Địa Vị Pháp Lý Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam Khi Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam hoạt động kinh doanh tại nước ngoài, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Trần Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Lê Mai Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Địa Vị Pháp Lý Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KINH DOANH Ở NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái niệm doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 1.1.1. Định nghĩa, phân loại doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 1.2. Đặc điểm doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 1.3. Môi trường kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài
• 1.3.1. Môi trường chính trị - pháp lý nước sở tại
• 1.3.2. Môi trường kinh tế - văn hoá – xã hội nước sở tại
• 1.3.3. Tác động của môi trường nước sở tại đối với doanh nghiệp Việt Nam hoạt động kinh doanh ở nước ngoài
• 1.4. Vai trò của doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 1.4.1. Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước sở tại
• 1.4.2. Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KINH DOANH Ở NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Cơ sở xác định địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài
• 2.2. Thủ tục thành lập doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài
• 2.2.1. Thủ tục thành lập theo pháp luật Việt Nam
• 2.2.2. Thủ tục thành lập theo pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư
• 2.2.3. Thủ tục thành lập văn phòng đại diện tại nước ngoài
• 2.3. Quyền và nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 2.3.1. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động kinh doanh, đầu tư tại nước nhận đầu tư
• 2.3.2. Quyền và nghĩa vụ của nước sở tại với doanh nghiệp Việt Nam trong việc tiếp nhận đầu tư
• 2.4. Vấn đề chấm dứt hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài
• 2.5. Thực trạng thể chế pháp lý về địa vị pháp lý doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 2.5.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam
• 2.5.2. Thực trạng pháp luật nước nhận đầu tư
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KINH DOANH Ở NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện địa vị pháp lý doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 3.1.1. Từ góc độ kinh tế thị trường
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện địa vị pháp lý doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài
• 3.2.1. Các giải pháp tổng thể
• 3.2.2. Các nhóm giải pháp cụ thể
• 3.2.3. Kiến nghị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Địa Vị Pháp Lý Của Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam khi kinh doanh ở nước ngoài là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc hiểu rõ về địa vị pháp lý giúp doanh nghiệp có thể hoạt động hiệu quả và bảo vệ quyền lợi của mình. Đầu tư ra nước ngoài không chỉ là xu thế mà còn là một chiến lược phát triển bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài được định nghĩa là các tổ chức kinh tế có tên riêng, tài sản và trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký theo quy định của pháp luật Việt Nam và nước sở tại. Điều này giúp doanh nghiệp có thể thực hiện các hoạt động đầu tư và kinh doanh một cách hợp pháp.

1.2. Đặc Điểm Của Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Các doanh nghiệp Việt Nam thường có những đặc điểm nổi bật như khả năng thích ứng nhanh với môi trường kinh doanh mới, sự linh hoạt trong chiến lược đầu tư và khả năng tận dụng nguồn lực tại chỗ. Những đặc điểm này giúp doanh nghiệp vượt qua nhiều thách thức khi hoạt động ở nước ngoài.

II. Vấn Đề Pháp Lý Đối Với Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Mặc dù có nhiều cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức pháp lý khi kinh doanh ở nước ngoài. Các quy định pháp luật của nước sở tại có thể khác biệt lớn so với pháp luật Việt Nam, điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm rõ và tuân thủ.

2.1. Thách Thức Pháp Lý Khi Thành Lập Doanh Nghiệp Ở Nước Ngoài

Thủ tục thành lập doanh nghiệp ở nước ngoài thường phức tạp và yêu cầu nhiều giấy tờ. Doanh nghiệp cần phải hiểu rõ các quy định pháp luật của nước sở tại để tránh vi phạm và đảm bảo quyền lợi hợp pháp.

2.2. Quyền Và Nghĩa Vụ Của Doanh Nghiệp Việt Nam Ở Nước Ngoài

Doanh nghiệp Việt Nam khi hoạt động ở nước ngoài có quyền và nghĩa vụ rõ ràng. Quyền lợi bao gồm quyền được bảo vệ tài sản và lợi ích hợp pháp, trong khi nghĩa vụ bao gồm việc tuân thủ các quy định pháp luật của nước sở tại.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Địa Vị Pháp Lý Của Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, doanh nghiệp Việt Nam cần có những phương pháp hoàn thiện địa vị pháp lý của mình. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

3.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Pháp Lý

Các giải pháp pháp lý cần được xây dựng dựa trên việc nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định của pháp luật nước sở tại và pháp luật Việt Nam. Điều này giúp doanh nghiệp có thể hoạt động một cách hợp pháp và hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và các doanh nghiệp nước ngoài sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm thông tin và kinh nghiệm quý báu trong việc hoạt động ở nước ngoài.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Địa Vị Pháp Lý Của Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Việc áp dụng các quy định pháp lý trong thực tiễn là rất quan trọng. Doanh nghiệp Việt Nam cần phải có những chiến lược cụ thể để áp dụng hiệu quả các quy định này trong hoạt động kinh doanh của mình.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Doanh Nghiệp Thành Công

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc áp dụng các quy định pháp lý ở nước ngoài. Họ đã học hỏi từ những kinh nghiệm của các doanh nghiệp đi trước để tối ưu hóa hoạt động của mình.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Địa Vị Pháp Lý

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ địa vị pháp lý giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận khi hoạt động ở nước ngoài.

V. Kết Luận Về Địa Vị Pháp Lý Của Doanh Nghiệp Việt Nam Kinh Doanh Ở Nước Ngoài

Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam khi kinh doanh ở nước ngoài là một yếu tố quyết định đến sự thành công của họ. Việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức về pháp luật là rất cần thiết.

5.1. Tương Lai Của Doanh Nghiệp Việt Nam Ở Nước Ngoài

Với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội để mở rộng hoạt động kinh doanh ở nước ngoài. Tuy nhiên, họ cũng cần phải chuẩn bị tốt về mặt pháp lý để đối phó với những thách thức.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua các rào cản pháp lý và phát triển bền vững khi kinh doanh ở nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế bình quân 7% mỗi năm của quốc gia. Tính lũy kế đến ngày 20/12/2012, cả nước đã có 712 dự án đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực tại 60 quốc gia và vùng lãnh thổ với tổng vốn đăng ký đạt 12,4 tỷ USD, trong đó vốn thực hiện ước đạt khoảng 3,8 tỷ USD. Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi kinh doanh vượt ra ngoài biên giới quốc gia đặt ra bài toán phức tạp về sự xung đột giữa hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung vào việc giải quyết những bất cập, mâu thuẫn trong các quy định pháp luật điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp Việt Nam khi thực hiện hoạt động đầu tư, thương mại ở nước ngoài. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về tư cách chủ thể tư pháp quốc tế, đánh giá toàn diện thực trạng thể chế pháp lý và thực tiễn hoạt động kinh doanh tại 4 thị trường trọng điểm bao gồm Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Campuchia, Cộng hòa Liên bang Myanmar và Liên bang Nga trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2012. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế pháp lý, bảo vệ an toàn vốn đầu tư và nâng cao tỷ suất lợi nhuận hồi hương cho hơn 600 doanh nghiệp đang hoạt động trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng học thuyết Tư pháp quốc tế về chủ thể và quy tắc giải quyết xung đột pháp luật đối với tổ chức kinh tế nước ngoài. Quy tắc lex societatis (luật nơi thành lập tổ chức) đóng vai trò then chốt trong việc xác định năng lực pháp luật, tư cách pháp nhân và quốc tịch của doanh nghiệp theo quy định tại Điều 94 Bộ luật Dân sự Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp nguyên tắc bảo hộ đầu tư quốc tế thông qua Quy chế đãi ngộ quốc gia (National Treatment - NT) và Quy chế tối huệ quốc (Most Favoured Nation - MFN) được quy định trong các hiệp ước đa phương như Hiệp định về các biện pháp thương mại liên quan đến đầu tư (TRIMS) của WTO, Hiệp định Khu vực Đầu tư ASEAN (AIA) và hơn 60 Hiệp định đầu tư song phương (BIT) mà Việt Nam đã ký kết.

Bốn khái niệm nền tảng được định hình xuyên suốt công trình bao gồm: Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài (tổng hòa các quyền, nghĩa vụ được pháp luật Việt Nam, pháp luật nước sở tại và điều ước quốc tế ghi nhận); Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài; Năng lực pháp luật kinh tế - thương mại của pháp nhân xuyên biên giới; và Môi trường pháp lý tiếp nhận đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác hệ thống dữ liệu thứ cấp từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Cục Đầu tư nước ngoài và báo cáo hoạt động thực tế của 300 doanh nghiệp tiêu biểu trong tổng số 558 dự án đầu tư ra nước ngoài giai đoạn 2005 - 2012. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 300 doanh nghiệp được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu xác suất có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các tập đoàn nhà nước quy mô lớn như Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, Viettel và các tập đoàn tư nhân tiêu biểu như Hoàng Anh Gia Lai.

Phương pháp phân tích so sánh luật học (comparative legal analysis) và tổng hợp quy phạm được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo nhằm đối chiếu các điểm tương đồng và khác biệt giữa Luật Đầu tư 2005, Nghị định 78/2006/NĐ-CP của Việt Nam với các đạo luật nước sở tại như Luật Liên bang số 160-FZ của Liên bang Nga hay Luật Khuyến khích đầu tư nước ngoài số 11/QH của Lào. Phương pháp này giúp phát hiện chính xác các khoảng trống pháp lý, sự chồng chéo giữa thẩm quyền cấp phép và năng lực bảo hộ quyền lợi nhà đầu tư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ gia tăng quy mô vốn đầu tư ra nước ngoài tăng trưởng đột biến nhưng hiệu quả dòng tiền chưa tương xứng. Nếu trong giai đoạn 1989 - 1998 cả nước chỉ có 18 dự án với 13,6 triệu USD vốn đăng ký, thì đến giai đoạn 2006 - 2011 con số này đã tăng chiếm 77,62% tổng số dự án và 90% tổng số vốn lũy kế, đạt 12,4 tỷ USD vào năm 2012. Tuy nhiên, tỷ suất lợi nhuận chuyển về nước so với số vốn chuyển ra giai đoạn 1989 - 2011 chỉ đạt mức khiêm tốn 1,33%, phản ánh áp lực lớn đối với cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam.

Thứ hai, cơ cấu vốn đầu tư có sự tập trung cao vào các ngành khai thác tài nguyên dài hạn với độ rủi ro lớn. Các dự án quy mô lớn chiếm tới 71% tổng vốn chuyển ra nước ngoài, tập trung vào lĩnh vực dầu khí, khoáng sản, thủy điện và trồng cao su. Riêng Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam đã chuyển ra nước ngoài khoảng 1,33 tỷ USD (chiếm 46% tổng vốn chuyển ra), nhưng đã phải dừng hoặc kết thúc 6 trên tổng số 25 dự án, chịu tổn thất khoảng 29,02 triệu USD do rủi ro chính trị và pháp lý nước tiếp nhận.

Thứ ba, sự mất cân đối về thị trường và rào cản hành chính tại các nước sở tại. Lào là địa bàn tiếp nhận vốn lớn nhất với 214 dự án đạt trên 3,45 tỷ USD (năng lượng chiếm 32,1%, dịch vụ chiếm 32%, nông lâm chiếm 15,4%); tiếp theo là Campuchia với 120 dự án trị giá 2,6 tỷ USD (nông lâm chiếm 40,7%, sản xuất điện chiếm 34,2%). Tại các thị trường này, doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn lớn do quy định hạn chế lao động nước ngoài (Lào chỉ cho phép tối đa 10%), thời hạn Biên bản ghi nhớ (MOU) 12 tháng quá ngắn cho các đại dự án, và sự thiếu nhất quán trong áp dụng chính sách ưu đãi thuế giữa chính quyền trung ương và địa phương.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ suất thu hồi vốn thấp và rủi ro gia tăng bắt nguồn từ sự thiếu hoàn thiện của khung thể chế điều chỉnh hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam. Quy định tại Nghị định 78/2006/NĐ-CP còn nặng về tiền kiểm nhưng buông lỏng hậu kiểm, thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư còn kéo dài, thiếu cơ chế hỗ trợ thông tin thị trường và ngoại giao kinh tế từ các cơ quan đại diện ở nước ngoài.

So sánh với các doanh nghiệp từ Thái Lan và Trung Quốc tại thị trường Đông Nam Á, doanh nghiệp Việt Nam chịu thiệt thòi về tiềm lực tài chính và khả năng tiếp cận đất đai do thiếu các thỏa thuận bảo hộ đầu tư chuyên sâu. Các dữ liệu phân tích này có thể được mô hình hóa trực quan qua Biểu đồ cơ cấu vốn đầu tư theo ngành (thể hiện tỷ trọng 71% vốn thuộc nhóm dài hạn) và Bảng đối chiếu tiến độ giải ngân của 300 doanh nghiệp khảo sát, giúp các cơ quan quản lý nhận diện trực quan điểm nghẽn của từng dòng vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, khẩn trương hoàn thiện Luật Đầu tư và ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định 78/2006/NĐ-CP theo hướng phân cấp mạnh mẽ quyền cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài đối với các dự án dưới 15 tỷ đồng cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, rút ngắn 50% thời gian thẩm định hồ sơ trong vòng 12 tháng tới (Chủ thể: Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư).

Thứ hai, đổi mới cơ chế quản lý ngoại hối và hoàn thiện quy chế bảo lãnh tín dụng nhà nước. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần điều chỉnh Thông tư 01/2001/TT-NHNN, kéo dài thời hạn bắt buộc chuyển lợi nhuận về nước từ 6 tháng lên 12 tháng đối với các dự án trồng cây công nghiệp và khai khoáng nhằm tạo điều kiện tái đầu tư sinh lợi, hướng tới nâng tỷ suất lợi nhuận chuyển về nước đạt trên 5% giai đoạn 2015 - 2020 (Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính).

Thứ ba, thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành bảo hộ quyền lợi pháp lý cho nhà đầu tư ở nước ngoài. Thành lập Tổ công tác hỗ trợ pháp lý thường trực tại các cơ quan đại diện ngoại giao ở Lào, Campuchia, Nga và Myanmar trong thời gian 24 tháng; đẩy mạnh đàm phán ký kết mới từ 10 đến 15 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần và Hiệp định bảo hộ đầu tư song phương (Chủ thể: Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp).

Thứ tư, nâng cao năng lực tự bảo vệ và liên kết hiệp hội của khối doanh nghiệp. Thành lập Hiệp hội các nhà đầu tư Việt Nam tại các địa bàn trọng điểm nhằm chấm dứt tình trạng cạnh tranh nội bộ không lành mạnh, phấn đấu 100% các tập đoàn đầu tư ra nước ngoài xây dựng bộ phận chuyên trách về tư pháp quốc tế trước năm 2015 (Chủ thể: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI, các Tập đoàn kinh tế).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng dữ liệu và phân tích pháp lý của 712 dự án để rà soát, sửa đổi khung pháp luật về quản lý dòng vốn ngoại tệ và thủ tục cấp phép đầu tư ra nước ngoài.

Thứ hai, Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị các tập đoàn, doanh nghiệp có hoạt động đầu tư quốc tế: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về nhận diện rủi ro thể chế, quy trình ký kết hợp đồng khai khoáng, nông nghiệp tại Lào, Campuchia, Myanmar và Liên bang Nga để bảo toàn nguồn vốn.

Thứ ba, Luật sư và chuyên gia tư vấn luật thương mại quốc tế: Ứng dụng khung lý thuyết lex societatis, các án lệ tranh chấp và quy tắc đối xử quốc gia (NT), tối huệ quốc (MFN) trong việc thiết kế cấu trúc pháp lý cho các hợp đồng liên doanh và dự án xây dựng hạ tầng ở nước ngoài.

Thứ tư, Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật Quốc tế, Kinh tế đối ngoại: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về sự kết hợp giữa lý luận tư pháp quốc tế và thực tiễn vận hành của dòng vốn FDI hai chiều tại các nước đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Căn cứ pháp lý nào xác định quốc tịch và năng lực của doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư ra nước ngoài?
Quốc tịch và tư cách pháp nhân của doanh nghiệp được xác định theo nguyên tắc lex societatis và Điều 94 Bộ luật Dân sự Việt Nam (nơi đăng ký thành lập). Khi hoạt động tại nước ngoài, năng lực hành vi kinh tế của doanh nghiệp chịu sự điều chỉnh đồng thời của pháp luật Việt Nam, luật nước sở tại và các hiệp định đầu tư song phương tương ứng.

Rào cản pháp lý lớn nhất mà doanh nghiệp Việt Nam gặp phải tại Lào và Campuchia là gì?
Tại Lào, doanh nghiệp gặp vướng mắc lớn về quy định khống chế tỷ lệ 10% lao động nước ngoài và thời hạn khảo sát của Biên bản ghi nhớ chỉ có 12 tháng. Tại Campuchia, sự thiếu đồng bộ giữa quy định trung ương và chính sách thu hồi đất, ưu đãi thuế của chính quyền địa phương tạo ra nhiều rủi ro pháp lý cho các dự án nông lâm nghiệp.

Tại sao tỷ suất lợi nhuận chuyển về nước trong giai đoạn 1989 - 2011 chỉ đạt khoảng 1,33%?
Nguyên nhân chủ yếu do 71% tổng vốn đăng ký tập trung vào các dự án dài hạn như trồng cao su (chu kỳ kiến thiết cơ bản kéo dài 6 năm), khai thác khoáng sản và thủy điện. Các dự án này trong giai đoạn 2005 - 2012 đang ở giai đoạn đầu tư xây dựng cơ bản, chưa phát sinh doanh thu và dòng tiền hoàn vốn.

Nghị định 78/2006/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế nào trong thực tiễn điều chỉnh đầu tư ra nước ngoài?
Nghị định 78 bộc lộ các bất cập về quy trình cấp phép tập trung còn rườm rà, thiếu sự phân cấp triệt để cho cấp tỉnh đối với các dự án quy mô nhỏ, chế độ báo cáo giám sát tài chính hậu kiểm chưa có chế tài xử phạt nghiêm minh, và thiếu cơ chế bảo lãnh tín dụng rõ ràng cho các dự án trọng điểm.

Doanh nghiệp Việt Nam có thể dựa vào cơ chế quốc tế nào để tự bảo vệ tài sản ở nước tiếp nhận đầu tư?
Doanh nghiệp có thể viện dẫn quyền lợi được bảo hộ trong hơn 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư song phương (BIT) mà Việt Nam đã ký kết, các cam kết MFN và NT trong Hiệp định Khu vực Đầu tư ASEAN (AIA) và cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế giữa nhà nước và nhà đầu tư (ISDS).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài dưới góc độ Tư pháp quốc tế và quy tắc lex societatis.
• Phản ánh trung thực bức tranh thực tiễn của 712 dự án đầu tư với tổng vốn 12,4 tỷ USD giai đoạn 2005 - 2012, chỉ ra các thành tựu và rủi ro thất thoát vốn thực tế tại 4 thị trường trọng điểm.
• Làm rõ nguyên nhân dẫn đến tỷ suất lợi nhuận chuyển về nước chỉ đạt 1,33% xuất phát từ cơ cấu 71% vốn đầu tư dài hạn và sự lỏng lẻo trong khung pháp lý quản lý dòng tiền.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gồm cải cách thủ tục cấp phép đầu tư, nới lỏng thời hạn chuyển lợi nhuận ngoại hối lên 12 tháng, tăng cường ngoại giao pháp lý và củng cố liên kết hiệp hội.
• Định hướng lộ trình triển khai hoàn thiện thể chế trong giai đoạn 12 đến 24 tháng nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn, bền vững cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vươn tầm thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KINH DOANH Ở NƯỚC NGOÀI 1.1 Khái niệm doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài 1.1 Định nghĩa, phân loại doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài Đầu tư ra nước ngoài là xu thế tất yếu, đồng thời là lựa chọn phù hợp với điều kiện phát triển của nền kinh tế nước ta hiện nay nhằm tận dụng có hiệu quả tài nguyên tại chỗ (tức nước địa bàn tiếp nhận dòng vốn đầu tư), mở rộng thị trường, cũng như đẩy mạnh quảng bá, tiếp thị hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài. Tháng 02/2009, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án "Thúc đẩy đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài". Đây được xem như "bệ phóng" cho các doanh nghiệp mạnh dạn chọn hướng đi đầu tư ra nước ngoài với quy mô và tầm nhìn mang tính chiến lược. Đề án đặt mục tiêu thúc đẩy hơn nữa hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp, nhằm chủ động trong hội nhập kinh tế quốc tế; tăng cường các biện pháp, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài; đồng thời quản lý có hiệu quả hoạt động này, đặc biệt là đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp nhà nước.

Chính phủ cũng định hướng doanh nghiệp không chỉ tiếp tục khai thác và phát huy thế mạnh của các thành phần kinh tế Việt Nam trong đầu tư vào các thị trường truyền thống như Lào, Campuchia, các nước trong khu vực, Nga. mà cũng từng bước mở rộng đầu tư sang các nước, thị trường mới như Mỹ La tinh, Đông Âu, Châu Phi. Trước khi nghiên cứu vấn đề này, cần lưu ý một đặc điểm nổi bật của hệ thống pháp luật Việt Nam, đó là sự tồn tại của các quy định vừa riêng rẽ lại vừa chồng lấn về hoạt động đầu tư, kinh doanh và thương mại. Những quy định về các hoạt động này được điều chỉnh bởi 03 đạo Luật riêng tương ứng, gồm: Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và Luật Thương mại.

Chính sự khác biệt này đã dẫn đến cách hiểu khác nhau trong các Luật nêu trên về khái niệm "đầu tư", "kinh doanh", "thương mại", và từ đó cũng hình thành các quy định khác nhau về điều kiện thực hiện các hoạt động đầu tư, kinh doanh và thương mại. Điều 3, Luật Đầu tư quy định các khái niệm cơ bản có liên quan đến đầu tư, gồm: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] "Đầu tư" là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan; "Đầu tư trực tiếp" là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư; "Đầu tư gián tiếp" là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư [36]. Theo quy định tại khoản 2, Điều 4, Luật Thương mại năm 2005, khái niệm “kinh doanh” nói chung và kinh doanh ở nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam nói riêng, là: việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi [46]. Điều kiện kinh doanh là yêu cầu mà doanh nghiệp phải có hoặc phải thực hiện khi kinh doanh ngành, nghề cụ thể, được thể hiện bằng giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, chứng chỉ hành nghề, chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, yêu cầu về vốn pháp định hoặc yêu cầu khác.

Khoản 1, Điều 3, Luật Thương mại quy định: "hoạt động thương mại" là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác [46]. Khác với quy định của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, ngoài những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động thương mại, Luật Thương mại không có quy định chung về khái niệm điều kiện hoạt động thương mại mà chỉ xác định về nguyên tắc việc áp dụng các điều kiện này tương ứng với từng hoạt động thương mại đã nêu ở trên. Theo Điều 4, Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11 về doanh nghiệp nói chung là: Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ những khái niệm chung nêu trên, có thể đưa ra khái niệm chung về doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài là: Doanh nghiệp Việt Nam có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật Việt Nam, pháp luật nước tiếp nhận đầu tư, các hiệp định song phương và các điều ước quốc tế mà các bên cùng tham gia, nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.

Vì đối tượng đề tài nghiên cứu là doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, nên có thể hiểu doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài là: Đầu tư ra nước ngoài là việc nhà đầu tư đưa vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác từ Việt Nam ra nước ngoài để tiến hành hoạt động đầu tư. Hiện nay, loại hình doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài chủ yếu là các loại hình sau: Một là, Công ty trách nhiệm hữu hạn, gồm Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên Công ty trách nhiệm hữu hạn là doanh nghiệp, trong đó: Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng thành viên không vượt quá năm mươi; Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn cam kết góp vào doanh nghiệp; phần vốn góp của thành viên chỉ được chuyển nhượng theo quy định tại các điều 43, 44 và 45 của Luật Doanh nghiệp năm 2005. Công ty trách nhiệm hữu hạn có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Công ty trách nhiệm hữu hạn không được quyền phát hành cổ phần [31].

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu (sau đây gọi là chủ sở hữu công ty); chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên không được quyền phát hành cổ phần [31]. Hai là, Công ty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần;Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa; Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp; Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 81 và khoản 5 Điều 84 của Luật này.

Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán các loại để huy động vốn [31]. Ba là, Văn phòng đại diện tại nước ngoài được quy định tại Điều 37, Luật Doanh nghiệp năm 2009. Văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ đại diện theo uỷ quyền cho lợi ích của doanh nghiệp và bảo vệ các lợi ích đó.

Tổ chức và hoạt động của văn phòng đại diện theo quy định của pháp luật. Chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp kể cả chức năng đại diện theo uỷ quyền. Ngành, nghề kinh doanh của chi nhánh phải phù hợp với ngành, nghề kinh doanh của doanh nghiệp. Địa điểm kinh doanh là nơi hoạt động kinh doanh cụ thể của doanh nghiệp được tổ chức thực hiện.

Địa điểm kinh doanh có thể ở ngoài địa chỉ đăng ký trụ sở chính. Chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh phải mang tên của doanh nghiệp, kèm theo phần bổ sung tương ứng xác định chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh đó. Doanh nghiệp có quyền lập chi nhánh, văn phòng đại diện ở trong nước và nước ngoài. Doanh nghiệp có thể đặt một hoặc nhiều văn phòng đại diện, chi nhánh tại một địa phương theo địa giới hành chính.

Trình tự và thủ tục lập chi nhánh, văn phòng đại diện do Chính phủ quy định[31]. Đặc điểm của doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài Trong giai đoạn 1989 - 1998, không lâu sau khi thực hiện cải cách, mở cửa và trước khi Chính phủ ban hành Nghị định 22/1999/NĐ-CP về đầu tư ra nước ngoài, cả nước mới chỉ có 18 dự án đầu tư ra nước ngoài, với tổng số vốn đăng ký đạt 13,6 triệu USD. Nhưng từ năm 1999 đến năm 2005 đã có thêm 131 dự án, với tổng số vốn đăng ký đạt khoảng 560 triệu USD, tăng gấp 7 lần về số dự án và hơn 40 lần về tổng vốn đầu tư đăng ký so với giai đoạn trước [6]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 78/2006/NĐ-CP, ngày 09 tháng 8 năm 2006, quy định về đầu tư ra nước ngoài và cho đến hết năm 2008 thì số dự án đầu tư ra nước ngoài tiếp tục tăng nhanh, đạt đến con số 221 dự án, tổng số vốn đăng ký đạt 3,36 tỷ USD [51].

Những năm vừa qua, làn sóng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ. Theo số liệu báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài - Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính lũy kế đến 20/12/2012 đã có 712 dự án của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký đạt 12,4 tỷ USD.