Luận văn thạc sĩ thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã tân hương huyện phổ yên tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đồng Văn Thuận
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Châu
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 0.5. Bố cục của khoá luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái niệm về hộ và kinh tế hộ nông dân
• 1.1.1. Khái niệm hộ
• 1.1.2. Khái niệm hộ nông dân
• 1.1.3. Khái niệm kinh tế hộ nông dân
• 1.2. Vai trò của kinh tế hộ
• 1.3. Đặc trưng của kinh tế hộ nông dân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TẠI XÃ TÂN HƯƠNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Thực Trạng Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Tân Hương Huyện Phổ Yên Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Đây là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho kinh tế hộ gia đình trong bối cảnh phát triển nông thôn và công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện kinh tế nông thôn và thúc đẩy phát triển bền vững. Nghiên cứu cũng nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kinh tế hộ gia đình, bao gồm chính sách phát triển, khoa học công nghệ, và cơ sở hạ tầng. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để các nhà quản lý đưa ra các quyết định phù hợp nhằm nâng cao đời sống người dân.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học Và Thực Tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hộ và phát triển nông thôn. Đồng thời, nó cung cấp các dữ liệu thực tiễn về thực trạng kinh tế tại xã Tân Hương, giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn toàn diện hơn. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển kinh tế hộ gia đình, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

II. Cơ Sở Lý Luận Và Thực Tiễn Về Kinh Tế Hộ

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản về kinh tế hộ và hộ gia đình, đồng thời phân tích vai trò và đặc trưng của kinh tế hộ nông dân trong bối cảnh phát triển nông thôn. Nghiên cứu cũng đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ, bao gồm chính sách phát triển, khoa học công nghệ, và cơ sở hạ tầng.

2.1. Khái Niệm Về Kinh Tế Hộ

Kinh tế hộ được định nghĩa là một đơn vị kinh tế cơ sở, nơi các thành viên cùng chung sống, sản xuất và tiêu dùng. Trong bối cảnh nông thôn, kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất nông nghiệp và duy trì đời sống kinh tế của người dân. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa kinh tế hộ và kinh tế gia đình, đồng thời phân tích các đặc trưng của kinh tế hộ nông dân.

2.2. Vai Trò Của Kinh Tế Hộ Trong Phát Triển Nông Thôn

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nông thôn và kinh tế nông nghiệp. Nó là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống và áp dụng các công nghệ mới. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, kinh tế hộ góp phần giải quyết vấn đề việc làm và nâng cao đời sống người dân, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

III. Thực Trạng Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Tân Hương

Chương này phân tích thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, bao gồm các yếu tố về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, và nguồn lực sản xuất. Nghiên cứu cũng đánh giá các thuận lợi và khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương.

3.1. Điều Kiện Tự Nhiên Và Kinh Tế Xã Hội

Xã Tân Hương có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, với diện tích đất canh tác lớn và khí hậu ôn hòa. Tuy nhiên, kinh tế xã hội của địa phương còn nhiều hạn chế, đặc biệt là cơ sở hạ tầng và trình độ dân trí. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu vốn đầu tư và công nghệ hiện đại là những rào cản chính đối với phát triển kinh tế hộ.

3.2. Thực Trạng Sản Xuất Của Các Hộ Nông Dân

Nghiên cứu cho thấy, kinh tế hộ tại xã Tân Hương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với các hoạt động như trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và manh mún đã hạn chế hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thiếu kiến thức và vốn đầu tư là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo đói và kém phát triển của các hộ gia đình.

IV. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Tân Hương

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, bao gồm các giải pháp về chính sách phát triển, khoa học công nghệ, và cơ sở hạ tầng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao trình độ dân trí và đào tạo nghề cho người dân.

4.1. Giải Pháp Về Chính Sách Phát Triển

Nghiên cứu đề xuất các chính sách phát triển nhằm hỗ trợ kinh tế hộ, bao gồm việc cung cấp vốn vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, và xây dựng cơ sở hạ tầng. Các chính sách này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ gia đình phát triển sản xuất và nâng cao đời sống kinh tế.

4.2. Giải Pháp Về Khoa Học Công Nghệ

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Các giải pháp bao gồm đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, và hỗ trợ các mô hình sản xuất hiện đại. Những giải pháp này nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập cho các hộ gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển kinh tế hộ nông dân là một trong những vấn đề trọng tâm trong phát triển nông nghiệp và nông thôn tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Xã Tân Hương, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, với tổng diện tích tự nhiên 926,79 ha và dân số khoảng 7.851 người, là một địa phương điển hình có nền kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Giai đoạn nghiên cứu từ 2011 đến 2013 cho thấy xã có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế hộ nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn như chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm, cơ sở hạ tầng hạn chế và thu nhập chưa ổn định.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế hộ theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu thực tiễn, làm cơ sở cho các nhà quản lý và người dân địa phương trong việc hoạch định chính sách và phát triển kinh tế bền vững. Qua đó, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của xã trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế hộ nông dân, bao gồm:

• Khái niệm kinh tế hộ nông dân: Kinh tế hộ là đơn vị kinh tế cơ sở trong sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động, vốn và tư liệu sản xuất được quản lý và sử dụng chung dưới sự quyết định của chủ hộ. Kinh tế hộ vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng, có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp và nông thôn.

• Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ: Bao gồm các yếu tố chủ quan như đất đai, vốn, lao động và các yếu tố khách quan như điều kiện tự nhiên, thị trường, chính sách nhà nước và khoa học kỹ thuật. Mô hình này giúp phân tích sâu sắc các nhân tố tác động đến hiệu quả sản xuất và thu nhập của hộ nông dân.

• Chuẩn nghèo và phương pháp xác định hộ nghèo: Áp dụng chuẩn nghèo theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, với mức thu nhập bình quân dưới 400.000 đồng/người/tháng ở nông thôn, làm cơ sở đánh giá mức sống và phân loại hộ nghèo trong nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng cả số liệu thứ cấp từ các báo cáo của UBND xã Tân Hương, Ban Thống kê xã và các tài liệu nghiên cứu liên quan; đồng thời thu thập số liệu sơ cấp qua khảo sát thực địa, phỏng vấn trực tiếp 60 hộ nông dân tại 3 xóm đại diện (Vàng, Hương Thịnh, Hương Sơn) bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên.

• Phương pháp thu thập số liệu: Kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA), phương pháp tham gia (PRA) và điều tra hộ để thu thập thông tin về điều kiện sản xuất, thu nhập, chi tiêu và các khó khăn, nhu cầu của người dân.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu kinh tế qua các năm, phân tích các nhân tố ảnh hưởng bằng phương pháp tổng hợp và so sánh. Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel để đảm bảo tính chính xác và khoa học.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2013, với các bước thu thập, xử lý và phân tích số liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian này nhằm phản ánh sát thực trạng phát triển kinh tế hộ tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu sử dụng đất và điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 926,79 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 60,86%, đất phi nông nghiệp chiếm 38,78%. Đất trồng lúa vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong đất nông nghiệp, tuy nhiên có xu hướng giảm nhẹ qua các năm. Điều kiện khí hậu ôn hòa với lượng mưa trung bình 1.210 mm/năm và nhiệt độ trung bình từ 21,2 đến 28 độ C tạo thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.

2. Tăng trưởng kinh tế xã hội: Giá trị sản xuất toàn xã tăng đều qua các năm, với tổng giá trị sản xuất năm 2013 đạt khoảng 34.830 triệu đồng, tăng 4,96% so với năm 2011. Ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 54,08% tổng giá trị sản xuất, tăng trưởng bình quân 7,51%/năm. Ngành nông nghiệp tuy tăng về sản lượng nhưng tỷ trọng giá trị sản xuất giảm từ 31,97% năm 2011 xuống còn 29,29% năm 2013.

3. Dân số và lao động: Dân số xã tăng nhẹ, đạt 7.851 người năm 2013, trong đó lao động nông nghiệp chiếm khoảng 70%. Lao động phi nông nghiệp tăng nhanh với tốc độ bình quân 6,38%/năm, phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động tích cực.

4. Thu nhập và đời sống hộ nông dân: Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 24 triệu đồng/năm, tăng 1% so với kế hoạch đề ra. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 13,5% xuống còn 7,6% trong giai đoạn nghiên cứu. Tuy nhiên, thu nhập của các hộ vẫn chưa ổn định do phụ thuộc nhiều vào sản xuất nông nghiệp và thị trường đầu ra còn hạn chế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy kinh tế hộ tại xã Tân Hương đang phát triển theo hướng tích cực với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Sự tăng trưởng của ngành công nghiệp và dịch vụ góp phần tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm nhẹ phản ánh những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp truyền thống như diện tích đất canh tác bị thu hẹp, năng suất lao động thấp và hạn chế trong ứng dụng khoa học kỹ thuật.

So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác trong tỉnh Thái Nguyên và các nước trong khu vực Đông Nam Á, xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động là phù hợp với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn. Tuy nhiên, các yếu tố khách quan như thị trường đầu ra không ổn định, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, đặc biệt là hệ thống thủy lợi và giao thông còn hạn chế, đã ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và phát triển kinh tế hộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện cơ cấu sử dụng đất, tăng trưởng giá trị sản xuất theo ngành, tỷ lệ lao động theo ngành nghề và biểu đồ thu nhập bình quân đầu người qua các năm để minh họa rõ nét hơn các xu hướng phát triển và những thách thức hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn: Nâng cấp hệ thống kênh mương thủy lợi, mở rộng và cải tạo mạng lưới giao thông nông thôn nhằm đảm bảo tưới tiêu và vận chuyển sản phẩm thuận lợi. Chủ thể thực hiện là UBND xã phối hợp với huyện Phổ Yên, thời gian thực hiện trong 3 năm tới.

2. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi, sử dụng giống mới và công nghệ sinh học cho nông dân nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Khuyến nông tỉnh và UBND xã, triển khai liên tục hàng năm.

3. Phát triển đa dạng hóa ngành nghề và dịch vụ nông thôn: Khuyến khích phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nhằm tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân. UBND xã phối hợp với các tổ chức kinh tế địa phương thực hiện trong vòng 5 năm.

4. Tăng cường hỗ trợ về vốn và chính sách cho hộ nông dân: Cải thiện tiếp cận vốn vay ưu đãi, hỗ trợ thông tin thị trường và tư vấn kỹ thuật để hộ nông dân sử dụng vốn hiệu quả, nâng cao khả năng cạnh tranh sản phẩm. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng UBND xã là chủ thể thực hiện, ưu tiên trong 2 năm đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế hộ phù hợp với điều kiện thực tế của xã Tân Hương và các vùng tương tự.

2. Các tổ chức khuyến nông và phát triển nông thôn: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và mô hình phát triển kinh tế hộ được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống người dân.

3. Học viên, sinh viên chuyên ngành kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn: Tham khảo để hiểu rõ hơn về thực trạng phát triển kinh tế hộ tại địa phương, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu thực tiễn.

4. Các hộ nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp địa phương: Nắm bắt các xu hướng phát triển, cơ hội và thách thức trong sản xuất kinh doanh, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất và đầu tư phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế hộ nông dân là gì và vai trò của nó trong phát triển nông thôn?
   Kinh tế hộ nông dân là đơn vị sản xuất kinh tế cơ sở, trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động và vốn được quản lý chung dưới sự quyết định của chủ hộ. Vai trò của kinh tế hộ là tạo ra sản phẩm nông nghiệp, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống người dân nông thôn.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Hương?
   Các yếu tố chủ yếu gồm đất đai, vốn đầu tư, lao động, điều kiện tự nhiên, thị trường tiêu thụ và chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Trong đó, hạn chế về cơ sở hạ tầng và biến động thị trường là những thách thức lớn.

3. Tỷ lệ hộ nghèo tại xã Tân Hương thay đổi như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu?
   Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 13,5% xuống còn 7,6% trong giai đoạn 2011-2013, cho thấy sự cải thiện đáng kể về đời sống kinh tế của người dân.

4. Cơ cấu kinh tế xã Tân Hương có sự chuyển dịch ra sao trong những năm gần đây?
   Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, phản ánh xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương?
   Đề xuất tập trung vào nâng cấp cơ sở hạ tầng thủy lợi, ứng dụng khoa học kỹ thuật mới, hỗ trợ vốn và phát triển đa dạng ngành nghề phi nông nghiệp nhằm tăng thu nhập và ổn định đời sống người dân.

Kết luận

• Kinh tế hộ tại xã Tân Hương phát triển tích cực trong giai đoạn 2011-2013 với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
• Đất đai và lao động là những yếu tố chủ chốt ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và thu nhập của hộ nông dân.
• Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thủy lợi và giao thông, còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng tiếp cận thị trường.
• Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, đời sống người dân được cải thiện nhưng vẫn cần các giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào nâng cấp cơ sở hạ tầng, ứng dụng khoa học kỹ thuật, hỗ trợ vốn và phát triển đa dạng ngành nghề nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại địa phương.

Để góp phần phát triển kinh tế hộ bền vững, các nhà quản lý, tổ chức và người dân cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thông tin để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm về hộ và kinh tế hộ nông dân 1.Khái niệm hộ Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế cũng như từ điển ngôn ngữ, hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà - nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công. Liên hợp quốc cho rằng: “Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”. Tại cuộc thảo luận quốc tế lần thứ tư về quản lý nông trại tại Hà Lan năm 1980, các đại biểu nhất trí rằng: “Hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác”.Mc Gee (1989), Giám đốc Viện nghiên cứu Châu á thuộc trường Đại học Tổng hợp Britiah Columbia, khi khảo sát “kinh tế hộ trong quá trình phát triển” ở một số nước Châu á đã nêu lên rằng: “Ở các nước Châu á hầu hết người ta quan niệm hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ”.

Raul Iturna, Giáo sư trường Đại học Tổng hợp Liôbon khi nghiên cứu cộng đồng nông dân trong quá trình quá độ ở một số nước Châu á đã chứng minh: “Hộ là một tập hợp những người cùng chung huyết tộc có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và cộng đồng”. Khái niệm hộ nông dân Hộ nông dân đã có và tồn tại từ rất lâu, nó gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người và trải qua với nhiều hình thức khác nhau. Nó là một trong những đối tượng được các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực n 7 khác nhau quan tâm. Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, họ đưa ra những quan điểm khác nhau về hộ.[13] - Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế người ta đã định nghĩa về hộ như sau: "Hộ là tất cả những người sống chung một mái nhà, nhóm người đó bao gồm cả những người cùng chung một huyết tộc và những người làm công".

- Trên phương diện thống kê, Liên Hợp Quốc cho rằng: "Hộ là những người cùng sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ" - Theo Raul Hunnena Giáo sư đại học Tổng hợp Lisbon thì: "Hộ là những người cùng chung huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân và cộng đồng" - Về hộ nông dân thì theo Giáo sư Fnan Kellis -1988: " Hộ nông dân là các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ không cao. Khái niệm kinh tế hộ nông dân Thông thường trong mỗi quá trình nghiên cứu về hộ nông dân đều bao hàm cả nghiên cứu về kinh tế nông hộ. Giống như hộ gia đình, hộ nông dân cũng được xác định dưới nhiều quan điểm khác nhau, song dù xem xét ở góc độ nào thì bản chất của nó vẫn không thay đổi. Theo "kinh tế hộ nông dân" XB năm 2000 của TS.

Đỗ Văn Viện và Th.S Đặng Văn Tiến thì: " Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội. Trong đó các nguồn lực sản xuất như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh là tùy thuộc vào chủ hộ. Được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển.[11] Kinh tế hộ và kinh tế gia đình là hai phạm trù nhưng có quan hệ với nhau. Nếu như kinh tế gia đình được đặt trong mối quan hệ với kinh tế tập thể n 8 thì kinh tế hộ được coi là các hoạt động sản xuất kinh doanh của một đơn vị kinh tế độc lập.

Nếu gia đình được xem trong mối quan hệ xã hội thì hộ được xem là những đơn vị kinh tế trong nền kinh tế. Tuy nhiên trên thực tế ở nông thôn nước ta hộ đều tồn tại phổ biến dưới dạng hộ gia đình. Tức là hộ vừa có chung cơ sở huyết thống vừa có chung cơ sở kinh tế. Vì vậy trong quá trình nghiên cứu đôi khi chúng tôi đồng nhất giữa kinh tế gia đình và kinh tế hộ.

Vai trò của kinh tế hộ Sau 25 năm được công nhận là hình thức kinh tế tự chủ, hình thức sản xuất hộ gia đình đã có rất nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế ở mỗi thời kỳ hoàn cảnh lịch sử của đất nước. Trong thời kỳ chiến tranh, hộ gia đình Việt Nam vừa cung cấp nguồn nhân lực, vừa là nguồn của cải vật chất (chưa nói tới tinh thần) cho cuộc chiến, đồng thời lại là nơi sản xuất vật chất để bảo đảm cuộc sống không những cho gia đình (chỉ với 5% quỹ đất canh tác được chia cho các hộ gia đình làm kinh tế vườn theo lối tự túc, tự cấp), mà còn đóng vai trò là hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam (trên cơ sở phát triển hợp tác xã theo kiểu cũ). Sau đó vai trò của kinh tế hộ có nhiều thay đổi cả về phương thức quản lý lẫn lao động sản xuất, nhất là kể từ khi phong trào hợp tác xã mất dần động lực phát triển.[17] Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần đổi mới công nghệ sản xuất. Hộ là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống cũng là nơi áp dụng công nghệ mới vào sản xuất.

Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn. Việc đổi mới công nghệ trước hết phải nhằm khai thác tốt kinh nghiệm truyền thống từ lâu đời. Đặc trưng của kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân mặc dù có những bước đi thăng trầm song thực tế hộ nông dân và kinh tế hộ vẫn tồn tại bền vững, thúc đẩy xã hội phát triển. n 9 Các thành viên trong hộ được gắn bó chặt chẽ với nhau bởi quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân.

Hơn nữa sống trong điều kiện tình làng nghĩa xóm chịu ảnh hưởng của phong tục tập quán nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. - Về mặt kinh tế: Các thành viên trong nông hộ được gắn bó với nhau dựa trên những quan hệ thật sự bình đẳng đó là quan hệ sở hữu về tài sản, quan hệ phân phối các nguồn thu nhập và chi tiêu. Đó chính là những lợi ích về kinh tế cho nên trong gia đình mọi người gắn bó và cảm thông với nhau. - Về quản lý phân công lao động: Trong nông hộ việc quản lý và phân công lao động khác hẳn với các ngành nghề khác là người quản lý cũng là người trực tiếp lao động.

Do đó việc phân công lao động hết sức thuận lợi, hợp lý vì mọi người hiểu nhau về năng lực và trình độ. Hơn nữa vì mục đích của mỗi thành viên trong nông hộ cũng thống nhất là làm thế nào để gia đình giàu có, động lực đó cũng thúc đẩy mọi người làm hết mình và có tính tự giác cao, điều mà không có hình thức kinh doanh nào có được. - Về tài sản và tư liệu sản xuất: Các thành viên trong hộ đều bình đẳng, sử dụng chung mọi tài sản phục vụ cho sản xuất và đời sống của gia đình, mọi người đều hiểu rõ tính chất giá trị của tài sản cho nên họ đều có ý thức sử dụng và bảo quản cao nhất. Bởi vì chúng cũng là những yếu tố kinh tế của gia đình.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ Ta có thể khái quát một số nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế nông hộ như sau: 1.1 Nhóm các yếu tố chủ quan Đây là yếu tố do chính bản thân gia đình nông dân quyết định. Mỗi hộ có hoàn cảnh riêng, có trình độ, có phương tiện và các yếu tố sản xuất khác nhau. Đó là các yếu tố chủ quan, nó tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của kinh tế nông hộ. Các yếu tố chủ quan bao gồm: - Đất đai: Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không gì có thể n 10 thể thay thế được đối với sản xuất nông nghiệp.

Do tính chất đặc biệt của nó mà đất đai có thể coi như một dạng của vốn nhưng lại được xem như một nguồn lực riêng biệt. Sẽ không thể có hoạt động sản xuất nông nghiệp nếu không có đất đai, số lượng và chất lượng đất đai sẽ quy định lợi thế so sánh của mỗi vùng trong sản xuất nông nghiệp. Hướng sử dụng đất quy định hướng sử dụng các tư liệu sản xuất khác, chất lượng đất cao hay thấp lại ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, vật nuôi. Vì vậy đất đai ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của kinh tế nông hộ.

Chính vì vậy với một diện tích đất canh tác có hạn mỗi hộ cần có kế hoạch sử dụng sao cho phù hợp để có được hiệu quả kinh tế cao nhất. - Vốn đầu tư cho sản xuất: vốn là giá trị của toàn bộ đầu vào, bao gồm những tài sản, vật phẩm trong sản xuất kinh doanh. Cũng như các ngành sản xuất khác. Trong nông nghiệp vốn là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Vốn quyết định đến quy mô sản xuất từ đó ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến khả năng khai thác các nguồn lực vào sản xuất. Vốn được xếp vào các yếu tố chủ quan vì chủ hộ có quyền huy động hoặc quyết định phân bổ vốn theo chu kỳ sản xuất. Vốn được tạo ra từ hai nguồn cơ bản là vốn tự có và vốn đi vay. Việc sử dụng vốn có hiệu quả hay không nó quyết định đến sự phát triển của kinh tế hộ.

Nếu ta cố định các yếu tố khác, chỉ xét riêng ảnh hưởng của vốn đến thu nhập của hộ thì vốn đầu tư cho sản xuất và thu nhập của hộ là hai đại lượng đồng biến.