Vấn Đề Thông Tin Tư Vấn Chỉ Dẫn An Toàn Thực Phẩm Trên Báo Chí Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh vấn đề thông tin tư vấn chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Trần Thị Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Kim
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Vấn đề thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Thông tin và thông tin báo chí
• 1.1.2. Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí
• 1.1.3. An toàn thực phẩm
• 1.1.4. Thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm
• 1.1.5. Nhu cầu thông tin tư vấn, chỉ dẫn của công chúng về vấn đề an toàn thực phẩm
• 1.1.6. Nhu cầu tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí trong bối cảnh truyền thông hiện đại
• 1.2. Sơ lược về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên các loại hình báo chí
• 1.2.1. Đặc trưng của các loại hình báo chí với thông tin tư vấn, chỉ dẫn
• 1.2.2. Một số vấn đề chung về an toàn thực phẩm
• 1.2.3. Chính sách của Nhà nước về vấn đề quản lý an toàn thực phẩm
• 1.2.4. Thực trạng vấn đề an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay
• 1.2.5. Tuyên truyền an toàn thực phẩm - Trách nhiệm của báo chí
• 1.2.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM
• 2.1. Vài nét về đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Báo Sức khỏe và Đời sống
• 2.3. Các chương trình phát thanh về sức khỏe của hệ VOV
• 2.3.1. Chương trình “Cuộc sống thường ngày”
• 2.4. Báo điện tử Chất lượng Việt Nam online - VietQ
• 2.5. Nội dung thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm
• 2.5.1. Tư vấn, chỉ dẫn chính sách, pháp luật an toàn thực phẩm
• 2.5.2. Tư vấn, chỉ dẫn phương pháp lựa chọn, bảo quản, chế biến, sử dụng thực phẩm an toàn
• 2.5.3. Thông tin về chất cấm và chỉ số quy định
• 2.5.4. Thông tin cảnh báo, khuyến cáo và tư vấn phòng tránh ngộ độc thực phẩm
• 2.5.5. Phổ biến kinh nghiệm, công bố kết quả nghiên cứu và những phát hiện mới
• 2.6. Giải đáp thắc mắc
• 2.7. Cách thức thể hiện thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí
• 2.7.1. Đơn giản, cụ thể, chi tiết
• 2.7.2. Dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo
• 2.7.3. Tính khoa học, chính xác
• 2.7.4. Tính thời vụ và sự kiện
• 2.7.5. Người tham gia tư vấn, chỉ dẫn
• 2.7.6. Các thể loại báo chí được sử dụng để thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm
• 2.8. Bài phản ánh
• 2.9. Các thể loại khác
• 2.10. Đánh giá chung về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí
• 2.10.1. Hạn chế, bất cập
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM
• 3.1. Những vấn đề đặt ra về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí
• 3.2. Nhu cầu của công chúng về thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm
• 3.3. Trách nhiệm của báo chí
• 3.4. Khuyến nghị một số giải pháp
• 3.4.1. Đối với các cơ quan chức năng
• 3.4.2. Đối với người sản xuất, chế biến, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm
• 3.4.3. Đối với các cơ quan báo chí
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thông tin tư vấn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam

Thông tin tư vấn an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Với sự gia tăng của các vụ ngộ độc thực phẩm và mối lo ngại về chất lượng thực phẩm, báo chí Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho công chúng. Các loại hình báo chí như báo in, truyền hình và báo điện tử đều có những chuyên mục riêng để tư vấn và chỉ dẫn về an toàn thực phẩm. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người tiêu dùng mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Khái niệm và vai trò của thông tin tư vấn an toàn thực phẩm

Thông tin tư vấn an toàn thực phẩm bao gồm các nội dung liên quan đến quy định, tiêu chuẩn và hướng dẫn về việc lựa chọn, bảo quản và chế biến thực phẩm an toàn. Vai trò của nó là rất quan trọng trong việc giáo dục người tiêu dùng về các nguy cơ tiềm ẩn từ thực phẩm không an toàn.

1.2. Lịch sử phát triển thông tin tư vấn an toàn thực phẩm trên báo chí

Trong những năm gần đây, báo chí Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cung cấp thông tin tư vấn an toàn thực phẩm. Các chương trình, chuyên mục đã được phát triển để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng.

II. Những thách thức trong việc cung cấp thông tin an toàn thực phẩm

Mặc dù báo chí đã có những nỗ lực trong việc cung cấp thông tin tư vấn an toàn thực phẩm, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin chính xác và đáng tin cậy. Nhiều thông tin được phát tán trên mạng xã hội không có cơ sở khoa học, gây hoang mang cho người tiêu dùng.

2.1. Vấn đề thông tin sai lệch và thiếu chính xác

Thông tin sai lệch về an toàn thực phẩm thường xuất hiện trên các trang mạng xã hội, dẫn đến sự hoang mang trong cộng đồng. Điều này đòi hỏi báo chí cần phải có trách nhiệm hơn trong việc kiểm chứng thông tin trước khi công bố.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận thông tin từ các cơ quan chức năng

Nhiều cơ quan chức năng chưa cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời về an toàn thực phẩm, gây khó khăn cho báo chí trong việc truyền tải thông tin chính xác đến công chúng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thông tin tư vấn an toàn thực phẩm

Để nâng cao hiệu quả của thông tin tư vấn an toàn thực phẩm, báo chí cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc kết hợp giữa thông tin khoa học và thực tiễn sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về vấn đề này.

3.1. Tăng cường hợp tác với các chuyên gia

Báo chí cần hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia trong lĩnh vực an toàn thực phẩm để đảm bảo thông tin được cung cấp là chính xác và có cơ sở khoa học.

3.2. Sử dụng các hình thức truyền thông đa dạng

Việc sử dụng các hình thức truyền thông đa dạng như video, infographic và bài viết sẽ giúp thông tin trở nên sinh động và dễ tiếp cận hơn với công chúng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thông tin tư vấn an toàn thực phẩm

Thông tin tư vấn an toàn thực phẩm không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà còn có thể được ứng dụng vào thực tiễn. Người tiêu dùng có thể áp dụng những kiến thức này trong việc lựa chọn thực phẩm hàng ngày, từ đó bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

4.1. Tác động đến hành vi tiêu dùng

Thông tin tư vấn an toàn thực phẩm có thể thay đổi hành vi tiêu dùng của người dân, giúp họ lựa chọn thực phẩm an toàn hơn và giảm thiểu nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả thông tin

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cung cấp thông tin tư vấn an toàn thực phẩm có tác động tích cực đến nhận thức và hành vi của người tiêu dùng, từ đó giảm thiểu các vụ ngộ độc thực phẩm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thông tin tư vấn an toàn thực phẩm

Trong bối cảnh hiện nay, thông tin tư vấn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam đang ngày càng trở nên quan trọng. Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của thông tin này sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tương lai, báo chí cần tiếp tục đổi mới và sáng tạo trong cách thức truyền tải thông tin để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng.

5.1. Định hướng phát triển thông tin tư vấn an toàn thực phẩm

Báo chí cần có định hướng rõ ràng trong việc phát triển các chuyên mục tư vấn an toàn thực phẩm, từ đó nâng cao chất lượng thông tin.

5.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng về an toàn thực phẩm

Giáo dục cộng đồng về an toàn thực phẩm cần được chú trọng hơn nữa, giúp người tiêu dùng có ý thức hơn trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thực phẩm không an toàn là nguyên nhân trực tiếp gây ra khoảng 50% các ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày của mỗi người dân trung bình tiêu thụ khoảng 400g ngũ cốc, 300g rau xanh và trái cây, 100 đến 150g thịt cá cùng 1,5 đến 2,5 lít nước uống. Tuy nhiên, tình trạng thực phẩm bẩn, ô nhiễm hóa chất và các vụ ngộ độc tập thể điển hình như vụ 14.000 suất ăn công nghiệp không đảm bảo chất lượng tại 18 trường học ở Bình Dương năm 2015 đã đặt xã hội vào tình trạng báo động. Vấn đề an toàn thực phẩm không chỉ đe dọa sức khỏe của hơn 90 triệu người dân mà còn làm nóng các nghị trường Quốc hội.

Trước bối cảnh đó, báo chí giữ vai trò là kênh cung cấp tri thức, giáo dục cộng đồng và định hướng hành vi tiêu dùng. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên 4 loại hình báo chí chủ lực của Việt Nam gồm báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2015. Mục tiêu cụ thể là làm rõ đặc điểm nội dung, phương thức thể hiện, phân tích nhu cầu tiếp nhận của công chúng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng truyền thông về vệ sinh an toàn thực phẩm. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ các cơ quan báo chí tối ưu hóa cấu trúc tin bài nhằm bảo vệ sức khỏe giống nòi và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chức năng báo chí truyền thông, đặc biệt nhấn mạnh chức năng giáo dục, phổ biến tri thức khoa học và định hướng xã hội. Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết tiếp nhận thông tin đại chúng để lý giải cơ chế thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng đối với các vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm 4 thuật ngữ chính:

• Thông tin báo chí: Nguồn tri thức và tư tưởng được các nhà báo tái tạo từ hiện thực đời sống nhằm đáp ứng nhu cầu nhận thức của xã hội.
• Thông tin tư vấn, chỉ dẫn: Dạng thức truyền thông chuyên biệt nhằm đưa ra lời khuyên, giải đáp thắc mắc và hướng dẫn chi tiết phương pháp hành động cho công chúng.
• An toàn thực phẩm: Toàn bộ điều kiện và biện pháp bắt buộc để thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng con người theo quy định tại Luật An toàn thực phẩm năm 2010 gồm 11 chương và 72 điều.
• Chủ thể tư vấn: Lực lượng thực hiện công tác chỉ dẫn gồm 3 nhóm chính là nhà báo, chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu đa chiều được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến năm 2015 trên 4 cơ quan báo chí đại diện cho 4 loại hình: Báo Sức khỏe và Đời sống (báo in), Hệ VOV2 Đài Tiếng nói Việt Nam (phát thanh), Chương trình Cuộc sống thường ngày trên VTV1 (truyền hình) và Báo điện tử Chất lượng Việt Nam Online - VietQ (báo điện tử).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp bao gồm:

• Phương pháp phân tích nội dung văn bản: Khảo sát định tính và định lượng toàn diện trên cỡ mẫu 417 số Báo Sức khỏe và Đời sống để trích xuất 309 bài viết liên quan đến an toàn thực phẩm; đồng thời phân tích 17.040 phút phát sóng của 3 chương trình chuyên đề sức khỏe trên hệ VOV2.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng kỹ thuật chọn mẫu mục tiêu điển hình dựa trên 3 tiêu chí cốt lõi gồm hàm lượng thông tin tư vấn cao, độ tin cậy khoa học chuẩn xác và phạm vi tác động xã hội sâu rộng.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện đối thoại chuyên sâu với các nhà báo phụ trách chuyên trang sức khỏe và các chuyên gia quản lý an toàn thực phẩm nhằm thu thập thông tin nghiệp vụ thực tế.
• Phương pháp điều tra bảng hỏi: Tiến hành khảo sát xã hội học trên nhóm công chúng nông thôn và thành thị để đo lường mức độ tiếp nhận và nhu cầu thông tin.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm mang lại 4 phát hiện quan trọng về bức tranh truyền thông an toàn thực phẩm tại Việt Nam:

Thứ nhất, trên báo in, Báo Sức khỏe và Đời sống duy trì tần suất xuất hiện thông tin khá ổn định với trung bình 1,3 số báo có 1 tác phẩm về an toàn thực phẩm (309 bài trên 417 số báo). Trong đó, có 182 bài mang tính tư vấn, chỉ dẫn thuần túy, chiếm tỷ lệ 59% tổng số bài khảo sát.

Thứ hai, trên phát thanh, thời lượng thông tin tư vấn an toàn thực phẩm còn ở mức rất khiêm tốn. Trong tổng số 17.040 phút phát sóng của 3 chương trình sức khỏe trên VOV2, thời lượng dành cho tư vấn chỉ đạt 1.194 phút, chiếm 7,0% tổng thời lượng chuyên đề sức khỏe và chỉ chiếm khoảng 0,14% tổng thời lượng phát sóng 19 giờ mỗi ngày của toàn hệ VOV2. Cụ thể, chương trình Cùng bạn sống khỏe đạt 7,7%, Tư vấn sức khỏe Người cao tuổi đạt 7,2% và Y tế và Sức khỏe cộng đồng đạt 6,5%.

Thứ ba, cơ cấu nội dung tư vấn có sự phân hóa và mất cân đối rõ rệt. Nhóm thông tin cảnh báo nguy cơ và phòng tránh ngộ độc chiếm tỷ lệ cao nhất với 26,5%; tiếp theo là thông tin chính sách pháp luật chiếm 22,75%; thông tin về hóa chất, phụ gia và chỉ số quy định chiếm 15,9%; phổ biến kinh nghiệm và công bố phát hiện mới chiếm 15,5%. Đáng chú ý, thông tin tư vấn kỹ thuật chọn lựa, bảo quản và chế biến thực phẩm an toàn chỉ chiếm 11,3%, và giải đáp thắc mắc trực tiếp chỉ chiếm 8,1%.

Thứ tư, truyền hình và báo điện tử phát huy tốt ưu thế đa phương tiện nhưng tính hệ thống chưa cao. Chương trình Cuộc sống thường ngày trên VTV1 thời lượng 45 phút tạo ấn tượng tốt nhờ tính đời thường nhưng các nội dung tư vấn còn phân tán; Báo điện tử VietQ có khả năng tương tác nhanh nhưng khối lượng tin bài chỉ dẫn khoa học chuyên sâu còn thiếu tính liên tục.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về thời lượng và tần suất giữa các loại hình báo chí bắt nguồn từ đặc trưng tiếp nhận tâm lý học. Khán giả tiếp nhận khoảng 70% thông tin thông qua thị giác nhưng chỉ tiếp nhận 20% qua thính giác, đồng thời tỷ lệ ghi nhớ qua tai trên phát thanh chỉ đạt từ 10% đến 12% so với mắt đọc. Do đó, việc chuyển tải các thông số khoa học, tên hóa chất phức tạp trên phát thanh gặp nhiều rào cản hơn báo in và báo điện tử.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh thói quen tác nghiệp của báo chí thời gian qua thường chạy theo các sự kiện tiêu cực giật gân, tập trung vào các vụ việc sai phạm (chiếm 26,5%) thay vì chủ động cung cấp các kỹ năng phòng ngừa thiết thực (chỉ 11,3%). Toàn bộ hệ thống dữ liệu này có thể được trực quan hóa qua biểu đồ tròn so sánh tỷ trọng 6 nhóm nội dung tư vấn và bảng ma trận thời lượng phát thanh nhằm chứng minh sự cần thiết phải tái cấu trúc dòng thông tin chỉ dẫn. Báo chí cần đóng vai trò là chiếc cầu nối tri thức vững chắc, giúp giảm tải tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng và thúc đẩy thực hành an toàn thực phẩm thực chất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi:

Thứ nhất, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ người làm báo. Các cơ quan báo chí cần tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kiến thức an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và kỹ năng truyền thông nguy cơ. Mục tiêu đến năm 2018 đảm bảo 100% phóng viên theo dõi mảng sức khỏe nắm vững kiến thức pháp lý và phương pháp xử lý dữ liệu xét nghiệm an toàn thực phẩm.

Thứ hai, tái cấu trúc nội dung và gia tăng thời lượng tư vấn kỹ thuật. Ban biên tập các tòa soạn cần điều chỉnh tỷ trọng tin bài, nâng tỷ lệ nhóm bài hướng dẫn kỹ thuật lựa chọn, sơ chế và bảo quản thực phẩm an toàn từ mức 11,3% lên tối thiểu 25% trong giai đoạn 2016 đến 2020. Thiết lập các chuyên trang, chuyên mục chuyên biệt định kỳ thay vì phát sóng manh mún.

Thứ ba, thiết lập cơ chế phối hợp thông tin liên ngành đồng bộ. Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Bộ Công thương cần xây dựng cơ sở dữ liệu mở, cung cấp thông tin chính thống với chu kỳ cập nhật 30 ngày một lần cho báo chí. Đảm bảo quy trình xác minh thông tin nhanh chóng để hỗ trợ nhà báo tiếp cận nguồn tin kiểm nghiệm chuẩn xác.

Thứ tư, đa dạng hóa phương thức thể hiện hiện đại. Tăng cường ứng dụng đồ họa thông tin trực quan, video ngắn và tọa đàm trực tuyến trên các nền tảng báo điện tử nhằm nâng tỷ lệ ghi nhớ thông tin của độc giả lên trên 60%. Đồng thời, chuẩn hóa việc lựa chọn chuyên gia tư vấn gồm cả lý thuyết và thực hành để gia tăng tính thuyết phục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách y tế: Các đơn vị như Cục An toàn thực phẩm, Thanh tra Y tế có thể sử dụng các số liệu khảo sát về nhu cầu công chúng để xây dựng chiến lược truyền thông mục tiêu quốc gia giai đoạn 5 năm hiệu quả hơn.
• Ban biên tập, nhà báo và biên tập viên truyền thông: Đội ngũ phóng viên mảng đời sống xã hội có thể xem đây là tài liệu tham khảo nghiệp vụ chuẩn mực để thiết kế khung chương trình, cân đối tỷ suất thời lượng và lựa chọn góc độ tư vấn phù hợp với từng loại hình báo chí.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Báo chí - Truyền thông: Tài liệu cung cấp phương pháp luận nghiên cứu nội dung báo chí hoàn chỉnh cùng hệ thống cơ sở lý luận chi tiết về thông tin chỉ dẫn để phục vụ học tập, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan.
• Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm và người tiêu dùng: Giúp các cơ sở kinh doanh nắm bắt các quy chuẩn thông tin pháp lý để minh bạch chất lượng sản phẩm, đồng thời trang bị cho người tiêu dùng kỹ năng chọn lọc nguồn tin chính thống.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn khảo sát dữ liệu thực tế trên những cơ quan báo chí cụ thể nào?

Luận văn tiến hành thu thập và phân tích dữ liệu trên 4 đơn vị tiêu biểu giai đoạn 2014 đến 2015 gồm: 417 số Báo Sức khỏe và Đời sống, 17.040 phút phát sóng của 3 chương trình sức khỏe trên VOV2, Chương trình Cuộc sống thường ngày trên VTV1 và Báo điện tử VietQ.

Vì sao thông tin hướng dẫn kỹ thuật lựa chọn thực phẩm an toàn lại chiếm tỷ lệ thấp?

Khảo sát cho thấy nhóm nội dung này chỉ chiếm 11,3% do báo chí có xu hướng tập trung phản ánh các vụ án, sự cố ngộ độc giật gân (chiếm 26,5%) để thu hút độc giả, đồng thời đội ngũ phóng viên còn gặp khó khăn khi tìm kiếm chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật chuyên sâu.

Báo phát thanh gặp những rào cản gì khi truyền thông thông tin an toàn thực phẩm?

Phát thanh chỉ tác động qua thính giác với mức độ ghi nhớ qua tai đạt từ 10% đến 12%. Các thuật ngữ hóa học, chỉ số tồn dư chất cấm khó truyền tải qua âm thanh thuần túy, khiến thời lượng tư vấn trên VOV2 chỉ chiếm 7,0% tổng thời lượng sức khỏe.

Chủ thể tham gia tư vấn an toàn thực phẩm trên báo chí gồm những nhóm nào?

Luận văn xác định 3 nhóm chủ thể chính gồm: nhà báo giữ vai trò định hướng và thu thập tư liệu; chuyên gia lý thuyết như bác sĩ, nhà khoa học cung cấp căn cứ y tế; và chuyên gia thực hành chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, tiêu dùng thực tế.

Đóng góp lý luận quan trọng nhất của luận văn là gì?

Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khái niệm thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí hiện đại, đồng thời xác lập khung phân tích định lượng 6 nhóm nội dung an toàn thực phẩm áp dụng đồng bộ trên cả 4 loại hình báo chí tại Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh thông tin tư vấn an toàn thực phẩm trên 4 loại hình báo chí Việt Nam giai đoạn 2014 đến 2015.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác với 309 bài báo in và 1.194 phút phát thanh tư vấn chuyên sâu.
• Chỉ rõ thực trạng mất cân đối khi thông tin kỹ thuật tiêu dùng an toàn mới chỉ đạt 11,3% tổng dung lượng nội dung.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo nhân lực, cơ cấu nội dung và ứng dụng công nghệ đa phương tiện cho giai đoạn 2016 đến 2020.
• Đây là tài liệu khoa học nền tảng, kêu gọi các cơ quan báo chí và nhà quản lý cùng chung tay nâng cao chất lượng thông tin chỉ dẫn vì sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu - Chương 2: Thực trạng thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam - Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Thông tin và thông tin báo chí Khái niệm Thông tin Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, con người thường xuyên cần đến thông tin.

Thông tin là nguồn gốc của nhận thức làm tăng thêm hiểu biết của con người. Thông tin về một đối tượng chính là một dữ kiện về đối tượng đó, chúng giúp ta nhận biết và hiểu được đối tượng. Hiện nay, khi khoa học và công nghệ phát triển đến trình độ cao, trong các lĩnh vực khoa học, thuật ngữ “thông tin” cũng có những cách hiểu khác nhau khi sử dụng trong từng ngành nghề, lĩnh vực. Khái niệm “Thông tin” bắt nguồn từ chữ Latinh informetio, gốc của từ tiếng Anh information.

Theo Philipppe Breton và Serge Proulx trong cuốn sách “Bùng nổ truyền thông”, khái niệm thông tin có hai hướng nghĩa: (1) nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình thái (frome); (2) nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay biểu tượng. Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt. Nó thể hiện sự gắn kết của hai lĩnh vực kỹ thuật và kiến thức. Theo quan điểm của triết học, thông tin là một hiện tượng vốn có của vật chất, là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất.

Nội dung của thông tin chính là những thuộc tính, tính chất vốn có của sự vật với các sự vật hiện tượng được bộc lộ ra, thể hiện thông qua tác động qua lại của sự vật ấy với sự vật khác. Thông tin luôn gắn với quá trình phản ánh; nhưng thông tin không phải là phản ánh và cũng không nằm ngoài phản ánh. Bản chất của thông tin là “cái đa dạng được phản ánh”. Vì vậy, khi tiếp nhận được thông tin, con người thường phải xử lý nó để tạo ra những thông tin mới, có ích hơn, từ đó có những hành vi phản ứng nhất định.

Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học (2005) Thông tin với nghĩa động từ là truyền tin cho nhau để biết; và với nghĩa danh từ là điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi (ví dụ bài báo có lượng thông tin cao). Như vậy, “thông tin” được hiểu theo hai nghĩa: (1) là nội dung thông tin; (2) là phương tiện thông báo, báo tin. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thông tin báo chí Trong tiến trình phát triển của lịch sử văn hoá nhân loại, báo chí là một hiện tượng xã hội, ra đời do nhu cầu thông tin giao tiếp, giải trí và nhận thức của con người. Thông tin là một hiện tượng vốn có của thế giới vật chất.

Theo các nhà nghiên cứu, lần đầu tiên thông tin được con người chú ý về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết báo chí vào những năm 20 – 30 của thế kỷ XX. Và từ đây, thông tin chính là những cái mới, khác với những điều đã biết. Thông tin là chức năng sơ khởi của báo chí, theo nghĩa sử dụng phương tiện kỹ thuật để phổ biến kết quả lao động sáng tạo của nhà báo. Thực hiện chức năng thông tin, báo chí cung cấp cho công chúng về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội, đáp ứng nhu cầu khám phá, tìm hiểu thế giới tự nhiên, xã hội.

Trong một thế giới hiện thực chứa đầy lượng thông tin, báo chí có cách riêng của mình để phản ánh hiện thực với mục đích tác động tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu khác nhau. Chính điều đó đã khiến cho báo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức xã hội nào có được. Như vậy, thông tin báo chí cũng được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất, đó là tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Tất cả những vấn đề, sự kiện, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội được báo chí phản ánh nhằm phục vụ nhu cầu tìm hiểu, khám phá của con người.

Thứ hai, đó là phương tiện, công cụ chuyển tải tác phẩm báo chí tới công chúng. Trong hoạt động báo chí, thông tin là mục đích chủ yếu. Thông tin trở thành “cầu nối” giữa báo chí và công chúng. Căn cứ việc phân loại theo phương thức thể hiện, người ta chia thông tin báo chí thành các loại hình: Thông tin bằng chủ yếu chữ viết (báo in); thông tin chủ yếu bằng tiếng nói (phát thanh); thông tin chủ yếu bằng hình ảnh (truyền hình); thông tin trên mạng internet (đa phương tiện).

Trong thực tiễn báo chí, thuật ngữ “thông tin” có nhiều dạng khác nhau: có khi chỉ là cái tin vắn, tin ngắn, bài bình luận, phóng sự, phỏng vấn; có khi là một chương trình phát thanh, truyền hình. Ngay cả các tiêu đề, vị trí của tác phẩm trên các cột báo, giọng đọc của phát thanh viên, các cỡ chữ hay cách xếp chữ trên các tờ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] báo… đều chứa đựng thông tin. Thuật ngữ “thông tin” trong hoạt động báo chí còn có có cách hiểu rộng hơn; chúng còn được hiểu như một danh từ tập hợp. Chúng ta có thể gọi toàn bộ tác phẩm, hay hệ thống những tin tức… là thông tin.

Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng và đánh giá cao vai trò của thông tin báo chí. Đây không chỉ là phương tiện cung cấp thông tin, cung cấp tri thức, là một trong những công cụ giúp cho công tác chỉ đạo, điều hành đất nước mà còn là nơi để phản hồi những thông tin từ nhân dân đối với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần quan trọng thực hiện dân chủ hoá trong đời sống xã hội. Thông tin báo chí thực sự là công cụ cung cấp tri thức, dự báo sự phát triển đồng thời cũng là động lực thúc đẩy sự phát triển. Đời sống nhân dân được cải thiện, trình độ dân trí ngày càng được nâng cao nên nhu cầu thông tin báo chí của nhân dân cũng đòi hỏi ngày càng cao hơn.

Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (2005): Tƣ vấn: là đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định. Chỉ dẫn: là bảo cho biết phương hướng, cách thức tiến hành công việc một cách cặn kẽ. Theo bài giảng của PGS.TS Vũ Quang Hào: Thông tin tƣ vấn thường được thể hiện dưới dạng thức các câu hỏi – đáp giữa độc giả với những chuyên gia, những người có hiểu biết về lĩnh vực đó, nhằm cung cấp thông tin về một lĩnh vực cụ thể, một vấn đề nào đó trong cuộc sống, trong xã hội… cho nhóm công chúng đối tượng quan tâm. Thông tin chỉ dẫn bao gồm những cách thức, phương pháp để chỉ ra, hướng dẫn cho công chúng về những lĩnh vực mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào.13] Như vậy, có thể hiểu một cách đơn giản nhất, thông tin tƣ vấn, chỉ dẫn trên báo chí là việc báo chí cung cấp cho công chúng những tin tức về các sự kiện, hiện tượng và gợi ý, hướng dẫn cách thức, phương pháp về một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống nhằm giúp đỡ, hỗ trợ họ nhận biết hoặc giải quyết vấn đề mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Điều quan trọng là muốn tư vấn, chỉ dẫn cho người khác thì người tư vấn, chỉ dẫn không những phải hiểu biết rất sâu về vấn đề mình sẽ tư vấn, chỉ dẫn mà còn phải hiểu đối tượng mình tư vấn là ai. Với các đối tượng khác nhau luôn có sự khác biệt về trình độ hiểu biết, lứa tuổi, nghề nghiệp, văn hóa, phong tục, lối sống… nên cần có cách thức tư vấn, chỉ dẫn phù hợp để đạt hiệu quả tốt nhất. Việc tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí là hình thức chuyển tải thông tin đặc biệt của báo chí. Đây không phải là một thể loại báo chí độc lập, không mang những đặc điểm thể loại báo chí mà chỉ là một dạng thức chuyển tải thông tin đặc biệt của báo chí nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng về thông tin của công chúng.

Chủ thể của việc tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí thường do: Nhà báo, chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực hành (người thật, việc thật). Nhà báo: là người có tìm hiểu về vấn đề, có nghiên cứu tài liệu, hơn nữa là người biết về đối tượng được tư vấn, chỉ dẫn. Nhà báo có ưu điểm là biết cách chuyển tải thông tin một cách hiệu quả đến đối tượng tiếp nhận. Nhưng nhà báo không thể hiểu vấn đề cặn kẽ, chuyên sâu.

Nhà báo giữ vai trò quan trọng khi tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí vì chính nhà báo là người đi thu thập thông tin tư liệu về vấn đề đó rồi viết phản ánh lại và còn là người biên tập bài của cộng tác viên, của các chuyên gia. Nếu nhà báo không có kiến thức hiểu biết cơ bản về vấn đề được tư vấn, chỉ dẫn thì hiệu quả sẽ không cao, thậm chí còn tác động ngược. Chuyên gia lý thuyết: Đây chính là người làm công việc tư vấn, chỉ dẫn hợp lý và quan trọng nhất bởi lẽ họ là người có quá trình nghiên cứu, tìm hiểu rất kỹ về vấn đề được tư vấn, chỉ dẫn. Nếu ngoài việc nghiên cứu, nắm chắc lý thuyết, các chuyên gia còn có thêm kiến thức thực tế thì hiệu quả tư vấn, chỉ dẫn sẽ cao.

Nhưng hiệu quả của việc tư vấn, chỉ dẫn còn phụ thuộc vào việc báo chí có chọn đúng chuyên gia hay không. Bởi nếu chọn được chuyên gia phù hợp, có kỹ năng tư vấn, chỉ dẫn tốt thì hiệu quả truyền thông và uy tín của cơ quan báo chí được nâng cao và ngược lại, nếu chọn chuyên gia không phù hợp thì hiệu quả tư vấn, chỉ dẫn cũng như uy tín của cơ quan báo chí sẽ giảm sút.