Phần Mở đầu - Chƣơng I: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động chuyển giao công nghệ vào các làng nghề - Chƣơng II: Nhận diện và đánh giá các rào cản trong chuyển giao công nghệ vào các doanh nghiệp trong làng nghề - Chƣơng III: Nghiên cứu trƣờng hợp - Chuyển giao công nghệ vào các doanh nghiệp làng nghề gốm sứ. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chƣơng IV: Đề xuất giải pháp và khuyến nghị - Phần Kết luận - Tài liệu tham khảo - Một số hình ảnh về làng gốm sứ Bát Tràng - Phụ lục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ VÀO CÁC DOANH NGHIỆP LÀNG NGHỀ I. Một số vấn đề lý luận về công nghệ và chuyển giao công nghệ: 1. Khái niệm về công nghệ: Thuật ngữ “công nghệ” đƣợc xuất hiện lần đầu trong tiếng Hy Lạp, đƣợc ghép bởi hai thuật ngữ: “techne” và “logos” – “Technology” có thể hiểu là kiến thức về cái gì đó đƣợc làm nhƣ thế nào.
Từ sự khởi đầu của thuật ngữ này, cho đến nay đã có rất nhiều các khái niệm về công nghệ: Công nghệ đƣợc hiểu là “Hệ thống các kiến thức về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phƣơng pháp sử dụng trong sản xuất, chế biến, dịch vụ, quản lý và thông tin” (Định nghĩa của Tổ chức Uỷ ban Kinh tế và Xã hội Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP)). Khái niệm này không chỉ đề cập đến lĩnh vực sản xuất mà còn đề cập đến công nghệ trong cả lĩnh vực dịch vụ, quản lý và thông tin. Khái niện có tính bao quát các khía cạnh liên quan đến công nghệ. Công nghệ là hệ thống kiến thức, nhấn mạnh bản chất cốt lõi của công nghệ là kiến thức, khẳng định vai trò dẫn đƣờng của khoa học đối với công nghệ, và không phải các quốc gia có công nghệ giống nhau sẽ đạt đƣợc kết quả nhƣ nhau.
Công nghệ có khả năng chế biến các nguồn lực thành hàng hoá và dịch vụ, do đó phải đáp ứng đƣợc mục tiêu sử dụng và các yêu cầu về kinh tế để đƣợc áp dụng trong thực tế. Công nghệ là công cụ, phƣơng tiện, nhấn mạnh đó là sản phẩm của con ngƣời và con ngƣời có thể làm chủ đƣợc nó. Công nhệ hàm chứa trong các dạng hiện thân của nó nhƣ kiến thức, kỹ năng, thiết bị, các hệ thống. do đó công nghệ có thể mua bán đƣợc.
Khái niệm công nghệ đƣợc mở rộng cả trong sản xuất vất chất và các dịch vụ xã hội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo định nghĩa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO): “Công nghệ là việc áp dụng khoa học và công nghiệp, bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phƣơng pháp”. Khái niệm này đề cập đến mối tƣơng quan giữa khoa học và công nghệ. Theo Sharif và Ramanathan thì công nghệ hàm chứa 4 yếu tố T-H-I-O và có tác động qua lại lẫn nhau, gồm: + Công nghệ trong vật thể (Technoware-T): bao gồm tất cả các phƣơng tiện kỹ thuật, cơ sở vật chất cần thiết cho các hoạt động chuyển hoá nhƣ công cụ, thiết bị, máy móc, vật liệu, phƣơng tiện vận chuyển, nhà xƣởng.
+ Công nghệ trong con ngƣời (Humanware-H) bao gồm tất cả năng lực của con ngƣời cần thiết cho quá trình chuyển hoá nhƣ: kỹ năng, kinh nghiệm, kiến thức, tính sáng tạo, tính chuyên cần, khả năng lãnh đạo, đạo đức nghề nghiệp,. + Công nghệ trong thông tin (Inforware-I) bao gồm tất cả các dữ liệu, các khái niệm, các phƣơng pháp, công thức, con số, bí quyết. + Công nghệ trong tổ chức (Orgaware-O) bao gồm các khuôn khổ thể chế, cơ chế tổ chức, sự liên kết, sự quản lý tạo nên khung tổ chức của công nghệ. Luật Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã định nghĩa: “Công nghệ là tập hợp các phƣơng pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phƣơng tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” (Quốc hội, 2000).
Nhƣ vậy, công nghệ là hệ thống kiến thức đƣợc áp dụng trong một công đoạn nào đó của quá trình sản xuất, tiêu thụ, lƣu thông, bảo quản hàng hoá. nhằm đem lại những hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Ta có thể hiểu công nghệ gồm 2 phần: “phần cứng” và “phần mềm”. Phần mềm của công nghệ: bao gồm các phƣơng pháp, quy trình, kinh nghiệm, bí quyết, thông tin, tài liệu hƣớng dẫn, bản vẽ, công thức,.
tức là phần công nghệ có liên quan đến việc sử dụng, khai thác có hiệu quả phần cứng của công nghệ. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phần cứng của công nghệ bao gồm: công cụ, phƣơng tiện (máy móc, thiết bị, dụng cụ), cơ sở hạ tầng (nhà xƣởng, đƣờng xá, điện nƣớc .), đƣợc sử dụng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Tức là phần công nghệ có liên quan đến cơ sở hạ tầng và các phƣơng tiện kỹ thuật cần thiết và có vai trò cầu nối trong quá trình thực hiện các quy trình công nghệ. Trong thực tế, việc hiểu và vận dụng thuật ngữ “công nghệ” trong hoạt động quản lý có thể khác nhau, tuỳ thuộc vào mục đích, chiến lƣợc phát triển và năng lực công nghệ của từng doanh nghiệp.
Khái niệm về chuyển giao công nghệ: 2. Khái niệm: Theo Luật Chuyển giao công nghệ (2006): “Chuyển giao công nghệ là chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên có quyền chuyển giao công nghệ sang bên nhận công nghệ”. Chuyển giao công nghệ là một hoạt động nhằm đƣa ra những công nghệ từ nơi có nhu cầu chuyển giao đến nơi có nhu cầu nhận công nghệ, từ nơi có trình độ công nghệ cao hơn đến nơi có trình độ công nghệ thấp hơn một cách có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của các bên đối tác. Trƣớc đây, chúng ta coi quá trình chuyển giao công nghệ chỉ là việc áp dụng một cách máy móc những công nghệ đã có sẵn, mà không cần có kiến thức và năng lực, coi nhẹ về sở hữu trí tuệ, quyền phát minh sáng chế.
Hoạt động chuyển giao công nghệ chính là sự dịch chuyển công nghệ từ thực thể sở hữu (bên giao – bên cung) tới bên khác, và việc chuyển giao này chỉ thành công khi thực thể nhận công nghệ (bên nhận – bên cầu) hiểu đúng cách và sử dụng có hiệu quả công nghệ. Nếu bên nhận công nghệ không thể hiểu và sử dụng công nghệ một cách có hiệu quả, việc chuyển giao công nghệ coi là chƣa hoàn thành. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyển giao công nghệ là giai đoạn sau của quá trình nghiên cứu khoa học và quá trình phát triển công nghệ. Hay nói cách khác chuyển giao công nghệ là một nội dung của dịch vụ khoa học và công nghệ.
Một số nội dung về chuyển giao công nghệ: * Các hình thức chuyển giao: - Chuyển giao chọn gói (chìa khoá trao tay): Đây là loại hình gắn với quá trình đầu tƣ trực tiếp. Tức là bên chuyển giao có lắp đặt, đào tạo kiến thức và phổ biến bí quyết, vận hành thử toàn bộ quy trình công nghệ cho bên nhận. - Chuyển giao từng phần, nhƣ: Mua bán quyền sở hữu công nghệ; Mua bán li- xăng: mua bán giấy phép sử dụng công nghệ; Mua bán trang thiết bị kỹ thuật; Mua bán các bí quyết công nghệ (KNOW-HOW); Thuê chuyên gia, trao đổi thông tin và huấn luyện đào tạo cán bộ. - Liên kết nghiên cứu và triển khai công nghệ: Đây là hình thức có sự hợp tác giữa bên chuyển giao và bên đƣợc chuyển giao, sự hợp tác giữa các Viện nghiên cứu , trƣờng đại học với các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh.
* Các phương thức chuyển giao: Phƣơng thức chuyển giao công nghệ là tập hợp các phƣơng pháp, cách làm, cách thức triển khai, thực hiện việc chuyển giao công nghệ vào sản xuất của các chủ thể khác nhau, bằng sự huy động các nguồn nhân lực, tài chính, vật tƣ khác nhau. Có thể phân ra làm các phƣơng thức chuyển giao sau: (1) Chuyển giao phần cứng sản xuất bao gồm: các vật liệu, thiết bị máy móc; (2) Chuyển giao phần cứng tổ chức bao gồm: các thiết bị, phƣơng tiện vận chuyển phục vụ gián tiếp hoạt động sản xuất; (3) Chuyển giao tài liệu sản xuất bao gồm: các bí quyết công nghệ, patent; sơ đồ và hƣớng dẫn vận hành, các tiêu chuẩn sản xuất; (4) Chuyển giao tài liệu tổ chức bao gồm: các tài liệu sử dụng cho hoạt động quản lý nhƣ quản lý nhân sự, quản lý chất lƣợng, điều hành cơ sở sản xuất, kiểm soát tài chính; (5) Chuyển giao các kỹ năng sản xuất bao gồm: các kỹ năng và kinh nghiệm vận hành sản xuất. * Các loại chuyển giao công nghệ: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chuyển giao công nghệ dọc: thƣờng do các cơ quan nghiên cứu tạo ra công nghệ ở trong hoặc ngoài nƣớc thực hiện, hay từ kết quả nghiên cứu, qua quá trình triển khai công nghệ và đƣợc thƣơng mại hoá. Đây là hình thức chuyển giao dọc hay còn gọi là chuyển giao công nghệ nội bộ.
- Chuyển giao công nghệ ngang: là việc chuyển giao công nghệ đã hoàn chỉnh từ bên chuyển giao sang bên nhận chuyển giao hay là sự chuyển giao từ cơ sở đã áp dụng công nghệ này sang cơ sở khác nhằm mục đích mở rộng ứng dụng và sở hữu công nghiệp trong sản xuất. Chuyển giao công nghệ này còn đƣợc gọi là chuyển giao công nghệ ra bên ngoài. Loại công nghệ đƣợc chuyển giao có thể là công nghệ nội sinh (trong nƣớc) và công nghệ ngoại nhập. Chuyển giao công nghệ vào các doanh nghiệp làng nghề: 3.
Các hình thức chuyển giao công nghệ vào doanh nghiệp làng nghề: * Hình thức chuyển giao công nghệ trọn gói (chìa khoá trao tay): Đây là hình thức chuyển giao công nghệ thƣờng gặp trong hoạt động chuyển giao công nghệ. Các công nghệ ở đây thƣờng mang tính hệ thống thiết bị đồng bộ, quy trình sản xuất mang tính công nghệ, sản phẩm tạo ra là sản phẩm hàng hoá. Ví dụ: lò đốt gas, dây truyền chọn lựa nguyên liệu,. Ở hình thức này bên chuyển giao chịu trách nhiệm toàn bộ từ thiết kế mặt bằng, thiết kế chế tạo thiết bị, lắp đặt, chạy thử, điều hành thiết bị công nghệ,.
để ra sản phẩm cuối cùng theo đúng chỉ tiêu, chất lƣợng đề ra.