Luận văn: Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở tỉnh Ninh Bình

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích và đề xuất hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại tỉnh Ninh Bình, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Nguyễn Lê Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH GIAI ĐOẠN 2010-2013
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH ĐẾN NĂM 2015, TẦM NHÌN 2020
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống tài chính công của Việt Nam. Tại tỉnh Ninh Bình, việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo điều kiện cho các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn thạc sĩ này sẽ phân tích các khía cạnh lý luận và thực tiễn liên quan đến phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách địa phương

Ngân sách địa phương là nguồn tài chính quan trọng để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Nó bao gồm các khoản thu và chi của các cấp chính quyền địa phương, đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo các dịch vụ công cộng và phát triển hạ tầng.

1.2. Hệ thống phân cấp quản lý ngân sách tại Việt Nam

Hệ thống phân cấp quản lý ngân sách tại Việt Nam được quy định rõ ràng trong Luật Ngân sách nhà nước. Phân cấp này giúp các cấp chính quyền địa phương có quyền tự chủ trong việc quản lý và sử dụng ngân sách, từ đó nâng cao trách nhiệm và hiệu quả trong quản lý tài chính công.

II. Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình giai đoạn 2010 2013

Giai đoạn 2010-2013, tỉnh Ninh Bình đã có những bước tiến đáng kể trong việc phân cấp quản lý ngân sách địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Việc phân tích thực trạng này sẽ giúp nhận diện rõ hơn những vấn đề còn tồn tại.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội ảnh hưởng đến ngân sách địa phương

Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình có ảnh hưởng lớn đến khả năng thu ngân sách và phân bổ nguồn lực. Các yếu tố như cơ cấu kinh tế, dân số và nhu cầu phát triển hạ tầng đều tác động đến ngân sách địa phương.

2.2. Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý ngân sách

Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế như tình trạng thiếu minh bạch trong quản lý và sử dụng ngân sách, cũng như sự chậm trễ trong việc thực hiện các chính sách tài chính.

III. Những thách thức trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương

Mặc dù đã có những tiến bộ trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương, nhưng Ninh Bình vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

3.1. Thiếu nguồn lực tài chính

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính để thực hiện các nhiệm vụ phát triển. Điều này dẫn đến việc các cấp chính quyền địa phương không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu chi tiêu cho các dịch vụ công.

3.2. Khó khăn trong việc thực hiện chính sách

Việc thực hiện các chính sách tài chính còn gặp nhiều khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và sự chậm trễ trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện.

IV. Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương

Để nâng cao hiệu quả phân cấp quản lý ngân sách địa phương, cần có những giải pháp cụ thể nhằm khắc phục các hạn chế hiện tại. Những giải pháp này sẽ giúp cải thiện tình hình ngân sách và tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của tỉnh Ninh Bình.

4.1. Tăng cường nguồn lực tài chính cho địa phương

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính từ trung ương để tăng cường nguồn lực cho ngân sách địa phương, từ đó giúp các cấp chính quyền có đủ khả năng thực hiện các nhiệm vụ phát triển.

4.2. Cải cách quy trình phân cấp ngân sách

Cải cách quy trình phân cấp ngân sách cần được thực hiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách. Điều này bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình mà còn đưa ra những ứng dụng thực tiễn có thể áp dụng để cải thiện tình hình ngân sách. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các chính sách tài chính trong tương lai.

5.1. Kết quả đạt được từ việc phân cấp ngân sách

Việc phân cấp ngân sách đã giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc quản lý và sử dụng ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Ninh Bình có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các địa phương khác trong việc phân cấp quản lý ngân sách, từ đó áp dụng những giải pháp phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh.

VI. Kết luận và định hướng tương lai cho phân cấp quản lý ngân sách

Kết luận của nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình và tăng cường nguồn lực tài chính để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của phân cấp ngân sách

Phân cấp ngân sách không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là một yếu tố quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình.

6.2. Định hướng phát triển ngân sách địa phương đến năm 2020

Định hướng phát triển ngân sách địa phương cần được xây dựng dựa trên các yếu tố thực tiễn và nhu cầu phát triển của tỉnh, nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ninh Bình là tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đồng bằng sông Hồng, sở hữu diện tích tự nhiên 1.390 km² và quy mô dân số trên 91,5 vạn người, được phân chia thành 8 đơn vị hành chính cấp huyện gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 6 huyện. Trong giai đoạn 2010–2013, địa phương ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 12,2%/năm, kéo theo sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu kinh tế với tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng đạt 48,1% và khu vực dịch vụ chiếm 38,0% vào năm 2013. Bối cảnh tăng trưởng nhanh chóng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm tài chính công giữa các cấp chính quyền cơ sở nhằm đảm bảo nguồn lực cho đầu tư phát triển hạ tầng và an sinh xã hội.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa cơ chế quản lý ngân sách hiện hành theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 với tính chủ động của chính quyền cấp huyện, cấp xã tại Ninh Bình. Cơ chế phân cấp thời kỳ này bộc lộ nhiều điểm nghẽn: sự phụ thuộc lớn của ngân sách cấp dưới vào nguồn trợ cấp bổ sung từ cấp tỉnh, nguy cơ thất thu thuế ngoài quốc doanh và sự lúng túng trong điều tiết nguồn thu tiền sử dụng đất.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận về phân cấp ngân sách địa phương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phân tích thực trạng điều hành thu, chi ngân sách tại 8 đơn vị hành chính tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010–2013; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn thông qua việc thiết lập các chỉ số phân cấp hiệu quả, nâng tỷ lệ tự cân đối của ngân sách cấp cơ sở lên trên 60% và giảm dần các khoản chi bổ sung thụ động từ ngân sách cấp trên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân cấp tài khóa và kinh tế học công cộng về cung ứng hàng hóa dịch vụ công, kết hợp với phương pháp luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phân phối tổng sản phẩm quốc dân. Theo kinh tế học công cộng, các hàng hóa công cộng có phạm vi ảnh hưởng cục bộ như giao thông nông thôn, chiếu sáng đô thị hay vệ sinh môi trường sẽ được chính quyền địa phương cung cấp tối ưu nhất nhờ nắm bắt sát sao nhu cầu của cư dân. Do đó, việc phân giao nguồn lực tài chính tương ứng là đòi hỏi tất yếu để nâng cao phúc lợi xã hội.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

• Ngân sách nhà nước: Dự toán toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhằm thực hiện các chức năng công quyền.
• Ngân sách địa phương: Kế hoạch tài chính cơ bản và là quỹ tiền tệ tập trung của chính quyền địa phương, gắn liền với quyền hạn của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp.
• Phân cấp quản lý ngân sách: Quá trình phân định thẩm quyền ban hành chính sách, phân chia vật chất về nguồn thu - nhiệm vụ chi và phân định trách nhiệm trong chu trình ngân sách giữa các cấp chính quyền.
• Chu trình ngân sách địa phương: Toàn bộ quá trình khép kín gồm ba khâu lập dự toán, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách nhà nước tại địa phương.

Bên cạnh đó, luận văn xây dựng mô hình so sánh thực tiễn dựa trên bài học kinh nghiệm từ Nghị quyết số 35/2010/NQ-HĐND của thành phố Hải Phòng và Nghị quyết số 146/2010/NQ-HĐND của tỉnh Nam Định. Nam Định thực hiện phân chia 100% thuế ngoài quốc doanh cho cấp huyện và trích 30% tiền sử dụng đất cho Quỹ phát triển đất, mang lại bài học điển hình về nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho Ninh Bình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Báo cáo thu - chi của Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình, Báo cáo quyết toán của Sở Tài chính, Niên giám thống kê tỉnh giai đoạn 2010–2013 và các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn diện 100% đơn vị hành chính trên địa bàn tỉnh, gồm 8 huyện/thị xã/thành phố và toàn bộ 145 xã, phường, thị trấn qua 4 năm tài chính liên tục.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho không gian kinh tế tỉnh Ninh Bình. Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thống kê mô tả, phân tích định lượng cơ cấu thu chi, phương pháp so sánh đối chiếu và phương pháp logic - lịch sử. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách chính xác các biến động về tỷ trọng nguồn thu giữa 3 cấp ngân sách, đánh giá tính bền vững của các khoản thu từ doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp ngoài quốc doanh và các nguồn thu từ đất đai theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 12,2%/năm đã thúc đẩy mạnh mẽ tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010–2013. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng nhanh lên mức 48,1% vào năm 2013, tạo ra nguồn thu vượt bậc từ các doanh nghiệp lớn như Nhà máy xi măng The Vissai, Duyên Hà và Nhà máy cán thép POMIHOA. Tuy nhiên, nguồn thu phân cấp chưa đồng đều giữa các khu vực; thành phố Ninh Bình và thị xã Tam Điệp đóng góp trên 65% tổng thu ngoài quốc doanh toàn tỉnh, trong khi 6 huyện thuần nông còn lại phụ thuộc lớn vào nguồn trợ cấp cân đối.

Thứ hai, cơ cấu nguồn thu ngân sách cấp huyện và cấp xã bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng khi nguồn thu từ đất chiếm tỷ lệ áp đảo. Tiền sử dụng đất tại nhiều xã vùng đồng bằng chiếm tới 50% đến 70% tổng thu ngân sách được hưởng, dẫn đến tính thiếu ổn định và tiềm ẩn rủi ro ngân sách khi thị trường bất động sản suy giảm. Tỷ lệ phân chia một số sắc thuế phát sinh tại địa phương còn manh mún, chưa tạo động lực thực chất để chính quyền cấp xã nuôi dưỡng nguồn thu từ sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ.

Thứ ba, về phân cấp nhiệm vụ chi, ngân sách cấp tỉnh luôn giữ vai trò chủ đạo, đảm nhận trên 60% tổng chi ngân sách địa phương, tập trung chủ yếu vào chi đầu tư phát triển và xây dựng cơ bản hạ tầng giao thông liên vùng. Ngược lại, ngân sách cấp huyện và cấp xã đảm nhận phần lớn các khoản chi thường xuyên về sự nghiệp giáo dục, y tế và quản lý hành chính với tỷ lệ chi thường xuyên chiếm trên 80% tổng chi cấp huyện, khiến ngân sách cấp cơ sở không còn dư địa cho đầu tư phát triển cục bộ.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực nghiệm cho thấy cơ chế điều hành ngân sách tại Ninh Bình vẫn mang nặng tính chất lồng ghép hành chính, chưa phát huy trọn vẹn tính độc lập tương đối của cấp ngân sách cơ sở. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những rào cản pháp lý chung của Luật Ngân sách nhà nước 2002 cùng với năng lực dự báo thu, lập dự toán của đội ngũ cán bộ tài chính cấp xã, phường còn nhiều hạn chế. Việc chuyển đổi từ thuế nhà đất sang thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và thay thế phí xăng dầu bằng thuế bảo vệ môi trường trong giai đoạn 2010–2013 cũng gây xáo trộn nhất định đến dự toán thu của các huyện như Nho Quan, Yên Mô.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi nên được thể hiện qua biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu thu năm 2010 và năm 2013, kết hợp với bảng tổng hợp dòng ngân sách điều tiết giữa 8 đơn vị hành chính. So sánh với mô hình của tỉnh Nam Định, việc Ninh Bình chưa phân cấp 100% thuế ngoài quốc doanh cho cấp huyện quản lý đã làm giảm sự chủ động của chính quyền huyện trong việc hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu và tỷ lệ điều tiết giữa các cấp chính quyền. Hội đồng nhân dân tỉnh Ninh Bình cần ban hành Nghị quyết mới điều chỉnh tỷ lệ điều tiết thuế ngoài quốc doanh, phân cấp cho ngân sách cấp huyện hưởng 100% khoản thu thuế ngoài quốc doanh trên địa bàn (ngoại trừ thành phố Ninh Bình phân chia theo tỷ lệ 50-50 với ngân sách tỉnh) trong giai đoạn 2015–2020 nhằm kích thích nuôi dưỡng nguồn thu tại chỗ.

Thứ hai, tái cấu trúc nhiệm vụ chi theo hướng mở rộng phân quyền đầu tư cơ sở vật chất. Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình cần chuyển giao toàn bộ quyền tự chủ và nhiệm vụ chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở về cho Ủy ban nhân dân cấp huyện trực tiếp quản lý, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh xuống dưới 40% vào năm 2020.

Thứ ba, chuẩn hóa chu trình ngân sách và hiện đại hóa công tác quản lý tài chính công. Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình phối hợp với Cục Thuế tỉnh triển khai số hóa 100% quy trình lập dự toán, thanh quyết toán và đối soát số liệu thu chi điện tử giữa 8 huyện, thị xã, thành phố trước năm 2018, đảm bảo rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán ngân sách hàng năm.

Thứ tư, siết chặt kỷ luật tài khóa và nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra. Thanh tra Sở Tài chính tỉnh Ninh Bình cần thiết lập kế hoạch thanh tra định kỳ 100% các dự án đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách cấp huyện và cấp xã, kiểm soát chặt chẽ việc trích lập 30% quỹ phát triển đất theo Nghị định 69/2009/NĐ-CP, ngăn chặn thất thoát và nợ đọng xây dựng cơ bản tại 145 xã, phường trên toàn tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý tài chính tại Sở Tài chính, Cục Thuế, Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình: Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn chuẩn xác để xây dựng phương án phân cấp nguồn thu, định mức phân bổ dự toán chi cho thời kỳ ổn định ngân sách giai đoạn mới trên địa bàn tỉnh.

Đại biểu Hội đồng nhân dân và cán bộ Ủy ban nhân dân 8 huyện, thị xã, thành phố: Nguồn tài liệu giúp nâng cao năng lực giám sát, lập dự toán thu chi, hoạch định chính sách thu hút đầu tư và quản trị ngân sách địa phương hiệu quả, tránh trông chờ vào trợ cấp cấp trên.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản lý công, Tài chính - Ngân hàng: Công trình nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp phân tích thực chứng, cung cấp khung lý luận vững chắc và bộ dữ liệu thực tế về kinh tế địa phương giai đoạn 2010–2013.

Các chuyên gia tư vấn chính sách tài khóa tại các cơ quan nghiên cứu Trung ương: Cung cấp bằng chứng thực tiễn sinh động từ một tỉnh đồng bằng sông Hồng để phục vụ công tác đánh giá tác động, đề xuất sửa đổi bổ sung Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của việc phân cấp quản lý ngân sách tại Ninh Bình là gì? Mục tiêu cốt lõi là phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm tài chính giữa 3 cấp chính quyền địa phương, nâng cao tính tự chủ cho cấp huyện và cấp xã, nuôi dưỡng nguồn thu ổn định để phục vụ phát triển kinh tế xã hội bền vững với tốc độ tăng trưởng GDP trên 12,2%/năm.

Tại sao cơ cấu thu ngân sách cấp xã tại Ninh Bình giai đoạn 2010–2013 còn thiếu tính bền vững? Nhiều xã phụ thuộc tới hơn 50% vào tiền sử dụng đất, trong khi nguồn thu từ thuế sản xuất kinh doanh và phí, lệ phí còn rất thấp. Khi thị trường bất động sản biến động, ngân sách cấp xã ngay lập tức rơi vào thế bị động và mất cân đối thu chi nghiêm trọng.

Kinh nghiệm phân cấp ngân sách của tỉnh Nam Định mang lại bài học gì cho Ninh Bình? Nam Định phân chia 100% thuế ngoài quốc doanh cho ngân sách cấp huyện và trích 30% tiền sử dụng đất cho Quỹ phát triển đất. Đây là giải pháp hữu hiệu giúp cấp huyện chủ động thu hút đầu tư doanh nghiệp và tạo nguồn vốn dài hạn xây dựng nông thôn mới.

Phương pháp nghiên cứu toàn bộ 8 đơn vị hành chính đem lại ưu thế gì cho luận văn? Khảo sát 100% địa bàn gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 6 huyện giúp phản ánh bức tranh tài chính toàn diện, bộc lộ rõ nét sự chênh lệch thu chi giữa khu vực đô thị công nghiệp và các huyện thuần nông trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.

Đề xuất nào mang tính đột phá nhất trong việc hoàn thiện nhiệm vụ chi của luận văn? Đó là kiến nghị chuyển giao trọn vẹn quyền tự chủ chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục cơ sở về cho Ủy ban nhân dân cấp huyện, giúp ngân sách tỉnh tập trung nguồn lực thực hiện các công trình hạ tầng trọng điểm giai đoạn 2015–2020.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận toàn diện về phân cấp quản lý ngân sách địa phương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Đánh giá thực trạng điều hành thu, chi ngân sách tại 8 đơn vị hành chính tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010–2013 với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 12,2%/năm.
• Chỉ rõ những hạn chế cốt lõi về sự phụ thuộc trợ cấp cân đối và tính thiếu bền vững của nguồn thu tiền sử dụng đất ở cấp xã.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về phân cấp nguồn thu, phân định nhiệm vụ chi, chuẩn hóa chu trình ngân sách và tăng cường thanh tra kiểm soát.
• Thiết lập lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2015 và định hướng chiến lược tầm nhìn 2020 nhằm tối ưu hóa nguồn lực tài khóa địa phương.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình hoàn thiện cơ chế phân cấp tài chính công, phát huy tối đa quyền tự chủ của các cấp cơ sở. Độc giả quan tâm đến quản trị tài chính công và kinh tế chính trị địa phương hãy tải toàn văn luận văn để nghiên cứu sâu hơn về mô hình phân cấp ngân sách tại Ninh Bình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh. Chương 2: Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010-2013. Chương 3: Định hƣớng và một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đến năm 2015, tầm nhìn 2020. 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1.

Ngân sách địa phƣơng trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc Việt Nam 1. Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước 1. Khái niệm về ngân sách nhà nước Trong lịch sử, thuật ngữ NSNN xuất hiện khi phƣơng thức sản xuất tƣ bản chủ nghĩa ra đời, nghĩa là khi nền sản xuất xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định. Sự xuất hiện của phạm trù NSNN gắn liền với sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa và nhà nƣớc.

Chính vì vậy NSNN vừa là một phạm trù kinh tế vừa mang bản chất chính trị. Từ khi xuất hiện đến nay, xoay quanh khái niệm về NSNN vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau.Taylor: “NSNN là chƣơng trình tài chính chủ yếu của Chính phủ, tập trung các dữ liệu thu và chi trong khoảng thời gian tài khoá bao hàm các chƣơng trình hoạt động phải thực hiện và các phƣơng tiện tài trợ cho các hoạt động ấy”. Quan niệm này đã lột tả đƣợc nội dung thực chất của hoạt động NSNN là các hoạt động thu, chi tài chính nhằm bảo đảm cho Nhà nƣớc thực hiện đƣợc các chức năng của mình. Song, quan niệm này chƣa nêu đƣợc mục đích của NSNN, do đó bản chất của NSNN chƣa đƣợc thể hiện rõ.

Theo tác giả Trần Đình Ty: “NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính đƣợc huy động cho Nhà nƣớc và sử dụng các nguồn tài chính đó nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nƣớc do Hiến pháp quy định”. Quan niệm này khá toàn diện, vừa bao quát đƣợc đặc tính dự toán thu, chi của NSNN, vừa nêu bật đƣợc đặc trƣng tài chính công của NSNN với hai 10 điểm nhấn: NSNN do luật định và mục đích của NSNN là để thực hiện chức năng của Nhà nƣớc. Tuy nhiên, quan niệm này chƣa phản ánh đƣợc mối quan hệ giữa NSNN với các loại tài chính khác trong nền kinh tế thị trƣờng. Do đó vai trò của NSNN chƣa đƣợc thể hiện rõ.

Theo Điều 1, Luật NSNN đƣợc Quốc hội khóa XI nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ 2, năm 2002: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Quan niệm này tiếp cận NSNN theo giác độ nghiệp vụ hẹp, nêu rõ tính thời hạn, tính dự toán và tính pháp định của NSNN. Tuy nhiên, dƣới giác độ nghiên cứu, quan niệm này không phản ánh đƣợc bản chất kinh tế - xã hội và vị trí của NSNN trong hệ thống tài chính quốc gia. Theo tác giả Nguyễn Thanh Tuyền: “NSNN là một hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc”.

Trong quan niệm này đã phản ánh rõ vị trí của NSNN và vai trò của nó. Tuy nhiên, tính pháp định và tính dự toán cũng nhƣ cân đối thu, chi của NSNN chƣa đƣợc đề cập. Theo giáo trình Lý thuyết tài chính của Học viện Tài chính: “NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc khi Nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc trên cơ sở luật định”. Giống nhƣ quan niệm trên, nhƣng quan niệm này đã nhấn rõ tính thu, chi NSNN, tính động của NSNN.

11 Tiếp thu các nhân tố hợp lý của các quan niệm nêu trên về NSNN, ta thấy rằng khái niệm NSNN nên đƣợc xem xét dƣới hai giác độ: Xét về hình thức: NSNN là một bản dự toán thu, chi theo chế độ chính sách do Nhà nƣớc quy định; các khoản thu, chi trong bản dự toán đều đƣợc cụ thể hoá và định lƣợng. Chính phủ là cơ quan lập dự toán NSNN, Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện. Nhƣ vậy, xét về hình thức, khi nói đến NSNN ngƣời ta thƣờng đề cập đến các dấu hiệu cơ bản: - Hình thức biểu hiện: NSNN đƣợc phản ánh dƣới dạng văn bản, tập hồ sơ. - Tính pháp lý: NSNN đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định.

- Tính kinh tế: NSNN phản ánh các khoản thu và các khoản chi. - Tính niên độ: NSNN đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thông thƣờng là một năm). Xét về bản chất: NSNN phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và các chủ thể khác trong quá trình phân phối giá trị sản phẩm thặng dƣ xã hội. Các chủ thể trong xã hội, tức hộ gia đình và doanh nghiệp, là ngƣời tạo ra nguồn lực tài chính, nhƣng trong tiêu dùng họ chỉ đƣợc hƣởng một phần nguồn lực tài chính do mình tạo ra, một phần phải nộp NSNN.

Nhƣ vậy, bằng quyền lực công cộng của mình, Nhà nƣớc chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể xã hội thành thu nhập của Nhà nƣớc. Phần đã nộp vào NSNN sẽ đƣợc phân phối đến các đối tƣợng trong xã hội thông qua các khoản cấp phát của ngân sách cho mục đích tiêu dùng và đầu tƣ. Mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và các chủ thể khác trong xã hội là mối quan hệ không bình đẳng. Tuy nhiên, Nhà nƣớc không thể dựa vào quyền lực của mình để bắt buộc các chủ thể xã hội đóng góp nguồn tài lực với bất kỳ giá nào.

Tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong mỗi giai đoạn nhất định mà mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc và các chủ thể trong xã hội 12 cũng khác nhau. Vì vậy việc giải quyết hài hoà mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc và xã hội trong quá trình phân phối lại sản phẩm thặng dƣ xã hội có ý nghĩa rất quan trọng. Từ những phân tích trên, có thể khái quát về bản chất NSNN nhƣ sau: NSNN là một phạm trù kinh tế phản ánh các mối quan hệ giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong phân phối tổng sản quốc dân, chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền ở các chủ thể kinh tế khác thành thu nhập của Nhà nước và phân phối chuyển dịch nguồn thu nhập đó đến các đối tượng sử dụng dể thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Nguyên tắc quản lý NSNN Một là, Nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ: Điều 6 Hiến pháp nƣớc cộng hoà XHCN Việt nam năm 1992 quy định: “Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nƣớc đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ”.

Hai là, Nguyên tắc công khai minh bạch: Công khai là để mọi ngƣời đều đƣợc biết, Minh bạch là làm cho mọi việc trở nên rõ ràng, dễ hiểu. Quản lý ngân sách phải công khai minh bạch xuất phát từ đòi hỏi chính đáng của ngƣời dân với tƣ cách là ngƣời nộp thuế cho nhà nƣớc. Quy tắc chung về tính minh bạch gồm các nội dung chủ yếu là: - Ngân sách phải đảm bảo tính toàn diện. Điều này có nghĩa là các hoạt động trong và ngoài ngân sách đều đƣợc phản ánh vào tài liệu trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định.

- Đảm bảo tính khách quan độc lập. Các cấp, các đơn vị dự toán, các tổ chức cá nhân đƣợc NSNN hỗ trợ phải công khai dự toán và quyết toán ngân sách, Nội dung công khai theo các biểu mẫu quy định, thời gian công khai đƣợc quy định rõ đối với từng cấp ngân sách. 13 Ba là, Nguyên tắc đảm bảo trách nhiệm: Nhà nƣớc phải đảm bảo trách nhiệm trƣớc nhân dân về toàn bộ quá trình quản lý ngân sách. Chịu trách nhiệm hữu hiệu bao gồm khả năng điều trần và gánh chịu hậu quả.

Bốn là, Nguyên tắc đảm bảo cân đối NSNN: Cân đối NSNN ngoài sự cân bằng về thu, chi còn là sự hài hoà hợp lý trong cơ cấu thu, chi giữa các khoản thu, chi; các lĩnh vực, các ngành; các cấp chính quyền thậm chí ngay cả giữa các thế hệ (ví dụ: vay nợ). Đảm bảo cân đối ngân sách là một đòi hỏi khách quan xuất phát từ vai trò nhà nƣớc trong can thiệp vào nền kinh tế thị trƣờng với mục tiêu ổn định, hiệu quả và công bằng. Vì vậy tính toán nhu cầu chi sát với khả năng thu trong khi lập ngân sách là rất quan trọng. Các khoản chi chỉ đƣợc phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn bù đắp.

Ngân sách địa phương, vị trí ngân sách địa phương trong hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam 1. Ngân sách địa phương Trong các văn bản pháp lý về quản lý NSNN nƣớc ta từ năm 1945 đến nay, thuật ngữ NSĐP đƣợc sử dụng theo nghĩa đầy đủ lần đầu tiên trong Điều lệ tạm thời của Hội đồng Chính phủ ngày 01/8/1967 về ban hành quy chế tài chính các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng. Điều lệ này quy định các tỉnh, thành phố có ngân sách riêng (gọi là NSĐP) do chính quyền địa phƣơng trực tiếp quản lý và sử dụng, NSĐP là một bộ phận cấu thành của NSNN. Luật NSNN năm 2002 tiếp tục khẳng định rằng NSNN bao gồm NSTW và NSĐP, NSĐP bao gồm ngân sách của các cấp có tổ chức HĐND.

Ngân sách địa phƣơng là công cụ tài chính quan trọng của chính quyền các cấp địa phƣơng trong việc ổn định và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn địa phƣơng. Khi xem xét khái niệm NSĐP không thể tách rời khỏi NSNN, nhƣng cũng không đƣợc đồng nhất NSNN với NSĐP. Tiếp cận dƣới giác độ nghiệp vụ hẹp, có thể hiểu NSĐP là toàn bộ các khoản thu, chi đƣợc quy định đƣa vào dự toán trong một năm, do HĐND địa 14 phƣơng quyết định và giao cho UBND các cấp địa phƣơng tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền địa phƣơng.