mở đầu một công việc, bắt đầu xây dựng sự nghiệp. [3] Theo CEO của Warby Parker, định nghĩa “Khởi nghiệp là một công ty hoạt động nhằm giải quyết một bài toán mà lời giải không rõ ràng và sự thành công không chắc chắn”[8] Theo TS Nguyễn Thanh Mỹ – Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Mỹ Lan (Mylan Group) cho rằng “Khởi nghiệp là một hành trình thành lập và phát triển một doanh nghiệp dựa trên khoa học và công nghệ để tạo ra những sản phẩm hay cách thức phục vụ mới hoặc khác nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu đời sống xã hội”[8] Cũng theo quy định trong bản dự thảo Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được Chính Phủ trình Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIV, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 12 tháng 6 năm 2017, khái niệm về khởi nghiệp cũng được nhắc tới và dần được “luật hóa”. Theo đó khởi nghiệp được định nghĩa là “quá trình thực hiện ý tưởng kinh doanh, bao gồm quá trình thành lập và vận hành doanh nghiệp trong vòng 5 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán”[điều 17, Mục 2] [1] Hiện nay chưa có một định nghĩa cụ thể nào về khởi nghiệp, cũng như chưa có một văn bản pháp lý nào giải thích rõ khái niệm khởi nghiệp là gì. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả có cùng quan điểm với định nghĩa khởi nghiệp là “tập hợp của các nguồ n lực tam ̣ thời (nhân lực, tiền, thời gian.) để đi tìm kiếm một mô hình kinh doanh mới và nhanh chóng xây dựng thành m ột tổ chức /doanh nghiệp đaṭ quy mô, đồ ng thời có khả năng lặp laị hay nhân rộng taị các thi ̣ trường khác nhau ; Và thư ờng t ận dụng công ngh ệ để tạo lợi thế cạnh tranh (Temporary – Searching profitable - Repeatable & Scalable)”của bà Thạch Lê Anh – Giám đốc đề án Thương mại hóa công nghệ theo mô hình Thung lũng Silicon tại Việt Nam 1.
Khái niệm khởi nghiệp sáng tạo Theo cách hiểu chung, “Startup” hay khởi nghiệp sáng tạo, là quá trình khởi nghiệp dựa trên các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh. Trong tiếng anh, Khởi nghiệp được dịch là start-up. Theo định nghĩa này, khởi nghiệp phải đảm bảo được hai yếu tố là “start” và “up”. “Start”có nghĩa là“bắt đầu”, “khởi đầu”,“Up”có nghĩa là“tăng, đi lên”.
Do vậy startup là bắt đầu, khởi đầu một ý tưởng mới, hoặc nếu ý tưởng đó không mới thì cách làm phải đột phá và thường gắn với ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, nó còn cần liên quan đến khả năng thương mại hóa và quy mô của thị trường, nghĩa là ý tưởng đó phải có khả năng triển khai trong thực tế, có khách hàng hoặc khách hàng tiềm năng, đồng thời phải có khả năng mở rộng được để phát triển trong thời gian càng nhanh càng tốt. Như vậy start-up không chỉ đơn giản là khởi nghiệp mà là khởi nghiệp sáng tạo. Cũng trong Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng định nghĩa: “khởi nghiệp sáng tạo cũng được đề cập đến để phân biệt với khởi nghiệp đơn thuần, theo đó “khởi nghiệp sáng tạo (startup) là quá trình khởi nghiệp dựa trên việc tạo ra hoặc ứng dụng kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật, công 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng trưởng thành nhanh”[2;điều 3] [1] Ông Trương Gia Bình, chủ tich tập đoàn FPT đã từng phát biểu rằng “Khởi nghiệp là phải đổi mới sáng tạo.
Lập nghiệp cũng có thể trở thành doanh nghiệp lớn nhưng startup phải là khoa học công nghệ, là điều thế giới chưa từng làm, còn bán cà phê, bán phở thì không thể gọi là khởi nghiệp”[8]. Điều đó cho thấy, yếu tố tăng trưởng và ứng dụng khoa học công nghệ được nhấn mạnh và là điểm tạo nên sự khác biệt giữa khởi nghiệp thông thường và khởi nghiệp sáng tạo. Như vậy, khởi nghiệp sáng tạo có thể được định nghĩa là quá trình khởi nghiệp dựa trên các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh. Khái niệm hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Hệ sinh thái khởi nghiệp (tiếng Anh: entrepreneurial ecosystem) là một thuật ngữ chỉ một cộng đồng (community) bao gồm các thực thể cộng sinh, chia sẻ và bổ sung cho nhau, tạo nên một môi trường thuận lợi thúc đẩy sự hình thành nên các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và tăng trưởng nhanh Trong khi đó, Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) định nghĩa hệ sinh thái khởi nghiệp như là “tổng hợp các mối liên kết chính thức và phi chính thức giữa các chủ thể khởi nghiệp (tiềm năng hoặc hiện tại), tổ chức khởi nghiệp (công ty, nhà đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần, hệ thống ngân hàng,…) và các cơ quan liên quan (trường đại học, các cơ quan nhà nước, các quỹ đầu tư công,…) và tiến trình khởi nghiệp (tỉ lệ thành lập doanh nghiệp, số lượng doanh nghiệp có tỉ lệ tăng trưởng tốt, số lượng các nhà khởi nghiệp,…) tác động trực tiếp đến môi trường khởi nghiệp tại địa phương”.
[11] 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, nếu chia theo chức năng, nhiệm vụ thì hệ sinh thái khởi nghiệp có các tác nhân chính sau: - Chức năng khởi nghiệp: Khởi nghiệp, startup, cộng đồng khởi nghiệp,… - Chức năng hỗ trợ: Chính phủ, Trường Đại học, Phòng thí nghiệm, Viện nghiên cứu, các doanh nghiệp lớn, các chuyên gia và cố vấn - Chức năng đầu tư: Nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm và các tổ chức kinh doanh tài chính khác. Cụ thể trong phạm vi luận văn này, tác giả sẽ tập trung vào chức năng hỗ trợ, cụ thể là Nhà trường trong việc hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp sáng tạo. Mặc dù, có thể nói nếu thiếu một trong các chức năng này thì cũng không thể có hệ sinh thái khởi nghiệp, tuy nhiên vai trò của Nhà trường trong hệ sinh thái là vô cùng quan trọng, góp phần định hướng và trang bị những kiến thức, cơ hội va chạm đầu tiên cho các ý tưởng sáng tạo khởi nghiệp có thể thành hình. Và hơn hết, cần phải làm rõ và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các cơ sở giáo dục đào tạo, cụ thể là trường Đại học trong việc thể hiện vai trò và đóng góp của mình trong hệ sinh thái khởi nghiệp.
Vai trò của khởi nghiệp sáng tạo Tại lễ phát động Chương trình “Thanh niên khởi nghiệp” giai đoạn 2016-2021 và Ngày hội Thanh niên khởi nghiệp tại Đại học Quốc gia ngày 16/10/2016, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, trong bài phát biểu của mình đã chia sẻ rằng: “Tôi nghĩ ở đây có rất đông các bạn trẻ, những ai có ước mơ, hoài bão, muốn trở thành người thành danh trong nghề nghiệp của mình, thành chủ doanh nghiệp, nhà lãnh đạo, muốn cống hiến cho xã hội trí lực và cống hiến hết sức tiềm năng bản thân mình thì phải cố gắng, vươn lên, khắc phục khó khăn để phát triển ngay khi còn ngồi ở giảng đường hay khi ra trường” 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự khởi nghiệp đó có thể là thực hiện một ý tưởng sáng tạo về kinh doanh hay công nghệ, có thể là một ý tưởng giải quyết một bài toán xã hội trong nhiều lĩnh vực khác nhau từ nông nghiệp đến dịch vụ, xóa đói giảm nghèo, môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, giáo dục, y tế… Theo đó, những người có ước mơ khởi nghiệp là những người mang trong mình hoài bão và sứ mệnh muốn phát huy tốt nhất mọi tiềm năng bản thân cống hiến cho xã hội, được xã hội thừa nhận. Đó có thể là một ý tưởng mới, làm thay đổi cuộc sống đem lại tiện nghi cho con người. Đó có thể là một ý tưởng khởi sự phục vụ cho cộng đồng, giải quyết một bài toán đặt ra hoặc tạo ra công ăn việc làm mới. Khởi nghiệp không chỉ là thiết lập các mô hình, ý tưởng sản xuất kinh doanh, đó có thể là khởi sự hành động trong các lĩnh vực khác nhau, hướng tới phục vụ cộng đồng, xã hội, giải quyết bài toán về con người và sự phát triển bền vững.
Do vậy, giá trị của khởi nghiệp không chỉ là thành công tài chính của dự án kinh doanh mà còn là giá trị về xã hội, về tính nhân bản, đem lại sự khác biệt, được xã hội tôn trọng. “Khởi nghiệp là một trong những thước đo thành công của Chính phủ kiến tạo. Ngược lại, người dân, đặc biệt là lớp trẻ khởi nghiệp càng nhiều thì nền kinh tế càng năng động, chất lượng nguồn nhân lực được rèn luyện, nâng cao. Chưa bao giờ khởi nghiệp được sự quan tâm của Chính phủ và toàn bộ hệ thống chính trị như lúc này.
Chưa bao giờ khởi nghiệp có những điều kiện thuận lợi như lúc này”, người đứng đầu Chính phủnói. Điều đó có thể thấy rằng, hoạt động khởi nghiệp của sinh viên hiện nay đang được Chính phủ rất quan tâm và đầu tư, chiếm một vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển trong tương lai không chỉ ở mỗi cá nhân mà còn là mở ra một chính phủ năng động, sáng tạo và tự chủ trong từng bước đi. Khởi nghiệp là động lực phát triển mạnh mẽ, khởi nghiệp càng nhiều 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thì tiềm năng của nhân dân càng được phát huy, mọi nguồn lực xã hội được đưa vào khai thác và toàn dụng. Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trong trƣờng Đại học 1.
Khái niệm “quỹ” Hiện nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về “quỹ” như sau Số tiền dành riêng cho những khoản chi tiêu nhất định (ví dụ: Quỹ tiền lương, Quỹ phúc lợi) Tổ chức làm nơi nhận gửi và chi trả tiền (Quỹ tiết kiệm, Quỹ tín dụng) Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê [3]: “quỹ” là số tiền bạc thu góp lại dùng để làm gì đó. Như vậy, thông thường “quỹ” được hiểu ở hai dạng: hoặc là khoản tiền hoặc là một tổ chức độc lập kinh doanh (hoặc không kinh doanh) tiền. Tùy thuộc mục đích và quy mô hoạt động mà hình thành dạng Quỹ trong thực tế.