Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu - Chương 2: Thực trạng thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam - Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Thông tin và thông tin báo chí Khái niệm Thông tin Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, con người thường xuyên cần đến thông tin.
Thông tin là nguồn gốc của nhận thức làm tăng thêm hiểu biết của con người. Thông tin về một đối tượng chính là một dữ kiện về đối tượng đó, chúng giúp ta nhận biết và hiểu được đối tượng. Hiện nay, khi khoa học và công nghệ phát triển đến trình độ cao, trong các lĩnh vực khoa học, thuật ngữ “thông tin” cũng có những cách hiểu khác nhau khi sử dụng trong từng ngành nghề, lĩnh vực. Khái niệm “Thông tin” bắt nguồn từ chữ Latinh informetio, gốc của từ tiếng Anh information.
Theo Philipppe Breton và Serge Proulx trong cuốn sách “Bùng nổ truyền thông”, khái niệm thông tin có hai hướng nghĩa: (1) nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình thái (frome); (2) nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay biểu tượng. Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt. Nó thể hiện sự gắn kết của hai lĩnh vực kỹ thuật và kiến thức. Theo quan điểm của triết học, thông tin là một hiện tượng vốn có của vật chất, là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất.
Nội dung của thông tin chính là những thuộc tính, tính chất vốn có của sự vật với các sự vật hiện tượng được bộc lộ ra, thể hiện thông qua tác động qua lại của sự vật ấy với sự vật khác. Thông tin luôn gắn với quá trình phản ánh; nhưng thông tin không phải là phản ánh và cũng không nằm ngoài phản ánh. Bản chất của thông tin là “cái đa dạng được phản ánh”. Vì vậy, khi tiếp nhận được thông tin, con người thường phải xử lý nó để tạo ra những thông tin mới, có ích hơn, từ đó có những hành vi phản ứng nhất định.
Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học (2005) Thông tin với nghĩa động từ là truyền tin cho nhau để biết; và với nghĩa danh từ là điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi (ví dụ bài báo có lượng thông tin cao). Như vậy, “thông tin” được hiểu theo hai nghĩa: (1) là nội dung thông tin; (2) là phương tiện thông báo, báo tin. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông tin báo chí Trong tiến trình phát triển của lịch sử văn hoá nhân loại, báo chí là một hiện tượng xã hội, ra đời do nhu cầu thông tin giao tiếp, giải trí và nhận thức của con người. Thông tin là một hiện tượng vốn có của thế giới vật chất.
Theo các nhà nghiên cứu, lần đầu tiên thông tin được con người chú ý về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết báo chí vào những năm 20 – 30 của thế kỷ XX. Và từ đây, thông tin chính là những cái mới, khác với những điều đã biết. Thông tin là chức năng sơ khởi của báo chí, theo nghĩa sử dụng phương tiện kỹ thuật để phổ biến kết quả lao động sáng tạo của nhà báo. Thực hiện chức năng thông tin, báo chí cung cấp cho công chúng về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội, đáp ứng nhu cầu khám phá, tìm hiểu thế giới tự nhiên, xã hội.
Trong một thế giới hiện thực chứa đầy lượng thông tin, báo chí có cách riêng của mình để phản ánh hiện thực với mục đích tác động tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu khác nhau. Chính điều đó đã khiến cho báo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức xã hội nào có được. Như vậy, thông tin báo chí cũng được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất, đó là tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Tất cả những vấn đề, sự kiện, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội được báo chí phản ánh nhằm phục vụ nhu cầu tìm hiểu, khám phá của con người.
Thứ hai, đó là phương tiện, công cụ chuyển tải tác phẩm báo chí tới công chúng. Trong hoạt động báo chí, thông tin là mục đích chủ yếu. Thông tin trở thành “cầu nối” giữa báo chí và công chúng. Căn cứ việc phân loại theo phương thức thể hiện, người ta chia thông tin báo chí thành các loại hình: Thông tin bằng chủ yếu chữ viết (báo in); thông tin chủ yếu bằng tiếng nói (phát thanh); thông tin chủ yếu bằng hình ảnh (truyền hình); thông tin trên mạng internet (đa phương tiện).
Trong thực tiễn báo chí, thuật ngữ “thông tin” có nhiều dạng khác nhau: có khi chỉ là cái tin vắn, tin ngắn, bài bình luận, phóng sự, phỏng vấn; có khi là một chương trình phát thanh, truyền hình. Ngay cả các tiêu đề, vị trí của tác phẩm trên các cột báo, giọng đọc của phát thanh viên, các cỡ chữ hay cách xếp chữ trên các tờ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com báo… đều chứa đựng thông tin. Thuật ngữ “thông tin” trong hoạt động báo chí còn có có cách hiểu rộng hơn; chúng còn được hiểu như một danh từ tập hợp. Chúng ta có thể gọi toàn bộ tác phẩm, hay hệ thống những tin tức… là thông tin.
Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng và đánh giá cao vai trò của thông tin báo chí. Đây không chỉ là phương tiện cung cấp thông tin, cung cấp tri thức, là một trong những công cụ giúp cho công tác chỉ đạo, điều hành đất nước mà còn là nơi để phản hồi những thông tin từ nhân dân đối với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần quan trọng thực hiện dân chủ hoá trong đời sống xã hội. Thông tin báo chí thực sự là công cụ cung cấp tri thức, dự báo sự phát triển đồng thời cũng là động lực thúc đẩy sự phát triển. Đời sống nhân dân được cải thiện, trình độ dân trí ngày càng được nâng cao nên nhu cầu thông tin báo chí của nhân dân cũng đòi hỏi ngày càng cao hơn.
Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (2005): Tƣ vấn: là đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định. Chỉ dẫn: là bảo cho biết phương hướng, cách thức tiến hành công việc một cách cặn kẽ. Theo bài giảng của PGS.TS Vũ Quang Hào: Thông tin tƣ vấn thường được thể hiện dưới dạng thức các câu hỏi – đáp giữa độc giả với những chuyên gia, những người có hiểu biết về lĩnh vực đó, nhằm cung cấp thông tin về một lĩnh vực cụ thể, một vấn đề nào đó trong cuộc sống, trong xã hội… cho nhóm công chúng đối tượng quan tâm. Thông tin chỉ dẫn bao gồm những cách thức, phương pháp để chỉ ra, hướng dẫn cho công chúng về những lĩnh vực mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào.13] Như vậy, có thể hiểu một cách đơn giản nhất, thông tin tƣ vấn, chỉ dẫn trên báo chí là việc báo chí cung cấp cho công chúng những tin tức về các sự kiện, hiện tượng và gợi ý, hướng dẫn cách thức, phương pháp về một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống nhằm giúp đỡ, hỗ trợ họ nhận biết hoặc giải quyết vấn đề mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều quan trọng là muốn tư vấn, chỉ dẫn cho người khác thì người tư vấn, chỉ dẫn không những phải hiểu biết rất sâu về vấn đề mình sẽ tư vấn, chỉ dẫn mà còn phải hiểu đối tượng mình tư vấn là ai. Với các đối tượng khác nhau luôn có sự khác biệt về trình độ hiểu biết, lứa tuổi, nghề nghiệp, văn hóa, phong tục, lối sống… nên cần có cách thức tư vấn, chỉ dẫn phù hợp để đạt hiệu quả tốt nhất. Việc tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí là hình thức chuyển tải thông tin đặc biệt của báo chí. Đây không phải là một thể loại báo chí độc lập, không mang những đặc điểm thể loại báo chí mà chỉ là một dạng thức chuyển tải thông tin đặc biệt của báo chí nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng về thông tin của công chúng.
Chủ thể của việc tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí thường do: Nhà báo, chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực hành (người thật, việc thật). Nhà báo: là người có tìm hiểu về vấn đề, có nghiên cứu tài liệu, hơn nữa là người biết về đối tượng được tư vấn, chỉ dẫn. Nhà báo có ưu điểm là biết cách chuyển tải thông tin một cách hiệu quả đến đối tượng tiếp nhận. Nhưng nhà báo không thể hiểu vấn đề cặn kẽ, chuyên sâu.
Nhà báo giữ vai trò quan trọng khi tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí vì chính nhà báo là người đi thu thập thông tin tư liệu về vấn đề đó rồi viết phản ánh lại và còn là người biên tập bài của cộng tác viên, của các chuyên gia. Nếu nhà báo không có kiến thức hiểu biết cơ bản về vấn đề được tư vấn, chỉ dẫn thì hiệu quả sẽ không cao, thậm chí còn tác động ngược. Chuyên gia lý thuyết: Đây chính là người làm công việc tư vấn, chỉ dẫn hợp lý và quan trọng nhất bởi lẽ họ là người có quá trình nghiên cứu, tìm hiểu rất kỹ về vấn đề được tư vấn, chỉ dẫn. Nếu ngoài việc nghiên cứu, nắm chắc lý thuyết, các chuyên gia còn có thêm kiến thức thực tế thì hiệu quả tư vấn, chỉ dẫn sẽ cao.
Nhưng hiệu quả của việc tư vấn, chỉ dẫn còn phụ thuộc vào việc báo chí có chọn đúng chuyên gia hay không. Bởi nếu chọn được chuyên gia phù hợp, có kỹ năng tư vấn, chỉ dẫn tốt thì hiệu quả truyền thông và uy tín của cơ quan báo chí được nâng cao và ngược lại, nếu chọn chuyên gia không phù hợp thì hiệu quả tư vấn, chỉ dẫn cũng như uy tín của cơ quan báo chí sẽ giảm sút.