phần mở đầu và kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn có 3 chương, 6 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 GIA ĐÌNH VỚI TƢ CÁCH LÀ CHỦ THỂ GIÁO DỤC TRẺ EM 1. Tầm quan trọng của giáo dục gia đình đối với trẻ em. Gia đình và chức năng giáo dục của gia đình *) Khái niệm gia đình: Trong thời đại hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội với nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó vấn đề gia đình cũng có những biến đổi rất phức tạp.
Những chủ đề nghiên cứu về gia đình luôn thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học không chỉ ở Việt nam mà cả trên thế giới. Vậy gia đình là gì? Để trả lời câu hỏi này cho đến nay vẫn có nhiều quan niệm khác nhau, bởi đây là một phạm trù rộng, không ngừng biến đổi dưới tác động của các yếu tố kinh tế, xã hội. Trong thời đại của mình, Các Mác cho rằng gia đình là tổ chức đặc biệt quan trọng để duy trì nòi giống, các thành viên của gia đình có mối quan hệ tình cảm ruột thịt với nhau. Điều này được thể hiện rõ qua quan niệm: “Hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người còn tạo ra những người khác, sinh sôi, nảy nở.
Đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” [23, tr.41] Tổ chức UNESCO của Liên hiệp quốc gắn gia đình trong mối quan hệ mật thiết với xã hội, khẳng định: Gia đình là yếu tố tự nhiên cơ bản, một đơn vị kinh tế xã hội. Gia đình được coi như một giá trị vô cùng quý báu của nhân loại, cần được giữ gìn và phát huy. Trên tinh thần đó UNESCO đã đưa ra định nghĩa như sau: Gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng, cùng sống chung và có ngân sách chung với các thành viên trong gia đình, gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi về mọi mặt được pháp luật thừa nhận. Tác giả Nguyễn quốc Tuấn dưới góc độ luật học xem xét gia đình là một tập hợp dựa trên các quan hệ về hôn nhân, về huyết thống và về nuôi dưỡng, đã gắn bó những con người có quan hệ với nhau bởi các quyền và nghĩa vụ về tài sản và về nhân thân, bởi sự cộng đồng về đạo đức và vật chất để tương trợ nhau, cùng làm kinh tế chung và nuôi dạy con cái[59].
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên bình diện tâm lý học, giáo sư Lê Thi- người đã dày công nghiên cứu về đề tài gia đình cho rằng: “Khái niệm gia đình được dùng để chỉ một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống, nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó và cùng chung sống (cha mẹ, con cái, ông bà, họ hàng nội ngoại). Đồng thời, gia đình cũng có thể bao gồm một số người được gia đình nuôi dưỡng, tuy không có quan hệ huyết thống. Các thành viên gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi (kinh tế, văn hóa, tình cảm), giữa họ có những điều ràng buộc có tính pháp lý, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ (được ghi rõ trong luật Hôn nhân và gia đình của nước ta). Đồng thời, trong gia đình có những quy định rõ ràng về quyền được phép và những cấm đoán trong quan hệ tình dục giữa các thành viên” [51,tr.42] Như vậy, có thể thống kê rất nhiều định nghĩa về gia đình, bởi mỗi tác giả đứng trên các bình diện nghiên cứu khác nhau.
Hơn nữa, trong văn bản của Liên hiệp quốc cũng đã lưu ý rằng: Gia đình là một thể chế có tính toàn cầu nhưng lại có những hình thức, vai trò khác nhau thay đổi từ nền văn minh này sang nền văn minh khác, dân tộc này so với dân tộc kia. Do đó, không thể đưa ra một định nghĩa chung có thể áp dụng cho toàn cầu [13,tr 5]. Tuy nhiên, từ những định nghĩa trên chúng ta có thể nhận thấy: có ba mối quan hệ thường được nhắc tới khi đề cập đến gia đình đó là: quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng giữa các thành viên. Quan hệ hôn nhân là sự liên kết giữa một nam và một nữ theo quy định của pháp luật nhằm chung sống với nhau và xây dựng gia đình hạnh phúc.
Đây là quan hệ cơ bản, đầu tiên cần phải có của mỗi gia đình, nó là tiền đề cho các mối quan hệ khác. Trong xã hội có giai cấp, quan hệ hôn nhân là một hiện tượng xã hội mang tính giai cấp. Mỗi hình thái kinh tế- xã hội có các kiểu hôn nhân đặc trưng và các giai cấp thống trị dùng luật để điều chỉnh các quan hệ hôn nhân cho phù hợp với ý chí và lợi của giai cấp mình. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan hệ huyết thống là quan hệ giữa những người cùng trực hệ dòng máu, là sự tiếp tục và là hệ quả tất yếu của quan hệ hôn nhân.
Nó chỉ phát triển tốt đẹp dựa trên quan hệ tình yêu và hôn nhân chính đáng, hợp pháp. Quan hệ nuôi dưỡng là quan hệ giữa chủ thể nuôi dưỡng và đối tượng được nuôi dưỡng, họ gắn bó với nhau không chỉ vì trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi được họ hàng ủng hộ và pháp luật thừa nhận, bảo vệ mà cao hơn là tình thương yêu, đùm bọc, sẻ chia những vui buồn trong cuộc sống. Có lẽ, nghiên cứu về gia đình nói chung, định nghĩa gia đình nói riêng còn nhiều vấn đề cần tìm hiểu thêm và còn là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học. Nhìn nhận gia đình từ phương diện chuyên ngành, tôi cho rằng: Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc thù, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu trên cơ sở các mối quan hệ cơ bản là hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng được xã hội thừa nhận.
Các thành viên của gia đình có những giá trị vật chất, tinh thần chung, gắn bó với nhau bởi trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ nhằm mục tiêu cao nhất là nuôi dưỡng các thành viên, xây dựng gia đình hạnh phúc, phát triển kinh tế gia đình. *) Chức năng giáo dục của gia đình Gia đình có các chức năng cơ bản như: Chức năng tái sản xuất ra con người, chức năng kinh tế, chức năng tiêu dùng, chức năng giáo dục, chức năng thỏa mãn các nhu cầu tâm sinh lý tình cảm giữa các thành viên trong gia đình. Trong đó, chức năng giáo dục có một vai trò đặc biệt quan trọng, liên quan mật thiết tới sự phát triển bền vững của mọi quốc gia nói chung và sự phát triển toàn diện con người nói riêng.Ăngghen, con người là một thực thể xã hội mang bản chất xã hội, đồng thời là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh học. Mặt tự nhiên và mặt xã hội trong con người không tách rời, đối lập nhau, mà thống nhất biện chứng và tác động qua lại lẫn nhau.
Thực tế nghiên cứu về “người sói” cũng đã chứng minh: Con người muốn trở thành con người cần phải có giáo dục. Từ nhỏ, con người không được giáo dục, lớn lên không khác gì cây hoang, cỏ dại ở ngoài đồng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và nếu không được sống trong môi trường gia đình và xã hội thì cũng không khác mấy các loài động vật, không thể trở thành con người theo đúng nghĩa. Và từ kinh nghiệm thực tế cuộc sống, ông cha ta đã đúc kết rằng: “Con nhà tông, không giống lông cũng giống cánh” và phải “Uốn cây từ thủa còn non, dạy con từ thủa con còn trẻ thơ”. Do đó mà từ khi sinh ra cho đến khi trưởng thành, mỗi thành viên nhỏ tuổi trong gia đình thường được ông bà, cha mẹ và người thân nuôi dưỡng, truyền thụ những kinh nghiệm sống, những phẩm chất đạo đức để trở thành công dân có ích của xã hội và là người con, người cháu hiếu thảo của gia đình.
Giáo dục gia đình không những có tác dụng mạnh mẽ, có ý nghĩa sâu sắc đối với tuổi thơ mà còn có ảnh hưởng đối với cả cuộc đời của con người lúc trưởng thành cho đến lúc tuổi già. Những phẩm chất đạo đức, tính cách cũng như những năng lực chuyên biệt của bố mẹ thường ảnh hưởng rất lớn đối với con cái trong gia đình, nhất là khi trẻ còn nhỏ. Điều này đã được nhà giáo dục học nổi tiếng A.Ma-ca-ren-cô khẳng định: Những gì mà cha mẹ đã làm cho con trước 5 tuổi, đó là 90% kết quả của quá trình giáo dục. Nội dung của giáo dục gia đình tương đối toàn diện, cả giáo dục tri thức và kinh nghiệm, giáo dục đạo đức và lối sống, giáo dục nhân cách, thẩm mỹ, ý thức cộng đồng.
Phương pháp giáo dục của gia đình cũng rất đa dạng, song chủ yếu là phương pháp nêu gương, thuyết phục và chịu ảnh hưởng không ít của tư tưởng, lối sống, tâm lý, gia phong của truyền thống gia đình. Giáo dục gia đình được thực hiện ở mọi chu trình sống của con người: Lúc còn ẵm ngửa, giai đoạn tuổi thơ, khi trưởng thành, lúc già cả. Ở từng chu trình ấy có những nội dung và hình thức giáo dục cụ thể như: lời ru của mẹ, tấm gương sống và làm việc của người thân, những nhắn nhủ của cha mẹ, giảng giải của ông bà,. Do đó, dù giáo dục xã hội đóng vai trò ngày càng quan trọng, có ý nghĩa quyết định, nhưng có những nội dung và phương pháp lại được giáo dục gia đình mang lại hiệu quả lớn không thể thay thế.
Giáo dục gia đình còn bao hàm cả tự giáo dục. Vì vậy, chủ thể giáo dục gia đình chủ yếu vẫn là thế hệ cha mẹ, ông bà đối với con cháu. Giáo dục gia đình là một bộ phận và có quan hệ hỗ trợ, bổ sung hoàn thiện thêm cho 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục nhà trường và xã hội. Cho nên, dù giáo dục nhà trường và xã hội có phát triển lên trình độ nào, giáo dục gia đình vẫn được coi là một thành tố của nền giáo dục nói chung, phục vụ các lợi ích cơ bản của giai cấp thống trị trong bất cứ thời đại nào khi xã hội còn giai cấp và phân chia giai cấp.
Trong điều kiện hiện nay, chất lượng giáo dục con người không ngừng được nâng cao. Môi trường tạo ra chất lượng đó là gia đình, nhà trường và xã hội, nhưng chủ yếu vẫn là gia đình- cái nôi nuôi dưỡng, phát triển nhân cách đạo đức, tình cảm thẩm mĩ.