mở đầu cho chu trình của công tác quản lý, sử dụng công chức cấp xã. Từ tuyển dụng mới đến bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đề bạt, bổ nhiệm… Nếu không có tuyển dụng thì không bổ sung được lực lượng công chức cấp xã khi có những biến động theo chiều hướng thiếu hụt trong quá trình quản lý, sử dụng nhân sự của chính quyền cấp xã vì nhiều lý do khác nhau như: nghỉ hưu, thôi việc, chuyển công tác, được bổ nhiệm lên vị trí lãnh đạo, quản lý cao hơn… Tuyển dụng công chức cấp xã là khâu quan trọng trong việc xây dựng đội ngũ công chức cấp xã có đủ số lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ở cơ sở. Nó là tiền đề để phát triển đội ngũ công chức cấp xã. 14 Từ đội ngũ tuyển dụng được, nhà quản lý mới có cơ sở để đánh giá thực trạng, thực tiễn đội ngũ, từ đó có biện pháp để quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cho phù hợp.
Thứ ba đối với bản thân người được tuyển dụng: Việc tuyển dụng công chức cấp xã thực hiện trên cơ sở nguyên tắc công khai, minh bạch, công bằng, cạnh tranh. Nếu trong quá trình tuyển dụng các nguyên tắc này được bảo đảm thực hiện đúng thì đây là một trong những động lực để các cá nhân dự tuyển nỗ lực, phấn đấu để được tuyển dụng vào làm công chức cấp xã. Đồng thời, khi đã trúng tuyển, cá nhân người dự tuyển sẽ có động lực hơn trong công việc, vì họ phải trải qua quá trình cạnh tranh, công bằng, họ được tuyển dụng vì họ là người đáp ứng được yêu cầu tốt nhất của vị trí cần tuyển dụng. Như vậy có thể thấy, thông qua tuyển dụng cạnh tranh, sẽ giúp người được tuyển dụng có động lực hơn trong công việc, do đó mà thúc đẩy các hoạt động công vụ được hiệu quả hơn.
Nguyên tắc tuyển dụng công chức cấp xã Để đạt được hiệu quả và đảm bảo chất lượng tuyển dụng, quá trình tuyển dụng công chức cấp xã phải tuân thủ nghiêm túc những nguyên tắc sau: 1. Nguyên tắc tuân thủ quy định của pháp luật Nguyên tắc đúng phát luật đòi hỏi khi thực hiện tuyển dụng công chức cấp xã phải đảm bảo thực hiện đúng các quy định của pháp luật, phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật trong việc tổ chức, triển khai thực hiện công tác tuyển dụng, thực hiện đúng thẩm quyền, vai trò, chức trách nhiệm vụ trong quá trình tham gia tuyển dụng, xử lý nghiêm đối với các trường hợp vi phạm pháp luật về tuyển dụng. Tuy nhiên, ngoài những đòi hỏi nghiêm túc trong các quy định pháp lý, cần phải hình thành những nguyên tắc bảo đảm các quy định phải được tôn 15 trọng trong thực tế. Như vậy, nguyên tắc đảm bảo trực tiếp cho việc tuyển dụng công chức cấp xã là các quy định pháp luật hiện hành.
Nguyên tắc xuất phát từ thực tế nhu cầu công việc Đây là nguyên tắc đặc trưng của hoạt động tuyển dụng, đảm bảo tuyển dụng đạt được sự hợp lý, hiệu quả. Nguyên tắc này được đưa ra để tránh tình trạng tuyển dụng không căn cứ vào nhu cầu thực tiễn, dẫn tới sự lãng phí trong sử dụng nguồn nhân lực, trong sử dụng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước để duy trì một bộ máy cồng kềnh, hiệu suất làm việc không cao do các công chức không đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của vị trí công tác. Nội dung của nguyên tắc này là thiếu công chức ở vị trí nào thì tuyển đúng người đáp ứng yêu cầu chuyên môn, trình độ công việc của vị trí đó, có thể cao hơn yêu cầu nhưng tối kỵ lấy thấp hơn. Nguyên tắc này đòi hỏi thi tuyển phải đảm bảo 2 điều kiện: đáp ứng số lượng và chất lượng, tức là không chỉ bổ sung đủ số lượng nhân sự còn thiếu mà còn phải đáp ứng yêu cầu của công việc.
Để xác định được đúng nhu cầu công việc cần tuyển, các nhà tuyển dụng cần chú trọng tới công tác phân tích công việc, nhằm đưa ra được bản mô tả công việc (xác định được số lượng, cơ cấu nguồn nhân lực của đơn vị) và bản tiêu chuẩn công việc (xác định yêu cầu về mặt chất lượng đối với từng vị trí công tác). Đây là một trong những nội dung quan trọng làm căn cứ cho hoạt động tuyển dụng viên chức. Nguyên tắc bình đẳng Đây là nguyên tắc xuất phát từ Hiến pháp quy định nguyên tắc cơ bản của công dân, trong đó có quyền được tham gia quản lý nhà nước, hoạt động xã hội. Mọi công dân đều được bình đẳng trong việc tham gia vào các hoạt động tuyển dụng công chức.
Nguyên tắc bình đẳng trên căn bản bảo đảm bình đẳng về giới, về giai cấp, về tôn giáo, về dân tộc, về mức độ thu nhập. 16 Để thực hiện nguyên tắc này, Nhà nước ban hành những quy định pháp luật cụ thể và điều kiện gia nhập nền công vụ, trong đó hướng chủ yếu vào những tiêu chuẩn khách quan, xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn của công việc như quốc tịch, độ tuổi dự tuyển, sức khỏe, bằng cấp… mà không có sự phân biệt đối xử về giới, dân tộc, tôn giáo, thành phần xuất thân… 1. Nguyên tắc cạnh tranh Nguyên tắc này đòi hỏi phải thiết lập được cơ chế cạnh tranh trong hoạt động thi tuyển công chức. Các biện pháp đảm bảo cho cạnh trạnh được thực hiện có hiệu quả đó là: Xây dựng tiêu chuẩn dự tuyển rõ ràng, thông báo thi tuyển công khai, tổ chức thi chặt chẽ, giám sát kỳ thi một cách khách quan, trung thực… Chỉ có cạnh tranh lành mạnh mới chọn được người có đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu vị trí cần tuyển, nếu không thi tuyển chỉ mang tính hình thức.
Nguyên tắc khách quan Nguyên tắc khách quan đòi hỏi cơ quan tuyển dụng phải căn cứ vào những yêu cầu khách quan để tuyển dụng và lựa chọn. Đó là nhu cầu thực tế của công việc, là hệ thống quy định của pháp luật do nhà nước ban hành và kết quả thi tuyển hoặc xét tuyển của thí sinh. Nguyên tắc khách quan không chấp nhận việc tuyển dụng bị chi phối bởi các tình cảm chủ quan như: cố tình tuyển số lượng công chức vượt quá kế hoạch biên chế, lựa chọn thí sinh căn cứ vào quan hệ cá nhân… 1. Nguyên tắc công khai, minh bạch Nguyên tắc công khai đảm bảo những gì liên quan đến quyền, nghĩa vụ, tiêu chuẩn đều được thông báo để người dự tuyển biết.
Tính công khai cũng xuất phát từ các thiết chế dân chủ quy định trong Hiến pháp và luật. Bảo đảm tính công khai có nghĩa là những yêu cầu của các nguyên tắc khách quan, công bằng, vô tư có đủ yếu tố bảo đảm được thực hiện. 17 Nguyên tắc công khai còn có giá trị kiểm soát các pháp nhân, cá nhân đối với những cơ quan, những người có trách nhiệm làm công tác tuyển dụng công chức. Các nội dung đưa ra công khai về nguyên tắc không hạn chế.
Tuy nhiên, căn cứ vào quy định, quy chế Nhà nước ban hành để đưa ra công khai đối với thí sinh có thể nêu một số nội dung sau: - Công khai tiêu chuẩn dự tuyển; - Công khai số lượng và vị trí cần tuyển; - Công khai hình thức tuyển dụng; - Công khai kết quả thi tuyển, xét tuyển; - Công khai chế độ ưu tiên; - Công khai những thay đổi nếu có trong quá trình tuyển dụng… 1. Nguyên tắc ưu tiên Ưu tiên xuất phát từ sự chênh lệch về điều kiện kinh tế, về trình độ dân trí giữa các vùng miền. Nếu không thực hiện ưu tiên trong thi tuyển với những đối tượng thuộc dân tộc thiểu số thì sẽ rất khó khăn trong việc xây dựng và phát triển đội ngũ công chức ở những vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn… Ưu tiên cũng xuất phát từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, để đền đáp công ơn và sự hi sinh mất mát của những người có công với nước. Nội dung của nguyên tắc này là dành những điều kiện ngoại lệ thuận lợi, dễ dàng hơn với một số đối tượng nhất định đã được pháp luật quy định.
Nguyên tắc này cùng đòi hỏi các cơ quan tổ chức tuyển dụng không được tùy tiện đặt ra những điều kiện ngoại lệ nào khác với quy định pháp luật của cấp trên. Tóm lại, những nguyên tắc nêu trên tuy có sự phân biệt nhưng chúng không tồn tại một cách biệt lập. Trái lại, các nguyên tắc này hỗ trợ, tác động lẫn nhau phát sinh từ yếu tố khách quan, yếu tố pháp lý. Nguyên tắc này sẽ 18 tạo điều kiện để thực hiện nguyên tắc kia.
Hoặc nếu vi phạm nguyên tắc này sẽ tác động như một phản ứng tiêu cực đến nguyên tắc khác. Căn cứ tuyển dụng công chức cấp xã Việc tuyển dụng công chức cấp xã phải được căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, tiêu chuẩn chức danh và số lượng công chức cấp xã theo từng chức danh đã được cơ quan có thẩm quyền giao, cụ thể: Thứ nhất, việc tuyển dụng công chức cấp xã phải căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ. Căn cứ này đòi hỏi việc tuyển dụng công chức cấp xã phải căn cứ vào nhu cầu thực tế tại địa phương., nếu không tuyển dụng công chức vào vị trí này không bảo dảm công việc của địa phương được giải quyết trôi chảy. Tuy nhiên, tùy vào từng điều kiện nếu ở chức danh công chức đó đã có 01 công chức đảm nhiệm, việc chưa thực hiện tuyển dụng công chức ngay không ảnh hướng đến sự vận hành của đơn vị thì không nhất thiết phải thực hiện tuyển dụng ngay.
Thứ hai, căn cứ vào tiêu chuẩn chức danh: Điều này đỏi hỏi khi xây dựng kế hoạch tuyển dụng phải căn cứ vào quy định của cơ quan có thẩm quyền để đưa ra các yêu cầu, tiêu chuẩn đối với từng chức danh công chức cần tuyển dụng và chỉ những người đáp ứng đầu đủ các yêu cầu, tiêu chuẩn đó mới được tham gia dự tuyển. Nếu khi xây dựng kế hoạch đưa ra các yêu cầu, tiêu chuẩn không đúng với các quy định sẽ dẫn đến việc tuyển dụng không đúng với tiêu chuẩn chức danh cần tuyền, việc tuyển dụng công chức cấp xã trái các quy định, không tuyển dụng được công chức theo đúng quy định, yêu cầu; công tác tuyển dụng sẽ không đảm bảo chất lượng, hiệu quả. Thứ ba, căn cứ vào số lượng công chức cấp xã theo từng chức danh được giao: Căn cứ này đặt ra khi tuyển dụng công chức cấp xã phải đảm bảo tuyển dụng đúng với số lượng công chức được giao.
