Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Tài Chính Ngân Hàng Hoàn Thiện Công Tác Quản Lý Tài Chính Tại Sở Giao Thông Vận Tải Thành Phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận văn
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Những vấn đề về quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước
• 1.1.2. Đặc điểm công tác quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước
• 1.2. Nội dung quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước
• 1.2.1. Xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ
• 1.2.2. Chu trình quản lý tài chính
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nước
• 1.3.1. Cơ chế chính sách và các quy định của Nhà nước về quản lý tài chính
• 1.3.2. Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý
• 1.3.3. Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI SỞ GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÀ NẴNG
• 2.1. Tình hình hoạt động của Sở Giao thông vận tải trong thời gian qua
• 2.1.1. Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ của các phòng, ban
• 2.1.2. Kết quả thực hiện các chỉ tiêu trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011 - 2015
• 2.1.3. Kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch hàng năm
• 2.1.4. Kết quả thực hiện các chỉ tiêu khác
• 2.2. Thực trạng quản lý tài chính tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng giai đoạn 2012 - 2016
• 2.2.1. Xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ
• 2.2.2. Quy trình quản lý tài chính
• 2.3. Đánh giá công tác tài chính tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế trên
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI SỞ GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐÀ NẴNG
• 3.1. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và định hướng hoàn thiện quản lý tài chính trong thời gian tới
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Sở Giao thông vận tải đến năm 2020
• 3.1.2. Định hướng hoàn thiện quản lý tài chính tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng
• 3.2. Khuyến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng quản lý thu
• 3.2.2. Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách
• 3.2.3. Nâng cao công tác quản lý chi
• 3.2.4. Nâng cao trình độ cán bộ quản lý tài chính
• 3.2.5. Kiện toàn tổ chức bộ máy hoạt động của đơn vị
• 3.2.6. Đổi mới quy trình lập, phân bổ dự toán, quyết toán kinh phí NSNN và tăng cường công tác kiểm tra, kiểm toán nội bộ
• 3.2.7. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và tin học hóa công tác quản lý tài chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢN SAO QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• BẢN SAO GIẤY ĐỀ NGHỊ BẢO VỆ LUẬN VĂN
• BẢN SAO BIÊN BẢN HỌP HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
• BẢN SAO NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1
• BẢN SAO NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 2
• BẢN CHÍNH BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN CÓ XÁC NHẬN CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Tóm tắt

I. Vai trò cốt lõi của quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng về chủ đề hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Sở Giao thông Vận tải (GTVT) thành phố Đà Nẵng đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc thực tiễn. Quản lý tài chính công trong các đơn vị hành chính sự nghiệp như Sở GTVT có vai trò quyết định đến hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Đây là khâu quản lý tổng hợp, tác động trực tiếp đến việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội đã được hoạch định. Một cơ chế quản lý hợp lý sẽ tạo động lực, ngăn ngừa tiêu cực, tham nhũng và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Nghiên cứu của Lê Hoa Bảo Trân (2018) chỉ rõ, công tác này tại Sở GTVT Đà Nẵng dù có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn tồn tại các bất cập. Các đơn vị dự toán còn bị gò bó, tâm lý ỷ lại vào ngân sách còn phổ biến, chưa phát huy được tính năng động trong việc huy động các nguồn lực khác. Do đó, việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính là vô cùng cấp thiết, không chỉ cho Sở GTVT Đà Nẵng mà còn là bài học kinh nghiệm cho các cơ quan nhà nước khác. Mục tiêu của luận văn là phân tích thực trạng, chỉ ra hạn chế và đề xuất các khuyến nghị khả thi, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành giao thông vận tải thành phố.

1.1. Tầm quan trọng của cơ chế tài chính tại đơn vị sự nghiệp

Cơ chế tài chính trong một đơn vị hành chính sự nghiệp như Sở GTVT Đà Nẵng là nền tảng để duy trì hoạt động và thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Nguồn tài chính chủ yếu đến từ ngân sách cấp phát, dựa trên nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Do đó, việc quản lý chặt chẽ các hoạt động thu chi bằng tiền là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Một cơ chế tài chính tại đơn vị sự nghiệp minh bạch và hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa việc phân bổ và sử dụng các quỹ tiền tệ, hướng tới mục tiêu đã định. Nó không chỉ đảm bảo hoạt động thường xuyên mà còn là công cụ để Nhà nước thực hiện các chính sách tài khóa, kiểm soát chi tiêu và thúc đẩy tiết kiệm. Theo luận văn, việc hoàn thiện cơ chế này giúp đơn vị tăng cường tự chủ tài chính, giảm phụ thuộc vào ngân sách và chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính

Nghiên cứu đặt ra ba mục tiêu chính. Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nước, làm rõ các khái niệm, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng. Thứ hai, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng trong giai đoạn 2012-2016, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân sâu xa. Thứ ba, từ những phân tích đó, đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính một cách đồng bộ và khả thi trong thời gian tới. Các giải pháp này hướng tới việc khắc phục nhược điểm, phát huy ưu điểm, đảm bảo việc sử dụng nguồn thu sự nghiệp và ngân sách nhà nước một cách tiết kiệm, hiệu quả, tuân thủ Luật ngân sách nhà nước và các quy định hiện hành.

II. Top 5 thách thức trong công tác quản lý tài chính công hiện nay

Phân tích từ luận văn cho thấy công tác quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng đối mặt với nhiều thách thức lớn, phản ánh những bất cập chung của quản lý tài chính công tại Việt Nam. Hạn chế lớn nhất là quy trình phân bổ ngân sách thiếu liên kết chặt chẽ với kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. Việc quản lý chủ yếu dựa vào kiểm soát đầu vào theo niên độ hàng năm, mang tính ngắn hạn, thiếu tầm nhìn chiến lược. Điều này dẫn đến hiệu lực quản lý thấp, phân bổ dàn trải, thiếu trọng tâm. Thứ hai, việc lập dự toán thu chi chưa sát với thực tế. Tình trạng lập dự toán chi cao hơn nhu cầu và thu thấp hơn khả năng vẫn còn tồn tại, dẫn đến việc phải điều chỉnh dự toán nhiều lần trong năm. Thứ ba, mặc dù đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, việc chi trả thu nhập tăng thêm còn mang tính bình quân, chưa thực sự gắn với hiệu quả công việc, làm giảm động lực phấn đấu. Thứ tư, định mức phân bổ của thành phố còn thấp và ổn định trong thời gian dài, không theo kịp biến động giá cả thị trường, khiến kinh phí tiết kiệm được không đáng kể. Cuối cùng, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tài chính và việc ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, ảnh hưởng đến tính chính xác và kịp thời trong quản lý.

2.1. Phân tích thực trạng quản lý tài chính còn nhiều bất cập

Luận văn chỉ ra thực trạng quản lý tài chính tại Sở GTVT giai đoạn 2012-2016 bộc lộ nhiều điểm yếu. Quy trình lập ngân sách hàng năm tốn nhiều thời gian nhưng không dự liệu hết các biến động, thường chỉ dựa trên số liệu năm trước mà không đánh giá lại sự cần thiết của các hoạt động. Việc cấp phát kinh phí không gắn liền với kết quả đầu ra, dẫn đến trách nhiệm giải trình không rõ ràng. Theo Lê Hoa Bảo Trân (2018), các báo cáo quyết toán ngân sách thường chỉ chú trọng việc chi có hết dự toán hay không, thay vì đánh giá khoản chi đó đã tạo ra kết quả gì cho xã hội. Đây là một trong những bất cập lớn nhất cần phải đổi mới, nhằm hướng tới một nền quản lý tài chính công hiện đại và hiệu quả hơn.

2.2. Hạn chế trong việc lập dự toán thu chi thiếu tầm nhìn dài hạn

Công tác lập dự toán thu chi tại Sở GTVT vẫn mang nặng tư duy ngắn hạn, theo từng năm một. Điều này khiến các cơ quan quản lý không lường trước được nguồn lực và không có sự bố trí ngân sách trung hạn. Các đơn vị bị động trước những diễn biến kinh tế - tài chính. Luận văn trích dẫn, "đến cuối năm, kinh phí được cấp nhưng chưa sử dụng hết (cho dù vẫn có nhu cầu chi) thì phải huỷ bỏ hoặc nộp lại cấp trên". Tình trạng này gây lãng phí và cản trở việc thực hiện các nhiệm vụ kéo dài qua nhiều năm. Việc thiếu một khung chi tiêu trung hạn là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến việc phân bổ ngân sách dàn trải, thiếu trọng tâm và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

2.3. Nguyên nhân chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả

Các hạn chế trong quản lý tài chính xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, các quy định pháp luật như Luật ngân sách nhà nước hiện hành vẫn theo mô hình lập dự toán hàng năm, chưa có quy chế về khung chi tiêu trung hạn. Các hướng dẫn về đánh giá hiệu quả chi tiêu còn lỏng lẻo. Về chủ quan, năng lực dự báo và lập kế hoạch của đội ngũ cán bộ còn hạn chế. Công tác kế toán tại Sở GTVT và các đơn vị chưa thực sự chủ động trong việc tham mưu, đề xuất các giải pháp tài chính tối ưu. Bên cạnh đó, tâm lý "xin-cho" vẫn còn tồn tại, chưa phát huy triệt để quyền tự chủ tài chính mà các quy định của Chính phủ đã trao cho.

III. Phương pháp hoàn thiện chu trình quản lý ngân sách nhà nước

Để hoàn thiện công tác quản lý tài chính, luận văn tập trung vào việc cải tiến toàn bộ chu trình ngân sách, từ khâu lập dự toán, chấp hành đến quyết toán. Đây là giải pháp nền tảng nhằm thiết lập kỷ luật tài khóa và nâng cao tính minh bạch. Trong công tác lập dự toán thu chi, cần chuyển đổi từ phương pháp truyền thống sang lập ngân sách dựa trên kết quả đầu ra và có tầm nhìn trung hạn. Điều này đòi hỏi phải dự báo sát các nguồn thu, xác định rõ các nhiệm vụ chi trọng điểm, và gắn kết chặt chẽ với mục tiêu phát triển của ngành. Trong giai đoạn chấp hành, việc kiểm soát chi tiêu công phải được thực hiện nghiêm ngặt thông qua Kho bạc Nhà nước. Mọi khoản chi phải đảm bảo đúng mục đích, đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức đã được phê duyệt. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của kiểm toán nhà nước và kiểm tra nội bộ để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm. Cuối cùng, công tác quyết toán ngân sách phải được thực hiện đúng hạn, số liệu phải chính xác, trung thực và công khai. Báo cáo quyết toán không chỉ là con số mà phải là công cụ để đánh giá hiệu quả hoạt động, từ đó rút kinh nghiệm cho các chu trình ngân sách tiếp theo. Việc cải thiện đồng bộ cả ba khâu này sẽ tạo ra một quy trình quản lý tài chính khoa học, hiệu quả và bền vững.

3.1. Tối ưu quy trình lập dự toán thu chi ngân sách hàng năm

Quy trình lập dự toán thu chi là khâu mở đầu và có ý nghĩa quyết định. Để tối ưu hóa, Sở GTVT cần dựa trên các căn cứ pháp lý chặt chẽ, định hướng phát triển của thành phố và phân tích tình hình thực hiện của các năm trước. Dự toán thu cần được xây dựng một cách tích cực, đảm bảo tính đúng, tính đủ theo các quy định về thuế, phí, lệ phí. Dự toán chi phải bám sát định mức phân bổ, ưu tiên cho các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Luận văn nhấn mạnh, hồ sơ xây dựng dự toán cần phải có báo cáo thuyết minh chi tiết, rõ ràng về cơ sở tính toán, các yếu tố biến động và các nhiệm vụ mới phát sinh. Việc này giúp cấp trên có đủ thông tin để thẩm định và phê duyệt dự toán sát với thực tế, hạn chế việc điều chỉnh, bổ sung trong năm.

3.2. Nâng cao hiệu quả kiểm soát chi tiêu công qua Kho bạc

Nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước là một công cụ hữu hiệu để kiểm soát chi tiêu công. Theo đó, mọi khoản chi của Sở GTVT phải được Kho bạc kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ trước khi thanh toán. Các điều kiện kiểm soát bao gồm: khoản chi phải có trong dự toán được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, và được thủ trưởng đơn vị phê duyệt. Phương thức này giúp ngăn chặn các khoản chi sai quy định, giảm thiểu rủi ro thất thoát, lãng phí. Để nâng cao hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở GTVT, Sở Tài chính và Kho bạc Nhà nước trong việc cung cấp thông tin, đối chiếu dữ liệu và xử lý các vướng mắc phát sinh, đảm bảo nguồn vốn ngân sách được sử dụng đúng mục đích và tiết kiệm.

3.3. Quy trình quyết toán ngân sách minh bạch và đúng thời hạn

Quyết toán ngân sách là khâu cuối cùng, tổng kết và đánh giá toàn bộ quá trình thực hiện dự toán. Quy trình này đòi hỏi sự chính xác và trung thực tuyệt đối. Sở GTVT phải thực hiện khóa sổ kế toán vào cuối năm, xử lý các khoản dư tạm ứng, dư dự toán theo đúng quy định. Báo cáo quyết toán phải được lập theo đúng mẫu biểu, phản ánh đầy đủ các chỉ tiêu và được đối chiếu, khớp đúng với số liệu của Kho bạc. Việc thẩm định, xét duyệt quyết toán cần được thực hiện nghiêm túc, kịp thời. Luận văn đề xuất cần công khai kết quả quyết toán tại đại hội công chức hàng năm để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, qua đó giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính toàn diện

Bên cạnh việc hoàn thiện chu trình ngân sách, luận văn đề xuất một nhóm các giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính mang tính toàn diện và đồng bộ. Trọng tâm là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và kiện toàn tổ chức bộ máy. Đội ngũ cán bộ làm công tác kế toán tại Sở GTVT và quản lý tài chính cần được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để cập nhật kiến thức chuyên môn và các quy định mới. Việc sắp xếp, bố trí cán bộ phải dựa trên năng lực và yêu cầu công việc. Song song đó, việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp đột phá. Tin học hóa công tác quản lý giúp tự động hóa các quy trình, giảm thiểu sai sót, tăng tốc độ xử lý thông tin và cung cấp dữ liệu chính xác, kịp thời cho việc ra quyết định. Một giải pháp quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện và thực hiện hiệu quả Quy chế chi tiêu nội bộ. Quy chế này là công cụ để cụ thể hóa các định mức, tiêu chuẩn của Nhà nước vào điều kiện thực tế của đơn vị, phát huy quyền tự chủ tài chính, khuyến khích thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, và tạo nguồn để tăng thu nhập cho cán bộ, công chức. Các giải pháp này khi được triển khai đồng bộ sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, giúp Sở GTVT Đà Nẵng quản lý tài chính hiệu quả hơn.

4.1. Tăng cường năng lực cán bộ và kiện toàn bộ máy kế toán

Con người là yếu tố quyết định. Để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, việc đầu tiên là phải nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ. Luận văn khuyến nghị cần thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về phân tích tài chính công, các quy định mới của Luật ngân sách nhà nước và chế độ kế toán. Cần sắp xếp lại bộ máy theo hướng tinh gọn, chuyên sâu, giảm các bộ phận gián tiếp. Đặc biệt, cần đảm bảo sự ổn định của cán bộ làm công tác tài chính, kế toán với thời gian công tác tối thiểu từ 3-5 năm tại một vị trí để tích lũy kinh nghiệm và phát huy năng lực. Một đội ngũ cán bộ vững chuyên môn, có đạo đức nghề nghiệp là nền tảng vững chắc cho mọi cải cách.

4.2. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý tài chính công

Trong thời đại số, việc ứng dụng công nghệ thông tin là xu thế tất yếu. Sở GTVT cần đầu tư xây dựng hệ thống thông tin quản lý tài chính tổng thể, kết nối dữ liệu giữa các phòng ban và với cơ quan cấp trên như Sở Tài chính, Kho bạc. Việc sử dụng các phần mềm kế toán hiện đại, chữ ký số, và nộp báo cáo qua mạng sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời tăng tính chính xác và minh bạch. Hệ thống này không chỉ hỗ trợ công tác kế toán tại Sở GTVT mà còn là công cụ đắc lực cho lãnh đạo trong việc theo dõi, phân tích và điều hành ngân sách một cách nhanh chóng và hiệu quả, góp phần hiện đại hóa nền quản lý tài chính công.

4.3. Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ thúc đẩy tự chủ tài chính

Quy chế chi tiêu nội bộ là văn bản pháp lý quan trọng để thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Sở GTVT cần xây dựng quy chế này trên nguyên tắc công khai, dân chủ, có sự tham gia của tổ chức công đoàn và toàn thể cán bộ. Quy chế cần quy định rõ ràng, cụ thể các tiêu chuẩn, định mức, mức chi cho các hoạt động như công tác phí, hội nghị, mua sắm văn phòng phẩm... Việc này giúp mọi người thực hiện thống nhất, làm căn cứ cho Kho bạc kiểm soát chi tiêu công. Quan trọng hơn, quy chế phải có cơ chế phân phối phần kinh phí tiết kiệm được một cách hợp lý, gắn với hiệu quả công việc của từng cá nhân, phòng ban, tạo động lực thực sự cho việc tiết kiệm, chống lãng phí.

V. Nghiên cứu thực tiễn quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng

Nghiên cứu điển hình tại Sở GTVT Đà Nẵng giai đoạn 2012-2016 cung cấp những bằng chứng thực tiễn sinh động về công tác quản lý tài chính trong một đơn vị hành chính sự nghiệp. Luận văn đã tiến hành thu thập và phân tích tài chính công dựa trên các báo cáo quyết toán và số liệu nội bộ. Kết quả cho thấy, việc áp dụng cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 117/2013/NĐ-CP) đã mang lại những kết quả tích cực bước đầu. Đơn vị đã chủ động hơn trong việc sử dụng kinh phí, tiết kiệm chi để tăng thu nhập cho cán bộ. Tuy nhiên, phân tích cơ cấu chi tiêu cho thấy chi sự nghiệp kinh tế (duy tu, bảo dưỡng hạ tầng) chiếm tỷ trọng rất lớn và ngày càng tăng, tạo áp lực lên ngân sách. Hiệu quả sử dụng vốn trong các hoạt động này vẫn là một câu hỏi lớn. Bên cạnh đó, số quyết toán chi hàng năm thường thấp hơn dự toán được giao, cho thấy công tác lập kế hoạch và triển khai còn chưa tối ưu. Những phân tích này là cơ sở thực tiễn vững chắc để đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính phù hợp và khả thi.

5.1. Kết quả thực hiện tự chủ tài chính theo Nghị định 117

Sở GTVT Đà Nẵng đã triển khai thực hiện chế độ tự chủ tài chính và tự chịu trách nhiệm về biên chế, kinh phí. Theo đó, đơn vị đã xây dựng và ban hành Quy chế chi tiêu nội bộ. Luận văn (Bảng 1, trang 45) cho thấy, nhờ thực hành tiết kiệm, kinh phí tiết kiệm được và thu nhập bình quân tăng thêm của cán bộ công chức đã tăng dần qua các năm. Cụ thể, thu nhập tăng thêm hàng tháng/người đã tăng từ 340.000 đồng năm 2012 lên 402.000 đồng năm 2016. Điều này chứng tỏ cơ chế tự chủ đã phát huy tác dụng, tạo động lực cho đơn vị sử dụng ngân sách hiệu quả hơn, góp phần nâng cao đời sống người lao động. Tuy nhiên, mức tăng này còn khiêm tốn, cho thấy tiềm năng tiết kiệm vẫn chưa được khai thác triệt để.

5.2. Phân tích cơ cấu chi tiêu công giai đoạn 2012 2016

Phân tích cơ cấu chi (Bảng 2.9, trang 65) cho thấy một bức tranh rõ nét về việc phân bổ ngân sách. Chi sự nghiệp kinh tế, chủ yếu cho công tác quản lý, duy tu, bảo dưỡng cầu đường, chiếm tỷ trọng cao nhất và có xu hướng tăng mạnh, từ 62,8% tổng chi năm 2012 lên đến 82,5% năm 2016. Trong khi đó, chi quản lý hành chính nhà nước lại có xu hướng giảm về tỷ trọng, từ 19,4% xuống còn 10,6%. Sự dịch chuyển cơ cấu này phản ánh nhu cầu đầu tư cho hạ tầng giao thông ngày càng lớn của thành phố. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức về kiểm soát chi tiêu công và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn trong các dự án sự nghiệp kinh tế, vốn là lĩnh vực dễ xảy ra thất thoát, lãng phí.

VI. Hướng đi tương lai cho quản lý tài chính tại Sở GTVT Đà Nẵng

Để hoàn thiện công tác quản lý tài chính một cách bền vững, Sở GTVT Đà Nẵng cần có một lộ trình cải cách với tầm nhìn dài hạn. Hướng đi trọng tâm trong tương lai là chuyển đổi mô hình quản lý từ kiểm soát đầu vào sang quản lý dựa trên kết quả đầu ra. Điều này đòi hỏi phải xây dựng được một hệ thống chỉ số đo lường, đánh giá hiệu quả công việc rõ ràng, làm cơ sở cho việc phân bổ ngân sách. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát phải được tăng cường và đi trước một bước. Cần thành lập bộ phận kiểm toán nhà nước nội bộ hoạt động độc lập để thường xuyên rà soát, đánh giá các hoạt động tài chính, sớm phát hiện và ngăn chặn các rủi ro. Các chính sách tài khóa áp dụng cho đơn vị cần được nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn, khuyến khích đơn vị tăng cường khai thác các nguồn thu sự nghiệp hợp pháp khác để giảm gánh nặng cho ngân sách. Tương lai của quản lý tài chính công hiện đại nằm ở sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả. Đây chính là mục tiêu mà Sở GTVT Đà Nẵng cần hướng tới trong giai đoạn phát triển mới.

6.1. Định hướng chuyển đổi sang lập ngân sách theo kết quả

Lập ngân sách theo kết quả đầu ra là phương thức quản lý hiện đại, gắn việc cấp phát kinh phí với các mục tiêu và kết quả cụ thể phải đạt được. Thay vì hỏi "chi bao nhiêu tiền?", câu hỏi sẽ là "với số tiền đó, chúng ta đạt được kết quả gì?". Để thực hiện, Sở GTVT cần xây dựng một khuôn khổ chiến lược trung hạn (3-5 năm) với các mục tiêu rõ ràng. Sau đó, xác định các chỉ số đo lường hiệu suất (KPIs) cho từng hoạt động. Việc phân bổ ngân sách sẽ dựa trên mức độ ưu tiên chiến lược và hiệu quả đã được chứng minh. Quá trình chuyển đổi này không dễ dàng, đòi hỏi sự thay đổi lớn trong tư duy quản lý và năng lực phân tích tài chính công, nhưng đây là con đường tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

6.2. Tăng cường công tác kiểm tra và kiểm toán nhà nước nội bộ

Phân cấp, giao quyền tự chủ phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát. Luận văn đề xuất Sở GTVT cần nghiên cứu thành lập một hệ thống kiểm tra, kiểm toán nhà nước nội bộ độc lập. Bộ phận này sẽ hoạt động liên tục trong cả chu trình quản lý tài chính, từ khâu thẩm định dự toán, kiểm tra quá trình chấp hành đến xác minh báo cáo quyết toán. Hoạt động này giúp sớm phát hiện, ngăn chặn các hành vi tiêu cực, chống tham nhũng, lãng phí. Đồng thời, công tác tự kiểm tra tại các phòng ban cũng cần được đẩy mạnh để kịp thời phát hiện và khắc phục sai sót. Một hệ thống kiểm tra, kiểm soát vững mạnh sẽ góp phần giữ gìn kỷ cương tài chính và nâng cao hiệu lực thực thi chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới quản trị hành chính công tại Việt Nam, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại các cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò quyết định đến việc khai thác, phân bổ và sử dụng ngân sách hợp lý. Theo thống kê thực tiễn giai đoạn 2011 đến 2015, việc triển khai chế độ tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 117/2013/NĐ-CP đã giúp các cơ quan hành chính nhà nước tiết kiệm từ 5% đến 15% kinh phí quản lý hàng năm. Tuy nhiên, tại Sở Giao thông vận tải thành phố Đà Nẵng, công tác quản lý tài chính vẫn đối mặt với nhiều bất cập, nổi bật là tâm lý ỷ lại vào nguồn cấp từ ngân sách và quy trình lập dự toán chưa thực sự gắn kết với kết quả đầu ra thực tế.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý tài chính công trong cơ quan hành chính nhà nước, phân tích sâu thực trạng chu trình quản lý ngân sách từ khâu lập, chấp hành đến quyết toán, và đề xuất các khuyến nghị mang tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại đơn vị. Phạm vi không gian của đề tài tập trung tại Sở Giao thông vận tải thành phố Đà Nẵng và các đơn vị trực thuộc, với trục thời gian dữ liệu thu thập xuyên suốt 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016 cùng tầm nhìn định hướng đến năm 2020. Phạm vi nội dung tập trung vào nguồn kinh phí thường xuyên, không bao gồm chi đầu tư phát triển. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đề xuất các giải pháp giúp hạ tỷ lệ sai lệch dự toán xuống dưới 5%, nâng cao chỉ số minh bạch tài chính nội bộ lên trên 90%, và tạo nguồn tiết kiệm tăng thu nhập hợp pháp cho 100% cán bộ công chức, thúc đẩy phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông đô thị Đà Nẵng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên lý thuyết quản trị công mới (New Public Management) và mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting) do Lawrence L. Martin và Peter M. Kettner phát triển. Mô hình này chuyển dịch trọng tâm từ kiểm soát yếu tố đầu vào sang đo lường hiệu suất và chất lượng sản phẩm đầu ra, tối ưu hóa từng đồng ngân sách chi trả.

Nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm và cơ chế trụ cột: Thứ nhất, tài chính cơ quan hành chính nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm bảo đảm hoạt động thường xuyên của bộ máy quản lý. Thứ hai, chu trình quản lý tài chính chuẩn mực bao gồm 3 mắt xích khép kín: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách trong niên độ 12 tháng từ ngày 01 tháng 01 đến ngày 31 tháng 12 hàng năm. Thứ ba, cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về biên chế và kinh phí quản lý hành chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 117/2013/NĐ-CP, cho phép đơn vị sử dụng kinh phí tiết kiệm để chi trả thu nhập tăng thêm tối đa không quá 1,0 lần quỹ lương cấp bậc, chức vụ. Thứ tư, Quy chế chi tiêu nội bộ là văn bản pháp lý nội bộ quy định cụ thể các định mức, tiêu chuẩn sử dụng tài sản công và kinh phí tự chủ của đơn vị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Phòng Kế hoạch - Tài chính thuộc Sở Giao thông vận tải thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2012-2016. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 12 báo cáo quyết toán ngân sách năm, 5 bảng dự toán ngân sách chi tiết, cùng các báo cáo chuyên đề từ 6 phòng ban chuyên môn và 4 đơn vị trực thuộc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ có chủ đích (purposive sampling) trên toàn bộ hệ thống hồ sơ tài chính chính thức của Sở trong giai đoạn khảo sát nhằm đảm bảo tính toàn diện, bao quát và độ tin cậy tuyệt đối của các chỉ số tài chính công.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu ngang - dọc qua các năm, và phương pháp phân tích cơ cấu thu chi. Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì chúng cho phép bóc tách chi tiết từng khoản mục, phản ánh chính xác mức độ biến động giữa số dự toán đầu năm với số thực hiện quyết toán cuối năm, đồng thời đánh giá được mức độ tuân thủ định mức chi tiêu công. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 18 tháng, bao gồm các bước thu thập tài liệu niên độ 2012-2016, xử lý dữ liệu và xây dựng giải pháp ứng dụng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về công tác lập dự toán, biên độ chênh lệch giữa dự toán được giao đầu năm và quyết toán thực tế tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng giai đoạn 2012-2016 dao động từ 12% đến 28% qua các năm. Việc dự toán thu phí, lệ phí chưa sát với thực tế phát sinh, trong khi dự toán chi thường xuyên vẫn thực hiện theo phương thức phân bổ cào bằng dựa trên số liệu lịch sử thay vì căn cứ vào khối lượng công việc cụ thể.

Thứ hai, về cơ cấu nguồn thu và chấp hành thu, nguồn thu của Sở phụ thuộc chủ yếu vào nguồn ngân sách nhà nước cấp với tỷ trọng chiếm trên 85% tổng nguồn tài chính. Nguồn tự thu từ phí, lệ phí chuyên ngành như phí sát hạch lái xe cơ giới theo Thông tư 23/2013/TT-BTC hay phí thẩm tra thiết kế theo Thông tư 75/2014/TT-BTC chỉ đóng góp từ 10% đến 15%. Mặc dù vậy, tỷ lệ thu thực tế đạt bình quân 104,5% so với dự toán giao, phản ánh nỗ lực khai thác nguồn thu của các phòng ban.

Thứ ba, về tình hình chấp hành chi, tổng chi thường xuyên tăng trưởng bình quân 8,2%/năm trong 5 năm khảo sát. Trong đó, chi quản lý hành chính nhà nước chiếm tỷ trọng bình quân 34,5%, chi sự nghiệp kinh tế giao thông chiếm 62,3%, và các khoản chi khác chiếm 3,2%. Thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đã tạo ra nguồn kinh phí tiết kiệm lũy kế qua các năm, hỗ trợ chi trả thu nhập tăng thêm cho cán bộ công chức từ 0,45 đến 0,68 lần lương cấp bậc hàng tháng.

Thứ tư, công tác quyết toán và kiểm soát nội bộ đã đảm bảo 100% việc khóa sổ đúng thời hạn ngày 31 tháng 12 hàng năm. Tuy nhiên, thời gian chỉnh lý quyết toán kéo dài đến hết ngày 31 tháng 01 năm sau, với tình trạng chứng từ luân chuyển từ các đơn vị trực thuộc còn chậm trễ từ 15 đến 20 ngày.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ sự thay đổi liên tục của các văn bản chế độ, quy trình lập dự toán từ dưới lên chưa được thực hiện triệt để, và sự thiếu vắng các tiêu chí định lượng về kết quả công việc. So sánh với các nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh về đổi mới chi ngân sách nhà nước và nghiên cứu của Tô Thiện Hiền tại An Giang, thực trạng chênh lệch dự toán tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng mang tính phổ biến ở các cơ quan hành chính địa phương chịu sự điều chỉnh của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002. Tâm lý ỷ lại vào ngân sách cấp trên làm giảm tính chủ động tìm kiếm các giải pháp tiết kiệm chi.

Nhằm tăng cường tính trực quan, dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua hai công cụ then chốt: Biểu đồ cột kép so sánh chuỗi biến động giữa dự toán được giao đầu năm và quyết toán thực tế thu - chi trong suốt giai đoạn 2012-2016 giúp nhận diện ngay các điểm đứt gãy trong dự báo ngân sách; và Bảng cơ cấu chi tổng hợp phản ánh rõ nét tỷ trọng 3 cấu phần chi (chi quản lý hành chính 34,5%, chi sự nghiệp kinh tế 62,3%, và chi khác 3,2%) đi kèm biểu đồ tròn phân bổ. Những dữ liệu trực quan này khẳng định rằng việc duy trì định mức chi cố định không còn tương thích với tốc độ đô thị hóa nhanh của Đà Nẵng, nơi mạng lưới hạ tầng đường bộ mở rộng trên 15% mỗi năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới quy trình lập dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra. Lãnh đạo Sở Giao thông vận tải chỉ đạo Phòng Kế hoạch - Tài chính xây dựng kế hoạch chi tiêu trung hạn 3 năm, áp dụng thí điểm lập ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ từ quý 1 năm 2019. Mục tiêu cắt giảm tỷ lệ sai lệch dự toán và quyết toán xuống dưới 5%, đồng thời nâng cao độ chính xác trong dự báo nhu cầu bảo trì đường bộ đạt 95%.

Thứ hai, nâng cao chất lượng quản lý và khai thác nguồn thu sự nghiệp, phí và lệ phí. Bộ phận kế toán phối hợp Trung tâm Đăng kiểm và Trung tâm Sát hạch lái xe rà soát toàn bộ danh mục phí theo Thông tư 73/2012/TT-BTC và Thông tư 23/2013/TT-BTC, triển khai hệ thống thu phí điện tử không dùng tiền mặt đạt tỷ lệ 80% trước năm 2020, phấn đấu tăng nguồn thu sự nghiệp hàng năm từ 10% đến 12% nhằm giảm áp lực cấp phát từ ngân sách.

Thứ ba, hoàn thiện Quy chế chi tiêu nội bộ gắn với khoán chi tiết kiệm. Thủ trưởng đơn vị phối hợp Ban Chấp hành Công đoàn định kỳ sửa đổi Quy chế chi tiêu nội bộ trong quý 4 hàng năm, siết chặt định mức khoán sử dụng văn phòng phẩm, xe công và điện thoại; phấn đấu tỷ lệ tiết kiệm chi hành chính đạt từ 10% đến 15% tổng dự toán khoán, từ đó nâng mức tăng thu nhập cho 100% cán bộ công chức đạt hệ số từ 0,8 đến 1,0 lần lương ngạch bậc.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và tin học hóa công tác kế toán. Ban Giám đốc Sở phối hợp các đơn vị công nghệ triển khai Đề án hiện đại hóa thông tin tài chính giai đoạn 2019-2020. Mục tiêu trang bị 100% phần mềm kế toán hành chính sự nghiệp tích hợp chữ ký số cho 10 đơn vị phòng ban trực thuộc, rút ngắn 50% thời gian luân chuyển chứng từ và chuẩn hóa 100% báo cáo quyết toán điện tử kết nối thông suốt với Kho bạc Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, lãnh đạo và cán bộ phụ trách công tác tài chính - kế toán tại các cơ quan hành chính nhà nước, đặc biệt là hệ thống Sở Giao thông vận tải tại 63 tỉnh, thành phố. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để rà soát quy trình lập dự toán và quản lý chi thường xuyên, giúp tiết kiệm từ 10% đến 15% chi phí quản lý hành chính.

Thứ hai, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Tài chính và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực tiễn về những vướng mắc khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại đơn vị hành chính đặc thù, hỗ trợ việc ban hành các định mức phân bổ ngân sách đạt độ chuẩn xác trên 95%.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công và Kinh tế phát triển. Đề tài là tài liệu nghiên cứu học thuật giá trị, cung cấp khung phân tích 3 giai đoạn của chu trình ngân sách và bộ dữ liệu thứ cấp gồm 12 bảng biểu giai đoạn 2012-2016 phục vụ nghiên cứu ứng dụng.

Thứ tư, các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ công ích giao thông đô thị. Luận văn hỗ trợ hoàn thiện phương thức giao khoán, đặt hàng dịch vụ công ích với mức độ minh bạch tài chính đạt 100% theo các quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao việc lập dự toán theo định mức truyền thống lại gây ra chênh lệch lớn tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng? Trả lời: Định mức truyền thống chủ yếu dựa trên số liệu chi tiêu của các năm trước mà chưa tính đến biến động giá vật tư duy tu và mạng lưới đường bộ đô thị mở rộng trên 15% mỗi năm. Điều này dẫn đến tình trạng dự toán đầu năm chênh lệch từ 12% đến 28% so với quyết toán thực tế cuối năm tại đơn vị.

Câu hỏi 2: Cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP mang lại lợi ích gì cho cán bộ công chức? Trả lời: Cơ chế tự chủ trao quyền cho đơn vị chủ động sắp xếp bộ máy và thực hành tiết kiệm chi hành chính để tạo nguồn kinh phí tăng thu nhập hợp pháp. Tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng, cơ chế này giúp bổ sung thu nhập bình quân từ 0,45 đến 0,68 lần lương cơ bản cho 100% cán bộ công chức giai đoạn 2012-2016.

Câu hỏi 3: Quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra có ưu điểm gì nổi trội so với phương pháp quản lý truyền thống? Trả lời: Phương pháp quản lý theo kết quả đầu ra gắn kết trực tiếp từng khoản chi ngân sách với khối lượng công việc hoàn thành cụ thể như số kilomet đường duy tu hay số hồ sơ thẩm định. Cách làm này giúp lãnh đạo kiểm soát chặt chẽ chất lượng công việc và cắt giảm tối thiểu 5% chi phí lãng phí hàng năm.

Câu hỏi 4: Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát các khoản chi thường xuyên dựa trên những nguyên tắc nào? Trả lời: Kho bạc Nhà nước kiểm soát chi dựa trên 3 nguyên tắc: khoản chi phải nằm trong dự toán được duyệt, đúng chế độ định mức tiêu chuẩn hoặc Quy chế chi tiêu nội bộ, và có đầy đủ hồ sơ thanh toán hợp pháp. Các khoản chi không đáp ứng đủ 3 điều kiện trên đều bị từ chối thanh toán 100%.

Câu hỏi 5: Việc đẩy mạnh tin học hóa giúp tháo gỡ điểm nghẽn nào trong công tác quyết toán ngân sách? Trả lời: Ứng dụng phần mềm kế toán tập trung và chữ ký điện tử giúp loại bỏ các thao tác lập chứng từ thủ công, rút ngắn thời gian lập báo cáo tài chính từ 20 ngày xuống dưới 5 ngày, đồng thời đảm bảo 100% số liệu quyết toán khớp đúng tuyệt đối giữa đơn vị và Kho bạc Nhà nước.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý tài chính công trong cơ quan hành chính nhà nước theo mô hình ngân sách hướng đến kết quả đầu ra.
• Phân tích rõ thực trạng tài chính giai đoạn 2012-2016 tại Sở Giao thông vận tải Đà Nẵng với cơ cấu chi sự nghiệp kinh tế chiếm 62,3% và chi quản lý hành chính chiếm 34,5%.
• Làm rõ điểm nghẽn cốt lõi về biên độ sai lệch dự toán từ 12% đến 28% và mức độ phụ thuộc trên 85% vào ngân sách thành phố cấp.
• Thiết lập hệ thống 4 giải pháp đồng bộ bao gồm lập ngân sách trung hạn 3 năm, mở rộng thu phí điện tử, hoàn thiện quy chế khoán chi và số hóa 100% quy trình kế toán.
• Định hình lộ trình hành động chi tiết từ năm 2019 nhằm kéo giảm chênh lệch dự toán xuống dưới 5% trước năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp thực chứng giúp nâng cao hiệu quả quản trị nguồn lực tài chính công trong lĩnh vực giao thông vận tải. Các cơ quan quản lý nhà nước hãy triển khai ngay các khuyến nghị này để tối ưu hóa việc sử dụng từng đồng vốn ngân sách và nâng cao năng lực phục vụ xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, bắt buộc phải thực hiện trong quá trình quản lý tài chính. Nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng, cụ thể là: 'Thứ nhất, thông qua việc lập dự toán đề đánh giá khả năng và nhu cầu về tài chính của các cơ quan, đơn vị, từ đó phát huy tính hiệu quả đồng thời hạn chế những trở ngại trong quá trình sử dụng tài chính của các cơ quan, đơn vị. 19 Thứ hai, theo nguyên tắc quản lý tài chính, chỉ phải dựa trên thu mà thu và chỉ trong các cơ quan Nhà nước không phải là đồng nhất với nhau về mặt thời gian, có những lúc có nhu cầu chỉ nhưng chưa có thu và ngược lại. Do đó, cần có kế hoạch thu và chỉ để các nhà quản lý có thể chủ động điều hành cơ quan, đơn vị.

Thứ ba, dự toán là cơ sở để cơ quan, đơn vị thực hiện. Lập dự toán là hoạt động thiết lập kim chỉ nam cho quá trình thực hiện dự toán. Do đó lập dự toán có vai trò quan trọng trong hoạt động tô chức của một đơn vị, nó là cơ sở dẫn dắt quá trình thực hiện dự toán của đơn vị sau này. Việc lập dự toán cũng là tiêu chí để đánh giá hiệu quả việc thực hiện dự toán trong các cơ quan Nhà nước.

Yêu cầu của việc lập dự toán Mục tiêu cơ bản của việc lập dự toán trong một cơ quan, đơn vị là nhằm. phân tích, đánh giá các khoản thu chỉ tài chính trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đưa ra các chỉ tiêu sát với thực tế sao cho có hiệu quả nhất. Điều đó đòi hỏi ệc lập dự toán phải đáp ứng các yêu cầu sau: ~ Phải phản ánh đầy đủ chính xác các khoản thu, chỉ dự kiến theo đúng. chế độ, tiêu chuẩn, định mức của nhà nước.

~ Việc lập dự toán phải theo từng lĩnh vực thu và lĩnh vực chỉ. - Phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chỉ phải có nguồn đảm bao - Lập dự toán phải đúng theo nội dung, biểu mẫu quy định, đúng thời gian và hướng dẫn của Bộ Tài chính gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của nhà nước xét duyệt - Dự toán được lập phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán Các bước lập dự toán Quá trình lập dự toán được tiến hành theo các bước cơ bản sau đây: 20 Buéc 1: Théng báo số kiểm tra Bub 2: Lập dự toán Buớc 3: Hoàn chỉnh dự toán và trình cấp trên - Thong béio sé kiém tra. Hàng năm, để lập dự toán trong các cơ quan Nhà nước, cần đòi hỏi phải có cổng tác hướng dẫn lập dự toán của cơ quan tài chính cấp trên và thông báo số kiểm tra dự toán. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở Trung ương, Uỷ ban nhân dân các cấp, khi thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách nhà nước cho các đơn vị trực thuộc và Uỷ ban nhân dân cấp dưới đảm bảo số thu không thấp hơn số kiểm tra, số chỉ phải phù hợp với số kiểm tra về tổng mức và cơ cầu.

Đối với ngân sách địa phương qui trình giao số kiểm tra còn diễn ra ở nhiều cấp ngần sách và nhiều đơn vị dự toán thuộc các cấp khác nhau cho đến khi nào đơn vị dự toán cơ sở nhận được số kiểm tra và văn bản hướng dẫn lập dự toán kinh phí, mới được coi là hoàn tất công việc của bước này. ~ Lập dự toán. Dựa vào số kiểm tra và văn bản hướng dẫn lập dự toán kinh phí, các đơn vị dự toán cơ sở tiến hành lập dự toán kinh phí của mình để gửi đơn vị dự toán cấp trên hoặc cơ quan Tài chính. Bước 1: Lập dự toán thu Dự toán thu có tầm quan trọng đặc biệt trong việc lập dự toán chỉ và triển khai nhiệm vụ chỉ đảm bảo chủ động thu, chỉ trong đơn vị.

Theo cách phân loại các cơ quan Nhà nước, có thể chia việc lập dự toán thu đối với các cơ quan, đơn vị làm 2 cách. Đó là: - Đối với các đơn vị không có nguồn thu sự nghiệp, trên cơ sở phân bổ và giao dự toán ngân sách năm đối với các đơn vị theo quy định của Thủ 21 tướng Chính phủ, các đơn vị này tuỳ theo ngành và lĩnh vực hoạt động của đơn vị mình để xây dựng dự toán thu theo đúng quy định của nhà nước. - Đối với các đơn vị có thêm nguồn thu sự nghiệp thì ngoài việc lập dự toán thu trên cơ sở phân bồ và giao dự toán ngân sách năm theo quy định của Thủ tướng Chính phủ, các đơn vị cần phải lập dự toán đối với các nguồn thu ngoài ngân sách. Bước 2: Lập dự toán chỉ 'Việc lập dự toán chỉ đòi hỏi phải cụ thể theo nguyền tắc: - Các khoản chỉ phải có nguồn đảm bảo.

~ Các khoản chỉ qua các năm phải tương đối ổn định. - Các khoản chỉ thường xuyên, phải gắn chặt với các hoạt động của đơn vị. - Các mức chỉ phải tuân thủ theo đúng chế độ, chính sách quy định hiện hành của Nhà nước. ~ Các khoản chỉ được lập phải đạt hiệu quả cao với nguồn lực thấp nhất.

Trong quản lý chỉ ngân sách nhất thiết phải có định mức cho từng nhóm mục chỉ hay cho mỗi đối tượng cụ thẻ. Nhờ đó cơ quan tài chính mới có căn cứ để lập các phương án phân bổ ngân sách, kiểm tra, giám sát quá trình chấp hành, thẩm tra phê duyệt quyết toán kinh phí của các đơn vị thụ hưởng. Đồng thời dựa vào định mức chỉ mà các ngành, các cấp, các đơn vị mới có căn cứ pháp lý dé triển khai các công việc cụ thể của quá trình quản lý, sử dụng kinh phí tại đơn vị mình theo đúng chế độ. Thông thường định mức chỉ được thẻ hiện dưới hai dạng: Loại định mức chỉ tiết theo từng mục chỉ của Mục lục NSNN (còn gọi là định mức sử dụng) và loại định mức chỉ tổng hợp theo từng đối tượng được tính định mức chi của NSNN (còn gọi là định mức phân bổ).

Để xác định định mức chi, người ta sử dụng một số phương pháp xây dựng. như sau: 22 + Đối với các định mức sử dụng: ~ Xác định nhu cầu chỉ cho mỗi mục; ~ Tổng hợp nhu cầu chi theo các mục đã được xác định để biết được tông. mức cần chỉ từ NSNN cho mỗi đơn vị, mỗi ngành làm cơ sở để lên cân đối chung; ~ Xác định khả năng về nguồn tài chính có đáp ứng cho nhu cầu chỉ; - Cân đối giữa khả năng và nhu cầu chỉ để quyết định mức chỉ cho các mục. + Đối với định mức phân bổ: ~ Xác định đối tượng định tính; - Đánh giá, phân tích tình hình thực tế chỉ theo định mức chỉ nhằm xem xét tính phù hợp của định mức hiện hành; - Xác định khả năng nguồn tài chính có thể huy động dé đáp ứng nhu cầu chỉ; ~ Thi lập cân đối tổng quát và quyết định định mức phân bô theo mỗi đối tượng tính định mức.

Bước 3: Lập Báo cáo thuyết minh dự toán Trên cơ sở dự toán thu và dự toán chỉ, phòng Kế hoạch — Tài chính tiến hành lập Bản Báo cáo thuyết minh dự toán. Trền Bản báo cáo thuyết minh dự toán phải chỉ ra được các nội dung sau: - Căn cứ xác định các chỉ tiêu trong dự toán. ~ Cơ cấu thu, chỉ tải chính dự toán có phù hợp với định mức quy định hay không. - Su thay đổi thu chỉ tài chính dự toán năm kế hoạch so với năm báo cáo như thế nào, nguyên nhân cụ thể của sự thay đồi đó.

- Các biện pháp cơ bản để thực hiện tốt dự toán. Hoàn chỉnh dự toán và trình cấp trên 23 Căn cứ vào dự toán đã được sự chấp thuận của cơ quan hành chính nhà nước cấp trên; cơ quan Tài chính sau khi xem xét điều chỉnh lại cho phù hợp sẽ đề nghị cơ quan hành chính Nhà nước cấp trên chính thức phân bồ và giao dự toán chỉ thường xuyển cho mỗi ngành, mỗi cấp, mỗi đơn vị. ~ Tính ưu việt của lập dự toán là dễ thực hiện - Hạn chế của lập dự toán: Đổi khi nếu nhà quản lý khóng tiên lượng. được các nhiệm vụ phải thực hiện trong năm kế hoạch, không đưa vào dự toán, thì trên nguyền tắc sé khéng được chỉ tiều để thực hiện nhiệm vụ.

Thực hiện dự toán Thực hiện dự toán trong các cơ quan hành chính Nhà nước là khâu tiếp theo khẩu lập dự toán trong chu trình ngân sách. Thực hiện dự toán của các cơ quan hành chính Nhà nước là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế — tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong dự toán ngân sách của cơquan, đơn vị trở thành hiện thực. Quá trình thực hiện dự toán ngân sách, nhằm đạt các mục tiêu - Biến các chỉ tiêu ghi trong dự toán năm của đơn vị từ khả năng, dự kiến thành hiện thực. Từ đó góp phần hoàn thành các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước - Thông qua việc thực hiện dự toán của các cơ quan, đơn vị tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuân, định mức về kinh tế tài chính của Nhà nước.

Khi tiến hành hoạt động quản lý tài chính trong một cơ quan, đơn vị, để đảm bảo có hiệu quả, cơ quan, đơn vị phải căn cứ vào các Nghị định và thông. tư hướng dẫn của Nhà nước. Quá trình thực hiện thu chỉ phải đảm bảo đúng theo pháp luật quy định trên cơ sở việc thực hiện phải cân đối giữa thu và chỉ. "Nội dung tổ chức thực hiện dự toán ngân sách - Các cơ quan, đơn vị phải nộp cho Kho bạc nơi cơ quan, đơn vị giao dịch, quy chế chỉ tiêu nội bộ của cơ quan, đơn vị sử dụng NSNN.

24 - Khi nhận được số phân bổ về ngân sách, các cơ quan nhà nước và các đơn vị dự toán cắp I giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc bảo đảm đúng. với dự toán ngân sách được phân bổ, đồng thời thông báo cho cơ quan tài chính cùng cấp và Kho bạc nhà nước nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát, quản lý. Trong trường hợp vào đầu năm ngân sách, dự toán ngân sách và chỉ tiêu phân bổ ngân sách chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, cơ quan tài chính các cấp được phép tạm cấp kinh phí cho các nhu cầu chỉ không.