Chương I: Khái quát chung về Liên hợp quốc Chương II: Chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông Chương III: Bảo vệ chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông thông qua vai trò của Liên hợp quốc. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LIÊN HỢP QUỐC 1.1 GIỚI THIỆU VỀ LIÊN HỢP QUỐC 1.1 Lịch sử hình thành Liên hợp quốc LHQ chính thức ra đời vào ngày 24/10/1945 khi Hiến chương LHQ được Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa kỳ và đa số các quốc gia ký trước đó phê chuẩn. Tên gọi "LHQ" đã được Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt sáng lập ra và được sử dụng lần đầu tiên trong "Tuyên ngôn của LHQ" vào ngày 1/1/1942, trong đó 26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các nước thuộc phe phát xít [55].
Việc LHQ ra đời là một sự kiện quan trọng và là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau, như: vai trò kém hiệu quả của Hội Quốc Liên trong việc giữ gìn hoà bình, an ninh quốc tế, sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai cùng những hậu quả thảm khốc đối với loài người và nỗ lực lớn lao của các nước trong việc thiết lập một thể chế toàn cầu có vai trò hiệu quả hơn đối với hòa bình và an ninh quốc tế. Trong lịch sử hình thành và phát triển của xã hội loài người, hòa bình và an ninh quốc tế luôn là nguyện vọng tha thiết, là nền tảng để phát triển quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa các quốc gia. Sự thất bại của Hội Quốc Liên (tiền thân của LHQ) đã đặt ra yêu cầu phải thiết lập một thể chế đa phương hữu hiệu có tính toàn cầu, nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế. Trong một thời gian dài, hệ thống an ninh tập thể của Hội Quốc Liên tỏ ra không hiệu quả vì không được sự quan tâm ủng hộ của các cường quốc.
Những nỗi kinh hoàng của Chiến tranh thế giới thứ nhất chưa đủ sức thuyết phục các quốc gia hiểu rằng quyền lợi hoà bình của họ đòi hỏi cần có một trật tự quốc tế với các quyền lợi quốc gia truyền thống làm ưu tiên hàng đầu. Hội Quốc Liên trở thành một thể chế cứng nhắc, không thể hiện được chức năng dàn xếp hoặc thiết lập các liên minh năng động, nhằm ngăn chặn các hoạt động bành trướng quyền lực của một số cường quốc. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với ý định chuẩn bị cho thời kỳ hậu chiến, nhằm loại trừ khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới thứ ba và bảo đảm một thế cân bằng mới trong quan hệ quốc tế sau chiến tranh, ba cường quốc chính của phe Đồng minh - Anh, Mỹ và Liên Xô - đã tiến hành hai hội nghị thượng đỉnh quan trọng tại Tê-hê-ran (tháng 11/1943) và I-an-ta (tháng 2/1945). Nội dung trao đổi chính giữa Trớc-trin, Xta-lin và Ru-dơ-ven bao gồm số phận châu Âu và tương lai của LHQ.
Việc Liên Xô tán thành thiết lập Tổ chức LHQ tại Hội nghị I-an-ta mở ra khả năng hợp tác giữa các nước đồng minh trong việc xây dựng một trật tự thế giới mới sau chiến tranh. Tại I- an-ta, ba cường quốc trên đã thống nhất với nhau về một số điểm then chốt trong việc thiết lập tổ chức LHQ: chấp nhận ghế thành viên riêng rẽ của U-cờ-rai-na và Bạch Nga (nay là Bê-la-rút), dành quyền phủ quyết cho các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an, LHQ có quyền giám sát việc tạo dựng trật tự châu Âu. Đến Hội nghị Pốt-xđam từ 17/7 đến 2/8/1945, ba cường quốc (thực chất chủ yếu là Mỹ và Liên Xô, vì Anh đã bị suy yếu) thoả thuận thành lập cơ chế để giải quyết các vấn đề sau chiến tranh, như vấn đề bồi thường chiến tranh của Đức và xác định lại biên giới các quốc gia. Hội đồng Ngoại trưởng 5 nước gồm Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc được thành lập.
Trên cơ sở thoả thuận tại Hội nghị I-an-ta, đại biểu của 50 quốc gia đã tham dự Hội nghị Xan Phran-xít-xcô tháng 4/1945 và dự thảo Hiến chương LHQ. Trên cơ sở Hiến chương, Tổ chức LHQ đã chính thức được thành lập với sự tham gia của 51 quốc gia sáng lập [55].Sự ra đời của LHQ đã chấm dứt hoàn toàn cơ chế cân bằng quyền lực giữa các cường quốc châu Âu dựa trên cơ sở của Hội nghị Viên năm 1815. Cân bằng quyền lực trên cơ sở LHQ là thế cân bằng linh hoạt dựa trên tương tác trong từng vấn đề giữa ba cạnh: hoà hợp quyền lực giữa 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an (còn gọi là P5), tập hợp các nước phương Tây/phát triển, tập hợp các nước Á–Phi–Mỹ La-tinh/đang phát triển, trong đó tiếng nói của các nước P5 có trọng lượng đặc biệt.2 Hiến chƣơng của Liên hợp quốc Trong quá trình chuẩn bị thành lập LHQ, Liên Xô đã kiên quyết yêu cầu đưa vào dự án Hiến chương những nguyên tắc tiến bộ về quan hệ giữa các nước. Đó là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc bình đẳng, bình quyền giữa các nước, nguyên tắc dân tộc tự quyết, nguyên tắc nhất trí giữa 5 nước lớn… Xét tại thời điểm lịch sử lúc đó, sự ra đời của bản Hiến chương LHQ là thắng lợi to lớn của tất cả các lực lượng yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới.
Từ đó đến nay bản Hiến chương LHQ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng nhất cho tất cả các hoạt động của các cơ quan thuộc LHQ, mọi hành động và việc làm của các cơ quan này phải phù hợp với quy định của Hiến chương. Hiến chương LHQ gồm có lời nói đầu và 110 điều, chia làm 19 chương. Kèm theo Hiến chương còn có Quy chế của Tòa án quốc tế gồm 70 điều nữa. Những quy định của Hiến chương rất phức tạp, nhưng có thể tóm tắt những điểm chính như sau: Trong lời nói đầu và chương thứ nhất, Hiến chương quy định những mục đích và nguyên tắc của LHQ.
Đây là những điều quan trọng nhất của Hiến chương – cơ sở cho mọi hoạt động của LHQ. Hiến chương quy định ra những thủ tục và biện pháp để ngăn ngừa chiến tranh và trừng phạt những nước xâm lược. Hiến chương có đề ra cho các nước đế quốc những nhiệm vụ đối với các nước thuộc địa và định ra một chế độ quản lý thuộc địa gọi là chế độ quản thác. Hiến chương cũng quy định những tiêu chuẩn để kết nạp những nước thành viên mới và thủ tục kết nạp.
Hiến chương còn quy định tỉ mỉ bộ máy của LHQ và quyền hạn, nhiệm vụ của mỗi cơ quan LHQ. Ngoài ra, Hiến chương còn quy định một số điều khoản về sự hợp tác quốc tế về phương diện kinh tế, xã hội, những hiệp định khu vực, về những thủ tục sửa đổi Hiến chương… 1.3 Mục đích và nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc LHQ hoạt động theo các mục đích và nguyên tắc quy định trong Hiến chương LHQ. Điều 1 của Hiến chương nêu rõ bốn (04) mục tiêu cơ bản của LHQ là: (1) Duy trì hoà bình và an ninh quốc tế; (2) Thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng về quyền lợi giữa các dân tộc và nguyên tắc dân tộc tự quyết; 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (3) Thực hiện hợp tác quốc tế thông qua giải quyết các vấn đề quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá và nhân đạo trên cơ sở tôn trọng các quyền con người và quyền tự do cơ bản cho tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, màu da, ngôn ngữ và tôn giáo; (4) Xây dựng LHQ làm trung tâm điều hoà các nỗ lực quốc tế vì các mục tiêu chung. Từ khi thành lập đến nay, mục tiêu quan trọng nhất mà LHQ theo đuổi vẫn là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Điều này được thể hiện rõ ngay trong Lời nói đầu của Hiến Chương: “Chúng tôi, nhân dân các nước liên hợp lại, quyết tâm phòng ngừa cho những thế hệ tương lai khỏi thảm họa chiến tranh đã hai lần trong một cuộc đời người gây cho nhân loại đau thương không kể xiết… Bày tỏ lòng mong muốn cùng chung sống trong hòa bình trên tinh thần láng giềng thân thiện, cùng chung nhau góp sức để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế…” [23]. Và 6 nguyên tắc hoạt động chủ yếu của LHQ là: (1) Bình đẳng về chủ quyền quốc gia; (2) Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia; (3) Cấm đe doạ sử dụng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; (4) Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước; (5) Tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế; và (6) Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hoà bình. Các mục tiêu và nguyên tắc hoạt động trên của LHQ mang tính bao quát, phản ánh mối quan tâm toàn diện của các quốc gia. Các quan tâm ưu tiên này thay đổi tuỳ theo sự chuyển biến cán cân lực lượng chính trị bên trong tổ chức này.
Thời gian đầu khi mới ra đời, cùng với sự tăng vọt về số lượng thành viên, LHQ tập trung vào các vấn đề phi thực dân hoá, quyền tự quyết dân tộc và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apácthai. Trong thời kỳ gần đây LHQ ngày càng quan tâm nhiều hơn tới các vấn đề kinh tế và phát triển. Hoạt động của LHQ trong gần 70 năm qua cho 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thấy trọng tâm chính của LHQ là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế và giúp đỡ sự nghiệp phát triển của các quốc gia thành viên. Đặc điểm bao trùm của LHQ là tổ chức này không phải là một nhà nước siêu quốc gia.
LHQ là tổ chức đa phương toàn cầu đầu tiên có những hoạt động thực chất và đã có nhiều cố gắng trong việc phối hợp và điều tiết các mối quan hệ giữa các quốc gia độc lập có chủ quyền trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền bình đẳng của các quốc gia. Theo Điều 2 mục 7 của Hiến Chương, LHQ không được can thiệp vào các vấn đề thuộc quyền tài phán nội bộ của các nước. Tất cả các quốc gia tham gia LHQ theo nguyên tắc bình đẳng chủ quyền. Nguyên tắc này được phản ánh triệt để nhất trong cơ chế tham gia bỏ phiếu các quyết định và nghị quyết tại Đại Hội Đồng LHQ (các quốc gia lớn nhỏ đều có một phiếu).