SGK Ngữ văn 8 Tập 2 Chân trời sáng tạo: Tri thức thơ luật Đường

Tổng hợp nội dung SGK Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo học kì 2 với đầy đủ bài soạn, trả lời câu hỏi và hướng dẫn học tập chi tiết, dễ hiểu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Nam
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Tình yêu Tổ quốc (Thơ thất ngôn bát cú và tứ tuyệt luật Đường)
• Loại tài liệu: Sách giáo khoa

Tóm tắt

I. Tổng quan về cấu trúc bộ sách sgk văn 8 ctst kì 2

Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo tập hai xây dựng theo định hướng phát triển năng lực. Cấu trúc mỗi bài học bao gồm các phần rõ ràng. Học sinh tiếp cận tri thức ngữ văn trước khi đọc hiểu văn bản. Hệ thống câu hỏi hướng dẫn bám sát đặc trưng thể loại. Các chủ đề bài học gắn liền với tình cảm gia đình, lòng yêu nước và trách nhiệm xã hội. Sách tích hợp rèn luyện bốn kỹ năng: đọc, viết, nói và nghe. Phần thực hành tiếng Việt giúp củng cố kiến thức ngữ pháp và biện pháp tu từ trong ngữ cảnh cụ thể. Sgk văn 8 ctst kì 2 mở rộng vốn tri thức văn học qua các văn bản thơ Đường luật, truyện hiện đại và văn bản nghị luận. Nội dung sách bảo đảm tính vừa sức và khơi gợi tư duy sáng tạo của người học. Mỗi bài học đều có bảng kiểm đánh giá kết quả học tập. Học sinh chủ động tự đánh giá và điều chỉnh phương pháp tiếp nhận.

1.1. Định hướng biên soạn chương trình sgk văn 8 ctst kì 2

Chương trình biên soạn sách bám sát chuẩn đầu ra của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mục tiêu cốt lõi là hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh. Các chủ đề bài học phân bố logic theo từng tuần học. Ngữ liệu văn bản được chọn lọc kỹ lưỡng, bảo đảm giá trị thẩm mỹ và giáo dục. Sách kết nối kiến thức văn học với thực tiễn đời sống. Học sinh rèn luyện khả năng quan sát và cảm nhận thế giới xung quanh qua từng trang sách. Phương pháp tiếp cận hiện đại giúp giảm áp lực học vẹt. Giáo viên đóng vai trò tổ chức hoạt động, học sinh là trung tâm của quá trình chiếm lĩnh tri thức.

1.2. Hệ thống chủ đề và thể loại trong sgk văn 8 ctst kì 2

Học kỳ hai bao gồm các bài học trọng tâm về thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt luật Đường. Học sinh nắm vững thi luật gồm niêm, luật, vần, nhịp và phép đối. Các tác phẩm truyện ngắn hiện đại khai thác đề tài tình cảm gia đình, tình người và sự sẻ chia. Thể loại kịch bản văn học và văn bản thông tin cũng được giảng dạy bài bản. Mỗi thể loại đều có tri thức công cụ đi kèm để học sinh vận dụng giải mã văn bản. Kiến thức tiếng Việt lồng ghép các hiện tượng đảo ngữ, câu hỏi tu từ và câu phủ định. Hệ thống này tạo nền tảng ngữ văn vững chắc.

II. Phân tích khó khăn khi học sgk văn 8 ctst kì 2

Chương trình mới đòi hỏi sự chuyển dịch từ ghi nhớ kiến thức sang phát triển kỹ năng thực hành. Học sinh thường gặp khó khăn khi tiếp cận thể loại thơ luật Đường trong sgk văn 8 ctst kì 2. Quy tắc về niêm, luật, đối và vần của thơ cổ khá phức tạp. Khả năng giải mã từ Hán Việt và điển tích văn học còn nhiều hạn chế. Việc viết bài văn kể lại hoạt động xã hội kết hợp yếu tố miêu tả, biểu cảm cũng là một thử thách lớn. Nhiều bài viết còn khô khan hoặc thiếu mạch cảm xúc tự nhiên. Kỹ năng tóm tắt văn bản thuyết trình đòi hỏi khả năng lắng nghe và chọn lọc thông tin nhanh chóng. Thói quen học thụ động khiến việc tự học và thảo luận nhóm chưa đạt hiệu quả tối ưu. Ngoài ra, việc xác định cảm hứng chủ đạo và thông điệp tác giả gửi gắm trong văn bản truyện cần tư duy phản biện sâu sắc. Học sinh dễ lúng túng khi tự đánh giá theo bảng kiểm kỹ năng.

2.1. Thách thức trong tiếp nhận thơ Đường luật sgk văn 8 ctst kì 2

Thơ thất ngôn bát cú và tứ tuyệt Đường luật có cấu trúc chặt chẽ. Học sinh dễ nhầm lẫn giữa luật bằng và luật trắc. Việc phân tích mối quan hệ đối ngẫu giữa câu thực và câu luận đòi hỏi tư duy phân tích sắc bén. Dung lượng ngôn từ hàm súc tạo rào cản trong việc thấu hiểu tâm trạng của tác giả xưa. Nhiều học sinh chỉ dịch nghĩa cơ bản mà chưa chỉ ra được nét độc đáo của hình ảnh thi ca. Bố cục bốn phần Đề, Thực, Luận, Kết cần được nắm vững để tránh phân tích rời rạc. Đây là trở ngại thường gặp đối với phần lớn người học.

2.2. Hạn chế trong kỹ năng viết và nói nghe sgk văn 8 ctst kì 2

Hoạt động viết yêu cầu kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm. Học sinh thường lúng túng khi xây dựng dàn ý chi tiết cho bài văn xã hội. Kỹ năng dùng từ và đặt câu đôi khi thiếu sự trau chuốt, dẫn đến diễn đạt lủng củng. Trong phần nói và nghe, khả năng tương tác và phản biện còn rụt rè. Thao tác ghi chép từ bài thuyết trình của người khác chưa có hệ thống. Nhiều em gặp khó khăn khi chọn lọc ý chính để tóm tắt. Những thiếu sót này làm giảm chất lượng các buổi thực hành trên lớp.

III. Phương pháp học tốt chương trình sgk văn 8 ctst kì 2

Nắm vững đặc trưng thể loại là chìa khóa tiếp thu sgk văn 8 ctst kì 2. Học sinh cần đọc kỹ phần tri thức ngữ văn đầu mỗi bài học. Khi phân tích thơ Đường luật, hãy lập bảng đối chiếu niêm, luật và vần. Sử dụng sơ đồ tư duy để hệ thống hóa bố cục và mạch cảm xúc tác phẩm. Đối với phần tiếng Việt, việc làm bài tập vận dụng ngay sau giờ học giúp ghi nhớ quy tắc ngữ pháp lâu hơn. Khi luyện viết, việc lập dàn ý chi tiết trước khi hành văn là bắt buộc. Hãy tích cực bổ sung các chi tiết miêu tả bối cảnh và cảm xúc nhân vật. Rèn luyện kỹ năng nói thông qua việc thuyết trình trước gương hoặc nhóm bạn học. Ghi chú các từ khóa chính khi nghe thuyết trình để tóm tắt chính xác. Thường xuyên sử dụng bảng tự kiểm tra ở cuối bài để hoàn thiện kỹ năng.

3.1. Kỹ thuật đọc hiểu văn bản trong sgk văn 8 ctst kì 2

Chiến thuật đọc hiểu bắt đầu bằng việc đọc lướt để nắm đề tài. Sau đó, học sinh đọc sâu từng câu chữ để phát hiện biện pháp tu từ đảo ngữ hay câu hỏi tu từ. Đặt câu hỏi về lý do tác giả sử dụng các hình ảnh biểu tượng. Chú thích trực tiếp từ ngữ khó hoặc điển tích ngay bên lề trang sách. Liên hệ ý nghĩa văn bản với thực tế cuộc sống hiện đại để rút ra bài học nhân sinh. Phương pháp đọc tích cực giúp việc tiếp thu kiến thức trở nên chủ động và sâu sắc. Kỹ năng này nâng cao khả năng cảm thụ văn chương lâu dài.

3.2. Rèn luyện kỹ năng viết đoạn và bài sgk văn 8 ctst kì 2

Quy trình viết bao gồm bốn bước: chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý, viết bài, chỉnh sửa. Việc chọn lọc sự việc tiêu biểu giúp bài văn kể chuyện giàu sức thuyết phục. Tận dụng tri thức tiếng Việt để đa dạng hóa cấu trúc câu. Khi viết xong, học sinh đối chiếu bài làm với tiêu chí trong bảng đánh giá. Chỉnh sửa lỗi chính tả, ngữ pháp và tính liên kết giữa các đoạn văn. Luyện viết định kỳ hàng tuần giúp nâng cao tốc độ và chất lượng bài viết. Thói quen đọc lại văn bản giúp người học hạn chế tối đa các sai sót diễn đạt.

IV. Ứng dụng thực tế từ bài học trong sgk văn 8 ctst kì 2

Kiến thức từ sgk văn 8 ctst kì 2 mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao trong đời sống. Việc đọc hiểu văn học giúp bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc và tình cảm gia đình ấm áp. Học sinh hình thành lối sống nhân ái, biết đồng cảm và sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn như nhân vật Xi-mông hay cậu bé Thiện. Kỹ năng giao tiếp ngôn ngữ được nâng cao rõ rệt qua các bài tập nói và nghe. Khả năng lập luận logic và thuyết trình mạch lạc tạo lợi thế lớn trong học tập và công việc sau này. Tư duy phân tích văn bản rèn luyện khả năng quan sát đa chiều và đánh giá vấn đề khách quan. Bộ sách không chỉ cung cấp tri thức học đường mà còn định hình nhân cách và thế giới quan chuẩn mực cho học sinh trung học cơ sở.

4.1. Bồi dưỡng phẩm chất nhân văn qua sgk văn 8 ctst kì 2

Các tác phẩm văn học trong chương trình khơi dậy lòng trắc ẩn và tinh thần trách nhiệm. Học sinh học được cách trân trọng tình bạn, tình thân và sự bao dung trong xã hội. Lòng tự hào về truyền thống giữ nước của cha ông được củng cố qua các áng thơ cổ bất hủ. Những bài học đạo đức thẩm thấu tự nhiên qua từng câu chuyện văn học chân thực. Thái độ sống tích cực và hướng thiện là giá trị bền vững nhất mà bộ sách mang lại. Người học hình thành phẩm chất tốt đẹp thông qua quá trình trải nghiệm từng trang viết.

4.2. Phát triển kỹ năng mềm từ sách sgk văn 8 ctst kì 2

Thực hành giao tiếp qua các bài nói và nghe giúp học sinh tự tin trình bày quan điểm cá nhân. Khả năng lắng nghe tích cực và ghi chép tóm tắt hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác. Kỹ năng viết nghị luận và tự sự rèn luyện tư duy mạch lạc và năng lực dùng từ chính xác. Việc làm việc nhóm khi phân tích tác phẩm tăng cường tinh thần hợp tác và giải quyết vấn đề. Những kỹ năng mềm này là hành trang thiết yếu cho học sinh trong cuộc sống hiện đại và môi trường hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và bắt đầu phát triển ý của bãi thơ); Thực (càu 3, 4 triển khai ý của đề tải, miêu tã cụ thể về tinh cảnh, sự việc); co Luận (câu 5. 6: mở rộng, phát triển ý nghĩa vốn có hoặc đi sàu hơn vào tàm trạng, càm xúc); Kết (câu 7. 8: thâu tóm ý nghĩa cả bái và kết ý). Tuy vậy, bố cục bài thơ that ngôn bát củ cũng có thè chia theo m/ những cách khác (vi dụ: bon càu đẩu - bốn càu cuối; sáu càu đằu - hai càu cuối.

Bố cục bài thơ that ngôn tứ tuyệt thường được chia làm bốn phần: Khai (càu 1: khai mờ ý của bái da thơ); Thừa (càu 2. thường lán rõ thèm ý và mạch câm xúc của phẩn Khai), Chuyền (càu 3 chuyển ý), Hợp (càu 4 kềt ỷ). Nhưng cũng có thể clúa bố cục bài thơ thuộc thể này thanh hai phần: càu 1-2; càu 3-4. Luật thơ là cách sắp đặt tiếng bằng, tiếng trắc trong các câu của một bài thơ Luật băng trắc va cũa thơ tliàt ngón bát cú, hoặc tliàt ngôn tir tuyệt thường được tóm tăt bằng càu: “nhất - tam - ngũ bất luận, nhị - tứ - lục phân minh”, tức là các tiếng (âm hết) thứ nhát, thứ ba, thứ năm hong câu không cần - sắp xếp theo đùng luật bang trắc; còn các tiêng thứ hai, thứ hr, thứ sáu b ong càu cần thẻ hiện luật bằng/ trắc rõ ràng.

Nếu beng thứ hai của càu một lá tiếng thanh bằng (thanh ngang hoặc thanh huyền) thi gọi là ho luật bằng Vi dụ: tiếng “thu” trong càu một bài thơ Thu điểu của Nguyễn Khuyến: Ao thu lạnh lẽo nước trong veo cho biết bài thơ bát củ này làm theo luật bang Neu tiếng thứ hai của càu một là tiêng thanh trắc c (các thanh sắc, hỏi, ngã, nặng) thi gọi là luật trắc. Vi dụ: tiếng “dạ” trong câu một bãi thơ JVgMivn tiêu của Hồ Chi Minh: Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chinh viên, cho biết bải thơ tứ tuyệt này làm theo luật trắc. Niêm: Sự kết dinh về âm luật cũa hai câu thơ trong bài thơ luật Đường được gọi là niêm. Hai cảu thơ được gọi là mèm vói nhau khi tiếng thứ hai cùa hai câu cùng theo một luật, hoặc cùng là bang, hoặc cùng là trắc; như vậy, bằng niêm vói bằng, trắc niêm với trắc.

Thơ thất ngôn bát cú quy định niêm luật như sau: cảu 1 niêm vói càu 8; càu 2 Thơ thất ngôn bát cú luật bằng vấn bằng BlogTailieu cam Thơ thất ngôn bát cú luật trắc vần bàng 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 B T B V T B T Ván Sá2 T B T ấn V B T B Ván câu 1. Thơ thất ngôn tứ mèm với càu 3; càu 4 niêm VỚI càu 5; càu 6 niêm với càu 7; câu 8 lại niêm VỚI ch3 T tuyệt B quy định câu vần: án T 1 mèm với Đ càu 4; càu 2 B ối niêm vói câu T 3. B T Cách gieoB vẩnVcủa thơ luật ĐườngIlà cà bài thơB clù hiệp theoTmột vần Vắn(còn gọi là độc vận), vần ch4 5 8 B gieo ở cuối càu thơ đầuánvà cuối các càu chẵn (vần chân), vần được sử dụng thường là vần bằng. T B Đ T B T Nhịp Cách ngắt nhịp của càu thơ thường là 2/2/3 hoặc 4/3 đối với thơ thất ngôn và 2/3 đối vói thơ ia6 T B ngũ ngôn.

T V ói B T B Ván án đôi sao cho ý và chữ trong hai càu ấy càn xứng với nhau. Thơ thất ngôn bãt Đổi Cách đặt càu sóng sẻ7 T B T B T B cú quy định càu thiT 3 đối VÓI càu thứ 4, càu thứ 5 đối với câu thứ 6. Thơ tứ tuyệt không có quy định T 8 B T B V B T Ván đoi cụ thè và khat khe như thơ that ngôn bát cú. tại Thơ thất ngôn tứ tuyệt luật bảng vấn ẩn Thơ thất ngón tứ tuyệt luật trắc vần bằng bằng bl 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 Bàng luật, niêm, vấn, đối trong thơ thất 4 5 6 7 og1 B T ngôn bát cú và tứ tuyệt B V án T B T Vắ n tai 2 T B T V ấn B T B Vẩ n lie 3 T B T B T B 4 B T B V T B T Vá u.

án n co m/ da y- va - Lưu ỷ: Nhũng tiếng cùng màu trong bâng trên mèm với nhau Tailieu.cauí ia Đào ngữ: đặc điểm và tác dụng sẻ Đào ngữ lả biện pháp tu tú thay đổi vị tri thành phần trong cụm từ, trong càu đế nhấn mạnh ý nghĩa, làm cho sự diễn đạt thèm sinh động, gọi càn và giàu âm hường. tại Vi dụ: bl Cùi một cành khô lạc mấy dòng (Huy Cân, Tràng giang) og Việc thay đổi vị tri tứ “củi” trong cụm tứ “củi một cành khỏ” (cách diễn đạt thòng thường lả “một cánh củi khô”) có tác dụng nhấn mạnh hình ánh sự vật, làm cho diễn đạt thèm gọi căm và giàu àm tai hưởng lie Câu hỏi tu từ: đặc điểm và tác dụng Câu hỏi tu từ là càu hỏi không nhằm mục đích tim kiếm càu tra lói mà được sử dụng đế nhấn manh u. nội dung người nói, ngươi viết muốn gửi gắm. co Vi dụ: "A/ẹ? mình đang đợi mình ờ nhà" — con bào — “Làm sao có thè rời mẹ mà đên được? m/ (Ra-bin-đờ-ra-nát Ta-go, Mày và sóng) Càu hỏi tu từ “Làm sao cỏ the rời me mã đển được?” được sử dụng để nhấn mạnh tinh căm yêu da thương và sự gắn bo cùa em be danh cho mẹ y- VÃN BẢN 1 va NAM QUỐC SƠN HÀ' - ho c Tim đọc thông tin về cuộc kháng chiến chống quàn Tống của nhà Lý và trận chiến dọc phòng tuyển sông Như Nguyệt dưới sự clù huy của Lý Thường Kiệt (năm 1077).

' Cho đến nay, vân chưa xác định được chính xác ai là tác già bài thơ này. Sử cù chép ràng: năm 1077, quân Tống xâm lược nước ta, vua Lý Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt (1019- 1105), một trong nhửng danh tướng xuắt sắc nhẩt thời Lý, đem quân chặn giặc ở phòng tuyến sông Như Nguyệt (một khúc cùa sông Cáu, nay thuộc tỉnh Bâc Ninh). Bỏng một đêm, quân sĩ chợt nghe tiếng ngâm bài thơ này trong đén thờ Trương Hống và Trương Hát (hai vị tướng giỏi thời Triệu Quang Phục).com ia sẻ ^Trài nghiệm cùng vỏn bàn tại Âm Hán Việt: Nam quốc son hà Nam để cư. bl Tiệt nhiên định phận tại thiên thư W og Như hà nghịch lỗ lai xàm phạm? Nhữ đẳng hành khan thù bại hư.

tai Dịch nghĩa: lie NÚI SÔNG NƯỚC NAM Núi sòng nước Nam thi vua Nam ở, u. Cương giới đã glu rành rành trên sách ười Cớ sao lũ giặc bạo ngược kia dám tới xàm phạm? co Chùng bay hãy chư xem, thế náo cũng chuốc lấy bại vong. m/ Dịch thơ: Đất nước Dại Nam, Nam đế ngự da Sách trơi định phận rõ non sông y- Cớ sao nghi ch tăc sang xâm phạm? Bay hăy chờ COI chuốc bại '. ong va (In trong Tồng tập vàn học Việt Nam, tập một, Ngô Linh Ngọc dịch, NXB Khoa học Xã hội, 1980) - í Suy ngẫm và phàn hói ho c 1.

Những dấu hiệu náo giúp em nhãn biết Nam quốc sơn hà là một bài thơ thất ngòn tứ tuyệt luật Đường? 2. Qua hai câu đầu, tác giả muốn khẳng định điều gi? Tir đó, cho biết: a Tác dụng của cách dùng từ, ngăt nhip bong càu: Nam quốc sơn hà Nam đề cư b Tãc dụng cùa việc nói đến “thiên thư” (sách trời) trong càu thơ thử hai. Ờ hai càu cuối, tác giá nói về điều gi, nói vói ai và bằng thài độ, tinh câm như the não0 4. Xác định bố cục của bài thơ Cho biết: bài thơ được làm theo luật bằng hay luật trắc và đã tuân thủ quy địnli vể luật, niêm, van, đoi của một bài thơ that ngôn tữ tuyệt luật Đường như thế nào° g o l B Tailieu.

Nêu chủ đề và căn hửng chú đạo của bài thơ sẻ 6. Nam quốc sơn hà thường được xem là một “bản tuyên ngôn độc lập” bằng thơ trong vãn học Việt Nam và còn được gọi lả bài thơ “Thẩn”. Hãy phát biểu ý kiến cùa em tại về điều này. Néu một số cứ liệu lấy tữ lịch sử hoặc tÌT văn chương cho thấy tinh thần và ý chi hong bái thơ Nam quốc sơn hà đã hớ thành một tniyèn thong vẻ vang của og dân tộc ta.

tai VÃN BÀN 2 lie QUA ĐÈO NGANG’ Bà Huyện Thanh Quan u. co Bà Huyện Thanh Quan tên thật lả Nguyên Thị Hlnh (chưa rõ năm sinh, nảm mất), sống vào thế kì XIX, què ờ lảng Nghi Tâm, nay thuộc quận Tây Hó, Hà Nội. m/ Chóng bả làm tri huyện Thanh Quan, tỉnh Thái Binh, do đó bà có tên gọi là Bà Huyện Thanh Quan. Bà là một trong những nữ sĩ tài hoa hiếm có, hiện còn da để lại 6 bài thơ luật Đường, trong đó có bài Qua Đèo Ngang.

y- va - Em đã biết những thông tin gi về địa danh Đèo Ngang? Hãy clua sẽ với cã lóp ho wtasgg) c Bước tói Đèo Ngang, bóng xể tà, ~ĩướittỊ tifttftq Cò cây chen đá, lá chen hoa. W Em hình dung như thế nào vé Lom khom dưới núi, tiều1 2 vài chú, cảnh Đèo Ngang trong bốn câu thơ đáu? Lác đác bèn sông, chợ mấy nhà 9 1 Đèo Ngang: thuộc dãy núi Hoành Sơn (một nhánh cùa dãy núi Trường Sơn), chạy thẳng ra biển, phân chia địa giới hai tinh Quảng Bình và Hà Tinh. 2 Tiểu: người chuyên làm nghé đốn cùi. BlogTailieu cam ia Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc 1, Thương sẻ nhà mòi miệng, cái gia gia2.

Dừng chân đứng tại lại, trời, non, nước, Một mãnh tinh riêng, ta vói ta. bl (In trong Hợp tuyền thơ vởn Việt Nam, tập ba, NXB Vãn hoá, 1963) og HR. Suy ngẫm và phàn hổi tai 1. Xác định thề thơ của bài Qua Đèo Ngang vã cho biết cơ sờ để em xác định như vậy.

Cành Đèo Ngang được gợi tà như thế náo h ong bốn càu thơ đầu9 Cảnh đó góp phần thẻ lũện tàm u. trạng gi ciia tác giã? 3. Trong cãc cặp càu 3 - 4 vả 5 - 6, tác gỉã đã sir dung những biện pháp tu tữ nào? Nêu tác dụng cùa co chúng m/ 4. Cách ngắt nhịp của càu thơ thử bày có gi đặc biệt’? Cách ngắt nhịp đó giúp em hĩnh dung như thế nào về tàm trạng của tác giả? da 5.

Em hiểu the nào ve nội dung cùa câu thơ cuối? y- 6. Xác địnli bố cục của bài thơ.