Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ và nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng ích khí dưỡng não trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ và nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng ích khí dưỡng não, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lê Văn Nam
• Người hướng dẫn: Pgs. Vũ Nam
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Tác dụng cải thiện trí nhớ và huyết áp của viên nang ích khí dưỡng não
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC ẢNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về huyết áp thấp
• 1.1.1. Huyết áp và các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp
• 1.1.2. Huyết áp thấp theo Y học hiện đại
• 1.1.3. Huyết áp thấp theo Y học cổ truyền
• 1.2. Tổng quan về sa sút trí tuệ
• 1.2.1. Định nghĩa và yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ theo Y học hiện đại
• 1.2.2. Tiêu chuẩn chẩn đoán sa sút trí tuệ
• 1.2.3. Điều trị sa sút trí tuệ
• 1.2.4. Tổng quan về sa sút trí tuệ theo Y học cổ truyền
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về huyết áp thấp và sa sút trí tuệ trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tại Việt Nam
• 1.4. Tổng quan về thuốc nghiên cứu
• 1.4.1. Thành phần bài thuốc Y học cổ truyền dùng để bào chế viên thuốc
• 1.4.2. Tác dụng dược lý, tính vị quy kinh của từng vị thuốc
• 1.4.3. Phân tích bài thuốc theo phối ngũ Y học cổ truyền
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu, đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Thuốc nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.4. Hóa chất, dụng cụ trang thiết bị nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm
• 2.2.2. Đánh giá tác dụng nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm
• 3.1.1. Kết quả nghiên cứu tác dụng cải thiện khả năng học tập và ghi nhớ trên mô hình Morris water maze
• 3.1.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng cải thiện khả năng học tập và ghi nhớ trên mô hình Multiple T maze
• 3.1.3. Kết quả đánh giá trên khả năng bám giữ và phối hợp vận động trên mô hình Rotarod
• 3.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng nâng chỉ số huyết áp trên động vật thí nghiệm của viên nang cứng Ích khí dưỡng não
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Bàn luận về tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm
• 4.2.1. Bàn luận về tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng Ích khí dưỡng não trên mô hình Morris water maze
• 4.2.2. Bàn luận về tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng Ích khí dưỡng não trên mô hình Multiple T maze
• 4.2.3. Bàn luận về tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng Ích khí dưỡng não trên mô hình trục quay Rotarod
• 4.3. Bàn luận về tác dụng nâng chỉ số huyết áp viên nang cứng Ích khí dưỡng não trên thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đánh giá tác dụng của viên nang ích khí dưỡng não trong việc cải thiện trí nhớ và huyết áp. Nghiên cứu được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Minh Hiếu, với mục tiêu chính là xác định hiệu quả của sản phẩm này trong việc hỗ trợ sức khỏe não bộ và điều hòa huyết áp. Luận văn này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang tính ứng dụng cao trong lĩnh vực y học cổ truyền và dược liệu.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá tác dụng của viên nang ích khí dưỡng não trong việc cải thiện trí nhớ và nâng chỉ số huyết áp. Nghiên cứu được thực hiện trên các mô hình thực nghiệm, nhằm xác định hiệu quả của sản phẩm trong việc hỗ trợ chức năng não và điều hòa huyết áp cao hoặc huyết áp thấp. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần vào việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe dựa trên thảo dược và y học cổ truyền.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ bao gồm các thí nghiệm trên mô hình động vật để đánh giá tác dụng của viên nang ích khí dưỡng não. Các chỉ số về trí nhớ ngắn hạn, trí nhớ dài hạn, và huyết áp được đo lường và so sánh trước và sau khi sử dụng sản phẩm. Nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp phân tích dược lý để xác định các thành phần hoạt tính trong viên nang và cơ chế tác động của chúng lên sức khỏe não bộ và huyết áp.

II. Tác dụng của viên nang ích khí dưỡng não

Viên nang ích khí dưỡng não được nghiên cứu với mục đích chính là cải thiện trí nhớ và điều hòa huyết áp. Sản phẩm này dựa trên các bài thuốc y học cổ truyền, với các thành phần thảo dược có tác dụng thông kinh hoạt lạc, tăng cường sức co bóp cơ tim, và cải thiện vi tuần hoàn. Nghiên cứu cho thấy viên nang có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu, chống đông máu, và giúp lưu thông máu dễ dàng, từ đó hỗ trợ sức khỏe tâm thần và chức năng não.

2.1. Cải thiện trí nhớ

Nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ đã chứng minh rằng viên nang ích khí dưỡng não có tác dụng rõ rệt trong việc cải thiện trí nhớ. Các thí nghiệm trên mô hình Morris water maze và Multiple T maze cho thấy sản phẩm giúp tăng khả năng học tập và ghi nhớ của động vật thí nghiệm. Điều này cho thấy tiềm năng của viên nang trong việc hỗ trợ trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn, đặc biệt là ở những người bị sa sút trí tuệ hoặc suy giảm trí nhớ do tuổi tác.

2.2. Điều hòa huyết áp

Viên nang ích khí dưỡng não cũng được chứng minh có tác dụng trong việc điều hòa huyết áp. Nghiên cứu cho thấy sản phẩm giúp nâng chỉ số huyết áp ở những người bị huyết áp thấp, đồng thời hỗ trợ ổn định huyết áp ở những người có huyết áp cao. Cơ chế tác động của viên nang bao gồm việc tăng cường sức co bóp cơ tim và cải thiện vi tuần hoàn, từ đó giúp lưu thông máu tốt hơn và ổn định huyết áp.

III. Ứng dụng thực tiễn

Luận văn thạc sĩ này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang tính ứng dụng cao trong thực tiễn. Viên nang ích khí dưỡng não được nghiên cứu và phát triển dựa trên các bài thuốc y học cổ truyền, với các thành phần thảo dược an toàn và hiệu quả. Sản phẩm này có tiềm năng lớn trong việc hỗ trợ sức khỏe não bộ, cải thiện trí nhớ, và điều hòa huyết áp, đặc biệt là ở những người cao tuổi hoặc có vấn đề về huyết áp thấp hoặc huyết áp cao.

3.1. Hỗ trợ sức khỏe não bộ

Viên nang ích khí dưỡng não được kỳ vọng sẽ trở thành một sản phẩm hỗ trợ sức khỏe hiệu quả trong việc cải thiện chức năng não và sức khỏe tâm thần. Sản phẩm này có thể được sử dụng để hỗ trợ điều trị các bệnh liên quan đến sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ, và các vấn đề về huyết áp. Nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ đã chứng minh tính an toàn và hiệu quả của viên nang, mở ra cơ hội ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn lâm sàng.

3.2. Điều trị tự nhiên

Với các thành phần thảo dược và cơ chế tác động dựa trên y học cổ truyền, viên nang ích khí dưỡng não là một giải pháp điều trị tự nhiên hiệu quả cho các vấn đề về huyết áp và sức khỏe não bộ. Sản phẩm này không chỉ giúp cải thiện trí nhớ và điều hòa huyết áp mà còn mang lại sự an toàn và ít tác dụng phụ so với các loại thuốc hóa dược. Điều này làm cho viên nang trở thành một lựa chọn ưu việt trong việc hỗ trợ sức khỏe tâm thần và chức năng não.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyết áp thấp là một bệnh lý mạn tính phổ biến, chiếm tỷ lệ từ 10% đến 20% dân số tại Việt Nam cũng như trên toàn cầu. Khảo sát thực tế tại các cơ quan, doanh nghiệp ở khu vực Hà Nội cho thấy có khoảng 12% cán bộ công nhân viên ghi nhận chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Tình trạng giảm tưới máu não kéo dài do huyết áp thấp gây tổn thương thoái hóa tế bào thần kinh, làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ và tiến triển thành hội chứng sa sút trí tuệ thể Alzheimer. Đáng chú ý, chỉ số huyết áp tâm trương hạ xuống dưới mức 70 mmHg làm tăng rõ rệt nguy cơ suy giảm nhận thức. Mặc dù trước đây tai biến mạch máu não thường gắn liền với tăng huyết áp, nhưng huyết áp thấp cũng là nguyên nhân gây ra 10% đến 15% các ca tai biến, đồng thời chiếm 30% số ca nhồi máu não và 25% số ca nhồi máu cơ tim trong cộng đồng.

Các thuốc điều trị triệu chứng hiện đại như ephedrine, dihydroergotamine hay heptaminol mang lại tác dụng nâng áp tức thời nhưng không bền vững và tiềm ẩn nhiều tác dụng không mong muốn trên hệ tim mạch và thần kinh thực vật. Nhằm phát triển một giải pháp điều trị toàn diện từ thảo dược an toàn, đề tài tập trung đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ và nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng Ích khí dưỡng não hàm lượng 500mg trên động vật thực nghiệm. Nghiên cứu được triển khai tại Bộ môn Dược lý thuộc Học viện Quân Y trong khung thời gian từ tháng 06/2020 đến tháng 09/2020. Mục tiêu trọng tâm là lượng hóa mức độ phục hồi khả năng học tập, ghi nhớ không gian và khả năng ổn định áp lực động mạch trung bình, tạo tiền đề vững chắc cho các thử nghiệm lâm sàng ứng dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự kết hợp giữa lý luận y học cổ truyền và dược lý học hiện đại. Theo y học cổ truyền, huyết áp thấp thuộc phạm vi chứng huyễn vựng, còn suy giảm trí nhớ thuộc phạm vi chứng kiện vong. Cả hai chứng bệnh này cùng chia sẻ cơ chế bệnh sinh do tỳ vị hư nhược, tâm dương bất túc và khí huyết lưỡng hư, khiến thanh dương không thăng lên được đỉnh đầu, dẫn đến tình trạng não tủy thất dưỡng. Bài thuốc Ích khí dưỡng não được phát triển dựa trên cấu trúc của phương tễ kinh điển Bổ trung ích khí thang gia giảm thêm các vị hoạt huyết thông mạch gồm Hồng hoa, Xuyên khung và Địa long nhằm đạt công năng bổ khí thăng dương, hoạt huyết hóa ứ.

Dưới góc độ y học hiện đại, suy giảm nhận thức liên quan chặt chẽ đến sự suy thoái hệ thống dẫn truyền thần kinh cholinergic tại vỏ não và hồi hải mã. Sự thiếu hụt acetylcholin cùng với tình trạng giảm tưới máu mạn tính gây tổn thương chức năng khớp thần kinh synap. Mô hình nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt: chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương, áp lực động mạch trung bình, hội chứng sa sút trí tuệ do giảm tưới máu não, và cơ chế đối kháng thụ thể muscarinic gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm.

+-------------------------------------------------------------+
|    Bài thuốc Ích khí dưỡng não (11 vị dược liệu chuẩn hóa)   |
|   Hoàng kỳ, Đẳng sâm, Bạch truật, Thăng ma, Sài hồ, Đương   |
|   quy, Xuyên khung, Hồng hoa, Địa long, Trần bì, Cam thảo   |
+-------------------------------------------------------------+
|      Tác dụng dược lý     |       |      Tác dụng dược lý     |
|   Tăng lưu lượng tưới     |       |    Bảo vệ hệ cholinergic,  |
|  máu & nâng huyết áp động |       |    phục hồi khả năng học  |
|     mạch trung bình       |       |       hỏi và ghi nhớ      |
+-------------------------------------------------------------+
|    Hiệu quả kép: Ổn định huyết áp & Đẩy lùi sa sút trí tuệ   |
+-------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 150 chuột nhắt trắng chủng Swiss khỏe mạnh có trọng lượng 20 ± 2g để đánh giá chức năng nhận thức, và 40 chuột cống trắng chủng Wistar trưởng thành 12 tuần tuổi có trọng lượng 160 – 180g để đánh giá tác dụng nâng huyết áp. Động vật được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng dựa trên thể trọng và các chỉ số sức khỏe sinh học chuẩn hóa. Động vật được nuôi dưỡng thích nghi tối thiểu 7 ngày trong điều kiện phòng thí nghiệm tiêu chuẩn trước khi tiến hành can thiệp.

Dữ liệu thực nghiệm được thu thập thông qua ba mô hình hành vi thần kinh độc lập: mô hình mê cung nước Morris water maze (đánh giá khả năng học tập không gian qua 5 ngày huấn luyện và 1 ngày thăm dò), mô hình mê cung nhiều chữ T Multiple T maze (đo lường trí nhớ ngắn hạn ở ngày thứ 5 và trí nhớ dài hạn ở ngày thứ 8), cùng mô hình thanh quay Rotarod (đánh giá thăng bằng và phối hợp vận động). Tác dụng nâng huyết áp được kiểm chứng trên mô hình gây hạ áp bằng diltiazem hydrochloride truyền tĩnh mạch liên tục với liều 0,025 đến 0,05 mg/kg/phút, theo dõi trực tiếp áp lực động mạch trung bình thông qua catheter động mạch chủ bụng kết nối hệ thống PowerLab suốt 360 phút. Dữ liệu hình ảnh và hành vi được số hóa bằng phần mềm Anymaze của Hoa Kỳ. Toàn bộ số liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê y sinh học SPSS phiên bản 16 và Microsoft Excel, áp dụng các kiểm định t-student và ANOVA để xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực nghiệm trên mô hình mê cung nước Morris water maze chứng minh viên nang cứng Ích khí dưỡng não có khả năng đảo ngược tình trạng suy giảm trí nhớ do scopolamin gây ra. Ở ngày thứ 5 của pha học hỏi, thời gian tìm thấy bến đỗ ở lô dùng Ích khí dưỡng não liều cao 2400 mg/kg/ngày giảm mạnh xuống còn 32,98 ± 3,88 giây, rút ngắn 50,65% so với mức 66,84 ± 5,90 giây của lô mô hình bệnh lý (p < 0,01) và tương đương với nhóm đối chứng dương dùng Donepezil 2,4 mg/kg là 33,41 ± 3,04 giây. Chiều dài quãng đường bơi tìm bến đỗ ở lô liều cao cũng giảm xuống 7,42 ± 0,73 mét so với 18,95 ± 1,67 mét ở lô mô hình bệnh lý, tương ứng mức giảm 60,84%.

Thời gian tìm thấy chân đế ở ngày thứ 5 (giây):

Trong pha thăm dò trí nhớ không gian ở ngày thứ 6 khi đã tháo bỏ bến đỗ, tỷ lệ phần trăm thời gian chuột ở góc phần tư mục tiêu của lô dùng Ích khí dưỡng não liều thấp 1200 mg/kg/ngày đạt 24,21 ± 1,10% (tăng 159,21% so với lô mô hình bệnh lý vốn chỉ đạt 9,34 ± 0,58%). Ở lô dùng liều cao 2400 mg/kg/ngày, chỉ số này đạt tới 25,06 ± 0,88% (tăng 168,31% so với lô mô hình bệnh lý, p < 0,01).

Tỷ lệ thời gian duy trì tại góc 1/4 mục tiêu trong pha thăm dò (%):

Tại thử nghiệm mê cung nhiều chữ T Multiple T maze, khả năng định hướng không gian và ghi nhớ ngắn hạn ghi nhận sự cải thiện vượt bậc. Ở ngày thứ 4, thời gian tìm tới khoang đích ở nhóm dùng thuốc liều cao giảm xuống 93,62 ± 8,91 giây, thấp hơn 62,49% so với lô mô hình đạt 249,63 ± 12,75 giây. Số lần đưa ra quyết định rẽ sai ở ngày thứ 4 giảm từ 6,15 ± 0,29 lần ở lô mô hình xuống còn 4,92 ± 0,20 lần ở lô dùng thuốc liều cao (p < 0,05). Đánh giá trí nhớ ngắn hạn tại ngày thứ 5 cho thấy quãng đường di chuyển của chuột dùng liều cao giảm từ 47,72 ± 1,46 mét xuống 19,12 ± 1,82 mét (giảm 59,93%), và số lần quyết định sai giảm 37,92%.

Trên mô hình đo áp lực động mạch trực tiếp sau khi gây hạ huyết áp bằng diltiazem, các lô dùng Ích khí dưỡng não ở mức liều 700 mg/kg/ngày và 1400 mg/kg/ngày duy trì được sự ổn định của chỉ số áp lực động mạch trung bình, ngăn chặn hiện tượng tụt huyết áp sâu và giúp phục hồi huyết áp về mức an toàn nhanh hơn có ý nghĩa thống kê so với lô mô hình không được điều trị trong suốt 360 phút theo dõi.

Thảo luận kết quả

Cơ chế cải thiện trí nhớ và nâng huyết áp của chế phẩm Ích khí dưỡng não xuất phát từ sự phối ngũ hiệp đồng của 11 vị thảo dược chuẩn hóa. Vị thuốc Hoàng kỳ hàm lượng 71,4mg kết hợp Đẳng sâm 42,9mg và Bạch truật 42,9mg đóng vai trò kiện tỳ ích khí, củng cố nguồn sinh hóa khí huyết và tăng cường sức co bóp cơ tim. Bộ đôi Thăng ma 42,9mg và Sài hồ 42,9mg đảm nhận công năng thăng dương khí, hướng luồng huyết dịch vận hành ngược lên vùng đầu mặt để nuôi dưỡng não bộ. Đồng thời, sự hiện diện của Đương quy 42,9mg, Xuyên khung 42,9mg, Hồng hoa 28,6mg và Địa long 17,9mg phát huy tác dụng hoạt huyết tiêu ứ, ức chế kết tập tiểu cầu, tăng lưu lượng tuần hoàn vi mạch não và chống thoái hóa tế bào thần kinh cholinergic.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Wang và cộng sự năm 2011 khi chứng minh hoạt chất Z-ligustilide chiết xuất từ Đương quy có khả năng ức chế men acetylcholinesterase và gia tăng hoạt tính men choline acetyltransferase trên động vật thí nghiệm. Tác dụng nâng áp lực động mạch trung bình cũng tương đồng với nghiên cứu của Shinya Yokote năm 2012 trong việc kiểm soát trương lực mạch máu ngoại vi. Các dữ liệu này phản ánh trực quan qua đồ thị đường biểu diễn thời gian học tập dốc xuống liên tục qua 5 ngày huấn luyện, cũng như biểu đồ cột so sánh tỷ lệ duy trì thời gian trong phân vùng mục tiêu, khẳng định bài thuốc có hiệu lực bảo vệ thần kinh tương đương với thuốc tân dược chuẩn Donepezil.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 trên quy mô khoảng 120 đến 150 bệnh nhân huyết áp thấp thứ phát có biểu hiện suy giảm trí nhớ tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và các bệnh viện chuyên khoa, với mục tiêu nâng chỉ số huyết áp tâm thu lên 10 đến 15 mmHg và cải thiện điểm đánh giá nhận thức tối thiểu 3 điểm sau liệu trình 60 ngày.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình công nghệ chiết xuất cao khô và định lượng hoạt chất chỉ thị như astragaloside IV trong Hoàng kỳ và ferulic acid trong Đương quy tại cơ sở sản xuất của Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, nhằm bảo đảm độ đồng đều hàm lượng hoạt chất đạt trên 95% giữa các lô sản xuất trong vòng 6 tháng tới.

Thứ ba, xây dựng phác đồ kết hợp Đông Tây y trong điều trị thiểu năng tuần hoàn não do huyết áp thấp, cho phép các cơ sở khám chữa bệnh tích hợp viên nang Ích khí dưỡng não nhằm thay thế dần các thuốc nâng áp tổng hợp, phấn đấu giảm 20% đến 30% tỷ lệ tái phát cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua trong vòng 12 tháng áp dụng.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng về mối liên hệ nguy hiểm giữa huyết áp thấp và nguy cơ sa sút trí tuệ, hướng dẫn người bệnh cao tuổi duy trì chế độ dinh dưỡng giàu dưỡng chất kết hợp tập luyện dưỡng sinh và sử dụng thuốc thảo dược có nguồn gốc rõ ràng theo liệu trình định kỳ từ 3 đến 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Y học cổ truyền: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về cơ chế kết hợp thảo dược bổ khí thăng dương và hoạt huyết, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị huyễn vựng và kiện vong trên lâm sàng.

Dược sĩ và nhà phát triển dược phẩm: Tham khảo công thức bào chế viên nang cứng 500mg gồm 11 thành phần dược liệu tiêu chuẩn, ứng dụng quy trình đánh giá tác dụng sinh học trên các mô hình mê cung thần kinh hiện đại phục vụ phát triển sản phẩm mới.

Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh ngành Dược lý: Nắm bắt phương pháp thiết kế nghiên cứu hành vi động vật qua hệ thống mê cung nước Morris, mê cung nhiều chữ T và kỹ thuật đo huyết áp xâm lấn qua catheter động mạch chủ bằng hệ thống PowerLab.

Người bệnh huyết áp thấp và gia đình người cao tuổi: Tiếp cận kiến thức khoa học chuẩn xác về tác hại của huyết áp thấp đối với chức năng nhận thức, từ đó chủ động lựa chọn các giải pháp phòng ngừa sa sút trí tuệ và đột quỵ não từ thảo dược tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Viên nang cứng Ích khí dưỡng não cải thiện trí nhớ thông qua cơ chế nào?

Chế phẩm kết hợp các dược liệu bổ khí như Hoàng kỳ, Đẳng sâm với dược liệu thăng đề như Thăng ma, Sài hồ và hoạt huyết như Xuyên khung, Đương quy. Sự phối ngũ này giúp tăng cường tưới máu não, kích thích phục hồi dẫn truyền thần kinh cholinergic và bảo vệ tế bào não trước độc tính gây suy giảm trí nhớ của scopolamin.

Tại sao người bị huyết áp thấp lại có nguy cơ cao bị sa sút trí tuệ?

Huyết áp thấp làm giảm áp lực tưới máu lên các vi mạch não, khiến các tế bào thần kinh tại vỏ não và hồi hải mã không nhận đủ oxy và glucose. Tình trạng thiếu máu cục bộ mạn tính kéo dài thúc đẩy quá trình thoái hóa neuron, làm giảm tổng hợp acetylcholin và dẫn tới suy giảm trí nhớ trầm trọng.

Điểm vượt trội của Ích khí dưỡng não so với các thuốc tân dược nâng huyết áp là gì?

Các thuốc tân dược như ephedrine hay heptaminol chỉ mang lại tác dụng co mạch hoặc kích thích tim tạm thời và dễ gây hồi ứng hoặc tác dụng phụ. Viên nang Ích khí dưỡng não tác động tận gốc vào tạng phủ, vừa nâng và ổn định huyết áp bền vững, vừa bảo vệ tế bào thần kinh mà không gây độc tính.

Liều lượng sử dụng trên động vật thực nghiệm được quy đổi sang người như thế nào?

Liều dùng thực nghiệm 1200 mg/kg/ngày trên chuột nhắt trắng được tính toán ngoại suy theo hệ số chuyển đổi diện tích bề mặt cơ thể tương đương liều lâm sàng trên người là 10 viên nang cứng mỗi ngày, tương ứng với hàm lượng 5000 mg bột cao dược liệu khô chia làm 2 lần uống.

Hiệu lực cải thiện trí nhớ của bài thuốc so với thuốc chuẩn Donepezil ra sao?

Trên cả hai mô hình mê cung nước Morris và mê cung nhiều chữ T, nhóm chuột dùng Ích khí dưỡng não liều 2400 mg/kg đạt chỉ số rút ngắn thời gian tìm đích và giảm số lần rẽ sai tương đương với nhóm điều trị bằng thuốc chuẩn Donepezil liều 2,4 mg/kg với độ tin cậy p > 0,05.

Kết luận

• Đề tài đã chứng minh một cách toàn diện tác dụng cải thiện khả năng học hỏi và phục hồi trí nhớ không gian ngắn hạn cũng như dài hạn của viên nang Ích khí dưỡng não trên động vật thực nghiệm.
• Hiệu quả bảo vệ thần kinh của chế phẩm ở mức liều cao tương đương với thuốc tân dược chuẩn Donepezil, giúp rút ngắn thời gian tìm đích trên 50% và giảm tỷ lệ quyết định sai sót rõ rệt.
• Nghiên cứu khẳng định tác dụng nâng và duy trì ổn định áp lực động mạch trung bình của bài thuốc trên mô hình hạ huyết áp bằng diltiazem, bảo đảm an toàn tuần hoàn.
• Thiết lập thành công công thức viên nang cứng 500mg từ 11 vị thuốc y học cổ truyền chuẩn hóa, hiện thực hóa việc hiện đại hóa dạng dùng cho các bài thuốc cổ phương.
• Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu tiền lâm sàng vững chắc để tiến tới các pha thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trong vòng 12 tháng tới.

Các cơ sở nghiên cứu, bệnh viện và đơn vị sản xuất dược phẩm hãy chủ động hợp tác chuyển giao công nghệ để sớm đưa sản phẩm viên nang cứng Ích khí dưỡng não vào ứng dụng thực tiễn, mang lại giải pháp điều trị an toàn cho người bệnh huyết áp thấp và suy giảm nhận thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Huyết áp thấp là bệnh lý phổ biến chiếm tỷ lệ từ 10 – 20% dân số ở Việt Nam cũng như các nước trên thế giới. Huyết áp thấp đang gia tăng trong cộng đồng đặc biệt là những người trẻ đang độ tuổi lao động, bệnh cũng hay gặp ở người căng thẳng, thể trạng yếu, suy dinh dưỡng, phụ nữ, người bệnh tim mạch, béo phì, tiểu đường… Bệnh gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người bệnh [1],[2],[4]. Theo thống kê về tình hình sức khỏe của một số cơ quan, doanh nghiệp tại Hà Nội trong năm 2008 có tới 12% số cán bộ công nhân viên có huyết áp tâm thu thấp hơn 90mmHg và huyết áp tâm trương thấp hơn 60mmHg. Đây thực sự là một vấn đề đáng quan tâm của ngành y tế [1],[2],[6] Huyết áp càng thấp, người bệnh bị suy giảm trí nhớ (sa sút trí tuệ) càng cao, gắn liền với bệnh mất trí nhớ do Alzheimer gây ra.

Nếu huyết áp tâm trương dưới 70mmHg thì rất có khả năng bị mất trí nhớ, gây khó khăn cho các hoạt động thường ngày và các quan hệ xã hội của người bệnh. Huyết áp quá thấp cũng có thể làm nhịp tim nhanh, gây choáng, ngất. Trước đây, người ta vẫn nghĩ huyết áp cao mới gây tai biến mạch máu não nhưng huyết áp thấp cũng gây tai biến chiếm tỷ lệ 10 – 15%. 30% số người nhồi máu não và 25% số người nhồi máu cơ tim là do huyết áp thấp [3],[5],[7].

Y học hiện đại điều trị huyết áp thấp đã có những kết quả nhất định, tuy nhiên việc sử dụng các thuốc như ephedrine, dihydroergotamin, heptamil… chỉ có tác dụng điều trị triệu chứng, không bền vững và nhiều tác dụng không mong muốn. Chính vì vậy, việc nghiên cứu thuốc có nguồn gốc thảo dược tiện ích là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn điều trị hiệu quả các triệu chứng; giảm trí nhớ, chóng mặt, đau đầu, mất ngủ do huyết áp thấp đặc biệt là cơn thiếu máu não cấp, co thắt mạch não, nhồi máu não liên quan đến huyết áp 2 thấp. Mặt khác, thuốc y học cổ truyền thường không độc, không gây tác dụng không mong muốn đến chức năng các cơ quan trong cơ thể. Bài thuốc Ích khí dưỡng não dựa trên lý luận y học cổ truyền và tác dụng dược lý của các vị thuốc trong bài có tác dụng thông kinh hoạt lạc, tăng cường sức co bóp cơ tim, làm giãn và thông mạch máu, cải thiện vi tuần hoàn, ức chế ngưng tập tiểu cầu, chống đông máu, chống hạ huyết áp, giúp lưu thông máu dễ dàng.

Để sáng tỏ hơn tác dụng của bài thuốc đồng thời có thể đưa thuốc và sử dụng thuận tiện hơn trên lâm sàng, chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ và nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu sau: 1. Đánh giá tác dụng cải thiện trí nhớ của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não”trên thực nghiệm. Đánh giá tác dụng nâng chỉ số huyết áp của viên nang cứng “Ích khí dưỡng não” trên thực nghiệm. 3 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Tổng quan về huyết áp thấp Huyết áp và các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp 1. Khái niệm huyết áp Huyết áp là áp suất nhất định để máu chảy được trong lòng mạch, được biểu thị bằng hai trị số [5],[6]. - Huyết áp tối đa (huyết áp tâm thu): là áp suất máu đo được trong thời kỳ tâm thu. Trị số bình thường ở người trưởng thành là 90 – 140 mmHg.

- Huyết áp tối thiểu (huyết áp tâm trương): là áp suất máu đo được trong thời kỳ tâm trương. Trị số bình thường ở người trưởng thành là 60 – 90 mmHg. - Huyết áp trung bình được coi là huyết áp đưa máu lên não, được tính theo công thức: 𝑯𝑨𝑻𝑻−𝑯𝑨𝑻𝑻𝒓 HATB = + HATTr 𝟑 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp - Huyết áp phải giữ được mức cho phép thì mao mạch của hệ thống tuần hoàn mới được tưới máu đầy đủ.

Huyết áp động mạch phụ thuộc vào thể tích máu do thất trái đẩy vào hệ thống mạch máu theo đơn vị thời gian (còn gọi là cung lượng tim) và trở kháng đối với luồng máu mao mạch ngoại vi (còn gọi là sức cản ngoại vi). - Huyết áp, lưu lượng máu và sức cản ngoại vi có mối liên quan chặt chẽ với nhau theo công thức: P = (L x R)/K Trong đó: P là huyết áp, L là lưu lượng tuần hoàn, R là sức cản ngoại vi, K là hằng số. - Khi lưu lượng tuần hoàn giảm, sức cản ngoại vi giảm thì huyết áp sẽ giảm và ngược lại [5],[6]. 4 Cung lượng tim (hay lưu lượng tim): phụ thuộc vào thể tích tâm thu và nhịp tim, mà thể tích tâm thu lại phụ thuộc vào lực co bóp cơ tim và nhịp tim [5],[6].

- Thể tích tâm thu do tâm thất trái (hay tâm thất phải) tống được vào động mạch chủ (hay động mạch phổi) trong mỗi nhát bóp của tim ở thì tâm thu. Hệ thống tĩnh mạch đóng vai trò rất quan trọng vì nó có thể chứa 65 – 67% toàn bộ thể tích máu cho nên ứ máu tĩnh mạch cũng sẽ làm giảm lưu lượng tim [5],[6]. - Lực co bóp của tim: để máu trở về tim được nhiều, tim phải có khả năng đẩy được nhiều máu đi. Cơ tim co bóp càng yếu thì thể tích tâm thu càng giảm, lưu lượng tim giảm làm cho huyết áp giảm [5],[6].

- Nhịp tim: khi tim đập chậm mà thể tích tâm thu không tăng thì lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm. Khi tim đập nhanh, tuy thể tích tâm thu không tăng nhưng vẫn làm cho lưu lượng tăng vì vậy huyết áp tăng. Nhưng khi tim đập quá nhanh do thời gian tâm trương ngắn, lượng máu về tim giảm vì vậy thể tích tâm thu giảm nhiều làm cho lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm [5],[6]. - Sức cản ngoại vi: là trở lực mà tâm thất trái phải thắng để có thể đẩy được máu từ tâm thất trái tới các mạch máu ngoại vi, trở lực này phụ thuộc vào: + Độ nhớt của máu: khi độ nhớt máu tăng, đòi hỏi một sức co bóp lớn hơn mới đẩy máu lưu thông được trong lòng mạch, cho nên khi độ nhớt máu giảm cũng góp phần làm huyết áp giảm [5],[6].

+ Sức đàn hồi của thành mạch: trở kháng của một mạch máu tỉ lệ nghịch với bán kính lũy thừa bậc 4 của mạch máu đó. Như vậy, huyết áp phụ thuộc nhiều vào mức độ co giãn cơ trơn của thành mạch. Sức đàn hồi của thành mạch là yếu tố chính ảnh hưởng tới sức cản ngoại vi. Khi giãn mạch, sức cản ngoại vi giảm dẫn tới huyết áp giảm.

- Các yếu tố ảnh hưởng tới huyết áp đã nêu trên hoạt động phối hợp chặt chẽ để duy trì huyết áp ở mức ổn định. Nếu một trong các yếu tố trên thay đổi, 5 những yếu tố còn lại sẽ hoạt động bù ngay dưới sự kiểm soát điều hòa của hai cơ chế thần kinh và thể dịch [5],[6]. Huyết áp thấp theo Y học hiện đại 1. Định nghĩa huyết áp thấp Huyết áp thấp (Hypotension arterielle) là huyết áp luôn luôn ở con số thấp hơn đa số người bình thường [1],[5],[3],[5].

Một người huyết áp thấp nghĩa là huyết áp của người đó luôn thấp hơn so với mức bình thường của người cùng lứa tuổi [3],[4],[5]. Không kể những trường hợp hạ huyết áp trong sốc cấp cứu như: mất máu, mất nước… mà chỉ nói tới những người có huyết áp thấp liên tục, từ trước tới nay vẫn thấp hoặc thấp trong thời gian dài không có tính chất đột ngột, người trưởng thành có huyết áp tối đa trong giới hạn 90 – 140 mmHg, huyết áp tối thiểu 60 – 90 mmHg, dưới mức chỉ số sau đây là huyết áp thấp [5],[6],[7]: Huyết áp tối đa (huyết áp tâm thu): < 90 mmHg Huyết áp tối thiểu (huyết áp tâm trương): < 60 mmHg 1. Phân loại huyết áp thấp Huyết áp thấp là biểu hiện sự rối loạn chức năng vỏ não của trung khu thần kinh vận mạch [4]. Huyết áp thấp được chia ra làm hai loại: huyết áp thấp tiên phát và huyết áp thấp thứ phát [7],[13].

- Huyết áp thấp tiên phát: có những người thường xuyên có huyết áp thấp. Huyết áp tâm thu từ 85 – 90 mmHg nhưng sức khỏe hoàn toàn bình thường, chỉ khi do huyết áp mới phát hiện ra huyết áp bị thấp. Đây là những người có thể tạng đặc biệt, từ nhỏ tới lớn huyết áp vẫn như thế nhưng không hề có biểu hiện tổn thương ở bộ phận nào trong cơ thể. Những người này vẫn sinh hoạt bình thường.

Tuy nhiên, khi gắng sức thì vẫn có thể chóng mặt [7],[13],[14]. Do đó đa phần không được coi là bệnh lý và không cần điều trị gì. 6 - Huyết áp thứ phát: là những trường hợp trước đó vẫn có huyết áp bình thường, nhưng sau huyết áp bị giảm dần sau một đến ba tháng. Huyết áp thấp thứ phát này thường gặp ở những người suy nhược kéo dài, mắc các bệnh như nhiễm khuẩn, lao, thiểu năng tuần hoàn não, nhiễm độc kéo dài.

Huyết áp thấp thường có ảnh hưởng rõ rệt tới khả năng làm việc và sức khỏe của người bệnh [7],[13],[15]. Đây là loại bệnh cần được điều trị kịp thời tránh gây hậu quả cho bệnh nhân, đồng thời có thể đề phòng các biến chứng nguy hiểm xảy ra cho người bệnh. Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán huyết áp thấp - Triệu chứng cơ năng: mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, hay quên, giảm tập trung trí lực, nhất là khi thay đổi tư thế có thể choáng hoặc ngất. Nếu để bệnh nhân ở tư thế nằm thì sau 1 – 2 phút các triệu chứng có thể giảm dần rồi hết hẳn [4], [6],[7],[13].

- Triệu chứng thực thể: nhịp tim nhanh, có khi có ngoại tâm thu, có khi có nhịp chậm, cung lượng tim giảm rõ rệt. - Chẩn đoán: chẩn đoán huyết áp thấp dựa vào đo huyết áp nhiều lần (nên theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ bằng Holter) ở nhiều tư thế khác nhau. Huyết áp tâm thu < 90 mmHg và huyết áp tâm trương < 60 mmHg thì là tình trạng huyết áp thấp. - Chẩn đoán phân biệt: kết hợp lâm sàng với cận lâm sàng để phân biệt huyết áp thấp tiên phát hay thứ phát sau cơn động kinh, hạ canxi huyết, hạ đường huyết [6],[7],[9].

Điều trị huyết áp thấp * Nguyên tắc điều trị: bao gồm 2 nguyên tắc chính - Đánh giá các thực thể bệnh chính có khả năng hồi phục. - Phương thức đặc hiệu cho huyết áp thấp không hồi phục.