Chương 1: Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội: Một số vấn đề lý luận cơ bản. Chương 2: Kết hợp tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở Phú Thọ - Vấn đề và giải pháp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN 1. Các quan niệm khác nhau về tăng trƣởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội 1.
Khái niệm tăng trưởng kinh tế và các yếu tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế 1. Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế * Tăng trưởng kinh tế Ngày nay, tất cả các quốc gia trên thế giới không phân biệt chế độ chính trị, khi đã giành được độc lập và có chủ quyền, đều xác lập cho mình chiến lược phát triển kinh tế - xã hội riêng. Những mục tiêu phát triển phải dựa vào khả năng khai thác nguồn lực trong và ngoài nước. Tuỳ theo điều kiện, hoàn cảnh cụ thể mà mỗi quốc gia có sự kết hợp và khả năng khai thác nguồn lực khác nhau.
Song quan niệm chung nhất là phải tạo cho được sự tiến bộ toàn diện cả về kinh tế và xã hội, đồng thời coi tăng trưởng kinh tế (TTKT) là tiền đề cần thiết cho sự phát triển. Tăng trưởng (growth) theo nghĩa chung nhất, là khái niệm dùng để chỉ sự vật trong quá trình vận động của nó, tăng thêm, mở rộng về quy mô của sự vật hay một “hệ thống” sự vật trong quá trình vận động của nó. Trong ngôn ngữ sử dụng hàng ngày chúng ta có thể dùng khái niệm "tăng”, "sự gia tăng" để chỉ sự tăng trưởng. Tăng trưởng kinh tế là một khái niệm kinh tế học được dùng để chỉ sự gia tăng về quy mô, sản lượng của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định và thường được đo bằng một số đại kượng trong đó GDP (tổng sản phẩm quốc nội) và GNP (tổng sản phẩm quốc dân) là những thước đo thường được sử dụng nhất.
Trong kinh tế, thuật ngữ TTKT được sử dụng rộng rãi và có nhiều cách tiếp cận khác nhau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - TTKT là “sự gia tăng sản lượng thực tế của một nền kinh tế theo thời gian”. - TTKT là “sự thay đổi về lượng các kích thước vật chất của sản xuất và kinh doanh”. - TTKT là “sự tăng lên của sản lượng hàng hóa, dịch vụ trong một nước do sự tăng lên của thu nhập quốc dân và sản phẩm bình quân đầu người”. - TTKT là “mức tăng quy mô và tốc độ sản phẩm”.
- TTKT là “sự tăng thêm về quy mô, sản lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm). Nếu tổng sản phẩm hàng hóa của một quốc gia tăng lên, nó được coi là TTKT. Từ những sự khác nhau về TTKT có thể rút ra điểm chung: TTKT là khái niệm chỉ mức tăng về lượng của nền kinh tế trong một thời gian nhất định. Để biểu thị sự TTKT, người ta thường dùng mức tăng lên của GNP hay GDP.
Mức tăng đó thường tính trên toàn bộ nền kinh tế quốc dân, hay tính bình quân theo đầu người của thời kỳ sau so với thời kỳ trước đó. Ngày nay nền kinh tế hiện đại với hai yếu tố cơ bản có tác động thúc đẩy phát triển kinh tế rất nhanh là thể chế chính trị đặc biệt như (đổi mới, cải tổ kinh tế) và tiến bộ khoa học - kỹ thuật. Vì vậy, người ta có thể rút ngắn việc so sánh kết quả kinh tế lại sáu tháng, một quí, một tháng thậm chí hàng ngày tuỳ theo lĩnh vực quản lý kinh tế. Sự TTKT được so sánh theo các thời điểm liên tục trong một giai đoạn nhất định sẽ cho ta khái niệm tốc độ TTKT.
Như vậy, tốc độ TTKT là sự tăng thêm sản lượng nhanh hay chậm so với thời điểm gốc. * Phát triển kinh tế Quan niệm về phát triển kinh tế (PTKT) có nhiều ý kiến khác nhau: Theo giáo sư Phạm Xuân Nam, PTKT là “sự thay đổi về chất của nền kinh tế tạo cơ sở cho một trạng thái xã hội tiến bộ, công bằng và văn minh hơn” Giáo sư Ewayne Nafziger cho rằng: PTKT nói đến TTKT kèm theo những thay đổi về phân phối sản lượng, về cơ cấu kinh tế. Những thay đổi này có thể bao gồm việc nâng cao mức của cải vật chất của một nửa dân cư nghèo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hơn, một sự giảm sút về tỉ phần của nông nghiệp trong GNP và sự gia tăng tương ứng tỉ phần GNP trong công nghiệp, tài chính, xây dựng và quản lý nhà nước, một sự gia tăng về giáo dục và kỹ năng của lực lượng lao động và những tiến bộ kỹ thuật đáng kể được tạo ra trong nền kinh tế”. Trong cuốn “Kinh tế phát triển” của Đại học Kinh tế quốc dân năm 1997 có định nghĩa PTKT có thể hiểu là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội”.
Như vậy, PTKT là một khái niệm KT - XH rộng nó phản ánh đầy dủ những nội dung sau: - Thứ nhất: PTKT bao gồm cả sự thay đổi về khối lượng của cải vật chất, dịch vụ và sự biến đổi tiến bộ về cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội. - Thứ hai: sự tăng thêm quy mô sản lượng và tiến bộ về cơ cấu KT - XH là hai mặt có mối quan hệ vừa phụ thuộc, vừa độc lập tương đối của lượng (quy mô, số lượng của cải vật chất) và chất (cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội). - Thứ ba: Sự phát triển kinh tế là quá trình tiến hóa theo thời gian do những nhân tố nội tại của bản thân nền kinh tế quyết định. - Thứ tư: PTKT phản ánh sự vận động của nền kinh tế từ trạng thái thấp lên trạng thái cao hơn.
Như vậy, khái niệm PTKT bao hàm cả sự TTKT Trong giai đoạn hiện nay, khái niệm PTKT được đặt ra trong mối quan hệ với phát triển xã hội, bảo vệ môi trường hợp thành nội dung của khái niệm phát triển bền vững (PTBV). Đây là khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải đảm bảo sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa… riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó. Qua sự phân tích trên cho thấy, TTKT và PTKT là hai khái niệm vừa có tính độc lập, vừa có mối liên hệ với nhau.
Khái niệm PTKT rộng hơn khái niệm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. PTKT bao hàm cả TTKT và sự đổi mới về cơi cấu kinh tế theo hướng tăng tỉ trọng trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ và giảm tỉ trọng sản xuất nông nghiệp trong tổng sản phẩm quốc dân; tăng dân số thành thị, giảm dân số nông thôn; đổi mới cơ cấu tiêu dùng; cải thiện và nâng cao trình độ văn hoá, giáo dục, y tế. Như vậy, PTKT trong nó đã bao hàm cả những mặt xã hội và sự đổi mới về cơ cấu kinh tế theo hướng các thành phần kinh tế. Đặc trưng chủ yếu của TTKT là sự biến đổi về lượng, trong khi PTKT chủ yếu là đặc trưng biến đổi về chất của nền kinh tế.
TTKT là điều kiện, tiền đề cho phát triển. Bởi vì, nền kinh tế có tăng trưởng thì mới có khả năng tăng ngân sách nhà nước, tăng thu nhập dân cư. Nhờ có TTKT nhà nước mới có thể giải quyết được các vấn đề xã hội, đầu tư phát triển lại kinh tế. TTKT là điều kiện cần để làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội và tác động trực tiếp tới sự hình thành cơ cấu kinh tế.
TTKT là điều kiện, tiền đề cho phát triển, nhưng bản thân nó chỉ là một đại lượng không hoàn hảo của sự tiến bộ. TTKT có thể thúc đẩy phát triển xã hội, mà điều này lại lệ thuộc vào chế độ xã hội, vào quan niệm giá trị và hệ thống giá trị. Một nền kinh tế có tăng trưởng nhưng nếu lấy lợi nhuận làm mục tiêu duy nhất, mà xem nhẹ yếu tố xã hội thì không thể coi đó là sự tăng trưởng mang tính tích cực, tiến bộ. Về mặt lý thuyết, có thể cho rằng có sự phát triển nhưng không có sự tăng trưởng trong trường hợp GNP đầu người không tăng, nhưng thực hiện CBXH tốt hơn, giảm bớt những lãng phí để mang lại lợi ích cho nhân dân.
Như vậy, xét từ góc độ triết học thì TTKT và PTKT là hai khái niệm có điểm giống nhau, nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Điểm giống nhau là cả hai đều nói lên sự chuyển dịch, vượt khỏi trạng thái trì trệ dậm chân tại chỗ. Điểm khác nhau là một bên nói lên sự chuyển dịch về số lượng, còn một bên nói lên tính định hướng, chất lượng của sự chuyển dịch đó. Các yếu tố quyết định tăng trưởng kinh tế Các lý thuyết về TTKT cho đến nay đều nhằm mục đích xác định những yếu tố chủ yếu quyết định sự tăng trưởng và vai trò của những yếu tố đó.
Vai trò 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các yếu tố này thường khác nhau (có thể rất xa) giữa các nước và trong một nước cũng có thể khác nhau giữa các thời kỳ. Vì thế nhiều nhà kinh tế cho rằng: cho đến nay không có một tập hợp thống nhất các ngyuên lý có thể gọi là TTKT. Tuy nhiên cũng thừa nhận rằng có một số yếu tố chắc chắn giữ vai trò quan trọng đối với TTKT: số lượng và chất lượng nguồn nhân lực, số lượng và chất lượng nguồn tài nguyên, mức độ tích luỹ vốn và sự đổi mới công nghệ. Số lượng và chất lượng nguồn nhân lực.
Mọi của cải của xã hội đều do con người sáng tạo ra. Ngay từ thế kỷ XVIII, các nhà kinh tế học (như Adam smith) đã nhận ra rằng: nguồn lực để sản xuất ra của cải vật chất là lao động và tài nguyên (đất đai). Khi dân số còn ít, tài nguyên đất đai chưa khan hiếm, sản xuất nông nghiệp còn là chủ yếu, thì yếu tố quyết định PTKT là lao động.