chương 1 “hàng hóa được phép gia công chế biến, sản xuất xuất khẩu được miễn nộp thuế hoàn toàn”, định nghĩa E1-chương 3 “hoàn thuế là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 hoàn trả số tiền thuế nhập khẩu theo thủ tục hoàn trả lại tiền thuế đã nộp”, định nghĩa E2-chương 3 “thủ tục hoàn trả là khi hàng hóa xuất theo thủ tục hải quan quy định, việc hoàn trả lại được áp dụng cho toàn bộ hay từng phần đối với thuế nhập khẩu và các loại thuế khác đã nộp cho hàng hóa, cho nguyên vật liệu có trong hàng hóa hoặc chi phí sản xuất” [17] Như vậy theo Công ước Kyoto thì có hai phương thức áp dụng chế độ miễn nộp thuế. Thứ nhất miễn nộp thuế bằng hình thức không phải nộp thuế cho hàng hóa tại thời điểm nhập khẩu với điều kiện chúng được tái xuất sau khi được sản xuất, gia công, chế biến (hình thức này thường được gọi là tạm nhập sản xuất). Thứ hai miễn nộp thuế bằng hình thức hoàn thuế, theo đó thuế hải quan đã nộp cho hàng hóa tại thời điểm nhập khẩu sẽ được hoàn trả tại thời điểm tái xuất sản phẩm đã được sản xuất, gia công, chế biến có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu đó. Pháp luật của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ cũng có định nghĩa riêng về hoàn thuế áp dụng cho loại hình nhập nguyên vật liệu để sản xuất hàng hóa xuất khẩu như sau: Hoàn thuế (drawback) có nghĩa là việc trả lại tiền thuế nhờ vào việc xuất khẩu sản phẩm được sản xuất tại Hoa Kỳ có sử dụng hàng hóa có nguồn gốc nhập khẩu đã chịu thuế.
Sản phẩm hoàn chỉnh phải được xuất khẩu trong thời gian 05 năm kể từ ngày nhập khẩu hàng hóa đã chịu thuế. Tổng số tiền hoàn thuế tương đương 99% nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa nhập khẩu để sản xuất sản phẩm xuất khẩu. [9] Theo Sổ tay hiện đại hoá hải quan thì “hoàn thuế” (drawback) là hoàn trả số tiền thuế nhập khẩu và thuế khác đã nộp cho nguyên liệu nhập khẩu được sử dụng để sản xuất hàng xuất khẩu. Hoàn thuế không phải là một biện pháp trợ cấp xuất khẩu nếu khi số hoàn thuế không vượt số thuế phải nộp và điều này hoàn toàn phù hợp với các quy tắc của Tổ chức thương mại thế giới WTO [16].
Chế độ hoàn thuế quy định phải nộp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 thuế hải quan/thuế khác tại thời điểm nhập khẩu. Sau đó số thuế đã nộp sẽ được hoàn trả khi đã tái xuất thành phẩm [10]. Ở đây có hai thuật ngữ cần xem xét: “Hoàn trả lại thuế” (Refund) là việc hoàn trả các khoản thuế nhập khẩu đã nộp đối với hàng hóa nhập khẩu nói chung và nó không liên quan gì đến hoạt động gia công, sản xuất hàng hóa xuất khẩu, trong khi đó “Hoàn thuế” (Drawback) là việc hoàn trả thuế nhập khẩu đối với nguyên vật liệu trong hoạt động sản xuất hàng hóa xuất khẩu [5]. Tuy nhiên thực tế có một số nước dùng thuật ngữ hoàn thuế (drawback) để chỉ việc hoàn trả các khoản thuế hải quan đã nộp cho tất cả hàng hóa nhập khẩu sau đó được xuất khẩu không qua gia công, sản xuất, thật ra thuật ngữ hải quan phù hợp trong trường hợp này phải là hoàn trả lại thuế (refund).
[16] Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu hiện hành của nước ta quy định tất cả các trường hợp được hoàn thuế chung trong một điều luật, bao gồm hoàn trả lại thuế (hàng tạm nhập tái xuất, nộp thuế thừa, ….) và hoàn thuế (nguyên vật liệu sản xuất xuất khẩu) [7]. Trong hai phương thức miễn nộp thuế (miễn nộp thuế trước và hoàn thuế), tuy có chung mục tiêu nhưng khác nhau phương thức vận hành. Mỗi phương thức phù hợp cho một đối tượng xuất khẩu nhất định. Nhìn chung, chế độ miễn nộp thuế trước được các nhà xuất khẩu ưa thích hơn chế độ hoàn thuế.
Song miễn nộp thuế trước lại đem lại rủi ro thu ngân sách lớn hơn cho Chính phủ nếu hàng nhập khẩu hoặc thành phẩm được sản xuất từ hàng nhập khẩu bị lọt ra thị trường nội địa mà không chịu thuế nhập khẩu. Trái lại, phương thức hoàn thuế tuy mang lại rủi ro ít hơn cho công tác thu ngân sách song lại có nhược điểm là nhà sản xuất phải nộp thuế trước rồi sau đó đợi trong một khoảng thời gian đáng kể để được hoàn thuế. Điều này làm giảm lượng vốn lưu động của nhà sản xuất. Việc hoàn thuế chậm và không chắc chắn cũng có thể là tác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 19 nhân làm nản lòng các nhà xuất khẩu, buộc họ phải quy các yếu tố này vào giá thành sản phẩm và bởi vậy làm giảm tính cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường nước ngoài.
Miễn thuế (exemption) là chế độ ưu đãi thuế nhập khẩu, trong đó hàng hóa được miễn một phần hay toàn bộ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu vì những lý do không liên quan đế xuất khẩu hay tái xuất. Các chế độ miễn thuế được áp dụng để thực hiện nhiều mục đích chính sách khác nhau của chính phủ hay thực hiện các cam kết trong khuôn khổ các công ước và hiệp định quốc tế. Các đối tượng miễn thuế chủ yếu bao gồm hàng đầu tư xây dựng nhà máy, xí nghiệp, mua sắm chính phủ, các dự án đầu tư nước ngoài, các cơ quan đại diện ngoại giao, hàng cứu trợ và hàng nhập khẩu vì mục đích từ thiện, mục đích văn hóa, giáo dục hay tôn giáo, hàng là tài sản di chuyển của người lao động nhập cư, của người định cư hay công dân hồi hương, hành lý khách nhập cảnh trong giới hạn cho phép. [16] Công ước Kyoto định nghĩa miễn thuế như sau: “Miễn thuế là từ bỏ, một phần hoặc toàn bộ các khoản thuế hải quan và/hoặc các loại thuế khác thông thường phải trả cho hàng hoá nhập khẩu.
Các chương trình miễn thuế thường được đưa ra nhằm hỗ trợ quốc gia và thường phải tuân theo các điều kiện rất khắt khe. Miễn thuế toàn bộ hay một phần thuế xuất nhập khẩu và các loại thuế khác phải bao gồm các trường hợp mà trong đó hải quan sẽ miễn một và không phải toàn bộ các loại thuế hải quan và/hoặc các loại thuế khác đối với hàng hóa phải áp dụng cho ít nhất là một loại thuế” [17]. Thực chất miễn thuế nhập khẩu là việc Nhà nước từ bỏ một khoản tiền thuế nhập khẩu mà lẽ ra phải thu vào ngân sách nhà nước từ hàng hóa nhập khẩu. Việc miễn thuế được pháp luật quy định nhằm hướng đến mục tiêu nhất định, như thu hút đầu tư để phát triển kinh tế - xã hội, tạo công ăn việc làm hoặc thực hiện các cam kết quốc tế.
Pháp luật nước ta không phân biệt chế độ miễn nộp thuế và chế độ miễn thuế, vì vậy chỉ có thể tìm thấy các hình thức miễn nộp thuế và miễn thuế trong các quy định về đối tượng không chịu thuế, các trường hợp được miễn thuế. Theo đó thì nguyên vật LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 20 liệu nhập khẩu để gia công xuất khẩu thuộc đối tượng miễn thuế. Trong khi đó nguyên vật liệu nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu là đối tượng phải chịu thuế, tuy nhiên đối với các trường hợp hàng thuộc đối tượng chịu thuế, và thực tế đã nộp thuế nhưng đáp ứng các điều kiện quy định thì được hoàn thuế, và theo đó loại hình nhập khẩu nguyên vật liệu để sản xuất xuất khẩu được xem xét hoàn thuế khi có sản phẩm xuất khẩu từ nguyên vật liệu nhập khẩu. [7] Xét dưới góc độ tạo thuận lợi cho thương mại, phù hợp với nguyên tắc đánh thuế tại điểm đến hàng hóa, một quy tắc đã được thừa nhận rộng rãi thì hoàn toàn có thể áp dụng chế độ miễn nộp thuế trước đối với nguyên vật nhập khẩu để gia công xuất khẩu và nguyên vật liệu nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu.
Tuy nhiên pháp luật nước ta đã lựa chọn chế độ miễn nộp thuế thông qua hình thức hoàn thuế đối với nguyên vật liệu nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu và miễn thuế (miễn nộp thuế trước) đối với nguyên vật liệu nhập khẩu để gia công xuất khẩu. Theo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hiện hành tại Việt Nam thì đối với nguyên vật liệu nhập khẩu để sản xuất hàng hoá xuất khẩu là đối tượng chịu thuế nhập khẩu nhưng được phép ân hạn chưa nộp thuế trong vòng 275 ngày kể từ ngày nhập khẩu, nếu có sản phẩm xuất khẩu trong thời hạn 275 ngày thì sẽ được xem xét không thu thuế, nếu quá 275 ngày chưa xuất khẩu sản phẩm thì phải nộp thuế, khi thực xuất khẩu sản phẩm thì được xem xét hoàn thuế. Ở Việt Nam khái niệm nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu xuất hiện từ sau khi có chủ trương của Đảng “mở cửa”, “đổi mới” nền kinh tế. Phương thức nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu chính thức được ghi trong văn bản Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu được ban hành ngày 04/01/1992 và Nghị định số 110-HĐBT ngày 31/03/1992 của Hội đồng Bộ trưởng.
Vai trò của hoạt động NSXXK đối với phát triển kinh tế Hoạt động NSXXK tại Việt Nam hiện nay đang phát triển mạnh mẽ cả quy mô và tốc độ đã đem lại những lợi ích nhiều mặt về kinh tế, xã hội. Trong điều kiện nền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 21 kinh tế nước ta hiện nay, vai trò của hoạt động NSXXK thể hiện ở các khía cạnh sau đây: - Khai thác được lợi thế về nguồn nhân lực, giải quyết công ăn việc làm cho nhân dân. Góp phần cải thiện nâng cao đời sống nhân dân và ổn định trật tự trị an xã hội. Nước ta là nước có lợi thế về nguồn nhân lực : lực lượng lao động dồi dào, trẻ về độ tuổi, trình độ học vấn phổ thông tương đối khá, có khả năng tiếp thu nhanh những ứng dụng công nghệ mới…Hoạt động nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu phát triển cần thiết phải tuyển dụng nhân công vào làm việc trong các công ty, nhà máy.
do đó đã góp phần giải quyết nhiều công ăn việc làm, tạo cho người lao động có thu nhập ổn định, vì vậy đã dần từng bước góp phần nâng cao đời sống xã hội. - Giúp tích lũy được kinh nghiệm trong tổ chức quản lý, trong tiếp cận thị trường quốc tế.