Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Tội Cướp Tài Sản Từ Thực Tiễn Tỉnh Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ phân tích tội cướp tài sản dựa trên thực tiễn tỉnh Đồng Nai, đánh giá nguyên nhân, hậu quả và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Độ
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội cướp tài sản từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm tội cướp tài sản theo luật hình sự Việt Nam. Các dấu hiệu pháp lý của tội cướp tài sản. Phân biệt tội cướp tài sản với một số tội khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI
• 2.1. Thực tiễn định tội đối với tội cướp tài sản. Thực tiễn áp dụng hình phạt về tội cướp tài sản ở tỉnh Đồng Nai
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 3.1. Yêu cầu bảo đảm áp dụng pháp luật về tội cướp tài sản
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật về tội cướp tài sản
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ về tội cướp tài sản

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu tội cướp tài sản từ góc độ lý luận và thực tiễn, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Tác giả Trần Thị Hải đã phân tích sâu sắc các quy định của luật hình sự Việt Nam về tội cướp tài sản, đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật tại địa phương. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm này.

1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội cướp tài sản

Theo luật hình sự Việt Nam, tội cướp tài sản được định nghĩa là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc các thủ đoạn khác nhằm chiếm đoạt tài sản. Các dấu hiệu pháp lý bao gồm: khách thể là quyền sở hữu tài sản và tính mạng, sức khỏe con người; hành vi khách quan là việc sử dụng vũ lực hoặc thủ đoạn khác; chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự; và mặt chủ quan là lỗi cố ý. Luận văn cũng phân biệt tội cướp tài sản với các tội phạm tài sản khác như trộm cắp, cướp giật.

1.2. Phân tích quy định pháp luật về tội cướp tài sản

Luận văn phân tích chi tiết các quy định tại Điều 168 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội cướp tài sản. Tác giả chỉ ra rằng tội này được coi là hoàn thành khi người phạm tội thực hiện hành vi chiếm đoạt, bất kể tài sản có bị chiếm đoạt thành công hay không. Điều này giúp xác định rõ thời điểm hoàn thành tội phạm và hỗ trợ việc định tội danh chính xác trong thực tiễn xét xử.

II. Phân tích thực tiễn tội cướp tài sản tại Đồng Nai

Luận văn đánh giá thực tiễn xử lý tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Đồng Nai từ năm 2015 đến 2019. Tác giả chỉ ra rằng, mặc dù Tòa án nhân dân tỉnh đã nỗ lực xử lý các vụ án, nhưng vẫn tồn tại nhiều khó khăn trong việc định tội và quyết định hình phạt. Các vụ án thường bị sửa hoặc hủy do thiếu chính xác trong việc đánh giá tính chất và mức độ của hành vi phạm tội.

2.1. Thực trạng tội cướp tài sản tại Đồng Nai

Tỉnh Đồng Nai là một trong những khu vực có tình hình tội phạm tài sản phức tạp, đặc biệt là tội cướp tài sản. Luận văn thống kê số lượng vụ án và diễn biến tình hình tội phạm từ năm 2015 đến 2019, cho thấy sự gia tăng đáng kể của các vụ cướp tài sản. Nguyên nhân chính được chỉ ra là do địa bàn rộng, dân cư đông đúc và sự phát triển kinh tế nhanh chóng, tạo điều kiện cho tội phạm hoạt động.

2.2. Thực tiễn xử lý tội cướp tài sản

Luận văn phân tích các vụ án điển hình về tội cướp tài sản tại Đồng Nai, chỉ ra những sai sót trong việc định tội và quyết định hình phạt. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực chuyên môn cho các cán bộ tư pháp, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả xử lý tội phạm, đảm bảo công bằng và chính xác trong xét xử.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực tiễn xử lý

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội cướp tài sản. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cập nhật và sửa đổi các quy định pháp luật, đồng thời tăng cường công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ tư pháp. Các giải pháp này không chỉ góp phần giảm thiểu tình trạng oan sai mà còn đảm bảo tính khách quan và công bằng trong xét xử.

3.1. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật

Luận văn chỉ ra rằng, các quy định hiện hành về tội cướp tài sản còn tồn tại một số bất cập, dẫn đến khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Tác giả đề xuất việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để làm rõ hơn các dấu hiệu pháp lý của tội phạm, đồng thời đưa ra hướng dẫn cụ thể cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm

Để nâng cao hiệu quả xử lý tội cướp tài sản, luận văn đề xuất các giải pháp như tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ tư pháp; cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ công tác điều tra, xét xử; và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong công tác phòng, chống tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội cướp tài sản là một trong những loại tội phạm xâm phạm sở hữu phổ biến và nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh phát triển như Đồng Nai – vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với dân số đông và đa dạng. Từ năm 2015 đến 2019, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đồng Nai đã xét xử sơ thẩm 270 vụ án với 536 bị cáo về tội cướp tài sản, chiếm khoảng 0,18% tổng số vụ án hình sự thụ lý trong giai đoạn này. Tội phạm này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe của người dân, làm suy giảm niềm tin xã hội và trật tự an toàn xã hội tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2015-2019. Qua đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong công tác phòng, chống và xét xử tội phạm này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và thực tiễn xét xử tại Đồng Nai, với trọng tâm là việc định tội và áp dụng hình phạt.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền, góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, đồng thời hỗ trợ công tác phòng ngừa tội phạm hiệu quả hơn. Các số liệu thống kê và phân tích thực tiễn được sử dụng nhằm minh chứng cho những bất cập và đề xuất giải pháp phù hợp với đặc thù địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực luật hình sự, đặc biệt là:

• Lý thuyết cấu thành tội phạm: Bao gồm bốn yếu tố cấu thành tội phạm là khách thể, mặt khách quan, mặt chủ thể và mặt chủ quan. Tội cướp tài sản được phân tích dựa trên các dấu hiệu pháp lý đặc trưng như hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn khác làm cho người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản.
• Mô hình định tội và áp dụng hình phạt: Quá trình nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự được thực hiện qua các giai đoạn định tội, định khung hình phạt và quyết định hình phạt, đảm bảo tính chính xác, khách quan và phù hợp với quy định pháp luật.
• Khái niệm và phân biệt tội phạm: Luận văn phân biệt tội cướp tài sản với các tội xâm phạm sở hữu khác như cướp giật tài sản, cưỡng đoạt tài sản dựa trên thủ đoạn phạm tội và mức độ nguy hiểm cho xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: tội cướp tài sản, hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc, thủ đoạn làm cho người bị tấn công không thể chống cự, định tội, áp dụng hình phạt, và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phân tích, tổng hợp và so sánh các quy định pháp luật, tài liệu khoa học, báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về tình hình xét xử tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Đồng Nai từ năm 2015 đến 2019, với tổng số 270 vụ án và 536 bị cáo.
• Khảo sát thực tiễn và nghiên cứu vụ việc điển hình: Phân tích các vụ án cụ thể để làm rõ các vấn đề trong định tội và áp dụng hình phạt.
• Phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Đảm bảo quan điểm nghiên cứu phù hợp với chính sách hình sự và cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án tội cướp tài sản được xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2015-2019. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ hồ sơ vụ án liên quan để đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách đối chiếu các tình tiết vụ án với quy định pháp luật, đồng thời sử dụng thống kê mô tả để đánh giá xu hướng và kết quả xét xử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình tội cướp tài sản tại Đồng Nai ổn định nhưng có xu hướng phức tạp: Trong giai đoạn 2015-2019, số vụ án tội cướp tài sản chiếm khoảng 0,18% tổng số vụ án hình sự, với tỷ lệ bị cáo khoảng 0,21%. Mặc dù tỷ lệ không cao, nhưng tính chất nghiêm trọng và tác động xã hội của tội phạm này là đáng kể.

2. Việc định tội cơ bản được thực hiện đúng quy định pháp luật: Các Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đồng Nai đã áp dụng đúng Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015 trong việc định tội và định khung hình phạt, với hầu hết các bản án sơ thẩm không bị kháng cáo hoặc được giữ nguyên tại cấp phúc thẩm.

3. Một số bất cập trong định tội và áp dụng hình phạt: Qua phân tích các vụ án điển hình, có những trường hợp dùng vũ lực không đáng kể nhưng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản, gây tranh cãi về mức độ nguy hiểm và tính phù hợp của hình phạt. Ngoài ra, còn có những khó khăn trong việc xác định giai đoạn phạm tội chưa đạt và thời điểm xuất hiện mục đích chiếm đoạt tài sản.

4. Hình phạt áp dụng đa dạng, phù hợp với mức độ phạm tội: Thống kê cho thấy các hình phạt từ 3 năm tù trở lên được áp dụng phổ biến, với các tình tiết tăng nặng như gây thương tích hoặc dùng hung khí được xem xét nghiêm túc. Việc áp dụng hình phạt đúng khung pháp luật góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trong định tội và áp dụng hình phạt chủ yếu do quy định pháp luật còn chưa rõ ràng, đặc biệt là việc không phân biệt mức độ vũ lực và thời điểm đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn cập nhật và làm rõ hơn các quy định của Bộ luật Hình sự 2015, đồng thời phân tích sâu thực tiễn xét xử tại Đồng Nai, một địa bàn có đặc thù kinh tế và xã hội riêng biệt.

Việc trình bày dữ liệu qua các bảng thống kê về số vụ án, tỷ lệ bị cáo và hình phạt áp dụng giúp minh họa rõ nét xu hướng và hiệu quả công tác xét xử. Bảng so sánh các vụ án điển hình cũng làm nổi bật các vấn đề pháp lý cần giải quyết. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực áp dụng pháp luật hình sự tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội cướp tài sản: Cần sửa đổi, bổ sung Điều 168 Bộ luật Hình sự để phân biệt rõ ràng mức độ vũ lực, thời điểm đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc và các thủ đoạn khác nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong định tội. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất: Ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, án lệ về tội cướp tài sản để các cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ áp dụng thống nhất, giảm thiểu sai sót trong xét xử. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hình sự và kỹ năng xét xử tội cướp tài sản cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và hội thẩm nhân dân tại Đồng Nai. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tòa án, Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tố tụng: Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên và hiệu quả đối với hoạt động định tội và áp dụng hình phạt nhằm phát hiện, xử lý kịp thời các sai sót, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và pháp luật: Điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, luật sư có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết về quy định pháp luật và thực tiễn xét xử tội cướp tài sản, từ đó áp dụng chính xác hơn trong công tác chuyên môn.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật hình sự: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực tiễn cập nhật, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về tội phạm xâm phạm sở hữu và giảng dạy chuyên ngành luật hình sự.

3. Sinh viên ngành luật: Tài liệu tham khảo hữu ích giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cấu thành tội phạm, quy trình định tội và áp dụng hình phạt trong thực tiễn xét xử.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các cơ quan như Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao có thể dựa vào kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội cướp tài sản được định nghĩa như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Tội cướp tài sản là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn khác làm cho người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản, theo Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015.

2. Phân biệt tội cướp tài sản với tội cướp giật tài sản như thế nào?
   Tội cướp tài sản sử dụng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để chiếm đoạt, còn tội cướp giật tài sản không dùng vũ lực hay đe dọa mà lợi dụng sơ hở để chiếm đoạt nhanh chóng rồi tẩu thoát.

3. Có thể áp dụng hình phạt nào đối với tội cướp tài sản?
   Khung hình phạt từ 3 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân tùy theo mức độ nghiêm trọng và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định của Bộ luật Hình sự.

4. Tại sao việc định tội cướp tài sản còn gặp khó khăn trong thực tiễn?
   Do quy định pháp luật chưa rõ ràng về mức độ vũ lực và thời điểm đe dọa, cùng với sự thiếu thống nhất trong hướng dẫn áp dụng pháp luật và năng lực của cán bộ tư pháp.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả xét xử tội cướp tài sản?
   Hoàn thiện pháp luật, ban hành hướng dẫn áp dụng thống nhất, đào tạo cán bộ tư pháp và tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tố tụng là những giải pháp thiết thực.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý và cấu thành tội cướp tài sản theo Bộ luật Hình sự năm 2015, đồng thời phân biệt rõ với các tội phạm tương tự.
• Phân tích thực tiễn xét xử tại tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2015-2019 cho thấy việc định tội và áp dụng hình phạt cơ bản đúng quy định nhưng còn tồn tại một số bất cập.
• Các bất cập chủ yếu do quy định pháp luật chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn áp dụng thống nhất và năng lực cán bộ tư pháp còn hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.
• Tiếp tục nghiên cứu và cập nhật các án lệ, hướng dẫn áp dụng pháp luật để đảm bảo tính thống nhất và công bằng trong xét xử tội cướp tài sản.

Luận văn kêu gọi các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu tiếp tục quan tâm, phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam ngày càng hoàn thiện và hiệu quả hơn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN 1.1 Khái niệm tội cướp tài sản theo luật hình sự Việt Nam. Theo Từ điển tiếng Việt, chiếm đoạt của hành vi cướp tài sản là tài sản của Nhà nước, của tổ chức, tài sản của công dân. Thực tế cho thấy tài sản đã bị chiếm đoạt trong tội cướp thường là vật, tiền hoặc giấy tờ trị giá được bằng tiền, còn quyền tài sản hầu như chưa thấy xảy ra hoặc khó có thể là đối tượng chiếm đoạt của tội này. Đối với tài sản là vật thì thông thường bao giờ cũng là động sản (như tiền, vàng, xe máy…) cũng là đối tượng của tội cướp tài sản.

Chiếm đoạt tài sản của người làm của mình, bằng cách dựa dùng vũ lực, quyền uy để lấy tài sản của người khác có chủ đích. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, tội cướp tài sản có tính chất chiếm đoạt là tội xâm phạm sở hữu bằng việc chiếm đoạt nên trong cấu thành tội phạm của tội này có dấu hiệu chiếm đoạt. Trong đó, “Chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển dịch một cách trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lí của người khác vào phạm vi sở hữu của mình”. Do đó, việc nghiên cứu về yếu tố chiếm đoạt trong tội xâm phạm sở hữu có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các vụ án có liên quan đến tội cướp tài sản.

Theo luật hình sự Việt Nam, tội cướp tài sản là một trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt được quy định tại Điều 168 chương XVI thuộc các tội xâm phạm sở hữu của Bộ luật hình sự năm năm 2015. Dù được quy định và xét xử sớm nhưng về lý luận và thực tiễn vẫn còn có sự nhận thức khác nhau về hành vi khách quan của tội phạm này được quy định trong luật. Cơ quan có thẩm quyền cũng chưa kịp thời ban hành văn bản giải thích quy định của luật. Nên đã có nhiều cách hiểu khác nhau về quy định của luật, nhất là đối với những người làm công tác áp dụng pháp luật trong các cơ quan tiến hành tố tụng dẫn đến việc áp dụng pháp luật hình sự trong thực tiễn thiếu chính xác và không 7 thống nhất và làm giảm chất lượng xét xử, ảnh hưởng đến công tác đấu tranh phòng ngừa tội cướp tài sản.

Theo quy định tại Điều 168 của Bộ luật hình sự năm 2015 thì: “Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản…” [22, tr. Quy định trên đã dẫn đến các cách hiểu khác nhau: 1/ “làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được hoặc làm tê liệt ý chí chống cự hay khả năng chống cự của người bị tấn công để người phạm tội thực hiện việc chiếm đoạt tài sản” là dấu hiệu bắt buộc phải có ở tất cả các hành vi khách quan được quy định trong điều luật; hay là 2/ hành vi “làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được” chỉ là kết quả của hành vi dùng thủ đoạn khác. Theo chúng tôi, cách hiểu thứ hai hợp lý hơn. Bởi vì, không thể lấy năng lực, ý chí của nạn nhân làm dấu hiệu định tội đối với hành vi của người phạm tội.

Hành vi dùng dao đe dọa cụ già làm tê liệt ý chí để chiếm đoạt tài sản hay hành vi dùng dao de dọa võ sư nhằm chiếm đoạt tài sản nhưng bị võ sư chống trả (không bị tê liệt ý chí) đều cấu thành tội cướp tài sản. Theo quy định của BLHS thì: - Đối với hành vi “dùng vũ lực” là việc dùng sức mạnh thể chất được hiểu là việc dùng sức mạnh thể chất tác động đến nạn nhân như đấm, đá, bóp cổ hoặc dùng dao chém, sung bắn…, - Đối với hành vi “đe dọa dùng vũ lực ngày tức khắc” đó là hành vi cụ thể của người phạm tội biểu hiện cho người bị tấn công hiểu rằng người phạm tội có thể sử dụng vũ lực (như bắn, chém …) ngay tức khắc nếu người bị tấn công có hành vi cản trở việc chiếm đoạt tài sản của người phạm tội. 8 - Đối với “hành vi khác” làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự, được hiểu là hành vi mà người phạm tội có thể thực hiện (như cho uống thuốc mê, chuốc rượu, rủ rê sử dụng ma túy cho say…) với mục đích làm cho người bị tấn công không thể kháng cự để chiếm đoạt tài sản. Đặc điểm của dạng hành vi này, người phạm tội không tác động bằng sức mạnh vật chất vào người bị tấn công mà dùng thủ đoạn tinh vi để tác động vào cơ thể, tinh thần của người bị hại loại bỏ ý chí chống cự và được quy định là dạng hành vi khách quan thứ ba của tội cướp tài sản [32, tr.

Quy định tại Điều 168 của Bộ luật hình sự năm 2015 thường được hiểu là tội cướp tài sản được coi là hoàn thành khi người phạm tội thực hiện một trong các hành vi: Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản; còn tài sản đã chiếm đoạt được hay chưa không phải là dấu hiệu bắt buộc của tội phạm này và cũng không phải là dấu hiệu để xác định thời điểm hoàn thành của tội cướp tài sản. Tức là, hậu quả có xảy ra hay không (có lấy được tài sản hay không), giá trị tài sản ít hay nhiều không làm ảnh hưởng đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội mà chỉ có ý nghĩa về định khung hình phạt. Vì vậy, trong khoa học luật hình sự có nhiều ý kiến cho rằng “Cướp tài sản là tội có cấu thành hình thức, vì vậy không có giai đoạn phạm tội chưa đạt”. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử không hoàn toàn thống nhất với quan điểm khoa học đó.

Đó là trong dạng hành vi thứ 3, hành vi dùng thủ đoạn khác, nhưng người bị tấn công không lâm vào tình trạng không chống cự được, vì vậy không chiếm đoạt được tài sản bị xử lý về tội cướp tài sản (chưa đạt) Từ những phân tích trên, căn cứ theo quy định tại Điều 168 của Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) thì tội cướp tài sản có ba dạng hành vi khách quan, đó là: 9 1) Hành vi dùng vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản; 2) Hành vi đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản; 3) Hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản. Theo quy định của Bộ luật hình sự và qua nghiên cứu các giáo trình, tài liệu về tội cướp tài sản, tác giả nhận thức về tội cướp tài sản như sau: “Tội cướp tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện bằng cách dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản”. Các dấu hiệu pháp lý của tội cướp tài sản. Cấu thành tội phạm là tổng hợp những dấu hiệu chung có tính đặt thù cho loại tội phạm cụ thể được quy định trong luật hình sự.

Như vậy, cấu thành tội phạm được coi là khái niệm pháp lý của một loại tội phạm cụ thể, mô tả khái quát loại tội phạm nhất định trong luật hình sự. Về mặt cấu trúc của tội phạm có đặc điểm chung là đều có bốn yếu tố cấu thành tội phạm tồn tại không thể tách rời nhau nhưng có thể phân chia được. Do vậy, có thể cho phép nghiên cứu độc lập với nhau. Những yếu tố đó theo khoa học luật hình sự Việt Nam là: Khách thể, khách quan, mặt chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm.

Tội cướp tài sản nếu thiếu một trong bốn yếu tố trên thì sẽ không thể cấu thành tội phạm và đương nhiên sẽ không bị pháp luật trừng trị. Đối với tội cướp tài sản quy định tại Điều 168 của Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), cũng bao hàm các yếu tố này. Khách thể của tội phạm. Khách thể của tội phạm là quyền và lợi ích được pháp luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại.

Khách thể của tội phạm nói chung được nêu khá bao quát, rõ ràng tại Điều 1 và khoản 1 Điều 8 của Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), đó là chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, chế độ 10 xã hội chủ nghĩa, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Đối với các tội xâm phạm sở hữu, đối tượng tác động là tài sản như vật có thực, tiền, giấy tờ có trị giá bằng tiền và quyền về tài sản và giá trị đó được đầu tư sức lao động của con người. Đối tượng là tài sản đang nằm trong khối tài sản thuộc sở hữu của người khác. Khách thể của tội cướp tài sản là quyền sở hữu tài sản của nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân và quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe của con người.

Đối tượng tác động của tội cướp tài sản là tài sản bao gồm vật, tiền và con người. Do đó, tội cướp tài sản là tội phạm cùng một lúc xâm phạm hai khách thể chính, nhưng khách thể bị xâm phạm trước là tính mạng, sức khỏe thông qua việc xâm phạm đến nhân thân mà người phạm tội xâm phạm đến quan hệ tài sản (dùng vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản). Nếu không xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe thì người phạm tội cướp tài sản không thể xâm phạm đến quan hệ tài sản được. Đây cũng là đặc trưng cơ bản của tội cướp tài sản, nếu chỉ xâm phạm đến một trong hai khách thể xã hội thì chưa phản ảnh đầy đủ bản chất của tội cướp tài sản.