Chính sách phát triển thông tin khoa học và công nghệ trong các tạp chí khoa học tại Việt Nam (Nghiên cứu trường hợp Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam)

Đề án phát triển thông tin KH&CN tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - ĐH KHXH&NV

• Tác giả: Lê Thị Bắc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Tùng Sơn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính sách phát triển thông tin khoa học và công nghệ trong các tạp chí khoa học tại Việt Nam (Nghiên cứu trường hợp Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam)
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển thông tin KH CN tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam là cơ quan xuất bản học thuật trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Tạp chí đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái thông tin khoa học quốc gia. Chính sách phát triển thông tin KH&CN trong tạp chí khoa học là tập hợp các quy định, định hướng và biện pháp của Nhà nước nhằm thúc đẩy hoạt động sản xuất, lưu thông và khai thác thông tin khoa học trong các ấn phẩm học thuật. Hành lang pháp lý bao gồm Nghị định số 17/2023/NĐ-CP và Nghị định số 262/2025/NĐ-CP. Hai văn bản này tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động xuất bản điện tử và hội nhập quốc tế. Tạp chí đã triển khai hệ thống quản lý xuất bản OJS (Open Journal Systems) và hệ thống định danh số DOI thông qua đối tác Crossref. Các nền tảng kỹ thuật này là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng tiêu chuẩn chỉ mục hóa quốc tế. Việc nghiên cứu chính sách phát triển thông tin KH&CN tại tạp chí này cung cấp căn cứ khoa học cho việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao chất lượng xuất bản và thúc đẩy hội nhập với các cơ sở dữ liệu quốc tế như Scopus và Web of Science.

1.1. Lịch sử hình thành và chức năng của Tạp chí KH CN Việt Nam

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn. Tạp chí thực hiện chức năng phổ biến tri thức khoa học, kết nối cộng đồng nghiên cứu trong nước và quốc tế. Cơ cấu tổ chức gồm Ban Biên tập, Hội đồng phản biện và bộ phận kỹ thuật xuất bản. Tạp chí công bố các công trình nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực KH&CN khác nhau. Đây là kênh thông tin học thuật quan trọng của hệ thống KH&CN quốc gia, đồng thời phản ánh năng lực nghiên cứu của Việt Nam trên trường quốc tế.

1.2. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thông tin KH CN trong tạp chí

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thông tin KH&CN trong các tạp chí khoa học bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở nhiều cấp độ. Nghị định số 17/2023/NĐ-CP quy định về quyền tác giả và quyền liên quan trong môi trường số. Nghị định số 262/2025/NĐ-CP xác lập tiêu chuẩn cho nền tảng xuất bản điện tử. Quyết định số 2399/QĐ-BKHCN của Bộ trưởng Bộ KH&CN hướng dẫn triển khai chuẩn mực quốc tế. Các văn bản này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho Tạp chí KH&CN Việt Nam vận hành minh bạch và hội nhập quốc tế.

II. Thực trạng và vấn đề trong phát triển thông tin KH CN tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Thực trạng phát triển thông tin KH&CN tại Tạp chí KH&CN Việt Nam phản ánh cả điểm mạnh lẫn hạn chế cần khắc phục. Khảo sát 29 cán bộ tạp chí cho thấy năng lực chuyên môn của Ban Biên tập được đánh giá ở mức khá tốt, với 37,9% đánh giá Mức 3 và 37,9% đánh giá Mức 4. Quy trình xuất bản đạt mức minh bạch tương đối cao, 51,7% cán bộ đánh giá Mức 4. Mức độ tuân thủ chuẩn mực quốc tế như COPE, OJS và DOI cũng đạt 51,7% ở Mức 4. Tuy nhiên, công tác truyền thông và phổ biến tri thức KH&CN còn hạn chế. Định hướng hội nhập quốc tế mới đạt 48,3% cán bộ đánh giá Mức 4. Chất lượng nguồn lực KH&CN bao gồm nhân lực, tài lực và công nghệ vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu quốc tế. Nhiều tạp chí thuộc hệ thống KH&CN Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi để đáp ứng tiêu chuẩn DOAJ, Scopus và Web of Science. Đây là áp lực lớn nhưng cũng là cơ hội để nâng cao vị thế học thuật của Tạp chí trên trường quốc tế.

2.1. Năng lực quản trị và điều hành tạp chí khoa học hiện nay

Năng lực quản trị và điều hành Tạp chí KH&CN Việt Nam được đo lường qua năm tiêu chí chính. Năng lực chuyên môn của Ban Biên tập đạt mức trung bình khá. Quy trình xuất bản được đánh giá minh bạch và rõ ràng. Mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về đạo đức xuất bản đang được cải thiện. Tuy nhiên, định hướng phát triển hội nhập quốc tế cần được đẩy mạnh hơn nữa. Công tác truyền thông phổ biến tri thức vẫn còn hạn chế về phạm vi và hiệu quả tiếp cận cộng đồng nghiên cứu.

2.2. Những hạn chế trong chính sách thông tin KH CN hiện hành

Chính sách thông tin KH&CN hiện hành còn tồn tại một số hạn chế đáng kể. Khoảng cách giữa quy định pháp lý và thực tiễn triển khai vẫn còn lớn. Nguồn lực tài chính hỗ trợ hoạt động xuất bản chưa đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa quốc tế. Hạ tầng kỹ thuật số chưa đồng bộ giữa các tạp chí trong hệ thống. Cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và Ban Biên tập chưa được thiết lập rõ ràng. Việc xây dựng tiêu chí đánh giá chính sách phát triển thông tin KH&CN trong các tạp chí khoa học vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển thông tin KH CN tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Hoàn thiện chính sách phát triển thông tin KH&CN đòi hỏi tiếp cận đồng bộ từ cả phía Nhà nước và cơ quan quản lý tạp chí. Về phía quản lý nhà nước, cần ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về chuẩn hóa quy trình biên tập và xuất bản điện tử. Cơ chế tài chính hỗ trợ tạp chí tiếp cận các nền tảng chỉ mục quốc tế cần được xây dựng rõ ràng. Về phía tạp chí, việc tăng cường ứng dụng hệ thống OJS và triển khai DOI theo chuẩn Crossref là ưu tiên hàng đầu. Năng lực của Ban Biên tập cần được nâng cao thông qua đào tạo về chuẩn mực quốc tế như COPE và ICMJE. Chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản tạo ra cơ hội mở rộng tiếp cận toàn cầu. Hội nhập quốc tế thông qua các cơ sở dữ liệu DOAJ, Scopus và Web of Science là định hướng chiến lược. Mô hình truy cập mở (Open Access) cần được thúc đẩy để tăng khả năng tiếp cận của cộng đồng nghiên cứu. Các giải pháp này cần được triển khai đồng thời và có lộ trình cụ thể.

3.1. Giải pháp chuẩn hóa quy trình xuất bản theo tiêu chuẩn quốc tế

Chuẩn hóa quy trình xuất bản là nền tảng để Tạp chí KH&CN Việt Nam hội nhập quốc tế. Hệ thống OJS cần được triển khai toàn diện với đầy đủ tính năng quản lý bài nộp, phản biện và xuất bản. Định danh số DOI phải được gán thống nhất cho tất cả bài viết. Quy trình phản biện độc lập hai chiều ẩn danh cần được áp dụng nghiêm túc theo chuẩn COPE. Hệ thống kiểm tra đạo văn tự động cần tích hợp vào quy trình biên tập. Minh bạch học thuật trong toàn bộ vòng đời xuất bản là yêu cầu không thể thiếu để đáp ứng tiêu chí của Scopus và Web of Science.

3.2. Giải pháp nâng cao năng lực nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật số

Nâng cao năng lực nguồn nhân lực là yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển tạp chí. Chương trình đào tạo chuyên sâu về quản lý xuất bản học thuật cần được triển khai định kỳ cho cán bộ Ban Biên tập. Kỹ năng sử dụng các công cụ kỹ thuật số và nền tảng xuất bản hiện đại cần được cập nhật liên tục. Hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ xuất bản điện tử cần được đầu tư nâng cấp đồng bộ. Cơ chế hợp tác với các tổ chức xuất bản học thuật quốc tế tạo điều kiện chuyển giao kinh nghiệm và công nghệ. Đây là nền tảng bền vững cho phát triển dài hạn.

IV. Kết luận và ứng dụng chính sách phát triển thông tin KH CN trong xuất bản học thuật tại Việt Nam

Nghiên cứu về chính sách phát triển thông tin KH&CN tại Tạp chí KH&CN Việt Nam tạo lập nền tảng học thuật quan trọng. Kết quả nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng hoạt động thông tin KH&CN dưới góc nhìn quản lý nhà nước và quản trị tổ chức. Phân tích trường hợp Tạp chí KH&CN Việt Nam cho thấy mức độ tác động của các chính sách đến hoạt động thực tiễn. Từ đó hình thành cơ sở để đề xuất các điều chỉnh, bổ sung nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Các kiến nghị từ nghiên cứu có khả năng áp dụng trực tiếp để nâng cao chất lượng xuất bản và tăng cường minh bạch học thuật. Mở rộng khả năng tiếp cận của cộng đồng nghiên cứu trong nước và quốc tế là mục tiêu cuối cùng. Nghiên cứu này còn đóng vai trò tài liệu tham khảo cho các tạp chí khác trong hệ thống KH&CN Việt Nam. Đặc biệt trong bối cảnh đa số tạp chí đang thực hiện đổi mới để đáp ứng tiêu chuẩn DOAJ, Scopus và Web of Science, việc xác định mô hình chính sách phù hợp có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.

4.1. Đóng góp lý luận và thực tiễn của nghiên cứu chính sách thông tin KH CN

Nghiên cứu đóng góp đáng kể về phương diện lý luận bằng cách hệ thống hóa khái niệm chính sách thông tin KH&CN trong bối cảnh xuất bản học thuật Việt Nam. Khung đánh giá chính sách phát triển thông tin KH&CN trong tạp chí khoa học được xây dựng dựa trên lý thuyết quản lý KH&CN hiện đại. Về phương diện thực tiễn, các kiến nghị cụ thể giúp Ban Biên tập và cơ quan chủ quản xác định rõ điểm mạnh cần phát huy và hạn chế cần khắc phục trong quá trình vận hành tạp chí khoa học.

4.2. Hướng phát triển và ứng dụng mô hình chính sách cho hệ thống tạp chí KH CN Việt Nam

Mô hình chính sách phát triển thông tin KH&CN được đề xuất có thể nhân rộng ra toàn bộ hệ thống tạp chí khoa học tại Việt Nam. Chuyển đổi số và hội nhập quốc tế là hai trục chiến lược cần ưu tiên trong giai đoạn tới. Các tạp chí thuộc hệ thống KH&CN cần xây dựng lộ trình rõ ràng để đạt tiêu chuẩn DOAJ, Scopus hoặc Web of Science. Cơ chế chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên giữa các tạp chí trong hệ thống cần được thể chế hóa. Đây là hướng đi bền vững để nâng cao vị thế học thuật của khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thông tin khoa học và công nghệ giữ vai trò cốt lõi trong việc kiến tạo nền tảng tri thức, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và phục vụ hoạch định chính sách quốc gia. Bước sang giai đoạn chuyển đổi số toàn diện, hệ sinh thái học thuật Việt Nam đứng trước yêu cầu tái cơ cấu mạnh mẽ dưới tác động của các khuôn khổ pháp lý mới, tiêu biểu như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (Luật số 93/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/10/2025) và Nghị định số 262/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành luật về quản trị dữ liệu số. Trong mạng lưới cơ quan truyền thông học thuật, tạp chí khoa học vừa là nơi thẩm định, công bố kết quả nghiên cứu, vừa là thiết chế bảo đảm tính toàn vẹn và lan tỏa tri thức đến cộng đồng.

Tuy nhiên, hệ thống tạp chí khoa học trong nước đang đối mặt với nhiều rào cản lớn về nguồn nhân lực chuyên trách, hạ tầng công nghệ và năng lực đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Đề án thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ (mã số 8340412) với đề tài "Chính sách phát triển thông tin khoa học và công nghệ trong các tạp chí khoa học tại Việt Nam" giải quyết trực diện bài toán này thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình: Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Được thành lập từ năm 1959 với tiền thân là tờ Tin tức Hoạt động Khoa học theo Giấy phép số 30/GP, tạp chí hiện vận hành 5 ấn phẩm gồm Bản A, Bản B, Bản C, Bản D và Bản điện tử. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá thực trạng nguồn lực, chính sách và quy trình vận hành giai đoạn 2021-2025, từ đó đề xuất khung chính sách đồng bộ nhằm chuẩn hóa tạp chí theo chuẩn mực quốc tế. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực khi tỷ lệ biên chế hiện tại mới đạt 56% (14/25 chỉ tiêu), đồng thời thiết lập giải pháp nâng cao chỉ số ảnh hưởng và năng lực hội nhập quốc tế cho hệ thống xuất bản khoa học Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề án xây dựng nền tảng phân tích dựa trên sự tích hợp của 4 hệ lý thuyết học thuật hiện đại. Thứ nhất, lý thuyết Khoa học mở (Open Science) theo khung khuyến nghị của UNESCO năm 2021 và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), tiếp cận tri thức khoa học dưới góc độ tài sản công cộng cần được chia sẻ minh bạch, bình đẳng thông qua mô hình Truy cập mở (Open Access). Thứ hai, lý thuyết Quản trị tri thức và dữ liệu khoa học gắn với bộ nguyên tắc FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), yêu cầu dữ liệu bài báo phải định danh số, dễ tìm kiếm, liên thông và tái sử dụng. Thứ ba, lý thuyết Truyền thông học thuật của Tenopir và King, định vị tạp chí là trung tâm kiểm chứng độc lập thông qua bình duyệt chuyên gia. Thứ tư, hệ lý thuyết Trắc lượng khoa học (Scientometrics) và Khoa học về khoa học (Metascience), cung cấp công cụ đo lường chất lượng qua trích dẫn, chỉ số tác động và thang đánh giá 100 điểm theo Nghị định số 262/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh các lý thuyết nền tảng, nghiên cứu thao tác hóa 5 khái niệm công cụ: chính sách công theo tiếp cận thể chế của Vũ Cao Đàm; thông tin khoa học và công nghệ theo Nghị định số 11/2014/NĐ-CP; tạp chí khoa học theo tiêu chuẩn Ủy ban Đạo đức Xuất bản (COPE); chính sách thông tin; và chính sách phát triển thông tin theo cả chiều rộng (quy mô phát hành, mức độ tiếp cận) lẫn chiều sâu (chất lượng học thuật, độ minh bạch quy trình).

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học, đề án kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu tài liệu, điều tra xã hội học bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu chuyên gia. Cỡ mẫu khảo sát bằng bảng hỏi bao gồm 2 nhóm chủ thể: 29 cán bộ quản lý, biên tập viên công tác tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam và 40 độc giả có trình độ từ đại học trở lên đã từng công bố công trình nghiên cứu trên tạp chí. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm thu thập dữ liệu xác thực từ những người trực tiếp vận hành quy trình xuất bản và các nhà khoa học am hiểu sâu sắc về chất lượng chuyên môn của tạp chí.

Bảng hỏi được thiết kế chuẩn hóa theo thang đo Likert 5 mức độ (từ mức 1: Rất thấp/Hoàn toàn không đồng ý đến mức 5: Rất cao/Hoàn toàn đồng ý). Dữ liệu thu thập được xử lý bằng kỹ thuật thống kê mô tả nhằm tính toán tần suất, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình đại diện cho từng biến số. Đối với phương pháp định tính, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu 10 chuyên gia, bao gồm 1 cán bộ lãnh đạo tạp chí và 9 nhà khoa học có học vị từ Tiến sĩ trở lên đang là phản biện và cộng tác viên uy tín. Lý do lựa chọn kết hợp hai phương pháp này là nhằm đối chiếu chéo giữa số liệu định lượng về mức độ đáp ứng hạ tầng, quy trình biên tập với các phân tích chuyên sâu về rào cản thể chế, từ đó cung cấp căn cứ vững chắc cho việc kiểm chứng các giả thuyết nghiên cứu trong mốc thời gian thực hiện đề án từ năm 2021 đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng từ 29 phiếu khảo sát nhân lực nội bộ và 40 phiếu khảo sát độc giả cho thấy 4 phát hiện mang tính then chốt về thực trạng phát triển thông tin tại Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam:

Thứ nhất, rào cản lớn về nguồn nhân lực chuyên môn cao. Tính đến cuối năm 2024, tạp chí chỉ có 14 viên chức hưởng lương ngân sách trên tổng số 25 chỉ tiêu được giao, đạt tỷ lệ 56%. Dù sau quá trình sáp nhập bộ máy tiếp nhận tổng cộng 36 nhân sự, số lượng biên tập viên sở hữu học vị sau đại học trực tiếp làm nội dung còn rất mỏng với chỉ 01 Tiến sĩ và 02 Thạc sĩ. Khảo sát chỉ ra 58,6% cán bộ đánh giá mức độ đáp ứng khối lượng công việc của nhân lực ở mức trung bình (mức 3), trong khi 65,5% đánh giá năng lực chuyên môn của đội ngũ biên tập viên chỉ dừng lại ở mức 2 và mức 3.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ số chưa đồng bộ. Mặc dù tạp chí đã tích cực số hóa, triển khai định danh bài báo qua hệ thống DOI của Crossref và kiểm soát đạo văn bằng phần mềm iThenticate, có tới 65,5% nhân sự khảo sát đánh giá cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật chỉ ở mức trung bình (mức 3 chiếm 51,7%, mức 2 chiếm 13,8%). Việc ứng dụng hệ thống quản trị xuất bản mã nguồn mở OJS chưa được bao phủ đồng đều trên toàn bộ 5 ấn phẩm.

Thứ ba, sự thiếu hụt nguồn lực tài chính cho xuất bản chuẩn hóa. Có đến 68,9% ý kiến đánh giá kinh phí xuất bản chỉ ở mức thấp và trung bình (mức 2 chiếm 24,1%, mức 3 chiếm 44,8%), chỉ có 6,9% đánh giá ở mức rất cao (mức 5). Điều này hạn chế nghiêm trọng khả năng thu hút các bài báo quốc tế chất lượng và tổ chức phản biện độc lập có thù lao tương xứng.

Thứ tư, năng lực quản trị xuất bản có nhiều điểm sáng nhưng truyền thông lan tỏa còn yếu. Khảo sát năng lực điều hành cho thấy 51,7% đánh giá mức độ tuân thủ chuẩn mực quốc tế (COPE, DOI, OJS) ở mức cao (mức 4) và 51,7% đánh giá quy trình xuất bản minh bạch ở mức cao. Tuy nhiên, công tác truyền thông, phổ biến tri thức khoa học ra xã hội có 44,8% đánh giá ở mức trung bình và 44,8% ở mức cao, chưa có sự bứt phá mạnh mẽ sang mức rất cao.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu khảo sát qua biểu đồ phân phối tần suất và bảng đối chiếu tỷ lệ phần trăm, các chỉ số đánh giá tập trung dày đặc ở ngưỡng an toàn (mức 3, dao động từ 41,4% đến 58,6%). Hiện tượng phân bố dạng chuông lệch trái này phản ánh thực tế tạp chí đã vận hành ổn định các chức năng cơ bản nhưng thiếu động lực bức phá để đạt chuẩn mực khu vực và quốc tế.

So sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm, kết quả này hoàn toàn tương đồng với nhận định của Lê Tùng Sơn năm 2021 về sự phân tán nguồn lực trong hệ thống thông tin khoa học tại Việt Nam, cũng như phát hiện của Narumol Ruenwai khi nghiên cứu hạ tầng thông tin khoa học tại Thái Lan. Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý hành chính sự nghiệp công lập, khiến tạp chí gặp vướng mắc trong việc tự chủ tài chính và đãi ngộ nhân sự chất lượng cao. Bên cạnh đó, việc áp dụng mô hình truy cập mở kim cương (không thu phí bạn đọc lẫn tác giả) trong bối cảnh ngân sách cấp chỉ đủ chi trả lương cơ bản đã tạo gánh nặng lớn lên việc nâng cấp máy chủ, mua bản quyền phần mềm quản trị và chi trả thù lao phản biện kín quốc tế. Dữ liệu này chứng minh rằng nếu không có khung chính sách đặc thù, tạp chí rất khó vượt qua các rào cản kỹ thuật để gia nhập các cơ sở dữ liệu học thuật như Scopus, Web of Science hay Thư mục các tạp chí truy cập mở (DOAJ).

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các điểm nghẽn và đưa Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực xuất bản học thuật toàn cầu, đề án đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và quy trình xuất bản số: Tạp chí cần nâng cấp toàn diện nền tảng xuất bản điện tử OJS lên phiên bản mới nhất, tích hợp hoàn toàn chuẩn định dạng siêu dữ liệu XML theo tiêu chuẩn JATS và đồng bộ hóa mã định danh tác giả ORCID. Ban Tạp chí điện tử chủ trì thực hiện giải pháp này với mục tiêu cụ thể là rút ngắn 30% thời gian xử lý bản thảo (từ trung bình 90 ngày xuống còn 60 ngày) và hoàn thành trước quý IV năm 2026.

2. Tái cấu trúc bộ máy và phát triển nhân lực chuyên sâu: Ban Lãnh đạo tạp chí phối hợp cùng cơ quan chủ quản kiện toàn đội ngũ, tuyển dụng đủ 100% chỉ tiêu 25 biên chế được giao; ban hành quy chế khuyến khích nâng cao trình độ, đặt chỉ tiêu tối thiểu 70% biên tập viên đạt trình độ từ Thạc sĩ trở lên và sở hữu chứng chỉ biên tập học thuật quốc tế vào năm 2027.

3. Hoàn thiện chính sách truy cập mở và quản trị bản quyền minh bạch: Hội đồng Biên tập cần rà soát, ban hành văn bản chính sách bản quyền phù hợp với Nghị định số 17/2023/NĐ-CP và hướng dẫn của COPE; chuyển đổi phương thức phát hành sang mô hình cấp phép Creative Commons (chuẩn CC BY 4.0), tích hợp chính sách chia sẻ dữ liệu nghiên cứu thô (Open Data). Mục tiêu đưa Bản C (Vietnam Journal of Science, Technology and Engineering) và Bản D (VMOST Journal of Social Sciences and Humanities) được ghi danh vào danh mục DOAJ trong giai đoạn 2026-2027.

4. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính và đẩy mạnh truyền thông học thuật: Ban Trị sự cần xây dựng đề án hợp tác công tư, khai thác dịch vụ truyền thông khoa học và thu hút tài trợ hợp pháp từ các quỹ phát triển khoa học công nghệ, tạo nguồn thu tái đầu tư đạt mức tăng trưởng kinh phí xuất bản 20% mỗi năm. Đồng thời, liên kết hệ thống chỉ dẫn trích dẫn quốc gia (VCI) và mạng lưới thư viện số nhằm tăng lượt tải và trích dẫn bài viết thêm 40% đến năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu của đề án mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Ban Biên tập và cơ quan quản lý các tạp chí khoa học: Cung cấp bộ công cụ khung đánh giá thực trạng gồm 6 nhóm biến và lộ trình chuyển đổi số quy trình xuất bản, giúp các tòa soạn xây dựng chiến lược tiệm cận tiêu chuẩn gia nhập DOAJ, Scopus và Web of Science.
• Cơ quan hoạch định chính sách khoa học và công nghệ: Đóng vai trò làm luận cứ thực tiễn sắc bén để Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ ngành cụ thể hóa các điều khoản của Luật số 93/2025/QH15 và các tiêu chí xếp hạng tạp chí theo thang điểm 100 quy định tại Nghị định số 262/2025/NĐ-CP.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Đề án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng, quy trình thiết kế bảng hỏi Likert 5 mức độ và ứng dụng các lý thuyết quản trị tri thức, khoa học mở vào chuyên ngành Quản lý KH&CN.
• Chuyên viên quản trị thông tin và thư viện số: Hỗ trợ nắm vững kỹ thuật chuẩn hóa siêu dữ liệu, quản trị định danh số DOI, bản quyền Creative Commons và cách thức thiết lập kho lưu trữ tài nguyên mở phục vụ cộng đồng học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách thông tin trong tạp chí khoa học bao gồm những thành tố cốt lõi nào? Chính sách này bao gồm tổng thể quy định về: quản trị quy trình bình duyệt kín độc lập, bảo đảm liêm chính học thuật và phòng chống đạo văn, quản lý dữ liệu nghiên cứu mở, phân định bản quyền tác giả theo luật sở hữu trí tuệ, cùng các chuẩn mực kỹ thuật định danh số như DOI và hệ thống siêu dữ liệu mở.

Vì sao tỷ lệ đáp ứng biên chế của Tạp chí KH&CN Việt Nam mới đạt 56%? Tạp chí chỉ có 14 viên chức hưởng lương ngân sách trên tổng số 25 chỉ tiêu biên chế được giao do quy trình tinh giản bộ máy và cơ chế tuyển dụng viên chức nhà nước đòi hỏi nhiều tiêu chuẩn khắt khe, trong khi nguồn lực tài chính công hạn chế khiến việc thu hút nhân sự trình độ cao gặp nhiều khó khăn.

Nghị định số 262/2025/NĐ-CP tác động như thế nào đến việc xếp loại tạp chí khoa học? Nghị định số 262/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thang điểm 100 để đánh giá chất lượng tạp chí khoa học, bắt buộc thực hiện phản biện kín với tối thiểu hai chuyên gia độc lập, chuẩn hóa danh mục tài liệu tham khảo quốc tế và minh bạch toàn bộ quy trình biên tập, làm căn cứ xét duyệt tài trợ công.

Tạp chí khoa học tại Việt Nam gặp trở ngại gì lớn nhất khi chuyển sang mô hình truy cập mở? Rào cản lớn nhất nằm ở bài toán cân đối tài chính khi phần lớn tạp chí hoạt động theo mô hình truy cập mở kim cương không thu phí tác giả lẫn độc giả. Nguồn kinh phí hỗ trợ từ cơ quan chủ quản thường eo hẹp, không đủ bù đắp chi phí duy trì máy chủ OJS, nộp phí duy trì mã định danh DOI hàng năm và trả thù lao phản biện quốc tế.

Làm thế nào để các bài báo của tạp chí trong nước nâng cao chỉ số trích dẫn quốc tế? Tòa soạn cần chuẩn hóa cấu trúc bài báo với tóm tắt và từ khóa song ngữ Anh - Việt chất lượng cao, ban hành chính sách bắt buộc gán định danh DOI cho từng bài, tích hợp chuẩn trích dẫn APA/IEEE và chủ động liên kết dữ liệu với các hệ thống thư mục mở như DOAJ, Google Scholar và cơ sở dữ liệu quốc gia.

Kết luận

• Đề án đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chính sách phát triển thông tin trong tạp chí khoa học thông qua sự kết hợp của 4 khung lý thuyết: Khoa học mở, Quản trị tri thức FAIR, Truyền thông học thuật và Đo lường khoa học.
• Khảo sát thực chứng đã chỉ rõ những điểm nghẽn nội tại của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nổi bật là tình trạng thiếu hụt nhân lực khi chỉ đạt 56% chỉ tiêu biên chế và 68,9% ý kiến đánh giá kinh phí xuất bản ở mức trung bình và thấp.
• Đề án khẳng định tính cấp thiết của việc thể chế hóa các quy định mới theo Luật số 93/2025/QH15 và Nghị định số 262/2025/NĐ-CP vào quy trình xuất bản học thuật thực tiễn.
• Khung giải pháp 4 trụ cột được đề xuất với lộ trình triển khai chi tiết từ năm 2025 đến năm 2030, tập trung vào chuẩn hóa OJS, tái cơ cấu nhân lực, thực thi bản quyền CC BY và nâng cao năng lực trích dẫn.
• Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục hãy đón đọc toàn văn đề án để cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và áp dụng các sáng kiến quản trị xuất bản vào việc nâng tầm tạp chí khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM. Tổng quan về Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Quá trình hình thành và phát triển.

Chức năng và cơ cấu tổ chức. Thực trạng các yếu tố đầu vào ảnh hưởng đến phát triển thông tin KH&CN của Tạp chí. Chất lượng nguồn lực KH&CN (nhân lực, tài lực và công nghệ). Thực trạng chính sách và khung pháp lý của cơ quan chủ quản.

Yếu tố năng lực quản trị và điều hành tạp chí. Xu hướng tiếp cận và hành vi sử dụng thông tin KH&CN của độc giả. Thực trạng phát triển thông tin KH&CN của Tạp chí theo các tiêu chí đánh giá. Chính sách minh bạch và công khai thông tin.

Chất lượng khoa học và phản biện. Chính sách bản quyền, truy cập mở và dữ liệu nghiên cứu. Quy trình biên tập – xuất bản. Hạ tầng kỹ thuật và chuyển đổi số.

Mức độ đáp ứng của nhân lực và năng lực quản trị. Tác động và hiệu quả chính sách thông tin. Đánh giá kết quả và mức độ phát triển thông tin khoa học và công nghệ của tạp chí (SWOT). Nguyên nhân dẫn đến các điểm yếu trong phát triển thông tin khoa học và công nghệ của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Nguyên nhân chủ đạo. Các nguyên nhân khác.64 Tiểu kết chương 2. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT KHUNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TẠI TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM. Luận cứ thực tiễn đề xuất khung chính sách phát triển thông tin KH&CN.

Quan điểm và mục tiêu của chính sách phát triển thông tin KH&CN. Quan điểm xây dựng chính sách. Mục tiêu của chính sách. Nội dung khung chính sách phát triển thông tin KH&CN tại Tạp chí KH&CN Việt Nam.

Chính sách nâng cao chất lượng nguồn lực và hạ tầng phát triển thông tin KH&CN. Chính sách hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình xử lý, xuất bản thông tin KH&CN. Chính sách nâng cao khả năng lan tỏa và tác động của thông tin KH&CN. Chính sách tăng cường quản trị và tổ chức thực hiện.

Nguồn lực và lộ trình tổ chức thực hiện chính sách. Tiểu kết chương 3.75 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Kinh nghiệm quốc tế.117 v LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề án tốt nghiệp này là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong đề án là trung thực, bảo đảm tính khách quan và khoa học, được xây dựng trên cơ sở khảo sát và phân tích thực tế.

Các tài liệu tham khảo sử dụng trong đề án đều có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn theo đúng quy định. Hà Nội, ngày tháng năm 2025 Người cam đoan Lê Thị Bắc 1 LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Lê Tùng Sơn, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo khoa học và luôn động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề án tốt nghiệp. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa, cùng quý thầy, cô giáo Khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành chương trình đào tạo tại Khoa.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tạo điều kiện, hỗ trợ tôi trong quá trình công tác, học tập và thu thập các thông tin, số liệu cần thiết phục vụ cho việc thực hiện đề án tốt nghiệp. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, người thân, đồng nghiệp, các cộng tác viên và các nhà khoa học đã luôn quan tâm, chia sẻ, khích lệ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề án tốt nghiệp này. Hà Nội, ngày tháng năm 2025 Học viên Lê Thị Bắc 2 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu viết tắt Từ viết tắt/Nguyên nghĩa BTV Biên tập viên COPE Committee on Publication Ethics - Ủy ban Đạo đức Xuất bản CNKI China National Knowledge Infrastructure - Cơ sở hạ tầng tri thức quốc gia Trung Quốc CSAB Cloud Access Security Broker - Nhà môi giới bảo mật truy cập đám mây DOAJ Directory of Open Access Journals - Thư mục các tạp chí truy cập mở DOI Digital Object Identifier - Mã định danh đối tượng kỹ thuật số ĐMST Đổi mới sáng tạo ICT Information & Communications Technologies - Công nghệ thông tin và Truyền thông ICMJE International Committee of Medical Journal Editors - Ủy ban quốc tế các nhà biên tập Tạp chí Y học ISBN International Standard Book Number - Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho sách International Standard Serial Number - ISSN Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ KH&CN Khoa học và công nghệ MMWR Morbidity and Mortality Weekly Report – tạp chí khoa học do Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ xuất bản OA Official Account - 3 Tài khoản chính thức của một doanh nghiệp OECD Organization for Economic Cooperation and Development - Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OJS Open Journal System Open Journal System - Hệ thống quản lý tạp chí mở ORCID Open Researcher and Contributor ID UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural Organization – Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc XML Extensible Markup Language - ngôn ngữ đánh dấu mở rộng 4 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Hệ tiêu chí đánh giá mức độ phát triển thông tin KH&CN của Tạp chí KH&CN Việt Nam. Tổng hợp tỷ lệ phần trăm đánh giá về nguồn lực của Tạp chí (N 29).

Khảo sát về mức độ đáp ứng của hệ thống chính sách (%). Khảo sát độc giả về bản quyền và minh bạch quy trình (%). Bảng quy đổi kết quả khảo sát năng lực quản trị tạp chí (%). Bảng quy đổi kết quả khảo sát chất lượng nội dung Tạp chí (%).

Bảng quy đổi kết quả khảo sát mức độ thuận tiện khi truy cập và tìm kiếm tài liệu của Tạp chí (%). Phân tích SWOT về hoạt động phát triển thông tin KH&CN của Tạp chí KH&CN Việt Nam. DANH MỤC HÌNH Hình 2. Quy trình xuất bản với các phiên bản tạp chí khoa học (bản B, C, D).

Kết quả khảo sát năng lực quản trị tạp chí. Khảo sát trình độ học vấn độc giả. Khảo sát lĩnh vực quan tâm và tần suất đọc Tạp chí. Khảo sát mục đích đọc tạp chí.

Lý do nghiên cứu Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực quan trọng của phát triển quốc gia, thông tin khoa học và công nghệ (KH&CN) giữ vai trò nền tảng đối với hoạt động nghiên cứu, hoạch định chính sách và phát triển tri thức. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (Luật số 93/2025/QH15) đã đặt ra yêu cầu xây dựng hệ sinh thái tri thức hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số, chuẩn hóa dữ liệu và phát triển hệ thống thông tin KH&CN theo hướng mở, liên thông và hội nhập quốc tế. Đồng thời, Nghị định 262/2025/NĐ-CP về thông tin, thống kê, đánh giá và chuyển đổi số KH,CN&ĐMST tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu số hóa, quản trị và chia sẻ nguồn tin KH&CN trong môi trường số. Bên cạnh đó, Nghị định 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả và quyền liên quan cũng đặt ra các yêu cầu cao hơn về minh bạch, bản quyền và trách nhiệm pháp lý trong hoạt động xuất bản khoa học.

Trong hệ sinh thái đó, tạp chí khoa học không chỉ là nơi công bố kết quả nghiên cứu mà còn là thiết chế quản trị, kiểm chứng và lan tỏa thông tin KH&CN. Tuy nhiên, hệ thống tạp chí khoa học ở Việt Nam hiện vẫn còn nhiều hạn chế về nguồn lực nhân sự, hạ tầng công nghệ, năng lực quản trị xuất bản, mức độ quốc tế hóa và khả năng đáp ứng các chuẩn mực học thuật quốc tế. Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển nguồn tin KH&CN, tiêu biểu như Đề án 1285/QĐ-TTg về phát triển nguồn tin KH&CN đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, nhưng hiện vẫn thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về chính sách phát triển thông tin KH&CN ở cấp độ tạp chí khoa học. Trong bối cảnh đó, Tạp chí KH&CN Việt Nam là trường hợp nghiên cứu tiêu biểu phản ánh tương đối đầy đủ cả những kết quả đạt được và các khó khăn, thách thức của hệ thống tạp chí khoa học trong nước hiện nay.

Tạp chí đã từng bước đổi mới quy trình biên tập, áp dụng DOI, tăng cường số hóa và hợp tác quốc tế, song vẫn đối mặt 6 với nhiều yêu cầu về chuẩn hóa quản trị, nâng cao chất lượng học thuật và hội nhập quốc tế. Xuất phát từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu chính sách phát triển thông tin KH&CN trong các tạp chí khoa học thông qua trường hợp Tạp chí KH&CN Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện mô hình quản trị thông tin KH&CN trong bối cảnh chuyển đổi số, khoa học mở và hội nhập quốc tế hiện nay. Tổng quan nghiên cứu Trong bối cảnh KH&CN ngày càng phát triển, đặc biệt là sự chuyển dịch sang mô hình khoa học mở và hội nhập học thuật quốc tế, hoạt động thông tin KH&CN ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc lan tỏa tri thức, nâng cao chất lượng nghiên cứu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ hoạch định chính sách. Các tạp chí khoa học với tư cách là thiết chế trung tâm của hệ sinh thái xuất bản học thuật trở thành kênh thông tin chủ lực giúp kết nối cộng đồng nghiên cứu, chuẩn hóa công bố khoa học và khẳng định vị thế của nền khoa học quốc gia trong môi trường học thuật toàn cầu.

Trong những năm gần đây, yêu cầu nâng cao chất lượng tạp chí khoa học tại Việt Nam gắn liền với các tiêu chuẩn quốc tế, yêu cầu minh bạch hóa dữ liệu, hiện đại hóa công nghệ xuất bản và bảo đảm liêm chính học thuật đang đặt ra những thách thức lớn cho hệ thống chính sách quản lý, vận hành và phát triển thông tin KH&CN. Do đó, nghiên cứu về chính sách phát triển thông tin KH&CN trong các tạp chí khoa học đã trở thành mối quan tâm chung của nhiều học giả, cơ quan hoạch định chính sách và các tổ chức xuất bản ở trong nước và quốc tế.