phần mở đầu, mục lục, phụ lục, nội dung luận văn bao gồm ba chƣơng: Chƣơng 1. Những nhân tố tác động đến quan hệ Việt Nam – Liên Hợp Quốc từ sau Chiến tranh lạnh Trong chƣơng này, tác giả muốn làm rõ hơn những nhân tố khách quan và chủ quan tác động tới mối quan hệ giữa Việt Nam và LHQ. Đó chính là sự biến đổi căn bản của tình hình thế giới từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc. Bối cảnh khách quan đã tác động sâu sắc tới sự hợp tác giữa LHQ với các nƣớc, trong đó có Việt Nam.
Ở khía cạnh chủ quan, từ năm 1991, Đảng và Nhà nƣớc ta đã có những thay đổi quan trọng trong chiến lƣợc xây dựng, đổi mới và phát triển đất nƣớc, mở thêm những trang mới trong quan hệ đối ngoại với các tổ chức quốc tế, trong đó có LHQ. Quan hệ Việt Nam - Liên Hợp Quốc từ năm 1991 đến năm 2009 Trong thời gian từ năm 1991 đến 2009, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và LHQ đƣợc chia thành 2 thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất từ 1991 đến năm 2007, giai đoạn thu đƣợc nhiều thành tựu trong quá trình Việt Nam thực hiện các chƣơng trình hợp tác của LHQ về an ninh – chính trị, về việc thực hiện vấn đề tự do và nhân quyền, thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ, đóng góp vào công 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cuộc cải tổ LHQ. Đây cũng là khoảng thời gian LHQ có sự giúp đỡ quý báu cho Việt Nam trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế.
bảo vệ môi trƣờng và chống biến đổi khí hậu, chống khủng bố và tội phạm. Thời kỳ thứ 2 từ 2007 đến 2009 với điểm mốc Việt Nam trở thành Uỷ viên không thƣờng trực của Hội đồng Bảo an LHQ (10/2007). Sự kiện này đặt ra những cơ hội và thách thức lớn cho Việt Nam trong các hoạt động quốc tế nhằm giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân, giữ gìn hoà bình, giải quyết xung đột, đấu tranh chống nguy cơ khủng bố quốc tế. Một số nhận xét và khuyến nghị về quan hệ Việt Nam - Liên Hợp Quốc Chƣơng này đƣa ra một số nhận xét và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cả bề rộng lẫn bề sâu trong mối quan hệ giữa Việt Nam và LHQ.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ VIỆT NAM – LIÊN HỢP QUỐC TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH 1. Tình hình quốc tế sau Chiến tranh lạnh Chiến tranh lạnh kết thúc đã dẫn tới sự thay đổi “có tính cấu trúc” trong trật tự thế giới. Cùng với sự sụp đổ của Liên Xô xã hội chủ nghĩa là sự tan rã mang tính hệ thống của các nƣớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu. So sánh lực lƣợng trên bình diện quốc tế từ chỗ cân bằng giữa hai hệ thống chính trị - xã hội đối lập nay chuyển sang trạng thái mất cân bằng theo hƣớng có lợi cho Mĩ và phƣơng Tây.
Cục diện thế giới lại bắt đầu xuất hiện những mối quan hệ mới, cùng những mâu thuẫn riêng khá rõ nét. Sự đối đầu Đông - Tây về hệ tƣ tƣởng, chính trị, quân sự, kinh tế… đã từng chi phối đời sống quốc tế trong suốt thời kì chiến tranh lạnh nay đƣợc chuyển hoá dƣới nhiều hình thức khác nhau. Sự vận động của các mâu thuẫn này sẽ quyết định diện mạo của trật tự thế giới và xu hƣớng phát triển của quan hệ quốc tế sau chiến tranh lạnh. Trước hết, đó là mâu thuẫn giữa các nƣớc lớn xung quanh việc thiết lập một trật tự thế giới mới.
Khác với các trật tự thế giới trƣớc đây thƣờng đƣợc thiết lập ngay sau khi chiến tranh kết thúc. Liên Xô tan rã nhƣng Liên bang Nga vẫn tiếp tục tồn tại với tiềm lực quân sự kế thừa Liên Xô cũ và không phải là một cƣờng quốc bại trận dễ chấp nhận một trật tự thế giới do Mĩ áp đặt. Các trung tâm kinh tế, các cƣờng quốc khu vực nhƣ Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc… không ngừng lớn mạnh và cố gắng tạo cho mình một vị thế đáng kể để chia sẻ quyền lực chi phối đời sống chính trị quốc tế. Trong lúc các cƣờng quốc đang nổi lên thì Mĩ vẫn là một siêu cƣờng, một cƣờng quốc vƣợt trội có ảnh hƣởng rộng rãi trên toàn cầu.
Nhằm đạt mục tiêu chiến lƣợc ngăn chặn không cho cƣờng quốc nào vƣơn lên thách thức vai trò siêu cƣờng của mình, Mĩ thực hiện chính sách đối ngoại đơn phƣơng, bỏ qua nguyên tắc của luật pháp quốc tế, coi thƣờng các tổ chức quốc tế, kể cả LHQ và chỉ lợi dụng các tổ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức này khi cần thiết vì lợi ích của Mĩ. Mĩ cho triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa chống tên lửa (NMD), rút ra khỏi hiệp ƣớc ABM, từ chối không phê chuẩn Hiệp ƣớc cấm thử vũ khí hạt nhân… Trong bối cảnh đó, sự kiện nƣớc Mĩ bị tấn công ngày 11/9/2001 là một đòn choáng váng thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa âm mƣu thiết lập trật tự đơn cực của Mĩ. Sau khi mất ngọn cờ “chống Cộng” để tập hợp lực lƣợng trong chiến tranh lạnh, Mĩ đƣa ra chiêu bài thành lập liên minh chống khủng bố quốc tế để tập hợp lực lƣợng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành một trật tự thế giới mới do Mĩ chi phối. Sự kiện 11/9/2001 đƣợc dùng để che đậy cho quyết định sử dụng lực lƣợng quân sự phát động cuộc chiến tranh chớp nhoáng ở Afghanistan (10/2001) và cuộc chiến tranh Iraq (3/2003) của Mĩ.
Chủ nghĩa đơn phƣơng, ý đồ thiết lập trật tự thế giới đơn cực của Mĩ đã vấp phải sự chống đối không những của các nƣớc lớn nhƣ Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc… mà còn của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Phong trào chống chiến tranh, chống chính sách hiếu chiến của Mĩ ở Iraq lan rộng khắp thế giới. Mâu thuẫn giữa chủ trƣơng xây dựng thế giới đơn cực do Mĩ chi phối với yêu cầu thiết lập một trật tự đa cực của các nƣớc lớn và cộng đồng quốc tế là một trong những mâu thuẫn cơ bản trong quan hệ quốc tế thời kì sau chiến tranh lạnh. Thứ hai là mâu thuẫn về lợi ích dân tộc.
Lợi ích dân tộc là tiêu chí hàng đầu của các quốc gia trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế. Tuy nhiên, trong thời kì chiến tranh lạnh, khi thế giới bị chia làm hai phe do hai siêu cƣờng khống chế, lợi ích dân tộc nhiều khi bị đặt xuống dƣới. Sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt, lợi ích dân tộc đƣợc đặt lên hàng đầu. Mỗi quốc gia dù lớn hay nhỏ đều xuất phát từ lợi ích dân tộc để thể hiện quan điểm, thái độ riêng đối với các vấn đề quốc tế.
Thứ ba là mâu thuẫn về sắc tộc, tôn giáo. Đây là mâu thuẫn đã từng tồn tại từ lâu đời trong lịch sử nhân loại. Chiến tranh lạnh kết thúc, trong xu thế dân chủ, đa nguyên, đa đảng, các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo bùng nổ, lan rộng và diễn ra ngày càng quyết liệt ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Trong đó, chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan có điều kiện tăng cƣờng hoạt động và 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trở thành nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố quốc tế hiện nay.
Xu hƣớng chính của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan là chống Mỹ và các nƣớc phƣơng Tây thân Mĩ, nhƣng lấy thủ đoạn khủng bố làm vũ khí. Khủng bố quốc tế có tác động mạnh mẽ đến quan hệ quốc tế, gây bất ổn định trong nội bộ quốc gia, đồng thời tác động đến hoà bình, an ninh khu vực nói riêng và trên thế giới nói chung. Thứ tư là mâu thuẫn về hệ tƣ tƣởng. Liên Xô tan rã, nhƣng mâu thuẫn về ý thức hệ không vì thế mà mất đi.
Trên bình diện quốc tế, các nƣớc tƣ bản chủ nghĩa đứng đầu là Mĩ vẫn chƣa từ bỏ ý đồ thực hiện “diễn biến hoà bình” với các nƣớc xã hội chủ nghĩa còn lại nhƣ Trung Quốc, Việt Nam, Cuba, Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên… Biên giới của thời kỳ Chiến tranh lạnh vẫn còn ở bán đảo Triều Tiên, eo biển Đài Loan. Để chống các nƣớc xã hội chủ nghĩa, các nƣớc tƣ bản không chỉ dùng diễn biến hoà bình mà còn dùng biện pháp bao vây, cấm vận, sự trừng phạt về kinh tế, đe doạ về quân sự, sử dụng chiêu bài bảo vệ dân chủ, nhân quyền… Tuy nhiên, sự tồn tại của mâu thuẫn về ý thức hệ không thể cản trở quá trình hợp tác kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay giữa các nƣớc có hệ thống chính trị xã hội đối lập nhau. Cuối cùng là mâu thuẫn giữa các nƣớc tƣ bản phát triển với các nƣớc đang phát triển (mâu thuẫn Bắc - Nam) tiếp tục diễn ra gay gắt, khoảng cách giữa các nƣớc giầu với các nƣớc nghèo ngày càng lớn. Sự cách biệt giàu nghèo ngày càng lớn đã, đang ảnh hƣởng nghiêm trọng đến sự ổn định, an ninh và sự thịnh vƣợng chung của thế giới [51].
Chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới chuyển tiếp sang một trật tự mới. Thời kỳ quá độ sau chiến tranh lạnh đƣợc các nhà nghiên cứu gọi là trạng thái “nhất siêu, nhiều cƣờng”. Trong trạng thái này, Mĩ nổi lên là siêu cƣờng mạnh nhất so với các cƣờng quốc khác, với ƣu thế vƣợt trội trên tất cả các lĩnh vực then chốt của sức mạnh. Tuy nhiên ảnh hƣởng của Mĩ bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi sự vƣơn lên của các cƣờng quốc khác nhƣ Nhật Bản, Tây Âu, Nga, Trung Quốc… Xu thế phát triển của trật tự thế giới trong tƣơng lai là tiến tới một hệ thống đa cực, bởi lẽ nhìn trên bình diện toàn cầu, một quốc gia, dù là siêu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cƣờng duy nhất cũng không có khả năng kiểm soát thực tế toàn bộ các lĩnh vực của đời sống quốc tế.
Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hoá khiến cho Mĩ không thể và không đủ khả năng thiết lập một trật tự đơn cực mà phải dựa vào các cƣờng quốc khác và các tổ chức quốc tế, trong đó quan trọng nhất là LHQ. Kinh tế đã trở thành nhân tố quyết định sức mạnh tổng hợp của các quốc gia và trở thành động lực chính của xu thế khu vực hóa và toàn cầu hoá.