Đại suy thoái 1929-1933 và những tác động của nó đối với kinh tế thế giới

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh đại suy thoái 1929 1933 và những tác động của nó đối với thế giới, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Đặng Hƣơng Giang
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Thành Nam
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Đại Suy Thoái 1929 – 1933 Và Những Tác Động Của Nó Đối Với Thế Giới
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: DIỄN BIẾN VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA ĐẠI SUY THOÁI KINH TẾ 1929 – 1933
• 1.1. Diễn biến của cuộc Đại suy thoái
• 1.1.1. Đại suy thoái bắt đầu ở Mỹ
• 1.1.2. Đại suy thoái lan sang châu Âu 1929 – 1939
• 1.2. Nguyên nhân của cuộc Đại suy thoái
• 1.2.1. Chiến tranh thế giới thứ nhất và nguồn gốc của Đại suy thoái
• 1.2.2. Thị trường chứng khoán
• 1.2.3. Chính sách tiền tệ và chế độ bản vị vàng
• 1.2.4. Các quốc gia đối phó với Đại suy thoái
• 1.2.4.1. Nước Mỹ với chính sách kinh tế xã hội mới New Deal
• 1.2.4.2. Chính sách của các quốc gia Châu Âu
• 1.2.4.3. Sự đối phó với khủng hoảng tại Châu Á
• 2. CHƯƠNG II: TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC ĐẠI SUY THOÁI 1929 – 1933
• 2.1. Tác động của Đại suy thoái đối với kinh tế thế giới
• 2.1.1. Suy thoái kinh tế thế giới
• 2.1.2. Thương mại quốc tế suy giảm
• 2.2. Tác động của Đại suy thoái trong chính trị quốc tế
• 2.2.1. Sự thay đổi trong nền chính trị quốc tế
• 2.2.2. Từ Đại suy thoái tới chiến tranh thế giới thứ hai
• 3. CHƯƠNG III: SO SÁNH ĐẠI SUY THOÁI 1929 – 1933 VÀ CUỘC KHỦNG HOẢNG KINH TẾ TOÀN CẦU 2008
• 3.1. Những bài học rút ra từ Đại suy thoái 1929 – 1933
• 3.2. Sơ lược về cuộc khủng hoảng kinh tế 2008
• 3.2.1. Những điểm chính trong cuộc khủng hoảng kinh tế 2008
• 3.2.2. Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng
• 3.2.3. Hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế 2008
• 3.3. So sánh Đại suy thoái 1929 và Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008
• 3.3.1. So sánh về tác động kinh tế, chính trị, và quan hệ quốc tế
• 3.4. Một số dự báo về tình hình chính trị và kinh tế thế giới dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đại suy thoái 1929 1933 và tác động của nó

Đại suy thoái 1929 – 1933 là một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử. Cuộc khủng hoảng này bắt đầu từ Mỹ và nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, gây ra những tác động sâu sắc đến nền kinh tế và xã hội. Sự kiện này không chỉ là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử kinh tế thế giới mà còn là bài học quý giá cho các quốc gia trong việc quản lý nền kinh tế.

1.1. Nguyên nhân dẫn đến Đại suy thoái 1929

Đại suy thoái bắt đầu từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự sụp đổ của thị trường chứng khoán Mỹ vào tháng 10 năm 1929. Sự lạm phát, chính sách tiền tệ không hợp lý và sự phụ thuộc vào tín dụng cũng là những yếu tố quan trọng. Theo nghiên cứu, sự kết hợp của các yếu tố này đã tạo ra một môi trường kinh tế không ổn định.

1.2. Diễn biến chính của Đại suy thoái

Cuộc khủng hoảng bắt đầu với sự sụp đổ của thị trường chứng khoán, dẫn đến hàng triệu người mất việc làm và hàng ngàn doanh nghiệp phá sản. Tình trạng này kéo dài trong suốt những năm 1930, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực của nền kinh tế toàn cầu.

II. Tác động của Đại suy thoái 1929 đến kinh tế thế giới

Đại suy thoái 1929 đã gây ra những tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu. Nhiều quốc gia đã phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp cao, sản xuất công nghiệp giảm sút và thương mại quốc tế suy giảm. Những tác động này không chỉ giới hạn ở Mỹ mà còn lan rộng ra châu Âu và các khu vực khác.

2.1. Tác động kinh tế tại Mỹ

Tại Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp đạt đỉnh điểm 25% vào năm 1933. Nhiều ngân hàng phá sản, dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng trong nguồn cung tiền. Sản xuất công nghiệp giảm mạnh, ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người dân.

2.2. Tác động đến châu Âu và các khu vực khác

Châu Âu cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ Đại suy thoái. Nhiều quốc gia như Đức, Anh và Pháp phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế, dẫn đến sự gia tăng của các phong trào chính trị cực đoan. Tình hình này đã tạo ra những biến động lớn trong quan hệ quốc tế.

III. Phương pháp ứng phó với Đại suy thoái 1929

Các quốc gia đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để đối phó với Đại suy thoái. Chính sách New Deal của Mỹ là một trong những biện pháp nổi bật nhất, nhằm phục hồi nền kinh tế và tạo việc làm cho người dân. Các quốc gia châu Âu cũng đã thực hiện nhiều chính sách tương tự để khôi phục kinh tế.

3.1. Chính sách New Deal tại Mỹ

Chính sách New Deal được Tổng thống Franklin D. Roosevelt triển khai nhằm phục hồi nền kinh tế Mỹ. Các chương trình như tạo việc làm, hỗ trợ nông dân và cải cách tài chính đã giúp giảm bớt tác động của khủng hoảng.

3.2. Các biện pháp tại châu Âu

Nhiều quốc gia châu Âu đã áp dụng các biện pháp tương tự như tăng cường đầu tư công và hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách tiếp cận đã dẫn đến những kết quả khác nhau giữa các quốc gia.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của Đại suy thoái

Nghiên cứu về Đại suy thoái 1929 cho thấy những tác động sâu rộng đến nền kinh tế và xã hội. Các bài học từ cuộc khủng hoảng này vẫn còn giá trị cho đến ngày nay, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng kinh tế hiện đại.

4.1. Bài học từ Đại suy thoái

Đại suy thoái đã chỉ ra rằng sự ổn định kinh tế cần phải được duy trì thông qua các chính sách hợp lý và sự can thiệp kịp thời của chính phủ. Các quốc gia cần học hỏi từ những sai lầm trong quá khứ để tránh lặp lại.

4.2. Tác động đến chính sách kinh tế hiện đại

Các chính phủ hiện nay vẫn tham khảo các bài học từ Đại suy thoái để xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả. Sự can thiệp kịp thời và chính sách tài chính linh hoạt là cần thiết để đối phó với các khủng hoảng kinh tế trong tương lai.

V. Kết luận về tương lai của nền kinh tế thế giới

Tương lai của nền kinh tế thế giới phụ thuộc vào khả năng học hỏi từ các cuộc khủng hoảng trong quá khứ. Đại suy thoái 1929 đã để lại những bài học quý giá cho các quốc gia trong việc quản lý nền kinh tế và duy trì sự ổn định.

5.1. Dự báo về khủng hoảng kinh tế trong tương lai

Các chuyên gia dự báo rằng nền kinh tế toàn cầu có thể sẽ tiếp tục đối mặt với những thách thức trong tương lai. Việc chuẩn bị và ứng phó kịp thời sẽ là yếu tố quyết định cho sự ổn định kinh tế.

5.2. Vai trò của hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế toàn cầu. Các quốc gia cần làm việc cùng nhau để xây dựng một nền kinh tế bền vững và ổn định hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 là cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử nhân loại, khởi nguồn từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán phố Wall khi chỉ số Dow Jones mất đến 90% giá trị vào năm 1932 và kéo theo sự sụt giảm 46,2% sản lượng công nghiệp của nước Mỹ. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn tập trung làm sáng tỏ bản chất đa chiều của cuộc khủng hoảng không chỉ dưới giác độ kinh tế thuần túy mà còn là một bước ngoặt địa chính trị sâu sắc, đóng vai trò gạch nối lịch sử trực tiếp giữa hai cuộc Chiến tranh thế giới.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm việc phân tích toàn diện các nguồn gốc kinh tế, tài chính và tiền tệ dẫn tới khủng hoảng; đánh giá các kênh truyền dẫn tác động tiêu cực đến châu Âu, châu Á và các khu vực thuộc địa; đồng thời tiến hành so sánh đối chiếu với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 nhằm rút ra các bài học mang tính quy luật. Phạm vi thời gian nghiên cứu trọng tâm diễn ra trong 4 năm suy thoái khốc liệt 1929 – 1933, mở rộng không gian đánh giá từ năm 1918 đến năm 1939 và liên hệ giai đoạn 2008 – 2012. Phạm vi không gian bao trùm các nền kinh tế chủ chốt tại Bắc Mỹ, Tây Âu, Trung Âu và khu vực Đông Á.

Ý nghĩa của nghiên cứu được đo lường qua hệ thống số liệu định lượng chuẩn xác, chứng minh rằng sự co hẹp 33% nguồn cung tiền tệ kết hợp với việc gia tăng thuế quan lên mức 47% đã phá hủy hệ thống thương mại tự do quốc tế. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng giá trị, giúp các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế và kinh tế vĩ mô nhận diện sớm các nguy cơ đổ vỡ dây chuyền trong hệ thống tài chính toàn cầu hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp liên ngành giữa lý thuyết kinh tế học vĩ mô và lý thuyết quan hệ quốc tế. Khung lý thuyết chủ đạo bao gồm:

• Lý thuyết kinh tế học vĩ mô can thiệp của John Maynard Keynes kết hợp với lý thuyết chu kỳ kinh tế, giải thích cơ chế suy thoái phát sinh từ sự sụt giảm tổng cầu, đầu cơ tài chính quá mức và vai trò thiết yếu của việc mở rộng chi tiêu công.
• Lý thuyết chủ nghĩa dân tộc kinh tế và thuyết ổn định bá quyền trong quan hệ quốc tế, luận giải nguyên nhân sự tan rã của trật tự thương mại tự do khi thiếu vắng một quốc gia dẫn dắt tài chính toàn cầu đủ năng lực duy trì thanh khoản.
• Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích các biến động kinh tế như là cơ sở hạ tầng quyết định sự chuyển dịch của kiến trúc thượng tầng chính trị và xung đột quyền lực giữa các quốc gia.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Chế độ bản vị vàng (Gold Standard) với 45 quốc gia áp dụng vào năm 1929, Chính sách New Deal (Chính sách kinh tế xã hội mới), Vòng xoáy giảm phát (Deflationary Spiral), Chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch (Trade Protectionism), và Đòn bẩy ký quỹ chứng khoán (Margin Speculation).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (FED), báo cáo của các tổ chức tài chính quốc tế và các công trình thống kê lịch sử kinh tế tiêu biểu. Khung dữ liệu định lượng bao quát chuỗi thời gian liên tục từ năm 1925 đến năm 1940 và dữ liệu so sánh giai đoạn 2000 – 2010.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 18 quốc gia và vùng lãnh thổ đại diện cho các nhóm cấu trúc kinh tế khác nhau: nhóm các cường quốc công nghiệp phát triển (Mỹ, Anh, Đức, Pháp), nhóm các nền kinh tế công nghiệp phụ thuộc (Áo, Bỉ, Hà Lan, Ba Lan), và nhóm các nền kinh tế châu Á cùng khu vực thuộc địa (Nhật Bản, Trung Quốc, Philippines, Việt Nam). Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất cho các mắt xích chịu tác động trong mạng lưới kinh tế toàn cầu thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp giữa phương pháp lịch sử - logic và phương pháp phân tích thống kê đối chiếu liên thời gian. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải bóc tách chính xác các mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa các cú sốc tài chính ban đầu với những phản ứng chính sách dây chuyền và biến động cấu trúc địa chính trị thế giới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ ba phát hiện cốt lõi mang tính hệ thống về cuộc Đại suy thoái 1929 – 1933:

Thứ nhất, sự sụp đổ thị trường chứng khoán phố Wall vào ngày 24 tháng 10 năm 1929 (ngày thứ Năm đen tối) khi chỉ số Dow Jones sụt giảm 9% trong một phiên đã kích hoạt cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc. Đến năm 1932, chỉ số này mất tới 90% giá trị, kéo theo sự sụp đổ của khoảng 100.000 tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng (tương đương 40% tổng số ngân hàng của Mỹ), làm bốc hơi 2,5 tỷ USD tiền gửi của người dân và khiến tổng nguồn cung tiền của Mỹ sụt giảm 33% trong giai đoạn 1930 – 1933.

Thứ hai, tác động tàn phá trên quy mô sản xuất thực tế và thị trường lao động diễn ra chưa từng có. Tổng sản lượng công nghiệp của Mỹ năm 1932 chỉ đạt 53,8% so với mức của năm 1929, ngành công nghiệp đúc thép chỉ hoạt động ở mức 16% công suất, và hơn 115.000 xí nghiệp thương mại bị phá sản. Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ chạm đỉnh 25% với khoảng 13 triệu người mất việc làm vào năm 1932. Tại châu Âu, sản lượng công nghiệp của Đức giảm 40% và tỷ lệ thất nghiệp vượt quá 20% với hơn 6 triệu lao động mất việc, trong khi Áo và Ba Lan cũng ghi nhận 1/5 dân số rơi vào cảnh thất nghiệp.

Thứ ba, sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thống thương mại đa phương và chế độ bản vị vàng quốc tế. Đạo luật thuế quan Smoot-Hawley ban hành tháng 6 năm 1930 đã nâng mức thuế nhập khẩu của Mỹ từ 40% lên 47%, khơi mào làn sóng trả đũa thuế quan trên toàn thế giới. Điển hình là Pháp áp đặt hạn ngạch nghiêm ngặt đối với hơn 3.000 mặt hàng nhập khẩu và Đức nâng biểu thuế nhập khẩu lên trên 50%. Hệ quả là đến năm 1932, tổng giá trị thương mại toàn châu Âu sụt giảm chỉ còn 1/3 so với quy mô năm 1929. Sự sụp đổ của ngân hàng Creditanstalt tại Áo vào tháng 5 năm 1931 với khoản lỗ 140 triệu schilling đã dẫn tới việc Anh chính thức từ bỏ chế độ bản vị vàng vào ngày 20 tháng 9 năm 1931, kéo theo sự tan rã của trật tự tiền tệ cố định toàn cầu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy nguồn gốc của Đại suy thoái không đơn thuần bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng chu kỳ thông thường mà là hệ quả cộng hưởng từ các mất cân đối cấu trúc sau Thế chiến thứ nhất, sự đầu cơ bất động sản và chứng khoán bằng đòn bẩy ký quỹ quá mức, cùng các sai lầm nghiêm trọng trong điều hành chính sách tiền tệ. Thay vì đóng vai trò là bên cho vay cứu cánh cuối cùng, FED đã tăng lãi suất vào các năm 1929 và 1931 nhằm bảo vệ lượng vàng dự trữ, trực tiếp đẩy nền kinh tế vào vòng xoáy giảm phát tàn khốc khi chỉ số giá tiêu dùng giảm 25% và thu nhập nông nghiệp giảm từ 12 tỷ USD xuống còn 5 tỷ USD.

Dữ liệu nghiên cứu được trình bày mạch lạc thông qua hệ thống biểu đồ diễn biến chỉ số Dow Jones giai đoạn 1928 – 1934, biểu đồ tỷ lệ đóng cửa của hệ thống ngân hàng Mỹ (1929 – 1933), và bảng tổng hợp so sánh mức độ suy giảm sản lượng công nghiệp cùng tỷ lệ thất nghiệp giữa 6 nền kinh tế Tây Âu (Đức, Anh, Pháp, Áo, Bỉ, Hà Lan). Việc trực quan hóa dữ liệu qua các bảng chỉ số GNP và xuất nhập khẩu làm nổi bật sự phân hóa rõ nét: các quốc gia sớm từ bỏ bản vị vàng như Anh (1931) hay Nhật Bản (cuối năm 1931) đã phục hồi sản xuất nhanh hơn đáng kể so với các nước kiên trì giữ tỷ giá cố định như Pháp hay Hà Lan đến giữa thập niên 1930.

Về mặt chính trị quốc tế, sự kiệt quệ kinh tế đã làm xói mòn uy tín của các thể chế dân chủ truyền thống tại Trung và Đông Âu. Tình trạng bần cùng hóa giai cấp công nhân và nông dân đã tạo mảnh đất màu mỡ cho sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít tại Đức và chủ nghĩa quân phiệt tại Nhật Bản (nơi ngân sách quân sự chiếm tới 50% tổng ngân sách quốc gia vào năm 1936), trực tiếp phá vỡ hệ thống trật tự Versailles-Washington và đẩy nhân loại vào Thế chiến thứ hai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng từ cuộc Đại suy thoái 1929 – 1933 và bài học đối chiếu với các cuộc khủng hoảng tài chính hiện đại, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp và khuyến nghị chính sách:

• Tái thiết lập cơ chế giám sát an toàn tài chính vĩ mô và kiểm soát đầu cơ: Các Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán cần thiết lập trần tỷ lệ giao dịch ký quỹ tối đa ở mức 50% giá trị danh mục, đồng thời thực hiện kiểm tra sức chịu tải (stress test) định kỳ hằng quý đối với toàn bộ các ngân hàng thương mại có quy mô tài sản lớn trong giai đoạn 2026 – 2028 nhằm ngăn chặn nguy cơ vỡ nợ dây chuyền.
• Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt và cung ứng thanh khoản khẩn cấp: Cơ quan quản lý tiền tệ quốc gia cần duy trì mục tiêu tăng trưởng cung tiền M2 ổn định từ 8% đến 12%/năm, tuyệt đối tránh thắt chặt tín dụng đột ngột khi thị trường bắt đầu có dấu hiệu suy thoái; sẵn sàng kích hoạt các gói nới lỏng định lượng nhằm chặn đứng nguy cơ giảm phát và đóng băng thanh khoản hệ thống.
• Kiên quyết bài trừ chủ nghĩa bảo hộ và thúc đẩy tự do hóa thương mại đa phương: Bộ Công Thương và các cơ quan ngoại giao kinh tế cần đẩy mạnh đàm phán cắt giảm thuế quan thực tế xuống dưới 5% trong khuôn khổ các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương giai đoạn 2026 – 2030, nghiêm cấm việc áp đặt hạn ngạch nhập khẩu đơn phương nhằm duy trì mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu ổn định trên 7%/năm.
• Mở rộng chính sách tài khóa nghịch chu kỳ và bảo đảm an sinh xã hội: Chính phủ cần chủ động phân bổ từ 3% đến 5% GDP cho các chương trình đầu tư công cơ sở hạ tầng và quỹ bảo trợ việc làm ngay khi xuất hiện dấu hiệu suy giảm tăng trưởng kinh tế, bảo đảm kiểm soát tỷ lệ thất nghiệp xã hội dưới ngưỡng 4% trong vòng 24 tháng kể từ khi có biến động thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô và tài chính: Giúp các chuyên gia tại các cơ quan quản lý nhà nước hiểu rõ cơ chế truyền dẫn của các cú sốc tài chính sang kinh tế thực tế, từ đó áp dụng các công cụ điều tiết lãi suất và dự trữ bắt buộc để ngăn chặn tình trạng suy giảm 25% GDP như trong các cuộc khủng hoảng tiền tệ lịch sử.
• Nhà nghiên cứu và chuyên gia phân tích quan hệ quốc tế: Cung cấp khung lý thuyết vững chắc về mối quan hệ biện chứng giữa biến động kinh tế toàn cầu và sự chuyển dịch cấu trúc quyền lực địa chính trị, giúp giải mã các xung đột thương mại và sự hình thành các liên minh kinh tế khu vực mới.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Ngoại giao, Kinh tế quốc tế và Lịch sử: Luận văn là tài liệu tham khảo với hệ thống 15 bảng biểu và số liệu kinh tế định lượng chuẩn hóa của 18 quốc gia, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy và triển khai các đề tài nghiên cứu liên ngành.
• Lãnh đạo doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các quỹ đầu tư tài chính: Hỗ trợ các nhà quản trị nhận diện sớm các tín hiệu cảnh báo rủi ro vĩ mô, chủ động xây dựng chiến lược phòng vệ trước các kịch bản đứt gãy chuỗi cung ứng hoặc sụt giảm 30% doanh thu xuất khẩu do biến động bảo hộ thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi nào đã kích hoạt cuộc Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933?

Đại suy thoái bùng phát do sự cộng hưởng giữa bong bóng đầu cơ chứng khoán phố Wall dùng đòn bẩy quá mức, sự tích tụ mất cân đối cơ cấu kinh tế sau Thế chiến thứ nhất và sự xơ cứng của chế độ bản vị vàng. Khi chỉ số Dow Jones sụt giảm 9% trong ngày 24 tháng 10 năm 1929, hệ thống tài chính lập tức sụp đổ kéo theo hơn 40% ngân hàng Mỹ đóng cửa và gây ra khủng hoảng niềm tin trên toàn cầu.

Chế độ bản vị vàng đã tác động tiêu cực như thế nào đến nền kinh tế thế giới trong cuộc khủng hoảng?

Chế độ bản vị vàng buộc 45 quốc gia phải duy trì tỷ giá hối đoái cố định và thắt chặt tiền tệ để ngăn dòng chảy vàng dự trữ ra nước ngoài. Điều này khiến các ngân hàng trung ương không thể nới lỏng tín dụng cứu trợ nền kinh tế, trực tiếp làm nguồn cung tiền của Mỹ sụt giảm 33%, kéo dài vòng xoáy giảm phát cho tới khi các nước như Anh và Nhật Bản quyết định từ bỏ cơ chế này vào năm 1931.

Chính sách New Deal của Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể nào?

Chính sách New Deal triển khai từ năm 1933 tập trung vào ba mục tiêu: cứu trợ, khôi phục và cải tổ thể chế tài chính. Chính sách này đã vực dậy nền kinh tế Mỹ ngoạn mục, đưa tăng trưởng GDP từ mức -4% năm 1932 lên mức 17% năm 1934, đồng thời giúp tổng sản phẩm quốc dân (GNP) năm 1940 tăng trưởng tới 58% so với năm 1932.

Cuộc Đại suy thoái đã tác động ra sao đến cục diện chính trị thế giới dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai?

Khủng hoảng kinh tế đã đẩy tỷ lệ thất nghiệp tại Đức vượt ngưỡng 20% với hơn 6 triệu người mất việc, xóa bỏ nền tảng của nền dân chủ Weimar và tạo cơ hội cho Adolf Hitler lên nắm quyền đầu năm 1933. Đồng thời, sự co hẹp của thị trường xuất khẩu quốc tế đã thúc đẩy Nhật Bản đẩy mạnh chi tiêu quân sự lên mức 50% ngân sách và thực hiện các cuộc xâm lược bành trướng lãnh thổ tại châu Á.

Điểm khác biệt căn bản giữa Đại suy thoái 1929 và Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 là gì?

Khủng hoảng 1929 bắt nguồn từ sự sụp đổ của thị trường cổ phiếu và chuỗi ngân hàng truyền thống khiến GDP Mỹ giảm 25%, trong khi khủng hoảng 2008 bắt nguồn từ các công cụ phái sinh chứng khoán hóa nợ dưới chuẩn. Năm 2008, các ngân hàng trung ương đã rút ra bài học lịch sử, nhanh chóng hạ lãi suất về gần 0% và bơm thanh khoản khổng lồ, ngăn chặn được sự co hẹp 33% cung tiền như thời kỳ 1929.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ toàn diện nguồn gốc sâu xa của Đại suy thoái 1929 – 1933 từ những bất ổn kinh tế hậu Thế chiến thứ nhất và sự sụp đổ 90% giá trị thị trường chứng khoán phố Wall.
• Công trình phân tích chi tiết cơ chế truyền dẫn khủng hoảng đa chiều khiến 40% ngân hàng Mỹ phá sản, 13 triệu lao động mất việc và làm sụt giảm 1/3 giá trị thương mại toàn cầu.
• Nghiên cứu chứng minh tác động tiêu cực mang tính hệ thống của sự xơ cứng trong chế độ bản vị vàng và đạo luật bảo hộ thuế quan Smoot-Hawley với biểu thuế tăng lên 47%.
• Đề tài bóc tách thành công mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa sự kiệt quệ kinh tế xã hội với sự sụp đổ của trật tự an ninh thế giới và sự bùng nổ của Thế chiến thứ hai.
• Luận văn đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm sâu sắc về điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ nghịch chu kỳ, phục vụ đắc lực cho công tác phòng ngừa khủng hoảng tài chính vĩ mô hiện nay.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu định lượng và khung phân tích liên ngành giữa kinh tế học và quan hệ quốc tế. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung mở rộng mô hình hóa tác động của các rào cản phi thuế quan trong giai đoạn 2026 – 2030. Độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu thực chứng từ toàn văn luận văn này để nâng cao năng lực ứng phó và hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại vững chắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề so sánh Đại suy thoái 1929 và Khủng hoảng 2008 để tìm hiểu những điểm tương đồng và khác biệt trong bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến và tác động của hai cuộc khủng hoảng này. Đồng thời tác giả cũng đưa ra một số nhận định về quan hệ quốc tế trong thời gian tới dưới sự ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng 2008. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng I: Diễn biến và nguyên nhân của Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 Nền kinh tế thế giới cũng có chu kỳ nhất định, theo lý thuyết kinh học trước đây, nó thường được chia là bốn pha: suy thoái, khủng hoảng, phục hồi và hưng thịnh. Thế giới đã trải qua rất nhiều cuộc suy thoái kinh tế khác nhau kể từ khi xuất hiện thương mại quốc tế.

Khi mối quan hệ giữa các quốc gia càng gia tăng thì sự suy thoái kinh tế của một quốc gia hay một khu vực rất dễ dàng phát triển thành suy thoái kinh tế khu vực và rộng hơn thế giới. Theo một nghiên cứu, trong thời kỳ từ 1854 – 1945, thời kỳ phát triển trung bình kéo dài 29 tháng và thời kỳ suy thoái kéo dài 21 tháng. Tuy nhiên, kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2, thời kỳ phát triển đã kéo dài gấp đôi trước kia, lên mức trung bình 50 tháng, và thời kỳ suy thoái kéo dài giảm xuống chỉ còn 11 tháng. Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 diễn ra hơn 10 năm sau khi Chiến tranh thế giới kết thúc, khi nền kinh tế các quốc gia vừa trải qua một thời kỳ phục hồi sau chiến tranh và nước Mỹ đang đạt đến thời kỳ hưng thịnh nhất.

Đại suy thoái là một đòn mạnh vào nền kinh tế nước Mỹ nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung, làm biến đổi bộ mặt nền kinh tế nhiều nước cũng như mối quan hệ giữa các quốc gia và hệ thống thế giới.1 Diễn biến của cuộc Đại suy thoái 1.1 Đại suy thoái bắt đầu ở Mỹ Nền kinh tế thế giới dường như đã được hồi phục sau Chiến tranh thế giới thứ nhất. Các nước đã dần hồi phục lại nền kinh tế, tuy sự tăng trưởng ở các quốc gia là không đồng đều. Cả ngoại thương và sản xuất công nghiệp đều tăng 20% vào năm 1929 so với năm 1925 [3, tr 37]; ngay cả Liên Xô – nơi nền kinh tế bị gián đoạn liên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tục kể từ sau năm 1917, với những nổ lực của các nhà lãnh đạo, tình trạng nền kinh tế cũng được cải thiện nhiều đặc biệt được đánh dấu với ké hoạch 5 năm lần đầu tiên kể từ năm 1929. Sau chiến tranh, hầu hết các quốc gia – trừ Mỹ và Anh – đều phải trải qua nạn lạm phát.

Ở Đức diễn ra tình trạng “siêu lạm phát”, các nước như Pháp, Ý, những nước Trung và Đông Âu cũng bị ảnh hưởng ít nhiều, nhưng sau đó với sự hỗ trợ của các tổ chức kinh tế và những chính sách phát triển thích hợp, Pháp, Anh và đặc biệt là Đức đã lấy lại được sự tăng trưởng của mình và trở nên thịnh vượng. Một số nhà chính trị và thời điểm bấy giờ đã lên tiếng dự đoán và cảnh báo về sự sụp đổ sắp đến nhưng hầu hết đều bị bỏ qua. Và sự sụp đổ đã thật sự diễn ra, không lâu sau khi những suy đoán và cảnh báo đã được đưa ra và được cho là cuộc Đại suy thoái lớn nhất trong lịch sử. Thời điểm đã được lưu giữ trong lịch sử như là sự bắt đầu cho chuỗi những năm suy thoái đó chính là tại thị trường chứng khoán phố Wall, tháng 10 năm 1929 vào ngày “thứ năm đen tối” ngày 24 tháng 10 và “ngày thứ ba đen tối” ngày 29 tháng 10 năm 1929.

Mùng 3 tháng 9 năm 1929, chỉ số Dow Jones đạt đỉnh cao nhất 381,2. Vào cuối phiên thứ 5 ngày 24 tháng 10, thị trường giảm 21% so với mức cao nhất còn 299,5 điểm. Vào hôm đó, thị trường giảm 33 điểm – mức giảm 9%, tương đương lớn gấp 3 lần so với mức trung bình hàng ngày trong 9 tháng đầu năm. Trên thị trường đã diễn ra hiện tượng hoảng loạn bán cổ phiếu.

Vào ngày 13 tháng 11 năm 1929, thị trường giảm còn 199 điểm. Vào thời gian mà cuộc suy thoái đã chấm dứt vào năm 1932, theo một tính toán thì thị trường chứng khoán đã mất 90% giá trị của nó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Diễn biến chỉ số Dow Jones từ 1928 đến 1934 Nguồn: Bài học từ sự sụp đổ của phố Wall thời Đại suy thoái http://vnexpress.net/gl/kinh-doanh/quoc-te/2008/10/3ba075b5/ Sự của sụp đổ của thị trường chứng khoán và hậu quả của nó như là điểm bùng nổ đầu tiên đối với nền kinh tế Mỹ vốn đã không ổn định từ lâu. Nền kinh tế vào những năm 1920 phụ thuộc chủ yếu vào niềm tin, nhưng sự đổ vỡ của thị trường đã làm xói mòn niềm tin này.

Người giàu dừng việc tiêu dùng vào những đồ dùng xa xỉ, và đầu tư ít hơn, tầng lớp trung lưu và người nghèo cũng dừng việc mua hàng trả sau do sợ mất việc, và không có khả năng trả lãi. Và kết quả là sản xuất công nghiệp giảm 9% từ khi thị trường sụp đổ vào tháng 10 tới tháng 12 năm 1929; hàng nghìn người mất việc, nhiều người vỡ nợ; ô tô và radio mua trả sau bị gửi trả lại, kho hàng chất đống và nền kinh tế liên hệ mật thiết với sự thịnh vượng của hai ngành sản xuất vào thời điểm này dần tan vỡ. Không có ô tô, người Mỹ không dùng xăng và lốp, không có đài người Mỹ dùng ít điện hơn. Về mặt quốc tế, người giàu dừng việc cho nước ngoài vay tiền.

Với những khoản lợi lớn kiếm được từ thị trường chứng khoán trước đó, không ai muốn cho vay lãi suất thấp. Để bảo vệ kinh doanh của quốc gia, Mỹ ban hành hàng rào thuế cao hơn (Thuế quan Smooth - Hawley năm 1930); người nước ngoài dừng việc tiêu dùng hàng hóa Mỹ; lượng công việc lại giảm, nhiều cửa hàng phải đóng cửa, nhiều ngân hàng phá sản và nhiều nhà máy đóng cửa; người thất nghiệp tăng lên 5 triệu người năm 1930 và 13 triệu người năm 1932. Nước Mỹ rơi vào thời kỳ khủng hoảng trầm trọng. Sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1929 không hoàn toàn gây ra cuộc Đại suy thoái, nhưng nó cũng bắt đầu một chuỗi các sự kiện và bộc lộ sự yếu kém tồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại từ lâu trong nền kinh tế Mỹ.

Trong vòng 3 năm tiếp theo, cuộc suy thoái ngày càng trở nên trầm trọng. Sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng tiếp nối theo sự sụp đổ của thị trường chứng khoán. Ngân hàng lớn đầu tiên sụp đổ sau khủng hoảng năm 1929 bắt đầu với một chi nhánh nhỏ được xây dựng năm 1921 ở góc tây nam của phố Freeman và đại lộ phía Nam ở nhánh Morrisania của Bronx. Nó không chỉ là một sự kiện nhỏ mà chính là một mốc đánh dấu sự suy sụp của ngành tài chính Mỹ trong lịch sử.

Bắt đầu từ thời điểm đó, các ngân hàng của Mỹ nối tiếp nhau đóng cửa liên tục, gây hoang mang lo sợ cho người dân cũng như làm đảo lộn thị trường tài chính. Xem xét biểu đồ dưới đây về số lượng ngân hàng từ năm 1926 tới năm 1940, ta có thể nhận thấy số lượng lớn ngân hàng trong những năm trước khi diễn ra đại suy thoái nhưng đã nhanh chóng bị giảm mạnh trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế.2 Biểu đồ số lượng ngân hàng ở Mỹ trước và trong thời gian Đại suy thoái từ 1926 tới 1940 Nguồn: The Great Depression accelerated the growth of macroeconomics as a distinct field in economics.com/challenges/great_depression.htm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Biểu đồ số ngân hàng đóng cửa tạm thời và vĩnh viễn từ 01/1929 - 03/1933 Nguồn: G.Richardson (2007), The Collapse of the United States Banking System during the Great Depression, 1929 to 1933, trang 44 Biểu đồ trên chỉ ra số lượng ngân hàng tạm thời hay vĩnh viễn đóng cửa từ tháng 1 năm 1929 cho tới tháng 3 năm 1933. Tỷ lệ của cả hai đường duy trì ở mức thấp, cho tới tháng 11 năm 1930 thì tỷ lệ đã tăng lên ở mức chưa từng thấy. Các ngân hàng đóng cửa tạm thời tăng lên đáng kể, số ngân hàng đóng cửa tạm thời tập trung vào một số tuần, số tuần còn lại thì không có.

Hầu hết những ngân hàng đóng cửa tạm thời vào thời gian khi làn sóng ngân hàng sụp đổ so khủng hoảng vào mùa thu năm 1930. Số lượng này giảm bớt trong thời gian xảy ra khủng hoảng. Dưới 20% số ngân hàng đóng cửa trong mùa thu năm 1931 và sau đó đã mở cửa trở lại. Biểu đồ trên chỉ ra số lượng ngân hàng tạm thời hay vĩnh viễn đóng cửa từ tháng 1 năm 1929 cho tới tháng 3 năm 1933.

Tỷ lệ của cả hai đường duy trì ở mức trước thấp, cho tới tháng 11 năm 1930 thì tỷ lệ đã tăng lên ở mức chưa từng thấy. Các ngân hàng đóng cửa tạm thời tăng lên đáng kể, số ngân hàng đóng cửa tạm thời tập trung vào một số tuần, số tuần còn lại thì không có. Hầu hết những ngân hàng đóng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cửa tạm thời vào thời gian khi làn sóng ngân hàng sụp đổ so khủng hoảng vào mùa thu năm 1930. Số lượng này giảm bớt trong thời gian xảy ra khủng hoảng.

Dưới 20% số ngân hàng đóng cửa trong mùa thu năm 1931 và sau đó đã mở cửa trở lại. Năm 1929, ở Mỹ có 659 ngân hàng giữ khoảng 200 triệu USD, không còn hoạt động. Năm sau, số ngân hàng đóng cửa tăng lên gấp đôi và năm sau nữa lại thêm gấp đôi số lượng. Người gửi tiền mất 2,5 tỷ USD.

Cũng do sự đóng cửa của các ngân hàng, nguồn cung tiền của Mỹ cũng sụt giảm nghiêm trọng. Theo một số tính toán, tổng nguồn cung tiền giảm 1/3 từ năm 1930 đến 1933. Điều này cũng đồng nghĩa với sự suy giảm mua bán trao đổi và dẫn tới sự giảm phát. Các nhà máy và người buôn bán bắt đầu giảm giá, giảm sản xuất và giảm bớt nhân công.

Một số nhà kinh tế cho rằng suy thoái có thể tránh được nếu như hệ thống dự trữ liên bang có những hành động kịp thời hơn. Nhưng những thành viên của Hội đồng dự trữ liên bang quan tâm tới việc bảo vệ khả năng thanh toán trong tình trạng nền kinh tế nhiều rủi ro, họ tăng lãi suất vào năm 1931, tập trung nhiều hơn vào nguồn cung tiền. Vào thời điểm đó, sư sụp đổ diễn ra rất nhanh và phá hủy lớn.