Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam hiện nay Chương 2: Thực trạng quá trình cải cách thủ tục hành chính qua thực tiễn ở tỉnh Hưng Yên Chương 3: Một số giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm thủ tục hành chính, vị trí, vai trò của thủ tục hành chính trong hệ thống hành chính nƣớc ta - Khái niệm thủ tục hành chính Một trong những đặc điểm cơ bản của nhà nước là tổ chức và hoạt động theo trật tự pháp lý, nghĩa là pháp luật quy định về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước trong việc giải quyết công việc nội bộ của nhà nước và công việc liên quan đến cá nhân, tổ chức.
Hành chính nhà nước là hệ thống tổ chức và định chế của quyền hành pháp với các hình thức hoạt động đa dạng và được xác định bằng luật pháp. Quản lý nhà nước trong mọi trường hợp đều nhằm tổ chức và quản lý đời sống xã hội một cách hợp lý, hợp pháp. Thông qua cơ chế áp dụng quy phạm pháp luật các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra các quyết định hành chính và thực hiện các hành vi hành chính trực tiếp, liên tục, thường xuyên hàng ngày để giải quyết công việc vì lợi ích của nhà nước và của cộng đồng. Hoạt động đó xảy ra trong từng đơn vị, lãnh thổ hành chính, từng ngày, từng lĩnh vực và có tính bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Toàn bộ các quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự, thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ nhà nước và công việc liên quan đến công dân tạo thành hệ thống quy phạm thủ tục, có tính bắt buộc các cơ quan nhà nước cũng như các công chức nhà nước phải tuân theo trong quá trình giải quyết công việc thuộc chức năng và thẩm quyền 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của mình. Nó nhằm đảm bảo cho công việc đạt được mục đích đã định, phù hợp với thẩm quyền chức năng do luật quy định cho các cơ quan trong hoạt động quản lý nhà nước. Bởi vậy có thể xem thủ tục được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước là trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước (hoặc của các cá nhân, tổ chức được ủy quyền) trong việc thực thi công vụ, trong việc giải quyết các kiến nghị, các yêu cầu của dân. Thủ tục hành chính trước hết là do các cơ quan nhà nước xây dựng và công bố để thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính nhà nước và đòi hỏi các cơ quan hành chính nhà nước có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó.
Khái niệm "thủ tục" trong khoa học pháp lý thường được áp dụng ở khía cạnh thực hiện quy phạm của luật vật chất.Mác, thủ tục là hình thức sống của đạo luật, và luật vật chất có hình thức, thủ tục riêng của nó. Vì vậy thủ tục ở đây được hiểu là trình tự và cách thức thực hiện những hành động nhất định nhằm đạt tới những hệ quả pháp lý mà phần quy định của quy phạm vật chất dự kiến trước. Từ đó, có thể định nghĩa: "Thủ tục hành chính là trình tự và cách thức thực hiện hoạt động hành chính nói chung, hoặc là trình tự và cách thức thực hiện những hoạt động cụ thể trong các ngành và lĩnh vực hoạt động hành chính và do luật hành chính quy định" [49, tr. 429] Tuy nhiên theo Điều 3"Giải thích từ ngữ" của Dự thảo Nghị định" Về kiểm soát thủ tục hành chính"(Dự thảo tháng 9-2009) thì các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau: Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức.
Trình tự thực hiện là thứ tự các bước tiến hành của đối tượng và cơ quan thực hiện thủ tục hành chính trong giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồ sơ là những loại giấy tờ mà đối tượng thực hiện thủ tục hành chính cần phải nộp hoặc xuất trình cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính trước khi cơ quan thực hiện thủ tục hành chính giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức. Yêu cầu, điều kiện là những đòi hỏi mà đối tượng thực hiện thủ tục hành chính phải đáp ứng hoặc phải làm khi thực hiện một thủ tục hành chính cụ thể [8]. Như vậy, định nghĩa thủ tục hành chính đã nêu ở phần trên là khái niệm mang tính chất khái quát cho mọi loại thủ tục hành chính, là thủ tục hành chính giải quyết mọi loại công việc trong hoạt động hành chính.
Còn thủ tục hành chính theo giải thích tại Điều 3 Dự thảo Nghị định là thủ tục hành chính giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức, tức là thủ tục hành chính giải quyết một công việc cá biệt, cụ thể. Tuy nhiên, định nghĩa này có loại trừ một số loại thủ tục hành chính riêng biệt theo Điều 1 "Phạm vi điều chỉnh" của Dự thảo Nghị định, theo đó thủ tục hành chính ở đây không bao hàm: a) Thủ tục hành chính trong nội bộ của từng cơ quan hành chính nhà nước, giữa cơ quan hành chính nhà nước với nhau không liên quan đến việc giải quyết thủ tục hành chính cho cá nhân, tổ chức; b) Thủ tục xử lý vi phạm hành chính; thủ tục thanh tra và thủ tục hành chính có nội dung bí mật nhà nước [8]. - Vị trí, vai trò của thủ tục hành chính trong hệ thống hành chính nước ta Thủ tục hành chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp và đời sống nhân dân. Thông qua thủ tục hành chính, các cá nhân, tổ chức thực hiện được 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền lợi, nghĩa vụ của mình và đồng thời, các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước.
Vai trò đó thể hiện trên những nét chủ yếu sau đây: Thứ nhất: Thủ tục hành chính bảo đảm cho các quy phạm vật chất quy định trong các quyết định hành chính được thi hành thuận lợi. Các cơ quan hành chính nhà nước trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước nếu bỏ qua các thủ tục hành chính thì trong nhiều trường hợp rất có thể sẽ làm cho các quyết định hành chính bị vô hiệu hóa, gây ra bệnh quan liêu, cửa quyền, tùy tiện. Thủ tục hành chính càng có tính cơ bản thì ý nghĩa của nó càng lớn, bởi vì các thủ tục cơ bản thường tác động đến giai đoạn cuối cùng của quyết định hành chính. Ví dụ, luật pháp quy định muốn được cấp đất làm nhà thì phải tuân thủ một số thủ tục nhất định, trong đó khâu quan trọng nhất là thủ tục phê duyệt cuối cùng dựa trên mặt bằng quy hoạch chung đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố.
Dĩ nhiên để được phê duyệt, tổ chức, cá nhân xin cấp đất phải làm đơn theo mẫu quy định, phải có xác nhận chính quyền về nơi cư trú … Tuy nhiên các thủ tục đó sẽ không có ý nghĩa gì nếu cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thực hiện đúng thủ tục phê duyệt cuối cùng. Khi thủ tục cơ bản này bị vi phạm thì có nghĩa là hiện tượng pháp luật đã bắt đầu gây hậu quả không tốt. Chẳng hạn như: đất sẽ bị cấp sai đối tượng, người không đủ thẩm quyền vẫn ký giấy cấp đất đầy đủ, người có quyền lợi chính đáng không được cấp đất… Thứ hai: Thủ tục hành chính bảo đảm cho việc thi hành các quyết định được thống nhất và có thể kiểm tra được tính hợp lý cũng như các hệ quả do việc thực hiện các quyết định hành chính tạo ra. Thủ tục hành chính sẽ làm cho tính chất nghiêm minh của pháp luật được nâng cao.
Nó sẽ cho phép các cơ quan hành chính áp dụng các biện pháp thích hợp và thống nhất để thi hành một công vụ nhất định. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba: Thủ tục hành chính khi được xây dựng và vận dụng một cách hợp lý, sẽ tạo khả năng sáng tạo trong việc thực hiện các quyết định quản lý đã được thông qua, đem lại hiệu quả thiết thực cho quản lý nhà nước. Thủ tục hành chính liên quan đến quyền lợi của công dân. Do vậy, khi được xây dựng hợp lý và vận dụng tốt vào đời sống nó sẽ tạo ra mối quan hệ tốt giữa nhà nước và nhân dân.
Thời gian qua từ thực tế của việc thực hiện pháp luật, ý nghĩa của thủ tục hành chính đã được đánh giá đúng mức hơn. Ở những nơi thủ tục hành chính vận dụng không hợp lý do căn bệnh cửa quyền, quan liêu chưa được khắc phục, do phải đi quá nhiều cấp, nhiều nơi, thì nhìn chung việc giải quyết công việc đều không có hiệu quả cao, hoặc bị ách tắc, hoặc nhiều khi rất trì trệ, tốn kém. Trái lại, ở những nơi thực hiện giảm nhẹ các thủ tục hành chính, tập trung vào "Một cửa" để giải quyết yêu cầu của dân thì ở đó hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước được nâng cao rõ rệt, công việc được giải quyết nhanh chóng thuận lợi. Ở những nơi đó lòng tin của người dân vào cơ quan nhà nước đã bắt đầu được khôi phục, củng cố.
Thứ tư: Vì thủ tục hành chính cũng là một bộ phận của pháp luật về hành chính nên việc xây dựng và thực hiện tốt các thủ tục hành chính sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình xây dựng và triển khai luật pháp. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi ở nước ta đang tiếp tục công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước và xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, thì thủ tục hành chính lại càng có vai trò quan trọng.