đặt vấn đề trách nhiệm hình sự đối với họ, vì việc không xảy ra là do nguyên nhân khách quan, còn chủ quan người phạm tội vẫn sẵn sàng chấp nhận việc nó xảy ra. Ngoài ra, về mặt thực tiễn, hiện nay chúng ta đã gặp những vụ việc đòi hỏi cần 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xét xử về hình sự và việc xét xử này chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở thừa nhận nguyên tắc: Các giai đoạn thực hiện tội phạm và trách nhiệm hình sự đối với các giai đoạn phạm tội được đặt ra cho cả trường hợp phạm tội cố ý gián tiếp [19, tr. Do đó, việc đặt ra cho các giai đoạn thực hiện tội phạm với hình thức lỗi cố ý gián tiếp là chưa thật chính xác, bởi vì trong tội phạm do lỗi cố ý gián tiếp, người phạm tội không nhận thức trước được hậu quả nguy hiểm cho xã hội, không mong muốn hậu quả xảy ra, nên không thể có các giai đoạn chuẩn bị phạm tội cũng như phạm tội chưa đạt. Bộ luật hình sự Việt Nam quy định các giai đoạn thực hiện tội phạm bao gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.
Tuy nhiên, Bộ luật hình sự cũng chỉ nêu chuẩn bị phạm tội tại Điều 17, phạm tội chưa đại tại Điều 18, còn tội phạm hoàn thành không quy định thành một điều luật cụ thể mà được phản ánh thông qua nội dung của 276 tội danh trong Phần các tội phạm Bộ luật này. Trong đó, chuẩn bị phạm tội là giai đoạn đầu tiên của các giai đoạn thực hiện tội phạm và là giai đoạn có ảnh hưởng lớn đến kết quả phạm tội. Các giai đoạn kế tiếp là phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Có thể nói việc quy định cách phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm như vậy, thể hiện tính hợp lý cao về khoa học và thực tiễn.
Điều 2 Bộ luật hình sự quy định: "Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự" [32]. Như vậy, việc quy định rõ chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt trong Bộ luật hình sự là cơ sở để xác định mức độ và tính chất của hành vi nguy hiểm cho xã hội, từ đó làm cơ sở cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự một cách chính xác, hợp tình, hợp lý, bảo đảm sự chặt chẽ trong quyết định hình phạt, thể hiện được các nguyên tắc pháp chế và công bằng, để Tòa án đưa ra được các quyết định hình phạt một cách công minh, chính xác, không để lọt tội phạm và người phạm tội, nhưng cũng không làm oan người vô tội. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra, thực tiễn xét xử ở nước ta từ trước đến nay hầu hết chỉ thừa nhận các giai đoạn thực hiện tội phạm do lỗi cố ý mà không đặt ra vấn đề các giai đoạn thực hiện tội phạm đối với lỗi cố ý trực tiếp, bởi vì trong tội phạm do lỗi cố ý gián tiếp người phạm tội không mong muốn hậu quả xảy ra, thờ ơ, bàng quan với hậu quả xảy ra. Hậu quả xảy ra không phải là mục đích của người phạm tội.
Như vậy, chúng ta có thể đưa ra khái niệm đang nghiên cứu như sau: Các giai đoạn phạm tội là các bước của quá trình thực hiện tội phạm do cố ý (trực tiếp) do luật hình sự quy định, phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội ở từng thời điểm khác nhau, bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Từ khái niệm nêu trên, chúng ta có thể nêu lên những đặc điểm chính của các giai đoạn thực hiện tội phạm như sau: - Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các bước, các giai đoạn phát triển nhất định mà tội phạm trải qua gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. - Các giai đoạn thực hiện tội phạm được quy định trong luật hình sự. - Các giai đoạn thực hiện tội phạm chỉ được đặt ra đối với tội phạm thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.
- Các giai đoạn thực hiện tội phạm phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm khác nhau của hành vi phạm tội ở từng thời điểm trong quá trình thực hiện tội phạm (chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành). Cơ sở phân chia các giai đoạn thực hiện tội phạm Trên thế giới, khoa học luật hình sự vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về sự phân chia các giai đoạn tội phạm. Nguyễn Niên trong cuốn sách chủ biên "Những vấn đề cơ bản về tội phạm trong luật hình sự Việt Nam", Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1986 đã tổng kết như sau: 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong khoa học luật hình sự Liên Xô cũ, A. Gertsendon chỉ ra rằng, có 5 giai đoạn phạm tội: 1) Giai đoạn hình thành ý định; 2) Giai đoạn biểu lộ ý định; 3) Giai đoạn chuẩn bị phạm tội; 4) Giai đoạn phạm tội chưa đạt; 5) Giai đoạn hoàn thành tội phạm.
Trong cuốn "Giáo trình luật hình sự Xô Viết", A.A Piontkovski không công nhận hình thành ý định là một giai đoạn của quá trình phạm tội, mà coi giai đoạn biểu lộ ý định là giai đoạn đầu tiên.Durmanjev lại cho rằng chỉ có ba giai đoạn phạm tội: 1) Chuẩn bị phạm tội; 2) Phạm tội chưa đạt; 3) Tội phạm hoàn thành. Hầu hết các giáo trình luật hình sự của Liên Xô cũ đều chia ba giai đoạn như vậy; v. Còn ở Việt Nam, trước đây, vấn đề này đã được đặt ra từ thế kỷ XV trong Bộ luật Hồng Đức của triều Lê. Tuy nhiên, do hạn chế về mặt kỹ thuật lập pháp, vấn đề này không được đề cập một cách rõ ràng.
Nó được thể hiện qua các điều luật cụ thể và có thể rút ra bốn giai đoạn là: Âm mưu phạm tội; chuẩn bị phạm tội; phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Ở Bộ luật Hồng Đức, chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được gọi bằng tên khác, được quy định thành những tội phạm cụ thể, có cấu thành tội phạm cụ thể và những hình phạt riêng. Trong khi đó, hiện nay, ở nước ta có hai quan điểm chính về cách phân chia số lượng các giai đoạn thực hiện tội phạm. - Quan điểm thứ nhất cho rằng, các giai đoạn thực hiện tội phạm bao gồm: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.
Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng "Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các mức độ thực hiện tội phạm cố ý, bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành" [19, tr. Có cùng quan điểm về cách phân chia số lượng các giai đoạn thực hiện tội phạm, TS. Trịnh Tiến Việt cũng đưa ra khái niệm như sau: "Các giai đoạn phạm tội là những bước trong 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quá trình thực hiện tội phạm do cố ý và bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành" [55, tr. Quan điểm này cũng đã được ghi nhận trong cả Phần chung và Phần các tội phạm của Bộ luật hình sự.
Ở Phần chung Bộ luật hình sự quy định các trường hợp tội phạm chưa hoàn thành: Chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt (Điều 17 và Điều 18); trong Phần các tội phạm quy định trường hợp tội phạm hoàn thành. Người phạm tội nếu thực hiện hết các hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm ở Phần các tội phạm thì khi đó tội phạm đã hoàn thành. Nếu khi người phạm tội chỉ thực hiện được một hay một số hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm ở Phần các tội phạm (hậu quả chưa xảy ra và việc không thực hiện được đến cùng là do nguyên nhân khách quan), thì khi đó tội phạm được coi là chưa hoàn thành. - Quan điểm thứ hai lại cho rằng, các giai đoạn thực hiện tội phạm gồm có hai giai đoạn là chuẩn bị phạm tội và thực hiện tội phạm.
Còn phạm tội chưa đạt và phạm tội hoàn thành chỉ là trường hợp riêng biệt của giai đoạn thực hiện tội phạm, chứ không thể coi là những giai đoạn chính thức được. Trong trường hợp phạm tội chưa đạt, người phạm tội chưa thực hiện được tội phạm đến cùng hoặc có thể thực hiện tội phạm đến cùng nhưng kết quả mong muốn không đạt được. Còn trong trường hợp tội phạm hoàn thành, người phạm tội đã thực hiện được đầy đủ mọi hành vi phạm tội và đạt được kết quả mong muốn. Như vậy, quan điểm này cho rằng, rõ ràng là phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành chỉ là những trường hợp riêng biệt của quá trình thực hiện tội phạm [16, tr.
Theo chúng tôi, quan điểm thứ nhất được ghi nhận trong Bộ luật hình sự hiện hành, cụ thể hơn và sát thực tế hơn. Có thể nói đây là quan điểm phù hợp với diễn biến khách quan của quá trình phạm tội; phù hợp với yêu cầu đấu tranh chống tội phạm của Nhà nước; quan điểm này đồng thời đảm bảo sự chính xác trong phân hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt, từ đó bảo vệ được 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền tự do của công dân, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. Trong thực tiễn, không phải tất cả trường hợp người phạm tội đều tiến hành tất cả các giai đoạn từ chuẩn bị phạm tội, đến phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Nếu tội phạm được thực hiện tuần tự từ giai đoạn đầu đến giai đoạn cuối thì có nghĩa tội phạm đã hoàn thành.
Có những trường hợp sau khi có ý định phạm tội, người phạm tội lập tức thực hiện ngay ý định mà không có sự chuẩn bị gì hết (không trải qua giai đoạn chuẩn bị phạm tội). Hoặc có trường hợp người phạm tội mới bắt tay vào chuẩn bị công cụ phương tiện phạm tội hay tạo ra những điều kiện thuận lợi khác để thực hiện tội phạm thì bị bắt giữ. Hoặc người phạm tội sau khi đã tạo ra được nhiều điều kiện cần thiết để thực hiện tội phạm và đã bắt tay vào thực hiện tội phạm nhưng lại không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân khách quan (hậu quả không xảy ra); v. Ở Việt Nam hiện nay, luật hình sự không quy định việc biểu lộ ý định phạm tội là một giai đoạn phạm tội.
Tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật hình sự quy định: "Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội…" [32].