Chương 1: Tổng quan về công ty đa quốc gia và hoạt động chuyển giá Chương 2: Thực trạng kiểm soát hoạt động chuyển giá của các công ty đa quốc gia tại Việt Nam trong thời gian qua. Chương 3: Một số giải pháp nhằm kiểm soát hoạt động chuyển giá ở Việt Nam trong thời gian tới Kết luận Mặc dù đã hết sức cố gắng và nỗ lực nghiên cứu thực hiện đề tài này, tuy nhiên số liệu phải được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau nên chắc chắn luận văn này sẽ có một số thiếu sót, rất mong được cô hướng dẫn, các thầy cô trong hội đồng chấm luận văn, các bạn đọc góp ý để luận văn này được hoàn thiện hơn Xin chân thành cảm ơn Trân trọng Người thực hiện đề tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY ĐA QUỐC GIA VÀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ 1.1 Khái niệm, mục tiêu và tác động của các công ty đa quốc gia đối với nền kinh tế 1.1 Khái niệm Công ty đa quốc gia – Multinational Corporations (MNC) hoặc Multinational Enterprises (MNC) là công ty có hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ không chỉ nằm gói gọn trong lãnh thổ của một quốc gia mà trải dài ít nhất ở hai quốc gia và có công ty có mặt lên đến hơn trăm quốc gia khác nhau.2 Mục tiêu và cơ cấu tổ chức của MNC Mục tiêu hoạt động của các MNC là tìm kiếm các nguồn nguyên liệu, nhân công với giá cả so sánh, tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới, tìm kiếm những ưu đãi về thuế, ưu đãi về kinh tế, nhằm cho mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và tối đa hóa giá trị tài sản công ty. Các MNC có thể xếp vào 3 nhóm theo cấu trúc phương tiện sản xuất như sau: - Công ty đa quốc gia “theo chiều ngang” là các công ty đa quốc gia có hoạt động sản xuất kinh doanh các sản phẩm cùng loại, hoặc tương tự tại các quốc gia mà công ty này có mặt. Một công ty điển hình với cấu trúc này là công ty Mc Donalds.
- Công ty đa quốc gia “theo chiều dọc” là công ty có các cơ sở sản xuất hay các chi nhánh, công ty con tại một số quốc gia sản xuất ra các sản phẩm mà các sản phẩm này lại là đầu vào để sản xuất ra sản phẩm của các công ty con hay các chi nhánh tại các quốc gia khác. Một ví dụ điển hình cho loại hình cấu trúc công ty “theo chiều dọc” là công ty Adidas. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Công ty đa quốc gia “nhiều chiều” là công ty có nhiều chi nhánh hay công ty con tại nhiều quốc gia khác nhau, mà các công ty này phát triển và hợp tác với nhau cả chiều ngang lẫn chiều dọc. Một ví dụ điển hình cho loại hình công ty đa quốc gia có cầu trúc như trên là Microsoft.3 Tác động của MNC đối với nền kinh tế Với những đặc điểm về qui mô hoạt động, lượng vốn mà các MNC nắm giữ thì các MNC này có vai trò ảnh hưởng lớn đến kinh tế, văn hóa và chính trị của các quốc gia.
Các công ty đa quốc gia mang lại lợi ích to lớn cho các nước sở tại như đóng thuế, tạo công ăn việc làm, cung cấp sản phẩm và dịch vụ mà trước đó không có, trên hết là nguồn vốn, công nghệ và kiến thức. Với vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế, thì các MNC ngày càng thể hiện sự ảnh hưởng của nó đối với nền kinh tế các nước mà nó có trụ sở. Chính sự quốc tế hóa hoạt động kinh doanh của các công ty đa quốc gia là nguyên nhân chủ yếu tác động đến sự hình thành và phát triển của các luồng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI - Forgeign Direct Invesment). Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư mà chủ sở hữu vốn đầu tư sẽ trực tiếp quản lý và điều hành vốn đầu tư.
Trong các chủ thể của đầu tư trực tiếp nước ngoài, thì các công ty đa quốc gia chiếm tỷ trọng cao nhất, rồi mới đến các tổ chức chính phủ và phi chính phủ khác ( theo số liệu thông kê cho thấy, có hơn 90% vốn đầu tư nước ngoài trên thế giới là do các công ty đa quốc gia). Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, FDI được xem là giải pháp hỗ trợ vốn cho các nước nghèo và là một trong những thành phần không thể thiếu của nền kinh tế hiện đại. Thông qua hình thức đầu tư FDI đã chuyển cho nước tiếp nhận đầu tư kỹ thuật, công nghệ, bí quyết công nghệ mới, năng lực quản lý marketing, kinh nghiệm quản lý và điều hành, nguồn nhân sự với trình độ cao. qua các hợp đồng kinh tế, các hợp đồng liên doanh, liên kết hay các hợp đồng chuyển giao công nghệ.
Các hình thức biểu hiện của FDI qua cách đầu tư của các MNC: Thành lập công ty 100% vốn nước ngoài: đây là hình thức các MNC đầu tư vốn vào nền kinh tế của một nước để lập công ty 100% vốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nước ngoài. Các công ty này thuộc quyền sở hữu và chịu sự quản lý điều hành của chủ thể là cá nhân hay tổ chức nước ngoài. Các công ty này tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trước pháp luật của nước sở tại. Tham gia các hợp đồng kinh tế, hợp đồng kinh doanh: là hình thức mà một chủ đầu tư nước ngoài liên kết một chủ đầu tư của nước sở tại, để thực hiện một hay nhiều hoạt động kinh doanh tại nước này, trên cơ sở qui định rõ về trách nhiệm của từng bên cũng như quyền lợi trong việc phân chia lợi nhuận.
Đối với hình thức này thì không cần thành lập công ty hay xí nghiệp, nói cách khác là không thành lập một tư cách pháp nhân khác tại nước tiếp nhận đầu tư. Mua lại một phần hay toàn bộ doanh nghiệp đang hoạt động tại nước tiếp nhận đầu tư. Góp vốn liên doanh liên kết với nước chủ nhà: các bên tham gia góp vốn liên doanh phải có trách nhiệm góp vốn, đồng thời phân chia lợi nhuận và rủi ro theo tỷ lệ góp vốn. Hình thức xây dựng-vận hành-chuyển giao (BOT) và một số hình thức tương tự khác như BTO, BT.
Tại Việt Nam cũng tồn tại đầy đủ các hình thức của FDI nêu trên. Từ khi thực hiện mở cửa nền kinh tế, luồng vốn FDI đổ vào ngày càng nhiều, kể cả số lượng và chất lượng. Với sự có mặt của nhiều công ty đa quốc gia tại Việt Nam như Coca Cola, Pepsi, Intel, Microsoft, Unilever, P&G, Nestle, Metro, PWC, Kao, Avon, Mercedes Benz… cùng với sự bành trướng ra khỏi phạm vi chính quốc (Home Country) bằng nguồn vốn FDI. Các MNC sẽ tạo ra một mạng lưới các công ty con (Subsidaries) trên phạm vi toàn cầu, mà lẽ đương nhiên là giữa các công ty con với chính bản thân công ty mẹ ở chính quốc sẽ có các mối quan hệ ràng buộc về nhiều mặt nghiệp vụ hoạt động, trong đó sự ràng buộc về kinh tế là quan trọng và rõ nhất, nhằm tối đa hóa lợi nhuận của toàn bộ MNC.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Tổng quan về hoạt động chuyển giá của MNC và các nghiệp vụ mua bán nội bộ 1.1 Khái niệm, hình thức, động cơ và tác động của chuyển giá 1.1 Khái niệm về chuyển giá Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch giữa các thành viên trong tập đoàn qua biên giới không theo giá thị trường, nhằm tối thiểu hóa số thuế phải nộp của các công ty đa quốc gia (MNC). Nói một cách đơn giản chuyển giá là việc định giá quá cao hoặc quá thấp trong hoạt động thương mại giữa nội bộ công ty của các công ty đa quốc gia, hoặc giữa các bên liên kết nhằm chuyển thu nhập và lợi nhuận từ nước có thuế suất cao sang nước có thuế suất thấp. Chuyển giá là hoạt động mang tính chủ quan, áp đặt giá cả mua bán lên các giao dịch nội bộ không căn cứ trên giá cả thị trường, quy luật cung cầu giữa công ty mẹ và công ty con, hay giữa các công ty con với nhau trong cùng một MNC.2 Các hình thức chuyển giá Chuyển giá thông qua việc mua bán nguyên vật liệu sản xuất, bán thành phẩm hay thành phẩm. Các thành viên của MNC, có trụ sở tại các quốc gia có thuế suất thuế TNDN cao, sẽ mua vào các nguyên vật liệu, bán thành phẩm hay thành phẩm với giá cao và bán ra cho các công ty thành viên với giá thấp nhằm tối thiểu hóa thuế TNDN.
Chuyển giá thông qua các TSCĐ hữu hình như định giá thật cao, các TSCĐ chuyển giao cho các công ty thành viên tại các quốc gia có thuế suất cao. Giá chuyển giao được xác định cao hơn nhiều lần so với giá trị thật của tài sản đó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Chuyển giá thông qua việc mua các TSCĐ vô hình với giá thật cao hay chi trả các chi phí bản quyền, các chi phí để xây dựng thương hiệu sản phẩm, các chi phí nghiên cứu và phát triển sản phẩm.3 Động cơ thực hiện chuyển giá Động cơ bên ngoài Khi phát hiện ra thuế suất, thuế thu nhập doanh nghiệp, giữa hai quốc gia có sự khác biệt lớn, với mục tiêu luôn muốn tối đa hóa lợi nhuận của mình, các MNC sẽ tiến hành thực hiện hành vi chuyển giá nhằm mục đích giảm thiểu tối đa khoản thuế mà các MNC này phải nộp, cũng như tối đa hóa lợi nhuận sau thuế của MNC. Thủ thuật chuyển giá mà các MNC thường sử dụng đó là nâng giá mua đầu vào các nguyên, vật liệu, hàng hóa và định giá bán ra hay giá xuất khẩu thấp, tại các công ty con đóng trên các quốc gia có thuế suất, thuế thu nhập doanh nghiệp cao, bằng cách này thì MNC đã chuyển một phần lợi nhuận từ quốc gia có thuế suất, thuế thu nhập doanh nghiệp cao sang quốc gia có thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp và như vậy mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận đã được thực hiện thành công.
Vậy ở đây có sự khác biệt về thuế suất, thuế thu nhập doanh nghiệp ( tham khảo phụ lục 1: Tỷ suất thuế thu nhập doanh nghiệp của các quốc gia năm 2012) Dựa trên các dự báo về tình hình tỷ giá mà các MNC có thể thực hiện các khoản thanh toán nội bộ sớm hơn hay muộn hơn nhằm giảm thiểu rủi ro về tỷ giá.