ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------- PHẠM THỊ THANH THỦY ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN TÔ HOÀI TRƯỚC CÁCH MẠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN HÀ NỘI - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------- PHẠM THỊ THANH THỦY ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN TÔ HOÀI TRƯỚC CÁCH MẠNG CHUYÊN NGÀNH : VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ : 60.34 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hà Văn Đức HÀ NỘI - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu. Kết cấu luận văn. VÀI NÉT VỀ DIỆN MẠO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM 1930-1945 VÀ SỰ NGHIỆP VĂN CHƯƠNG TÔ HOÀI.
Diện mạo truyện ngắn Việt Nam 1930-1945. Sự nghiệp sáng tác văn chương Tô Hoài. Quan niệm của Tô Hoài về văn chương nghệ thuật. Những thành công trong sự nghiệp văn chương Tô Hoài.
22 CHƯƠNG II. ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN TÔ HOÀI TRƯỚC CÁCH MẠNG. Khái niệm về nhân vật. Các kiểu nhân vật trong truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng tháng Tám.
Nhân vật nông dân, thợ thủ công. Nhân vật trí thức. Hình tượng loài vật. Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng tháng Tám.
Nhân vật gắn với môi trường lao động, sinh hoạt. Nhân vật được chú trọng miêu tả ở ngoại hình, hành động, lời nói. Nhân vật được xây dựng dựa trên những chi tiết về phong tục. 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Sử dụng hình ảnh so sánh đặc sắc để miêu tả nhân vật. 45 CHƯƠNG III. ĐẶC ĐIỂM KẾT CẤU, TÌNH HUỐNG TRUYỆN NGẮN TÔ HOÀI TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM. Khái niệm kết cấu.
Kết cấu trong truyện ngắn của Tô Hoài trước Cách mạng. Kết cấu theo trình tự thời gian. Kết cấu đảo lộn trình tự thời gian. Kết cấu với kết thúc bất ngờ và để ngỏ.
Kết cấu đơn giản đan xen với trữ tình ngoại đề. Tình huống trong truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng tháng Tám. Khái niệm về tình huống. Tình huống trong truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng tháng Tám.
Tình huống đời thường. Tình huống bỏ làng ra đi. Tình huống chia li. 60 CHƯƠNG IV.
ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRONG TRUYỆN NGẮN TÔ HOÀI TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM. Khái niệm ngôn ngữ trong tác phẩm văn chương. Ngôn ngữ trong truyện ngắn của Tô Hoài trước Cách mạng tháng Tám. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình.
Ngôn ngữ dân giã. Ngôn ngữ đa thanh. Sử dụng nhiều câu văn ngắn gây ấn tượng. 74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Giọng điệu trần thuật. Khái niệm về giọng điệu trần thuật. Giọng điệu trần thuật trong truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng. Giọng điệu dí dỏm.
Giọng điệu dửng dưng. Giọng điệu trữ tình man mác. Giọng điệu suồng sã, tự nhiên. 89 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
91 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài Trong dòng văn học hiện đại Việt Nam, Tô Hoài được đánh giá là một cây đại thụ. Ông nhận giải thưởng Hồ Chí Minh vào năm 1996. Nhà phê bình Vương Trí Nhàn đã nhận xét : “So với các cây bút đương thời, Tô Hoài có lẽ là nhà văn giàu chất chuyên nghiệp bậc nhất.
Sống đến đâu viết đến đấy. Việc viết lách đối với ông là một thứ lao động hàng ngày”. Giáo sư Hà Minh Đức cho rằng “Tô Hoài là một cây bút văn xuôi sắc sảo và đa dạng”. Quả thật, Tô Hoài đã miệt mài sáng tác 70 năm nay và đã cho ra đời 160 đầu sách.
Ông thành công ở nhiều thể loại như truyện ngắn, truyện dài, truyện đồng thoại, tiểu thuyết, kịch, hồi kí, chân dung văn học. Nghiên cứu nghệ thuật văn chương Tô Hoài sẽ giúp chúng ta đánh giá được đầy đủ hơn những đóng góp của ông với nền văn học nước nhà. Tô Hoài nổi tiếng với những tác phẩm như truyện dài Dế Mèn phiêu lưu kí, Quê người, Quê nhà, Đêm mưa, Xóm giếng, tiểu thuyết Nhớ Mai Châu, Kẻ cướp bến Bỏi, hồi kí Cát bụi chân ai, Tự truyện, tập truyện ngắn Tây Bắc. Không chỉ thành công ở truyện dài, tiểu thuyết, hồi kí, ở thể loại truyện ngắn ngay từ ngày đầu cầm bút, Tô Hoài đã tạo được cho mình một phong cách riêng.
Truyện ngắn của ông hấp dẫn người đọc ở mọi lứa tuổi với lời kể chuyện hóm hỉnh, tài quan sát và miêu tả, cách thể hiện nhân vật sinh động. Chuyện về một làng quê làm nghề dệt cửi với biết bao lo toan, xuôi ngược mà cuộc sống vẫn vất vả bộn bề đã để lại nhiều cảm xúc trong lòng người đọc. Ngày nay, truyện ngắn vẫn là một thể loại chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn học. Nó có sức phát triển bền bỉ qua năm tháng.
Vì cuộc sống công nghiệp bận rộn, gấp gáp, nhiều người yêu văn đã tìm đọc truyện ngắn. Họ vẫn thấy ở truyện ngắn những bài học cuộc sống, những tâm tình về số phận 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con người, cả định hướng tương lai. Các nhà văn tâm huyết với nghề cũng đang lao động không ngừng để tìm hướng phát triển mới của truyện ngắn. Với đề tài “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Tô Hoài trước Cách mạng”, chúng tôi muốn có cái nhìn đầy đủ, trọn vẹn về những đóng góp của Tô Hoài trong quá trình vận động và phát triển của truyện ngắn Việt Nam hiện đại.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tô Hoài bước vào con đường văn học khá sớm. Ông cầm bút và nổi danh từ trước năm 1945. Đến nay, Tô Hoài vẫn là nhà văn viết nhiều, dẻo dai, sung sức ở các thể loại. Truyện ngắn Tô Hoài đã được giới phê bình văn học chú ý ngay từ những ngày đầu cầm bút.
Các truyện ngắn của Tô Hoài trước năm 1945 được nhà xuất bản Hoa Tiên Sài Gòn in lai với tựa đề “Chuột thành phố”, năm 1967 đã khẳng định “Các truyện ngắn O chuột, Gã chuột bạch, Con dế mèn, Đực, Cu Lặc, Tuổi trẻ, Một cuộc bể dâu… Đó là những tập truỵên ngắn xuất sắc, tiêu biểu cho lối văn dí dỏm, tinh nghịch của nhà văn Tô Hoài. Hầu hết những tập truyện ngắn này, tuy cái vỏ bên ngoài nó mang nhãn hiệu là truỵên loài vật, nhưng thực chất bên trong nó là sự phản ánh trung thực của truyện loài người, sống giữa giữa cuộc đảo điên của xã hội ngày nay…”[28, tr 1] Những ý kiến đánh giá phê bình về truyện ngắn của Tô Hoài còn được tập trung trong cuốn Tô Hoài về tác gia và tác phẩm, nhà xuất bản Giáo dục, năm 2007 được tái bản nhiều lần, do Phong Lê (giới thiệu) và Vân Thanh (tuyển chọn). Phong Lê cho rằng: “Đặc sắc của Tô Hoài trước năm 1945 là truyện ngắn, gồm truyện ngắn về loài vật và truyện ngắn về cảnh và người một vùng quê ven đô- quê ngoại và cũng là quê sinh - nơi tác giả đã sinh sống suối đời cho đến hôm nay. Ngòi bút của Tô Hoài đã miêu tả sự thay đổi của cuộc sống xung quanh mình những năm trước năm 1945.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vũ Ngọc Phan nhận ra ngay cả những truyện ngắn viết về loài vật của Tô Hoài người đọc cũng thấy thấp thoáng cuộc sống của người dân quê: “Dưới con mắt của Tô Hoài, những nhách chó nhỏ nằm vật lên nhau, rên ư ử mà ngủ kia. Chính là “những đứa trẻ nằm mơ, những đứa trẻ khoai củ ở nhà quê”. chị gà mái “là một người đàn bà giỏi giang, đa tình thì nhất mực đa tình, mà khi vướng vào cái bổn phận dạy dỗ nuôi nấng con trẻ lại đáng nên một bậc mẹ hiền gương mẫu.” [31, tr 64-65] Khi nghiên cứu về Tô Hoài, Phan Cự Đệ nhận xét: “Tô Hoài có một khả năng quan sát đặc biệt, rất thông minh, hóm hỉnh và tinh tế. Khả năng này giúp anh thành công khi miêu tả những hiện tượng bên ngoài, dễ trực tiếp quan sát và cảm thụ; cảnh vật thiên nhiên, sinh hoạt hằng ngày, phong tục lễ nghi, thế giới loài vật, vv.
nhưng khả năng này rõ ràng là không đủ khi nói về đời sống tâm lí bên trong, biện chứng tâm hồn, những quy lật bản chất xã hội. Mặt khác, giống như một số nhà văn hiện thực phê phán chuyển mình sang phương pháp hiện thực chủ nghĩa, Tô Hoài miêu tả khá thành công các quan hệ gia đình, làng xóm, bạn bè, trai gái.”[31, tr 101] Năm 2006, Mai Thị Nhung cho ra đời cuốn sách Phong cách nghệ thuật Tô Hoài và bài viết Đặc điểm thế giới nhân vật Tô Hoài trên tạp chí văn học. Trong đó, tác giả cũng đã thu thập rất nhiều ý kiến về nghệ thuật viết văn Tô Hoài [38, tr 8, 9,10]. Phan Cự Đệ nhận thấy “Tô Hoài có khả năng quan sát đặc biệt, rất thông minh, hóm hỉnh và tinh tế”.
Nguyễn Đăng Mạnh cũng đồng quan điểm “Nhà văn có khiếu quan sát hết sức phong phú và sắc sảo, tài hoa”. Hà Minh Đức trong Lời giới thiệu tuyển tập Tô Hoài khẳng định: “Tô Hoài có một năng lực phát hiện và nắm bắt nhanh chóng thế giới khách quan”. Trần Hữu Tá chỉ rõ năng lực đặc biệt của Tô Hoài chính là “nhãn quan phong tục đặc biệt nhạy bén sắc sảo”. Nguyễn Văn Long nhấn mạnh: “Ở Tô Hoài, cảm quan hiện thực nghiêng về phía sinh hoạt và phong tục”.
Vương Trí Nhàn quả 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết: “Tô Hoài lõi đời, sành sỏi, con ruồi bay qua không lọt khỏi mắt”. Nguyễn Đăng Điệp khái quát: “Cái nhìn không nghiêm trọng hóa là nét trội trong cảm quan nghệ thuật của Tô Hoài”. Bên cạnh đó, Nguyễn Đăng Mạnh trong bài viết Tô Hoài với quan niệm “con người là con người”, tác giả khẳng định: “Tô Hoài quan niệm con người là con người, chỉ là con người, thế thôi”. Về ngôn ngữ giọng điệu, Vân Thanh nhận định: “Ngôn ngữ Tô Hoài thường ngắn gọn và rất gần với khẩu ngữ của nhân dân lao động”.
Phan Cự Đệ cũng có trùng một quan điểm như vậy: “Tô Hoài đã chú ý học tập ngôn ngữ nghề nghiệp và ngôn ngữ địa phương”, “Trong tác phẩm của Tô Hoài, nhìn chung ngôn ngữ của quần chúng đã được nâng cao, nghệ thuật hoá”.