Phần mở đầu. Giới thiệu tổng quan lý do hình thành đề tài, mục tiêu, phạm vi nghiên cứu, đối tƣợng nghiên cứu, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết. Giới thiệu khái quát về Đà Lạt và tài nguyên du lịch của thành phố; trình bày cơ sở lý thuyết bao gồm giới thiệu định nghĩa các khái niệm chính; mối quan hệ của các yếu tố lợi ích nhận thức của ngƣời dân, chí phi nhận thức của ngƣời dân, sự gắn kết cộng đồng, sự tham gia của cộng đồng và sự ủng hộ phát triển du lịch địa phƣơng; đồng thời đƣa ra các giả thuyết và mô hình nghiên cứu của đề tài.
Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. Trình bày về phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu. Trình bày các kết quả nghiên cứu bao gồm những phần: mô tả mẫu, kiểm định thang đo, kiểm định giả thuyết, kết quả phân tích sự khác biệt về yếu tố và mức độ ảnh hƣởng đến sự ủng hộ phát triển du lịch địa phƣơng giữa các nhóm đối tƣợng, thảo luận kết quả và phân tích giá trị trung bình của các yếu tố.
Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị. Trình bày kết quả nghiên cứu chính, kiến nghị và hạn chế của đề tài. 9 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT Để có bức tranh khái quát về lĩnh vực nghiên cứu và lịch sử nghiên cứu vấn đề sự ủng hộ của ngƣời dân đối với phát triển du lịch địa phƣơng, những nội dung đã nghiên cứu đƣợc trình bày tóm tắt thông qua một số nghiên cứu sau.1 Du lịch * Theo Luật Du lịch số 44/2005/QH11: - Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dƣỡng trong một khoảng thời gian nhất định. - Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch, cộng đồng dân cƣ và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến du lịch.
- Dịch vụ du lịch là việc cung cấp các dịch vụ về lữ hành, vận chuyển, lƣu trú, ăn uống, vui chơi giải trí, thông tin, hƣớng dẫn và những dịch vụ khác nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. - Môi trƣờng du lịch là môi trƣờng tự nhiên và môi trƣờng xã hội nhân văn nơi diễn ra các hoạt động du lịch. - Sự tham gia của cộng đồng dân cƣ trong phát triển du lịch: + Cộng đồng dân cƣ có quyền tham gia và hƣởng lợi ích hợp pháp từ hoạt động du lịch; có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên du lịch, bản sắc văn hoá địa phƣơng; giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội, vệ sinh môi trƣờng để tạo sự hấp dẫn du lịch. + Cộng đồng dân cƣ đƣợc tạo điều kiện để đầu tƣ phát triển du lịch, khôi phục và phát huy các loại hình văn hoá, nghệ thuật dân gian, ngành, nghề thủ công truyền thống; sản xuất hàng hoá của địa phƣơng phục vụ khách du lịch, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân địa phƣơng.
* Theo tổ chức Liên hợp quốc (1963): “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tƣợng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lƣu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thƣờng xuyên của họ hay ngoài nƣớc họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lƣu trú không phải là nơi làm việc của họ”. 10 * Theo các nhà du lịch Trung Quốc: “Hoạt động du lịch là tổng hoà hàng loạt quan hệ và hiện tƣợng lấy sự tồn tại và phát triển kinh tế, xã hội nhất định làm cơ sở, lấy chủ thể du lịch, khách thể du lịch và trung gian du lịch làm điều kiện”.I pirôgionic (1985) thì: “Du lịch là một dạng hoạt động của dân cƣ trong thời gian nhàn rỗi liên quan tới sự di chuyển và lƣu lại tạm thời bên ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hoá hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hoá”.2 Sự ủng hộ phát triển du lịch địa phƣơng Lý thuyết trao đổi xã hội đƣợc xác định nhƣ việc trao đổi các hoạt động, hữu hình hay vô hình, và nhiều hơn hoặc ít hơn đáng hoặc tốn kém, giữa ít nhất hai ngƣời (Homans, 1958). Lý thuyết trao đổi xã hội xem xét các tƣơng tác xã hội nhƣ là một sự trao đổi các nguồn lực, cho thấy rằng các cá nhân có khả năng tham gia trao đổi nếu họ mong đợi để có đƣợc lợi ích từ sự trao đổi đó mà không phải chịu chi phí không chấp nhận đƣợc (Ap, 1992).
Lý thuyết này đƣợc sử dụng để đánh giá mức độ ủng hộ của cƣ dân đến sự phát triển du lịch. Cƣ dân trong cộng đồng quyết định có trở nên phụ thuộc vào lợi ích và chi phí của du lịch với cân nhắc những mối quan tâm về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trƣờng (Ap, 1992; Gursoy, Chi & Dyer, 2010; Gursoy & Rutherford, 2004; Nunkoo & Ramkissoon, 2011; Yoon & ctg, 2001). Nếu nhƣ cƣ dân nhận thức rằng họ có lợi ích từ sự thay đổi nhƣ vậy mà không phải gánh chịu chi phí đánh đổi chấp nhận đƣợc thì họ sẽ ủng hộ và tham gia vào những trao đổi với du khách và ủng hộ cho sự phát triển du lịch dựa vào cộng đồng. Sự ủng hộ của cƣ dân địa phƣơng đối với phát triển du lịch phụ thuộc vào lợi ích nhận thấy hoặc các chi phí phát triển dự kiến (Perdue, Long, & Allen, 1990; Getz, 1994; Lindberg & Johnson, 1997; Yoon, Gursoy, & Chen, 2001; Ko, & Stewart, 2002).
Vì sự thiện chí và sự hợp tác của cộng đồng địa phƣơng rất cần thiết cho sự thành công và bền vững của bất kỳ dự án phát triển du lịch nào, sự hiểu biết về quan 11 điểm của ngƣời dân và sự ủng hộ đó là rất quan trọng đối với chính quyền địa phƣơng, các nhà hoạch định chính sách và các doanh nghiệp (Dyer, Gursoy, Sharma & Carter, 2007; Lee, 2013, Nunkoo & Gursoy, 2012). Nếu những tác động tích cực (lợi ích) đƣợc nhận thấy lớn hơn các hậu quả tiêu cực tiềm ẩn (chi phí), ngƣời dân có thể sẽ ủng hộ phát triển du lịch (Dyer & ctg, 2007; Gursoy & ctg, 2010; Ko & Stewart, 2002; Lee, 2013). Các nghiên cứu trên cho thấy những ngƣời dân hƣởng lợi hơn hoặc tích cực nhận thức đƣợc những tác động khác nhau của du lịch, thì càng có nhiều khả năng họ sẽ thể hiện sự ủng hộ lớn hơn cho phát triển du lịch. Ngoài ra, nếu du lịch có những tác động không thuận lợi (nghĩa là làm tổn hại đến tình hình kinh tế, văn hoá- xã hội và môi trƣờng của cộng đồng), ngƣời dân ít có khả năng ủng hộ phát triển hơn nữa.
Vì vậy, sự ủng hộ của ngƣời dân địa phƣơng là điều bắt buộc đối với sự bền vững của ngành du lịch tại bất kỳ điểm đến nào (Gursoy, Chi & Dyer, 2010). Đề tài nghiên cứu này sử dụng định nghĩa khái niệm Sự ủng hộ phát triển du lịch địa phƣơng của Lee (2013).3 Lợi ích nhận thức của ngƣời dân Các cƣ dân của một cộng đồng quyết định xem có nên phụ thuộc vào những lợi ích và chi phí du lịch bằng cách tính vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trƣờng (Ap, 1992; Gürsoy, Chi, & Dyer, 2010; Gürsoy & Rutherford, 2004; Nunkoo & Ramkissoon, 2011; Yoon & ctg, 2001). Nếu ngƣời dân nhận thức rằng họ có thể đƣợc hƣởng lợi từ trao đổi nhƣ vậy mà không phát sinh chi phí không thể chấp nhận, sau đó những ngƣời dân có khả năng hỗ trợ và tham gia giao lƣu với các du khách và ủng hộ để phát triển du lịch dựa vào cộng đồng. Lợi ích kinh tế là yếu tố quan trọng nhất mà ngƣời dân địa phƣơng tìm kiếm từ sự phát triển du lịch (Ritchie, 1988; Husband, 1989; Akis & ctg, 1996).
Lợi ích kinh tế bao gồm tăng thu nhập đầu tƣ, đóng thuế và cải thiện mức sống. Du lịch là một cách để tạo việc làm nơi có nhiều lựa chọn (Fainstein & Gladstone, 1999). Lindberg và Johnson (1997) đã báo cáo rằng những ngƣời đặt một tầm quan trọng lớn hơn đối với phát triển kinh tế có thái độ tích cực hơn đối với du lịch. 12 Nhận thức về các tác động kinh tế thƣờng tạo ra ảnh hƣởng tích cực đến sự hỗ trợ của cƣ dân địa phƣơng đối với phát triển du lịch (mối quan hệ trực tiếp), trong khi các tác động xã hội, văn hoá và môi trƣờng thƣờng có ảnh hƣởng tiêu cực đến sự ủng hộ của cƣ dân địa phƣơng đối với phát triển du lịch (mối quan hệ nghịch đảo) (Yoon, Gursoy & Chen, 2001; Ko & Stewart, 2002; Akarapong, 2006; Dyer & ctg, 2007).
Một số nghiên cứu đã xem xét nhận thức của cộng đồng dân cƣ đối với phát triển du lịch và các tài liệu cho thấy nhận thức của cƣ dân khác nhau về hƣớng phát triển du lịch. Một số lƣợng lớn các nghiên cứu đã chứng minh rằng những ngƣời sống phụ thuộc vào ngành du lịch hoặc nhận thấy mức độ tăng trƣởng kinh tế cao hơn có thể sẽ có nhận thức tích cực hơn về tác động kinh tế của du lịch so với các cƣ dân khác (Lankford và Howard, 1994; Jurowski & ctg, 1997; Sirakaya, Teye & Sonmez, 2002). Ngoài ra, điều tra nhận thức về du lịch của cộng đồng địa phƣơng là rất quan trọng vì nó ảnh hƣởng đến hành vi của họ đối với du lịch (Andriotis & Vaughan, 2003). Do đó, sự hiểu biết rõ ràng về thái độ và lợi ích của cộng đồng sở tại là một tiền đề cần thiết cho việc lập kế hoạch và quản lý du lịch bền vững.
Phát triển du lịch cũng có thể có những tác động tích cực đến môi trƣờng bằng cách cải thiện diện mạo của khu vực và tăng cƣờng bảo vệ tự nhiên và văn hoá (Ko & Stewart, 2002; Vargas-Sánchez & ctg, 2009). Phát triển du lịch mang lại nhiều thay đổi về kinh tế, văn hoá-xã hội và môi trƣờng trong cuộc sống của cộng đồng dân cƣ, một số ngƣời có lợi hơn những ngƣời khác (Lee, 2013). Nhìn chung, du lịch đƣợc ngƣời dân cho là có lợi ích kinh tế cao, vƣợt trội hơn bất kỳ tác động tiêu cực nào khác có thể xảy ra, khuyến khích ngƣời dân cảm nhận đƣợc hoạt động du lịch một cách tích cực và kết quả là có sự tham gia và ủng hộ mạnh mẽ của họ (Bestard & Nadal, 2007; McGehee & Andereck, 2004).
