Chương 1: Cơ sở lý luận về chi ngân sách nhà nƣớc và kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc qua kho bạc. Chương 2: Thực trạng kiểm soát chi NSNN huyện tại Kho bạc Nhà nƣớc Đan Phƣợng - Hà Nội Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện và tăng cƣờng kiểm soát chi NSNN tại KBNN Đan Phƣợng –Hà Nội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ KIỂM SOÁT CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC 1. TỔNG QUAN CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm và vai trò của chi NSNN 1.
Khái niệm ngân sách Nhà nước và chi ngân sách Nhà nước Trong tiến trình lịch sử tồn tại của ngân sách nhà nƣớc (NSNN), đã từ lâu với tƣ cách là công cụ tài chính quan trọng của Nhà nƣớc, NSNN đã ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của Nhà nƣớc, sự phát triển của nền kinh tế tiền tệ. NSNN đƣợc đặc trƣng bằng sự vận động của các nguồn tài chính trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nƣớc, NSNN là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và chủ thể kinh tế xã hội trong quá trình Nhà nƣớc huy động và sử dụng nguồn tài chính để đảm bảo các yêu cầu thực hiện các chức năng quản lý nhằm điều hành nền kinh tế xã hội. NSNN đƣợc quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ công khai có phân công quyền hạn gắn với trách nhiệm phân cấp quản lý giữa các ngành. Hiện nay luật NSNN đã đƣợc sửa đổi và thông qua tại Quốc hội khóa XIII ngày 25/06/2015.
NSNN đƣợc quy định tại Điều 1 của Luật NSNN:" NSNN là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nƣớc. NSNN bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng trong đó Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Theo quy định hiện hành thì ngân sách địa phƣơng bao gồm: - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện) bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, thị trấn.
- Ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã). NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong đó: “Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nƣớc; các khoản đóng góp của tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.” " Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc, chi trả nợ của Nhà nƣớc, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật".6] Nhƣ vậy, chi NSNN là một trong hai nội dung quan trọng của NSNN, là tổng thể các quan hệ kinh tế dƣới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng NSNN. Quá trình sử dụng NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội do Nhà nƣớc đảm nhận. Quá trình chi trả, thanh toán quỹ NSNN đƣợc hiểu là quá trình cung cấp vốn từ NSNN với đặc trƣng là số vốn đó đƣợc hình thành từ các loại quỹ khác nhau trƣớc khi chúng đƣợc đƣa vào sử dụng, thông thƣờng giữa thời gian cung cấp và thời gian sử dụng có khoảng cách nhất định.
Quá trình sử dụng quỹ NSNN cũng là quá trình cung cấp vốn từ NSNN nhƣng sự cung đó không có khả năng hình thành các quỹ tiền tệ khác mà nó đƣợc dành cho các công việc đã đƣợc định sẵn của Nhà nƣớc. Kho bạc Nhà nƣớc (KBNN) có trách nhiệm quản lý NSNN bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng, thống nhất quản lý, tổ chức thanh toán, điều hòa vốn và tiền mặt thuộc quỹ NSNN nhằm tập trung nhanh các khoản thu, đáp ứng kịp thời các nhu cầu thanh toán, chi trả của NSNN. Vai trò của chi Ngân sách nhà nước Nền kinh tế nƣớc ta là nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, là nền kinh tế đa thành phần với quan hệ tiền tệ, quan hệ thị trƣờng rất phức tạp. Để có thể vừa tăng trƣởng kinh tế vừa đảm bảo sự công bằng và sự tiến bộ xã hội, đồng thời hạn chế những khuyết tật do nền kinh tế đem lại thì vai trò quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nƣớc là vô cùng quan trọng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Khi nói đến vai trò chi NSNN ta thƣờng gắn với các chức năng: Chi NSNN để đảm bảo ổn định kinh tế và tăng trƣởng; là công cụ phân bổ lại nguồn lực, nâng cao hiệu quả kinh tế và thực hiện chức năng phân phối lại thu nhập. Với các chức năng đó, NSNN tác động trực tiếp và gián tiếp tới hầu hết các chủ thể, các đơn vị và tổ chức trong xã hội, do vậy NSNN là thành tố quan trọng nhất của tài chính công. Trong tình hình hiện nay, đang tiến tới hội nhập toàn diện với thế giới thì chi NSNN có một vai trò rất quan trọng, nó có tác dụng điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế- xã hội của đất nƣớc, thúc đẩy sự phát triển cân đối vững chắc của nền kinh tế xã hội. Các vai trò đó của chi NSNN dƣợc thể hiện trên các khía cạnh: * Đối với sự phát triển kinh tế: Nhà nƣớc sử dụng nhiều công cụ để góp phần xây dựng cơ cấu kinh tế thì công cụ ngân sách đặc biệt thông qua việc chi NSNN đƣợc coi là công cụ quan trọng bởi vì khả năng nguồn vốn của NSNN rất lớn, phạm vi tác động rộng.
Chính vì vậy có thể nói rằng thông qua chi NSNN góp phần điều chỉnh lại cơ cấu kimh tế phát triển theo định hƣớng của Nhà nƣớc. Thông qua các khoản chi gián tiếp đặc biệt là chi cho đầu tƣ xây dựng (ĐTXD) để phát triển cơ sở hạ tầng đã góp phần tích cực cho việc phát triển phong phú đa dạng, tránh tình trạng độc quyền của một số đơn vị kinh tế. Chi NSNN thúc đẩy nền kinh tế tăng trƣởng, phát triển trên tất cả các lĩnh vực và là một yếu tố không thể thiếu đƣợc trong quá trình phát triển của đất nƣớc. Trong cơ chế thị trƣờng, mục tiêu quan trọng nhất mà các doanh nghiệp quan tâm đó là lợi nhuận, do vậy đã tạo ra sự cạnh tranh gay gắt.
Để nền kinh tế có tính hiệu quả thì tất yếu phải có sự tác động từ phía Nhà nƣớc mà một trong những công cụ chủ yếu có hiệu quả là chi NSNN thông qua việc Nhà nƣớc chi NSNN để cung cấp các hàng hóa công cộng, đầu tƣ vào các ngành then chốt, các công trình mũi nhọn, hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp cần nâng đỡ góp phần hình thành và hoàn thiện cơ cấu sản xuất, cơ cấu kinh tế. Mặt khác, việc giành một phần nguồn vốn của Nhà nƣớc để tiếp tục bổ sung cho quỹ dự trữ tài chính, quỹ dự phòng nhằm tăng cƣờng khả năng tài chính để ứng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 phó kịp thời với khó khăn bất ngờ có thể xảy ra trong quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế. * Đối với sự phát triển xã hội: Cùng với việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế thì chi NSNN còn góp phần tích cực thực hiện các chính sách xã hội, tạo điều kiện cho hoạt động xã hội phát triển đồng bộ. Tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế xã hội của đất nƣớc trong từng thời kỳ mà mục tiêu cụ thể của các chính sách xã hội của Nhà nƣớc đƣợc xác định ở mức độ khác nhau.
Thông qua chi NSNN góp phần thúc đẩy sự phát triển của các hoạt động văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ngày càng đƣợc nâng cao. Việc sử dụng công cụ chi NSNN nhằm điều tiết các vấn đề xã hội hầu nhƣ không tạo ra của cải vật chất cho nền kinh tế, cho xã hội nhƣng nó có tác động rất lớn đến các hoạt động kinh tế vì nó tạo ra lực lƣợng tri thức cho xã hội thông qua công tác đào tạo; là nguồn động viên cho các lực lƣợng tạo ra nguồn tài chính cho đất nƣớc. Trợ giúp các thành phần kinh tế phát triển một cách có hiệu quả, thực hiện chính sách an sinh xã hội thông qua các chính sách xóa đói giảm nghèo, hỗ trợ giải quyết việc làm, hỗ trợ các gia đình chính sách, hỗ trợ việc học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, chính sách. Chính vì vậy đòi hỏi quá trình chi NSNN phải đƣợc nghiên cứu đầy đủ và có sự thống nhất giữa chính sách và các biện pháp thực hiện.
* Trên góc độ tài chính: Quá trình chi NSNN có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện chính sách ổn định giá cả thị trƣờng chống lạm phát thông qua các chính sách chi trợ giá của Chính phủ cho một số mặt hàng, chống độc quyền của một số ngành, kích thích sản xuất phát triển đối với một số lĩnh vực ít phát triển. Chi NSNN còn phục vụ cho một số hoạt động tiêu dùng nhƣ chi cho hoạt động quản lý hành chính, an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong quá trình điều hành đất nƣớc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các hình thức chi NSNN Tất cả mọi khoản chi NSNN đều đƣợc cấp phát thanh toán dƣới một hình thức chi nhất định.
Hiện nay, chi NSNN đƣợc thực hiện dƣới các hình thức chủ yếu sau: 1. Chi NSNN theo dự toán Áp dụng hình thức chi NSNN theo dự toán là các khoản chi thƣờng xuyên cho các đơn vị dự toán bao gồm: các cơ quan nhà nƣớc, các đơn vị sự nghiệp, các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức xã hội nghề nghiệp thƣờng xuyên đƣợc cấp kinh phí để hoạt động.