họ. Tuy nhiên, là một thực thể xã hội, con người không chỉ hoạt động vì lợi ích của riêng mình mà còn vì lợi ích chung của toàn xã hội hay ở phạm vi nhỏ hẹp hơn là lợi ích của tổ chức, cơ quan họ làm việc, cộng đồng họ sinh sống. Lợi ích cá nhân khi được chú trọng quá mức có thể ảnh hưởng tới lợi ích chung. Lúc này, “tư lợi” được hiểu theo nghĩa tiêu cực.

Đó là hành vi của một người hoặc một nhóm người vì mong muốn đạt được những lợi ích riêng nhất định mà xâm phạm tới lợi ích chung. Hành vi “tư 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lợi” theo nghĩa này có biểu hiện rất đa dạng và thường không được khuyến khích thực hiện, đặc biệt trong các tổ chức kinh tế. Ở mức độ phổ biến, hành vi tư lợi là hành vi của một cá nhân nhằm thỏa mãn các mục đích cá nhân. Thực tiễn hoạt động của các ngân hàng hiện nay cho thấy, không hiếm trường hợp người quản lý sử dụng cơ hội kinh doanh của ngân hàng như một phương tiện để mưu cầu lợi ích cá nhân.

Chẳng hạn như ký kết hợp đồng cho vay giữa ngân hàng và người thân của người quản lý với nhiều điều khoản ưu đãi hơn so với khách hàng thông thường trong khi người này không có đủ nguồn vốn để trả nợ. Ở ví dụ này, nếu không có sự tham gia của hành vi tư lợi, ngân hàng có thể từ chối cấp tín dụng với lý do giao dịch này sẽ khiến ngân hàng gặp rủi ro không thu hồi được nợ và tìm đến khách hàng vay có tiềm năng hơn. Tuy nhiên, cơ hội kinh doanh của ngân hàng đã bị những người quản lý lợi dụng để mưu tính thu lợi riêng. Về hình thức, giao dịch được thực hiện vì lợi ích ngân hàng.

Nhưng về bản chất, nó đang phục vụ cho người quản lý và người thân của họ. Ở mức độ cao hơn và tinh vi hơn, giao dịch tư lợi còn được tạo ra bởi hành vi của nhóm cổ đông/thành viên góp vốn trong ngân hàng thương mại mà hiện nay, báo chí cũng như nhiều nhà nghiên cứu gọi là “lợi ích nhóm” hay “nhóm lợi ích”. “Lợi ích nhóm” được nảy sinh từ một tập thể gồm nhiều cá nhân, tổ chức cùng chia sẻ một mối quan tâm chung và cùng nhau thúc đẩy các mục tiêu đó bằng cách tác động vào các chính sách của ngân hàng. Có thể xem đây là sự phát triển cao hơn của hành vi tư lợi.

Tính chất tinh vi hơn thể hiện ở chỗ không khó để nhận ra hành vi tư lợi của cá nhân nhưng rất khó để nhận ra hành vi tư lợi của “nhóm lợi ích” bởi hai lý do. Thứ nhất, nhóm lợi ích này được hình thành ngầm chứ không công khai. Thứ hai, các giao dịch vì lợi ích nhóm không do nhóm trực tiếp thực hiện mà do chính người quản lý, nhân viên ngân hàng- những người được giao thực thi các chính sách của ngân hàng- tiến hành. Nói cách khác, những người này chỉ là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “con rối” được “giật dây” bởi “nhóm lợi ích”.

Khi cần quy kết trách nhiệm, không ai khác, những “con rối” này sẽ trở thành vật thế thân. Thông thường, để có thể thúc đẩy “lợi ích nhóm”, nhóm cổ đông/thành viên góp vốn phải nắm giữ một số lượng cổ phần/vốn góp đủ lớn để chi phối việc ban hành các quyết sách của ngân hàng, phục vụ cho những lợi ích ngầm mà mình đang theo đuổi. Vì những lý do này, các giao dịch tư lợi bị hạn chế, thậm chí là ngăn cấm. “Giao dịch tư lợi” trong hoạt động ngân hàng, do đó, không phải là một thuật ngữ xa lạ và các giao dịch này cũng sớm chịu sự điều chỉnh của các quy phạm pháp luật.

Ở nước ta, thuật ngữ “giao dịch tư lợi” chưa được ghi nhận trực tiếp tại bất kỳ một văn bản pháp lý nào dù rằng pháp luật trong rất nhiều lĩnh vực, không chỉ riêng ngân hàng đã có những quy định nhằm hạn chế loại giao dịch này phát sinh. Chẳng hạn, Điều 59 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định hợp đồng giữa công ty TNHH hai thành viên trở lên với thành viên công ty phải được Hội đồng thành viên chấp thuận. Mặc dù cả điều luật không xuất hiện thuật ngữ “giao dịch tư lợi” nhưng nội dung của quy định rõ ràng hướng người đọc tới thuật ngữ này. Chính vì chỉ được ghi nhận một cách gián tiếp như vậy, nên hiện nay chưa có một định nghĩa pháp lý chính thức cho “giao dịch tư lợi”.

Khoa học pháp lý các nước hiện nay ghi nhận hai thuật ngữ có nội hàm tương đồng với thuật ngữ “giao dịch tư lợi” ở nước ta. Đó là thuật ngữ “mâu thuẫn về lợi ích” hoặc “xung đột lợi ích” (conflict of interest) và thuật ngữ “giao dịch tự mình” (self-dealing transactions). Theo giải thích của từ điển Black’s Law Dictionary, “mâu thuẫn về lợi ích” được hiểu là: 1. Sự xung đột trên thực tế hoặc có nguy cơ xung đột giữa lợi ích cá nhân và lợi ích chung hoặc trách nhiệm nhận ủy thác.

Sự xung đột trên thực tế hoặc có nguy cơ xung đột giữa lợi ích của hai thân chủ của cùng một luật sư mà luật sư này không đủ tư cách đại diện cho cả hai 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nếu sự đại diện kép này gây ra những ảnh hưởng xấu tới lợi ích của một trong hai thân chủ hoặc các thân chủ không đồng ý. Theo cách định nghĩa này, “mâu thuẫn về lợi ích” được chia thành hai trường hợp cơ bản. Đó là “mâu thuẫn về lợi ích” nói chung và “mâu thuẫn về lợi ích” liên quan đến hành nghề luật. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả không đi sâu nghiên cứu mâu thuẫn lợi ích trong hành nghề luật.

Một cách chung nhất, “mâu thuẫn về lợi ích” có thể được định nghĩa là bất kỳ tình huống nào, trong đó một cá nhân hoặc một tổ chức (thuộc về tư nhân hoặc chính phủ) lợi dụng năng lực nghề nghiệp hoặc chức vụ để đạt được lợi ích cá nhân hoặc lợi ích cho tổ chức của họ. Một mâu thuẫn về lợi ích có thể trở thành một vấn đề pháp lý, chẳng hạn như khi một cá nhân cố gắng và/hoặc thành công trong việc gây ảnh hưởng tới kết quả của một quyết định vì lợi ích cá nhân. Giám đốc hoặc người điều hành một tổ chức phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu việc mâu thuẫn về lợi ích vi phạm bổn phận trung thành của người này. [42] Dưới đây là một số dạng phổ biến nhất của “mâu thuẫn về lợi ích”:  Giao dịch tự mình, trong đó một nhân viên quản lý một tổ chức khiến tổ chức đó tham gia vào một giao dịch với nhân viên đó hoặc với một tổ chức khác mà làm lợi cho nhân viên đó.

Nhân viên này ở cả hai bên của giao dịch.  Lợi ích gia đình, trong đó vợ, chồng, con hoặc những người họ hàng thân thuộc khác được thuê mướn hoặc hàng hóa, dịch vụ được mua từ một người họ hàng hoặc công ty của người họ hàng này. Vì lý do này, trong nhiều mẫu tuyển dụng lao động thường có câu hỏi liên quan tới mối quan hệ với lao động hiện tại trong đơn vị tuyển dụng.  Qùa tặng từ những người bạn hợp tác kinh doanh với người nhận quà.

(Món quà kiểu này có thể bao gồm những thứ vô hình có giá trị như chuyên chở hoặc chỗ ở. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Pump and dump, trong đó một người môi giới chứng khoán sở hữu một loại chứng khoán đã thổi phồng giá loại chứng khoán đó lên một cách giả tạo bằng cách nâng giá hoặc loan tin đồn, sau đó bán chứng khoán đó ra rồi lại hạ giá chứng khoán hoặc tung tin đồn tiêu cực để đẩy giá xuống. Có thể thấy, mâu thuẫn lợi ích chỉ xảy ra khi một cá nhân hoặc một tổ chức liên quan đến nhiều lợi ích mà việc thỏa mãn một trong số chúng có thể làm lệch lạc động cơ hành động trong những lợi ích còn lại [42]. Do vậy, “mâu thuẫn lợi ích” là nguyên nhân nảy sinh các “giao dịch tư lợi”.

Bên cạnh thuật ngữ “mâu thuẫn lợi ích”, khoa học pháp lý các nước cũng ghi nhận thuật ngữ “giao dịch tự mình” (self-dealing transaction). Giao dịch tự mình là sự tham gia vào một giao dịch để làm lợi cho bản thân thay vì làm lợi cho người ủy thác [39]. Dưới góc độ pháp lý, ngân hàng hay doanh nghiệp là những người ủy thác. Họ ủy thác cho một hoặc một số người thực hiện các hoạt động kinh doanh nhân danh ngân hàng.

Cho nên, theo cách giải thích này, bất cứ hành vi nào của người nhận ủy thác nhân danh ngân hàng để làm lợi cho chính họ được xếp vào “giao dịch tự mình”. Dưới cách tiếp cận này, “giao dịch tự mình” thực chất là “giao dịch tư lợi”.