phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc bố cục thành 03 Chƣơng với các nội dung nhƣ sau: Chuơng 1: Cơ sở lý luận về nâng cao năng lực cán bộ cấp cao của kiểm toán nhà nƣớc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chương 2: Thực trạng năng lực cán bộ cấp cao kiểm toán nhà nƣớc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chương 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp nâng cao năng lực của cán bộ quản lý cấp cao kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam đến năm 2020. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CÁN BỘ CẤP CAO CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC 1.
Tổng quan về bộ máy quản lý và năng lực cán bộ quản lý cấp cao của các cơ quan nhà nƣớc 1. Bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nước 1. Khái niệm Hiện nay có rất nhiều quan niệm về quản lý và bộ máy quản lý, có quan niệm cho rằng: Quản lý là hành chính, là cai trị; có quan niệm lại cho rằng: Quản lý là điều hành, điều khiển, là chỉ huy. Các quan niệm này không có gì khác nhau về nội dung mà chỉ khác nhau ở cách dùng thuật ngữ.
Do vậy ta có thể hiểu khái niệm quản lý theo cách thống nhất nhƣ sau: ”Quản lý là sự tác động có hướng của con người nhằm mục đích biến đổi đối tượng quản lý từ trạng thái này sang trạng thái khác bằng các phương pháp tác động khác nhau”. Quản lý có thể là quản lý trong các doanh nghiệp, quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc hoặc các cơ quan, đơn vị khác. Về khái niệm quản lý doanh nghiệp, có thể hiểu, đây là quá trình vận dụng những quy luật kinh tế, quy luật xã hội, quy luật tự nhiên trong việc lựa chọn, xác định những biện pháp về kinh tế, xã hội, tổ chức, kỹ thuật. để tác động đến các yếu tố vật chất của sản xuất kinh doanh để đạt đƣợc các mục tiêu đã xác định.
Công tác quản lý cũng cần có ba yếu tố: nhà quản lý, các công cụ quản lý, đối tƣợng quản lý. Sản phẩm của quản lý là các quyết định, các biện pháp, các chỉ thị, các mệnh lệnh để giúp cơ quan đó thực hiện tốt nhất mục tiêu và nhiệm vụ của đơn vị. Nền kinh tế quốc dân cũng nhƣ bất cứ một đơn vị kinh tế nào khác đều có thể coi là một hệ thống quản lý bao gồm hai bộ phận là: Chủ thể quản lý và đối tƣợng quản lý ( hay nhiều khi còn đƣợc gọi là bộ phận quản lý và bộ phận bị quản lý). Hai bộ phận này có quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, tạo nên một chỉnh thể thống nhất.
Chủ thể quản lý trên cơ sở các mục tiêu đã xác định tác động đến đối 6 tƣợng quản lý bằng những quyết định của mình và thông qua hành vi của đối tƣợng quản lý - mối quan hệ ngƣợc có thể giúp chủ thể quản lý có thể điều chỉnh các quyết định đƣa ra. Bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nƣớc là cơ quan điều khiển hoạt động của cơ quan nhà nƣớc đó. Bộ máy quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc là lực lƣợng vật chất để chuyển những ý đồ, mục đích, chiến lƣợc hoạt động của cơ quan nhà nƣớc đó trở thành hiện thực, biến những nỗ lực chủ quan của mỗi thành viên trong cơ quan nhà nƣớc thành hiệu quả hoạt động, giúp cơ quan đó thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị cũng nhƣ các mục tiêu hoạt động của cơ quan trong quá trình hoạt động. Bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nƣớc thƣờng đƣợc xem xét trên ba mặt chủ yếu sau: Chức năng, nhiệm vụ của bộ máy quản lý; Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý; Lực lƣợng lao động quản lý để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của bộ máy.
Trong đó lực lƣợng lao động quản lý có vai trò quyết định. Lao động quản lý bao gồm những cán bộ và nhân viên tham gia vào việc thực hiện các chức năng quản lý. Trong bộ máy thì hoạt động của lao động quản lý rất phong phú và đa dạng, cho nên để thực hiện đƣợc các chức năng quản lý thì trong bộ máy quản lý phải có nhiều hoạt động quản lý khác nhau. Căn cứ vào việc tham gia trong các hoạt động và chức năng quản lý, ngƣời ta chia lao động quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc thành ba loại sau: Một là: Cán bộ quản lý của các cơ quan nhà nƣớc gồm có giám đốc, các phó giám đốc của cơ quan nhà nƣớc đó.
Các cán bộ này có nhiệm vụ phụ trách từng phần công việc, chịu trách nhiệm về đƣờng lối chiến lƣợc, các công tác tổ chức hành chính tổng hợp của cơ quan nhà nƣớc. Hai là: Cán bộ lãnh đạo cơ quan nhà nƣớc gồm trƣởng, phó các phòng ban chức năng và các cán bộ nằm trong ban lãnh đạo cơ quan nhà nƣớc. Đội ngũ lãnh đạo này có nhiệm vụ chỉ đạo thực hiện phƣơng hƣớng, đƣờng lối của lãnh đạo cấp cao đã phê duyệt cho bộ phận chuyên môn của mình. 7 Ba là: Viên chức chuyên môn nghiệp vụ, gồm những ngƣời thực hiện những công việc rất cụ thể và có tính chất thƣờng xuyên lặp đi lặp lại trong các cơ quan nhà nƣớc.
Trong bất kỳ một tổ chức nào, trong đó có các cơ quan nhà nƣớc, thì ba loại lao động quản lý nói trên đều cần thiết và phải có, tuy nhiên tuỳ theo từng quy mô hoạt động và tình hình hoạt động của cơ quan nhà nƣớc đó mà có một tỷ lệ thích hợp. Trong đó cán bộ lãnh đạo cấp cao và cán bộ lãnh đạo cấp trung gian có vai trò và vị trí hết sức quan trọng, là nhân tố cơ bản quyết định sự thành bại của bộ máy quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc - đây là linh hồn của tổ chức và nó đƣợc ví nhƣ ngƣời nhạc trƣởng của một giàn nhạc giao hƣởng. Yêu cầu về bộ máy quản lý các cơ quan nhà nước Có rất nhiều hình thức tổ chức bộ máy quản lý để đáp ứng với từng điều kiện cụ thể của một tổ chức. Tuy nhiên, để đảm bảo đáp ứng đƣợc yêu cầu về bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nƣớc trong thời kỳ đẩy mạnh Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa thì bộ máy quản lý cần đáp ứng những yêu cầu sau đây: Phải đảm bảo thực hiện đầy đủ, toàn diện những chức năng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu chung đã đề ra: hoàn thành toàn diện kế hoach với chi phí ít và hiệu quả kinh tế nhiều nhất; Phải đảm bảo nghiêm túc và tuyệt đối chế độ một thủ trƣởng chế độ trách nhiệm cá nhân trên cơ sở đảm bảo và phát huy quyền làm chủ của tập thể lao động trong doanh nghiệp; Phải tạo đƣợc điều kiện để phát huy tối đa tính tự chủ và sáng tạo của đội ngũ cán bộ công nhân viên thông qua việc giao quyền và phân quyền; Phải phù hợp với quy mô và các đặc điểm hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc.
Trong các cơ quan có quy mô lớn, công tác của các phòng chức năng đƣợc chuyên môn hoá sâu hơn do đó cần thiết và có thiể tổ chức nhiều phòng chức năng hơn các đơn vị có quy mô vừa và nhỏ. Bộ máy quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc cần phải đƣợc tinh giảm một cách có hiệu quả; nghĩa là khi tinh giảm bộ vẫn đảm bảo đƣợc tính vững trắc trong 8 việc liên kết các phần tử, sự hoạt động vững trắc của tổ chức. mà không ảnh hƣởng xấu đến vai trò cũng nhƣ năng lực hoạt động của bộ máy. Vai trò bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nước Xuất phát từ những đặc điểm quản lý, ta thấy rõ vai trò hết sức quan trọng của bộ máy quản lý mà nhiều khi quyết định cả sự sống còn của một tổ chức cụ thể, trong đó có các tổ chức là cơ quan, đơn vị nhà nƣớc.
Nếu cơ quan nhà nƣớc có thể bố trí một bộ máy quản lý phù hợp thì lao động sẽ đạt hiệu quả cao tiết kiệm đƣợc thời gian và nâng cao năng suất làm việc của các cán bộ. Mặt khác, một bộ máy nhẹ sẽ tiết kiệm đƣợc chi phí và có những quyết định nhanh, đúng đắn. Ngoài ra, trong công tác quản lý, biết bố trí đúng ngƣời đúng việc thì sẽ phát huy hết khả năng tiềm tàng của cá nhân và tập thể ngƣời lao động, ngƣợc lại sẽ gây ra hậu quả khó lƣờng. Bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nƣớc có vai trò rất quan trọng đối với quá trình hoạt động của các cơ quan này, nó quyết định đến hiệu quả hoạt động chung của toàn đơn vị.
Với một bộ máy quản lý gọn nhẹ, có trình độ có phƣơng pháp quản lý phù hợp sẽ giúp cho cơ quan nhà nƣớc đó có hƣớng đi đúng, có sự tổ chức hoạt động hợp lý, cũng nhƣ có sự chỉ đạo, kiểm tra và điều chỉnh nhanh chóng và chính xác trong quá trình hoạt động. Nhờ đó, cơ quan nhà nƣớc phát huy đƣợc những điểm mạnh, khắc phục đƣợc những điểm yếu của mình thích ứng nhanh chóng với môi trƣờng, thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị và các mục tiêu hoạt động đã đề ra trong quá trình xây dựng và phát triển đơn vị. Chức năng bộ máy quản lý của các cơ quan nhà nước Với vai trò của bộ máy quản lý đã nêu nhƣ trên, có thể kể đến các chức năng của bộ máy quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc nhƣ sau: 9 Các chức năng quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc Chức năng quản trị, lập kế hoạch, Chức năng tổ chức và phối hợp định hƣớng Chức năng điều khiển Chức năng điều chỉnh Chức năng kiểm tra Chức năng quản trị nhân sự Chức năng quản trị tài chính Hình 1. Các chức năng quản lý trong các cơ quan nhà nước Nguồn: Tác giả tổng hợp Theo đó (Hình 1.1), các chức năng quản lý trong các cơ quan nhà nƣớc bao gồm: Chức năng quản trị, lập kế hoạch, định hướng: Định hƣớng là quá trình ấn định những nhiệm vụ, mục tiêu và các phƣơng pháp tốt nhất để thực hiện những nhiệm vụ và mục tiêu đó.
Việc định hƣớng phải nhằm thiết lập một môi trƣờng tốt nhất để các cá nhân đang làm việc với nhau trong cơ quan nhà nƣớc thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả.