lời mở đầu của Hiến chương LHQ đã khẳng định quyết tâm “phòng ngừa cho những thế hệ tương lai khỏi thảm họa chiến tranh đã hai 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lần trong đời chúng ta, gây cho nhân loại đau thương không kể xiết…cần phải thực sự tin tưởng vào những quyền cơ bản, nhân phẩm và giá trị của con người, ở quyền bình đẳng giữa nam và nữ, ở quyền bình đẳng ở các nước lớn và nước nhỏ”. Muốn đạt được những điều trên, cần phải có những phương thức nhằm nâng cao hiểu biết về quyền con người cho mọi thành viên trong xã hội, từ người hưởng quyền đến những con người thực thi quyền, trong phạm vi rộng, có sự liên kết giữa các quốc gia, khu vực trong công tác tuyên truyền, giáo dục về QCN. Văn kiện quốc tế quan trọng thứ hai nhấn mạnh đến vấn đề nâng cao hiểu biết về nhân quyền cho con người thông qua GDNQ là Tuyên ngôn thế giới về quyền con người (UDHR), theo đó bản Tuyên ngôn coi GDNQ “phải nhằm giúp con người phát triển đầy đủ về nhân cách và thúc đẩy sự tôn trọng các quyền và tự do cơ bản của con người. Giáo dục cũng cần phải tăng cường sự hiểu biết, lòng khoan dung và tình hữu nghị giữa các dân tộc, các nhóm chủng tộc hoặc tôn giáo, cũng như phải nhằm đẩy mạnh các hoạt động của Liên Hợp Quốc”.
Bản tuyên ngôn đã chính thức thừa nhận vai trò quan trọng, sự thiết yếu của công tác GDNQ, từ đó nêu ra mục tiêu rõ ràng cho hoạt động này trong sự nghiệp thực thi, tôn trọng và thúc đẩy phát triển nhân quyền hướng đến một nền văn hóa nhân quyền rộng rãi và hiện thực. Công tác GDNQ là nội dung thiết yếu trong xã hội hiện nay còn vì giáo dục trong đó có GDNQ cũng là một quyền cơ bản của con người. Nhiều văn kiện pháp lý quốc tế đã khẳng định quyền được giáo dục nhất là giáo dục về nhân quyền của con người, cụ thể như điều 26 của Tuyên ngôn thế giới về quyền con người khẳng định “Mọi người đều có quyền được giáo dục…giáo dục phải nhằm phát triển đầy đủ nhân cách con người và tăng cường sự tôn trọng đối với các quyền và những tự do cơ bản của con người”. Bên cạnh đó các công ước quốc tế về quyền con người cũng ghi nhận quyền được giáo dục 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân quyền của con người và những giá trị mà GDNQ mang lại, như Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa đã nêu ra nhiệm vụ của các quốc gia thành viên phải đảm bảo quyền được giáo dục của người dân và đưa ra mục tiêu của giáo dục quyền con người là hướng vào việc phát triển con người, thúc đẩy sự tôn trọng nhân quyền ở mọi tầng lớp nhân dân; Công ước quốc tế về quyền trẻ em cũng ghi nhận quyền được giáo dục của trẻ em trên toàn thế giới; Điều 10 Công ước quốc tế về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ đã quy định phụ nữ có quyền bình đẳng với nam giới trong lĩnh vực giáo dục… Như vậy, theo quan điểm của các Công ước quốc tế về quyền con người, GDNQ có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng và thực thi các quyền cụ thể được quy định trong các công ước.
Được GDNQ thì người dân của các quốc gia thành viên mới có hiểu biết về quyền mà mình được hưởng qua đó đưa ra những yêu cầu, đòi hỏi các chính phủ của các quốc gia đáp ứng đầy đủ quyền của mình cũng như đấu tranh chống lại những vi phạm về quyền. Vì vậy có thể khẳng định, GDNQ là một nội dung thiết yếu vì nó cũng chính là một trong những quyền cơ bản của con người. Ở khía cạnh hiện thực hơn, GDNQ nhằm đưa sự hiểu biết về quyền con người đến từng xã hội, từng gia đình, từng cá nhân trong cộng đồng nhân loại để từ đó biến “nhân quyền” thành vấn đề không chỉ dành cho các học giả, các nhà nghiên cứu, các nhà chính trị mà trở thành hiện thực đối với tất cả mọi người, từ một vấn đề mang tính nhạy cảm, chính trị trở thành mục tiêu chung, khát vọng chung của con người. Có như vậy, Nhân quyền mới thực sự có ý nghĩa, người dân mới thực sự được trao quyền lực để thực hiện những quyền của mình được hưởng đồng thời có sự hiểu biết để sử dụng có hiệu quả những cơ chế bảo vệ quyền của mình để đấu tranh chống lại sự vi phạm từ đó nâng cao trách nhiệm của mỗi nhà nước trong công tác quản trị, ngăn ngừa sự lạm dụng nhân quyền hướng tới xây dựng nhà nước pháp quyền đảm bảo 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những quyền tự do cơ bản của con người và xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, tự do và bác ái.
Từ những lý do trên tái khẳng định GDNQ đã và đang dần trở thành vấn đề thiết yếu của mỗi quốc gia, khu vực và trên phạm vi thế giới. Để GDNQ thỏa mãn được sự cần thiết như trên thì công tác GDNQ cần phải có mục tiêu cụ thể, nội dung phù hợp và đảm bảo các nguyên tắc của GDNQ như trình bày dưới đây. Mục tiêu của Giáo dục nhân quyền GDNQ mang ý nghĩa vô cùng to lớn trong thời đại ngày nay do đó hoạt động này phải có mục tiêu cụ thể trong chiến lược phát triển thế hệ tương lai đó là hướng đến phát triển con người, hòa bình, dân chủ và tôn trọng Nhà nước pháp quyền. Để đạt được mục tiêu đó, nhiều nhà nghiên cứu, các học giả, những nhà hoạt động nhân quyền và giáo dục nhân quyền, các cơ quan chuyên môn đã đưa ra những mục tiêu cụ thể cho hoạt động GDNQ làm kim chỉ nam cho hoạt động này.
Dưới góc nhìn học thuật, theo quan điểm của bà Nancy Flowers, GDNQ cần phải nhằm mục tiêu cung cấp cho con người những kiến thức về quyền con người, giúp họ nhận biết và hiểu về các quyền mà mình được hưởng, theo đó hoạt động GDNQ cần truyền tải tới con người những hiểu biết về: - Những giá trị cố hữu thuộc về tất cả mọi người và quyền của con người được đối xử trong sự tôn trọng; - Các nguyên tắc về quyền con người chẳng hạn như tính toàn thể, tính không thể tách rời, tính phụ thuộc lẫn nhau của quyền con người; - Làm thế nào mà quyền con người thúc đẩy sự tham gia vào quá trình ra quyết định và giải quyết hòa bình các tranh chấp; - Về lịch sử và sự tiếp tục phát triển của quyền con người; - Về pháp luật quốc tế, như Tuyên ngôn thế giới về quyền con người hay về các công ước quốc tế; 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Về pháp luật của khu vực, quốc gia, địa phương mà nó củng cố cho pháp luật quốc tế về quyền con người; - Về việc sử dụng luật về quyền con người để bảo vệ quyền con người và kêu gọi những đối tượng vi phạm giải thích về hành vi của mình; - Về sự vi phạm quyền con người như là tra tấn, diệt chủng hoặc bạo lực đối với phụ nữ và các quyền lực mang tính xã hội, kinh tế, chính trị, dân tộc; - Về con người và tổ chức phải có trách nhiệm để thúc đẩy, bảo vệ và tôn trọng quyền con người. Từ những kiến thức được cung cấp từ hoạt động GDNQ như trên, con người có những hiểu biết về quyền của mình, sử dụng những quyền đó như thế nào, trong hoàn cảnh nào, ở đâu, có những cơ chế nào bảo đảm, bảo vệ cho họ thực hiện các quyền đó và phải làm gì khi có vi phạm. Đó là những kiến thức thiết yếu để con người có thể thực hiện được quyền của mình, để nhân quyền không còn là cái gì xa lạ đối với người dân mà là hiện thực trong cuộc sống của họ. Tương tự như quan điểm trên, trong cuốn sách Giới thiệu về Giáo dục nhân quyền, David Shiman đưa ra mục tiêu của giáo dục nhân quyền là dạy về nhân quyền và vì nhân quyền.
Mục tiêu là để giúp người học hiểu về nhân quyền, các giá trị của nhân quyền, từ đó có thể trao quyền, tức thông qua đó con người và các cộng đồng tăng cường sự kiểm soát cuộc sống của chính họ và các quyết định có tác động đến cuộc sống của họ. Mục tiêu của giáo dục nhân quyền là nhằm hướng tới tương lai con người có thể làm việc được cùng nhau để đưa nhân quyền, công lý và nhân phẩm đến cho tất cả mọi người [47]. Mục tiêu GDNQ không chỉ được xác định trong khía cạnh học thuật mà trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức chuyên môn nó cũng được xác định rõ ràng như trong Hội nghị quốc tế về giáo dục nhân quyền năm 1978 đã ghi nhận mục tiêu của GDNQ là: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thúc đẩy các quan điểm về khoan dung, tôn trọng và đoàn kết vốn có trong nhân quyền; - Cung cấp các kiến thức về nhân quyền, cả khía cạnh quốc gia và quốc tế và các thể chế được thiết lập để thực hiện; - Phát triển các nhận thức của cá nhân về các cách và phương tiện mà qua đó các quyền con người có thể được hòa nhập vào thực tiễn đời sống chính trị, xã hội cả cấp độ quốc gia và quốc tế [13; tr. Để đạt được những mục tiêu lâu dài của GDNQ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã kêu gọi thực hiện Thập kỷ giáo dục quyền con người (1995-2004) trong đó Chương trình giáo dục nhân quyền thế giới đã xác định mục tiêu cụ thể của GDNQ là: - Thúc đẩy sự phát triển văn hóa nhân quyền; - Thúc đẩy sự hiểu biết chung, dựa trên các văn kiện quốc tế, các nguyên tắc cơ bản và các phương pháp giáo dục nhân quyền; - Bảo đảm tập trung giáo dục nhân quyền ở cấp độ quốc gia, khu vực và quốc tế; - Cung cấp một khuôn khổ tập thể chung cho hành động bởi tất cả các chủ thể thích hợp; - Đề cao sự cộng tác và hợp tác ở tất cả các cấp; - Đánh giá và ủng hộ các chương trình giáo dục nhân quyền hiện nay, để làm nổi bật tính hiệu quả của thực tiễn và để cung cấp một sự khích lệ để tiếp tục và/hoặc mở rộng chương trình và phát triển chương trình mới.