Luận văn: Chính sách và pháp luật nông nghiệp Việt Nam và Hiệp định nông nghiệp WTO

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách và pháp luật nông nghiệp Việt Nam cùng hiệp định nông nghiệp WTO, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Phạm Quang Minh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Diến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Chính sách và pháp luật nông nghiệp Việt Nam và Hiệp định nông nghiệp của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NÔNG NGHIỆP TRONG TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI WTO
• 1.1. Lịch sử ra đời, hình thành phát triển của WTO
• 1.2. Lịch sử ra đời Hiệp định nông nghiệp trong WTO
• 1.3. Một số khái niệm cơ bản trong Hiệp định nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆP ĐỊNH NÔNG NGHIỆP VÀ VIỆC THỰC THI TẠI MỘT SỐ NƯỚC
• 2.1. Các nội dung chính của Hiệp định nông nghiệp
• 2.2. Chính sách pháp luật nông nghiệp của một số nước theo Hiệp định nông nghiệp
• 2.3. Cơ chế giải quyết tranh chấp trong nông nghiệp của WTO
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO HỘ NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM, ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG PHÁP LUẬT NÔNG NGHIỆP TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 3.1. Cơ hội và thách thức của pháp luật nông nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO
• 3.2. Thực trạng chính sách bảo hộ nông sản
• 3.3. Giải pháp xây dựng chính sách pháp luật nông nghiệp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính sách và Pháp luật Nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh WTO

Chính sách và pháp luật nông nghiệp Việt Nam đã trải qua nhiều thay đổi quan trọng trong bối cảnh gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Việc tham gia WTO không chỉ mở ra cơ hội cho nông nghiệp Việt Nam mà còn đặt ra nhiều thách thức lớn. Chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với các quy định quốc tế, đồng thời bảo vệ quyền lợi của nông dân và đảm bảo an ninh lương thực.

1.1. Lịch sử và sự phát triển của Chính sách Nông nghiệp Việt Nam

Chính sách nông nghiệp Việt Nam đã được hình thành từ những năm đầu của nền kinh tế thị trường. Sự chuyển mình này không chỉ nhằm nâng cao năng suất mà còn để đáp ứng các yêu cầu của WTO. Các chính sách đã được điều chỉnh để phù hợp với các quy định quốc tế, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh hơn cho nông sản Việt Nam.

1.2. Vai trò của WTO trong việc định hình Chính sách Nông nghiệp

WTO đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách nông nghiệp của Việt Nam. Các quy định của WTO yêu cầu Việt Nam phải cải cách chính sách nông nghiệp, từ đó tạo ra cơ hội cho việc phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

II. Thách thức đối với Chính sách Nông nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO

Việc gia nhập WTO mang lại nhiều thách thức cho chính sách nông nghiệp Việt Nam. Các quy định về thuế quan, trợ cấp và bảo hộ nông sản đã tạo ra áp lực lớn đối với nông dân và doanh nghiệp. Cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu gia tăng, trong khi năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế.

2.1. Cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu

Khi các rào cản thuế quan được loại bỏ, hàng hóa nông sản nhập khẩu sẽ tràn vào thị trường Việt Nam. Điều này đặt ra thách thức lớn cho nông sản trong nước, đặc biệt là những sản phẩm có chất lượng thấp và giá thành cao.

2.2. Năng lực sản xuất và chất lượng nông sản

Năng lực sản xuất của nông nghiệp Việt Nam còn thấp, với quy mô sản xuất nhỏ lẻ và công nghệ lạc hậu. Điều này dẫn đến chất lượng nông sản không đồng đều, gây khó khăn trong việc cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu.

III. Giải pháp xây dựng Chính sách Nông nghiệp phù hợp với WTO

Để đối phó với những thách thức từ WTO, Việt Nam cần xây dựng các giải pháp chính sách nông nghiệp hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ nhằm bảo vệ nông dân mà còn thúc đẩy phát triển bền vững trong ngành nông nghiệp.

3.1. Cải cách chính sách thuế và trợ cấp

Cải cách chính sách thuế và trợ cấp là cần thiết để đảm bảo tính cạnh tranh cho nông sản Việt Nam. Việc điều chỉnh các chính sách này sẽ giúp nông dân có cơ hội phát triển và nâng cao thu nhập.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và nghiên cứu

Đầu tư vào công nghệ và nghiên cứu là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Các chương trình hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học công nghệ sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong Chính sách Nông nghiệp

Việc áp dụng các chính sách nông nghiệp phù hợp với quy định của WTO đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nông sản Việt Nam đã có cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị xuất khẩu.

4.1. Tăng trưởng xuất khẩu nông sản

Nông sản Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ trong xuất khẩu, đặc biệt là các mặt hàng như gạo, cà phê và hải sản. Điều này cho thấy chính sách nông nghiệp đã phát huy hiệu quả trong việc mở rộng thị trường.

4.2. Cải thiện đời sống nông dân

Chính sách nông nghiệp đã góp phần cải thiện đời sống của nông dân thông qua việc tăng thu nhập và tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế đã giúp nông dân nâng cao năng lực sản xuất.

V. Kết luận và tương lai của Chính sách Nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh WTO

Chính sách nông nghiệp Việt Nam cần tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với các quy định của WTO. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách chính sách để đảm bảo phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường. Các chính sách cần tập trung vào việc phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các nguồn lực và công nghệ mới. Điều này không chỉ nâng cao năng lực sản xuất mà còn tạo ra cơ hội cho nông sản Việt Nam thâm nhập vào thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan và là trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam từ thời kỳ Đổi mới năm 1986. Đến giai đoạn 2005 - 2006, Việt Nam chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) – tổ chức thương mại đa phương lớn nhất hành tinh với 149 quốc gia và vùng lãnh thổ thành viên. Tại thời điểm nghiên cứu, Việt Nam có quy mô dân số trên 80 triệu người, trong đó hơn 80% cư dân sinh sống tại khu vực nông thôn và trên 70% lực lượng lao động xã hội làm việc trực tiếp trong ngành nông nghiệp. Nông nghiệp đóng vai trò trụ cột bảo đảm an ninh lương thực và ổn định chính trị - xã hội, tuy nhiên điểm xuất phát của nền nông nghiệp nước ta còn rất thấp với quy mô canh tác manh mún, bình quân chỉ đạt khoảng 0,8 ha đất nông nghiệp trên mỗi hộ gia đình.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ sự tương thích giữa hệ thống chính sách, pháp luật nông nghiệp Việt Nam với các cam kết đa phương trong khuôn khổ Hiệp định Nông nghiệp của WTO (Agreement on Agriculture - AoA). Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích các quy định cốt lõi của WTO về nông nghiệp; đánh giá thực trạng chính sách bảo hộ và hỗ trợ nông sản trong nước; rút ra bài học kinh nghiệm từ quá trình thực thi tại các quốc gia thành viên; từ đó xây dựng định hướng hoàn thiện khung pháp luật nông nghiệp giai đoạn 2006 - 2010 nhằm chuẩn bị cho mốc dỡ bỏ hàng rào phi thuế quan vào năm 2010. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học pháp lý giúp các cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách trợ cấp, giảm thiểu tổn thương cho hơn 13 triệu hộ nông dân và gia tăng năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, cao su, hồ tiêu khi hội nhập sân chơi toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học quốc tế và khoa học pháp lý hiện đại, trọng tâm là:

Thuyết Lợi thế so sánh (Comparative Advantage) được kế thừa và phát triển từ David Ricardo đến John Maynard Keynes, khẳng định mọi quốc gia đều thu được lợi ích kinh tế khi tham gia phân công lao động quốc tế thông qua tự do hóa thương mại và dỡ bỏ các rào cản nhân tạo.

Khung pháp lý đa phương của WTO, đặc biệt là các nguyên tắc nền tảng của Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại (GATT 1994) và Hiệp định Nông nghiệp (AoA), bao gồm nguyên tắc Đãi ngộ Tối huệ quốc (MFN), nguyên tắc Đãi ngộ Quốc gia (NT), cùng các quy chuẩn kỹ thuật theo Hiệp định SPS (Biện pháp Vệ sinh và Kiểm dịch Động Thực vật) và Hiệp định TBT (Hàng rào Kỹ thuật trong Thương mại).

Hệ thống ba trụ cột cốt lõi của Hiệp định Nông nghiệp WTO, bao gồm:

1. Tiếp cận thị trường (Market Access): Nghĩa vụ thuế quan hóa toàn bộ hàng rào phi thuế quan và cắt giảm thuế quan theo lộ trình.
2. Hỗ trợ trong nước (Domestic Support): Phân loại chính sách hỗ trợ thành ba nhóm gồm Hộp Hổ phách (Amber Box - bóp méo thương mại, phải cắt giảm theo chỉ số Tổng hỗ trợ tính gộp AMS), Hộp Xanh lơ (Blue Box - gắn với chương trình hạn chế sản lượng), và Hộp Xanh lá cây (Green Box - không bóp méo thương mại, được phép áp dụng tự do).
3. Trợ cấp xuất khẩu (Export Subsidies): Cam kết ràng buộc về cắt giảm ngân sách tài trợ và khối lượng hàng xuất khẩu hưởng trợ cấp trực tiếp từ ngân sách nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học và kinh tế học:

Phương pháp phân tích chuẩn tắc và luật học so sánh: Đối chiếu hệ thống hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, đất đai, thương mại với các điều khoản của Hiệp định AoA, SPS, TBT để phát hiện các khoảng trống pháp lý.

Phương pháp thống kê và phân tích thứ cấp: Dữ liệu nghiên cứu được tổng hợp từ 28 văn kiện pháp lý của Vòng đàm phán Uruguay (1986 - 1994), báo cáo chính sách thương mại của Ban Thư ký WTO, dữ liệu phân tích từ Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cùng số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Thương mại Việt Nam giai đoạn 1995 - 2005.

Cỡ mẫu và phương thức chọn mẫu: Khảo sát điển cứu chính sách nông nghiệp tại các nhóm quốc gia đại diện trong WTO, bao gồm nhóm nước phát triển xuất khẩu lớn (Mỹ, Liên minh châu Âu - EU), nhóm nước xuất khẩu nông sản cạnh tranh cao (Nhóm Cairns), và các nước đang phát triển nhập khẩu lương thực thuần túy. Lý do lựa chọn các nhóm chủ thể này nhằm đối chiếu đa chiều về mức độ bảo hộ, cơ cấu hộp hỗ trợ và cách thức tận dụng cơ chế ngoại lệ của WTO, tạo tiền đề thực tiễn xác đáng cho việc hoàn thiện thể chế tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn thực thi Hiệp định Nông nghiệp của các quốc gia thành viên WTO và thực trạng bảo hộ tại Việt Nam cho thấy 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ bảo hộ thực tế qua thuế quan tại các nước phát triển vẫn ở mức rất cao sau quá trình thuế hóa. Khi chuyển đổi hàng rào phi thuế sang thuế quan tương đương dựa trên giai đoạn cơ sở 1986 - 1988, nhiều mặt hàng nông sản bị áp mức thuế quan đỉnh (tariff peaks) ngăn cản nhập khẩu: thuế lúa mì của EU lên tới 388,8%, bơ của Canada là 360%, pho mát là 289%, đường của Mỹ là 244,4%, và thịt bò của Nhật Bản là 213%. Hơn 80% hạn ngạch thuế quan toàn cầu bị tập trung cục bộ vào 5 nhóm sản phẩm chính gồm rau quả, thịt, ngũ cốc, sản phẩm sữa và hạt có dầu.

Thứ hai, việc cắt giảm hỗ trợ nội địa theo chỉ số AMS mang tính hình thức ở các nền kinh tế phát triển. Mặc dù các nước phát triển cam kết giảm 20% AMS trong 6 năm (1995 - 2000) và các nước đang phát triển giảm 13,3% trong 9 năm (1995 - 2004), các nước lớn đã chủ động tái cơ cấu danh mục hỗ trợ. Họ dịch chuyển nguồn lực từ Hộp Hổ phách sang Hộp Xanh lá cây và Hộp Xanh lơ. Cụ thể, Mỹ đã tăng ngân sách nông nghiệp lên gấp 3 lần trong giai đoạn 1997 - 2000, chi trả trực tiếp gần 30 tỷ USD cho nông dân vào năm 2000 thuộc diện Hộp Xanh lá cây. Tương tự, EU đã dành tới 45 tỷ Euro cho Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP) vào năm 1999, chiếm 45% tổng ngân sách toàn khối, trong đó các khoản thanh toán trực tiếp chiếm 25% tổng giá trị hỗ trợ.

Thứ ba, sự mất cân đối sâu sắc về hạn mức hỗ trợ giữa các nhóm quốc gia. Các nước phát triển vốn có lịch sử trợ cấp khổng lồ được phép duy trì tới 80% giá trị hỗ trợ bóp méo thị trường, trong khi các nước đang phát triển như Việt Nam bị giới hạn mức hỗ trợ tối thiểu (de minimis) không vượt quá 10% giá trị sản lượng của từng mặt hàng hoặc tổng giá trị sản xuất nông nghiệp.

Thứ tư, tại Việt Nam, năng lực cạnh tranh của nông sản nội địa phân hóa rõ rệt. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, hạt tiêu có lợi thế tự nhiên nhưng giá trị gia tăng thấp do khâu chế biến lạc hậu. Ngược lại, các ngành hàng nhạy cảm như chăn nuôi (thịt lợn, gia cầm, sữa), mía đường và ngô chịu sức ép cạnh tranh gay gắt khi thuế nhập khẩu cắt giảm và các rào cản phi thuế bị xóa bỏ hoàn toàn theo các hiệp định thương mại khu vực (AFTA, AC-FTA) và WTO.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh rằng mặc dù Hiệp định Nông nghiệp hướng tới mục tiêu thiết lập thị trường nông sản toàn cầu công bằng và minh bạch, nhưng thực tế sân chơi thương mại vẫn tồn tại nhiều bất bình đẳng pháp lý và kinh tế. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ so sánh mức thuế đỉnh sau thuế hóa giữa các thị trường xuất khẩu mục tiêu và bảng phân tích cơ cấu ngân sách phân bổ giữa ba hộp hỗ trợ (Amber, Blue, Green Box) qua các giai đoạn cải cách CAP của EU và Farm Bill của Mỹ.

Bản chất của việc các nước phát triển chuyển đổi hỗ trợ sang Hộp Xanh lá cây thực chất là biện pháp bảo hộ trá hình tinh vi. Khi nông dân tại các nước công nghiệp nhận được hàng chục tỷ USD thanh toán trực tiếp tách rời khỏi sản lượng, họ vẫn duy trì được năng lực tài chính vượt trội để tái đầu tư công nghệ, hạ giá thành sản phẩm và tạo áp lực cạnh tranh không cân sức đối với nông dân các nước đang phát triển. Đối với Việt Nam, do nguồn ngân sách quốc gia hạn hẹp, việc áp dụng trợ cấp trực tiếp là không khả thi. Hơn nữa, việc thiếu vắng hệ thống rào cản kỹ thuật SPS đạt chuẩn quốc tế khiến thị trường nội địa dễ bị tổn thương trước nông sản nhập khẩu giá rẻ. Do đó, việc tái cơ cấu pháp luật nông nghiệp Việt Nam không chỉ đơn thuần là việc bãi bỏ các biện pháp cấm nhập khẩu hay trợ cấp xuất khẩu vi phạm điều ước quốc tế, mà trọng tâm là phải chủ động xây dựng khung pháp lý về bảo vệ sản xuất thông qua các công cụ tự vệ thương mại, tiêu chuẩn kiểm dịch và cơ chế hỗ trợ hạ tầng thuộc Hộp Xanh lá cây.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung chính sách và pháp luật nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thực thi các cam kết WTO, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

1. Chuyển dịch toàn diện chính sách hỗ trợ trong nước sang Hộp Xanh lá cây (Green Box): Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần cơ cấu lại 100% ngân sách hỗ trợ nông nghiệp, tập trung tuyệt đối vào các chương trình dịch vụ công cộng không bị hạn chế bởi WTO. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ trọng đầu tư công cho nghiên cứu giống cây trồng, công nghệ sau thu hoạch, hạ tầng thủy lợi và hệ thống khuyến nông lên mức tăng trưởng tối thiểu 15% - 20% mỗi năm trong giai đoạn 2007 - 2015.

2. Xây dựng và hoàn thiện hàng rào kỹ thuật (SPS và TBT): Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với Bộ Y tế và Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, ban hành mới hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch động thực vật. Phấn đấu đến năm 2010, chuẩn hóa trên 80% quy trình kiểm nghiệm, đánh giá dịch hại theo tiêu chuẩn quốc tế của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm (Codex), Văn phòng Dịch tễ Quốc tế (OIE) và Công ước Bảo vệ Thực vật Quốc tế (IPPC) nhằm ngăn chặn hàng nông sản kém chất lượng tràn vào thị trường nội địa.

3. Hoàn thiện khung pháp lý về xúc tiến thương mại và quản lý rủi ro nông sản: Bộ Thương mại và Bộ Tài chính cần thiết lập cơ chế pháp lý thành lập Quỹ Phát triển Nông nghiệp và Bảo hiểm Rủi ro Nông nghiệp phi trợ cấp trực tiếp. Cơ chế này hỗ trợ tối đa 50% phí bảo hiểm thiên tai cho nông dân vùng trọng điểm và tài trợ các chương trình xúc tiến thương mại nông sản quốc tế, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 30% mức độ thiệt hại kinh tế do rủi ro thị trường và biến đổi khí hậu giai đoạn 2008 - 2012.

4. Cải cách thể chế đất đai và phát triển kinh tế hợp tác: Quốc hội và Bộ Tài nguyên và Môi trường cần sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai theo hướng mở rộng hạn mức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích tụ ruộng đất quy mô lớn. Định hướng nâng quy mô diện tích canh tác trung bình từ mức 0,8 ha/hộ lên 2,0 - 3,0 ha/hộ tại các vùng chuyên canh hàng hóa như Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên trước năm 2015, thúc đẩy mô hình liên kết giữa doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã kiểu mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ công tác tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao có thể sử dụng các luận cứ trong luận văn để thiết kế chính sách hỗ trợ phát triển nông thôn phù hợp với các cam kết quốc tế, xây dựng phương án đàm phán thương mại và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật Thương mại Quốc tế, Kinh tế Nông nghiệp có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo giá trị về cấu trúc Hiệp định Nông nghiệp WTO, phương pháp tính toán AMS, và kỹ năng phân tích luật học so sánh trong thương mại đa phương.

3. Hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp nông sản: Lãnh đạo các hiệp hội (như Hiệp hội Lương thực Việt Nam - VFA, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam - VICOFA) và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản có thể tham khảo để nắm bắt quy tắc bảo hộ thị trường, cơ chế tự vệ đặc biệt (SSG) và các tiêu chuẩn SPS tại thị trường các nước phát triển nhằm chủ động phòng tránh rủi ro pháp lý.

4. Chuyên gia tư vấn pháp lý và các tổ chức phát triển quốc tế: Các luật sư, chuyên viên tư vấn thương mại quốc tế và các tổ chức phi chính phủ nghiên cứu về phát triển nông thôn có thêm dữ liệu thực chứng để đánh giá tác động của toàn cầu hóa đối với sinh kế của cộng đồng nông dân dễ bị tổn thương.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định Nông nghiệp của WTO điều chỉnh những lĩnh vực chính nào? Hiệp định AoA điều chỉnh toàn diện thương mại nông sản quốc tế thông qua 3 trụ cột pháp lý chính: Mở cửa thị trường (chuyển đổi hàng rào phi thuế thành thuế quan và giảm thuế), Hỗ trợ trong nước (giới hạn các biện pháp trợ cấp làm sai lệch giá cả thị trường), và Trợ cấp xuất khẩu (ràng buộc cắt giảm chi tiêu ngân sách và khối lượng sản phẩm được trợ cấp).

2. Sự khác nhau căn bản giữa Hộp Hổ phách, Hộp Xanh lơ và Hộp Xanh lá cây là gì? Hộp Hổ phách (Amber Box) bao gồm các khoản trợ cấp trực tiếp gắn với sản lượng hoặc giá cả, gây bóp méo thương mại và bắt buộc phải cắt giảm theo chỉ số AMS. Hộp Xanh lơ (Blue Box) là các khoản trợ cấp kèm điều kiện hạn chế diện tích hoặc sản lượng sản xuất, không bị ràng buộc cắt giảm. Hộp Xanh lá cây (Green Box) gồm các chính sách hỗ trợ công như nghiên cứu giống, khuyến nông, xây dựng hạ tầng, hoàn toàn không bóp méo thị trường và được tự do áp dụng.

3. Ngưỡng hỗ trợ tối thiểu (de minimis) trong WTO được quy định ra sao? Theo quy định của Hiệp định AoA, mức hỗ trợ tối thiểu được phép duy trì mà không phải tính vào cam kết cắt giảm AMS là không quá 5% tổng giá trị sản lượng của mặt hàng cụ thể đối với các nước phát triển, và không quá 10% đối với các nước đang phát triển như Việt Nam.

4. Gia nhập WTO mang lại cơ hội gì cho ngành nông nghiệp Việt Nam? Việt Nam được hưởng quy chế Đãi ngộ Tối huệ quốc (MFN) không phân biệt đối xử từ tất cả 149 thành viên WTO, giúp hàng hóa nông sản tiếp cận thị trường rộng lớn với mức thuế ưu đãi. Đồng thời, hội nhập tạo động lực mạnh mẽ để minh bạch hóa thể chế pháp lý, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ chế biến hiện đại.

5. Thách thức lớn nhất đối với nông dân Việt Nam khi mở cửa thị trường nông sản là gì? Thách thức lớn nhất là quy mô sản xuất còn quá nhỏ bé (trung bình 0,8 ha/hộ) khiến năng suất lao động và tính đồng đều của nông sản chưa cao. Khi dỡ bỏ thuế quan và hàng rào phi thuế, các ngành hàng có sức cạnh tranh yếu như chăn nuôi thịt, sữa, mía đường sẽ phải đối mặt trực tiếp với sản phẩm giá rẻ từ các nước phát triển vốn có quy mô công nghiệp lớn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và cấu trúc pháp lý của Hiệp định Nông nghiệp WTO, làm rõ 3 trụ cột điều chỉnh thương mại nông sản quốc tế.
• Phân tích sâu sắc sự bất bình đẳng trong thực tiễn áp dụng bảo hộ nông nghiệp giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển trong giai đoạn 1995 - 2005.
• Chỉ rõ thực trạng, cơ hội và thách thức của nền nông nghiệp Việt Nam với đặc thù hơn 70% lực lượng lao động nông nghiệp trước ngưỡng cửa gia nhập WTO.
• Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật nông nghiệp theo hướng tối ưu hóa Hộp Xanh lá cây, siết chặt hàng rào SPS/TBT và thúc đẩy tích tụ ruộng đất giai đoạn 2006 - 2015.
• Để chủ động hội nhập thành công và bảo vệ sinh kế bền vững cho người nông dân, các cơ quan hữu quan cần khẩn trương nội địa hóa các cam kết quốc tế, chuyển biến áp lực cạnh tranh thành động lực hiện đại hóa toàn diện nông nghiệp, nông thôn nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương ITO bao trùm không chỉ các nguyên tắc thương mại mà còn cả những lĩnh vực khác như lao động, thực tiễn hạn chế kinh doanh, đầu tư quốc tế và dịch vụ. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngay trước khi Hiến chương này được phê chuẩn, 23 trong số 50 nước trên vào năm 1947 đã quyết định cùng đàm phán để cắt giảm hàng rào thuế quan, nhằm nhanh chóng thúc đẩy tự do hoá mậu dịch và điều chỉnh lại những biện pháp bảo hộ được duy trì từ đầu những năm 1930. Kết quả của vòng đàm phán đầu tiên này là 45.000 nhượng bộ về thuế quan ảnh hưởng đến thương mại trị giá 10 tỷ USD, tức là gần 1/5 tổng thương mại trên toàn thế giới. Tổng hợp những quy định và cam kết đã thoả thuận được đưa vào một văn kiện pháp lý quốc tế có giá trị ràng buộc đối với các nước.

Văn kiện pháp lý đó chính là Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT). GATT đã được 23 nước chính thức ký vào ngày 23/10/1947 và có hiệu lực vào ngày 1/1/1948, trong khi Hiến chương của ITO vẫn đang được các nước đàm phán. 23 nước ký GATT sau này đã trở thành những thành viên sáng lập của WTO, vì GATT không phải là một tổ chức mà chỉ là một Hiệp định, nên các nước lúc đó tham gia GATT được gọi là các bên ký kết (Contracting parties) [17]. Mặc dầu, ITO cuối cùng được thông qua tại Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và làm việc tại Havana tháng 3/1948, Quốc hội một số nước, đặc biệt là Quốc hội Mỹ đã không thông qua Hiến chương này, và vì vậy, tổ chức ITO đã không tồn tại.

GATT, mặc dù chỉ mang tính tạm thời đã trở thành công cụ pháp lý duy nhất mang tính đa biên, điều tiết thương mại thế giới kể từ năm 1948 cho đến khi WTO được thành lập vào năm 1945. Đặc điểm nổi bật của GATT: Trải qua 48 năm tồn tại, GATT đã tổ chức được 8 vòng đàm phán. Nội dung chủ yếu của các vòng đàm phán là vấn đề thuế. Ở 6 vòng đầu, giảm thuế là vòng đàm phán duy nhất, sở dĩ như vậy là do thuế là công cụ trực tiếp nhất để nhà nước tác động lên hoạt động trao đổi thương mại với bên ngoài, là rào cản đáng kể nhất đối với tiến trình tự do hoá và ổn định môi trường thương mại quốc tế.

Nội dung của các vòng đàm phán này có thể tóm tắt được như sau [17]: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các vòng đàm phán của GATT Số Hạng mục Năm Địa điểm Các kết quả khác quốc gia giảm thuế 1947 Geneve 23 45.000 Ảnh h­ëng ®Õn 10 tØ USD hµng ho¸ bu«n b¸n, b»ng 1/5 gi¸ trÞ th­¬ng m¹i thÕ giíi 1949 Annecy 32 5.000 Thuế suất giảm trung bình 35%, số hàng được giảm thuế chiếm 5,6% giá trị hàng hoá buôn bán của thế giới 1950-1951 Torquay 38 8.700 Thuế suất giảm trung bình 26% 1956 Geneve 26 3.000 Thuế suất giảm trung bình 15%, ảnh hưởng tới 2,5 tỉ USD kim ngạch thương mại thế giới 1960-1961 Geneve 26 4.400 Thuế suất giảm trung bình 20%, ảnh (vòng Dillon) hưởng tới 4,5 tỉ USD kim ngạch thương mại thế giới 1964-1967 Geneve 62 30.300 Giảm trung bình 35%, ảnh hưởng tới (vòng Kennedy) 40 tỉ USD kim ngạch thương mại thế giới 1973-1979 Geneve 102 33.000 Thuế suất bình quân sản phẩm chế (vòng Tokyo) biến giảm xuống còn 4,7% (so với mức 40% khi thành lập GATT) 1986-1994 Geneve 123 Các nước phát triển đưa số hạng mục (vòng Urugoay) hàng hoá cam kết giảm thuế từ 78% lên 99%, các nước đang phát triển: từ 21% lên 73% Nguồn: Tài liệu Ban Thư ký WTO chuẩn bị cho chương trình đào tạo về WTO ở các nước thuộc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (4/1997). Qua bảng có thể thấy, tại 2 vòng đàm phán sau này do sự hình thành của các nước đang phát triển và cũng với mong muốn phát triển thương mại quốc tế, nhiều nước đang phát triển đã gia nhập GATT, nâng số lượng GATT lên 102 (năm 1979) và 123 nước (1994), các nước đang phát triển với tư cách là các nước tham gia GATT, cũng đã cam kết đưa hạng mục hàng hoá cam kết giảm thuế từ 21-73%. Tại Vòng đàm phán Tokyo, (1973-1979), do tình hình thương mại thế giới có nhiều thay đổi, nên một số lĩnh vực mới được bổ sung và đưa vào chương trình nghị sự của các cuộc đàm phán tại vòng Tokyo 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] rồi tiếp đến là vòng Urugoay diễn ra trong bối cảnh của các cuộc khủng hoảng, khủng hoảng chu kỳ gắn liền hoặc liên tiếp xen kẽ khủng hoảng cơ cấu, đưa nền kinh tế vào suy thoái trầm trọng. Trong tình hình khó khăn như vậy, xung đột thương mại giữa các trung tâm kinh tế lớn trở nên gay gắt, rồi bùng nổ dưới hình thức các cuộc chiến tranh thương mại nhằm tranh dành những khoản lợi nhuận đang càng trở nên khan hiếm.

Các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh và các hàng rào phi thuế được dựng lên để bảo hộ thị trường trong nước làm cho thương mại quốc tế xấu đi trông thấy. Tình hình đó đặt ra cho các thành viên của GATT yêu cầu khách quan là phải đưa những vấn đề liên quan đến phi thuế vào thương lượng để tìm ra các lợi ích dung hoà cho nhau [17]. Bởi vậy, tại vòng đàm phán thứ 7, vòng Tokyo, với nỗ lực đầu tiên nhằm cải tổ hệ thống, các nước đã đưa ra một loạt các Hiệp định mới với hệ thống quy tắc về hàng rào phi thuế quan. Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp chỉ có một số ít các thành viên của GATT (chủ yếu là các nước công nghiệp phát triển) tham gia vào các hiệp định này.

Cho đến vòng đàm phán Urugoay, một số Hiệp định đã được điều chỉnh lại và trở thành các cam kết mang tính nhiều bên. Đó là các Hiệp định về mua sắm chính phủ, về thịt bò, về sản phẩm sữa và về máy bay dân dụng. Các hệ thống quy tắc của vòng WTO Trợ cấp và các biện pháp đối kháng (Điều 6, 16 và 23) Các hàng rào kỹ thuật đối với thương mại Các thủ tục cấp phép nhập khẩu Mua sắm chính phủ Định giá hải quan Chống phá giá Thoả thuận về sản phẩm thịt bò Thoả thuận về các sản phẩm sữa quốc tế Thoả thuận về mua bán máy bay dân dụng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguồn: Đại học Melbourne, Luật Quốc tế - Chương 7, tr. Tiếp tục phát huy các thành tựu đó, vòng đàm phán cuối cùng trong khuôn khổ hiệp định GATT, vòng Urugoay đã đem đến một bước tiến dài trong nỗ lực của các nước, nhằm cải tổ và mở rộng hệ thống thương mại đa biên.

Phạm vi các vấn đề thuộc chương trình nghị sự này rất lớn, bao trùm tới 15 lĩnh vực khác nhau của thương mại quốc tế. Và đặc biệt hơn, chúng mang tính cả gói, theo đó các nước thoả thuận rằng, nếu việc đàm phán trong một lĩnh vực nào đó bị thất bại thì kết quả của tất cả các cuộc đàm phán khác cũng sẽ bị huỷ bỏ. Điều này thể hiện quyết tâm của các nước là muốn đi đến cùng trong việc thương lượng về những lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm như nông sản và hàng vải sợi may mặc, dù biết trước là sẽ có khó khăn. Với phạm vi chương trình Nghị sự rộng lớn như vậy, việc nảy sinh rất nhiều các mâu thuẫn giữa các bên trong quá trình đàm phán là tất yếu.

Để giàn xếp những bất đồng đó, các nước tham gia GATT đã mất gần 8 năm. Trong thời gian đó, các nước đã phải lần lượt tháo gỡ những điểm khúc mắc nghiêm trọng nhất như thương mại nông sản, thương mại dịch vụ, các quy tắc chống bán phá giá và việc thành lập một tổ chức mới. Kết quả là vòng đàm phán có quy mô lớn nhất lịch sử thương mại thế giới này cũng kết thúc thắng lợi, với 28 văn kiện pháp lý được ký kết liên quan đến hầu hết các khía cạnh pháp lý của lĩnh vực thương mại và đặc biệt WTO đã ra đời. Tuy nhiên ghi nhận lại kết quả của 8 vòng đàm phán đều có những khó khăn trong tự do hoá thương mại.

Những kết quả của 8 vòng đàm phán cũng là những nội dung mà WTO phải điều chỉnh [17]. Chủ đề đàm phán tại vòng Urugoay 1. Hàng rào phi thuế quan 3. Sản phẩm tài nguyên thiên nhiên 4.

Hàng dệt may 5. Nông sản 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sản phẩm nhiệt đới 7. Các điều khoản của GATT 8.

Các hệ thống quy định của vòng đàm phán Tokyo 9. Chống phá giá 10. Sở hữu trí tuệ 12. Các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại 13.

Giải quyết tranh chấp 14. Thương mại dịch vụ 15. Thế chế hoá hệ thống hợp tác thương mại toàn cầu 1. Sự khác nhau giữa GATT và WTO Từ GATT đến WTO là một bước tiến dài của xu hướng quốc tế hoá và toàn cầu hoá nền thương mại thế giới do đó, WTO không phải là sự thay thế giản đơn của GATT mà là sự kế thừa và hoàn thiện ở một trình độ cao hơn, có sự biến đổi về chất.

Sự khác biệt giữa hai hệ thống này có thể tóm tắt như sau: Thứ nhất: Sự biến đổi về chất trong mục tiêu hoạt động của WTO. Như đã nêu ở những dòng đầu tiên của Hiệp định thành lập, WTO sẽ kế thừa tôn chỉ mục đích của GATT đó là "nâng cao mức sống, đảm bảo đầy đủ công ăn việc làm, thúc đẩy tăng thu nhập thực tế và nhu cầu thực sự của người dân, mở rộng sản xuất và trao đổi hàng hoá, dịch vụ, tận dụng được các nguồn tài nguyên của thế giới sao cho phù hợp với mục tiêu tăng trưởng bền vững và cuối cùng là bảo vệ môi trường đi đôi với phát triển kinh tế". Hơn thế nữa, WTO còn phát triển ở mức cao hơn bằng việc đưa vào phương hướng hành động của mình những điểm rất tiến bộ mà trước đây GATT chưa chính thức tuyên bố, đó là "nỗ lực tích cực để đảm bảo rằng các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là các quốc gia kém phát triển nhất duy trì được tỷ phần tăng trưởng trong thương mại quốc tế tương xứng với nhu cầu phát triển của quốc gia đó. Đây là những thành tựu đặc biệt có ý nghĩa là kết quả của cuộc đấu tranh lâu 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.