CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BAN VE GIAN LAN THƯƠNG MẠI, GIAN LAN THƯƠNG MẠI QUA GIÁ TRONG HOAT ĐỘNG NHAP KHẨU. Khái niệm và các hình thức gian lận thương mại, gian lận thương mại qua giá trong hoạt động nhập khẩu. Khái niệm gian lận thương mại, gian lận thương mại qua giá. Quan hệ kinh tế ngay từ đầu được xác lập trên cơ sở quan hệ sản xuất của các phương thức sản xuất.
Biểu hiện của nó trước hết là các quan hệ thị trường, tức là các quan hệ gắn liền với trao đổi hàng hoá và dich vụ. Các bên tham gia vào mối quan hệ kinh tế không đi vào trao đổi giá trị sử dụng đơn thuần mà nhằm vào mục đích lợi nhuận, từ đó kéo theo mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa các bên trong việc chạy theo lợi nhuận tối đa và cạnh tranh nhằm quyền thống trị thị trường, làm nảy sinh những khía cạnh tiêu cực trong mối quan hệ này. Đó là ý thức chiếm đoạt lợi ích kinh tế giữa các bên tham gia vào giao dịch thương mại. Ý thức chiếm đoạt này làm nảy sinh các hành vi gian lận thương mại.
Sự phát triển nhanh chóng của lực lượng sản xuất gắn liền với những có gắng mở rộng thị trường và nơi tiêu thụ hàng hoá khiến cho sản xuất ngày càng được day mạnh, giao lưu thương mại được tăng cường. Điều đó dẫn tới những nguy cơ gian lận thương mại ngày cảng tăng cả về quy mô, phạm vi, hình thức và tính chất từ đơn giản đến tỉnh vi, phức tạp. Nguy cơ gian lận thương mại sẽ trở thành hiện thực và tỉ lệ thuận với chiều yếu kém về chính sách và khả năng kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan quản lý. Như vậy, bản chất của gian lận thương mại là sự gian dối trong hoạt động mua bán hàng hoá nhằm mục đích chiếm đoạt lợi ích kinh tế một cách bất hợp pháp.
Theo định nghĩa của Tổ chức Hải quan thế giới, gian lận thương mại (trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan) là những hành vi trái với qui định của của pháp luật về hải quan nhằm mục đích: “trốn thuế đánh vào việc nhập khẩu hàng hoá; trồn tránh những quy định về hạn chế hay cắm đoán đối với hàng hoá nhập khẩu; thu nhận những khoản thoái chỉ bắt hợp lý; thu nhận những lợi thế cạnh tranh không bình đẳng trong kinh doanh”. Theo đó, 7 gian lận thương mại qua giá là hành vi khai báo gian dối giá trị thực của của hàng hoá nhập khẩu nhằm trén tránh những nghĩa vụ quy định cho hàng nhập khẩu đó. Các hình thức gian lận thương mại, gian lận thương mại qua giá trong hoạt động nhập khẩu. Các hình thức gian lận thương mại phổ biến trong hoạt động nhập khẩu.
Gọi là các hình thức gian lận thương mại phỏ biến bởi vì đây là những hình thức gian lận thương mại có tính chất chung phô biến nhất xảy ra trong thực tế đã bị cơ quan Hải quan phát hiện xử lý. Trên thực tế có rất nhiều hình thức, thủ đoạn gian lận thương mại khác đã và đang xảy ra ở dạng này hoặc dạng kia, ở vào đối tượng này hoặc đối tượng kia, ở thị trường này hoặc thị trường khác, thậm chí các cơ quan chức năng chưa phát hiện được nên không thể đưa ra nghiên cứu cùng một lúc được. Vì vậy, trên cơ sở những loại hình gian lận thương mại chủ yếu này có thể bổ sung thêm những trường hợp cụ thể làm sáng tỏ hành vi, thủ đoạn của gian lận thương mại. Thực tế trên thế giới và ở nước ta trung bình hàng năm đã và đang xảy ra hàng chục nghìn vụ gian lận thương mại trên khắp các tuyến vận chuyền với nhiều nội dung, tình tiết phức tạp đa dạng.
Nhưng các chuyên gia kinh tế, các nhà Hải quan học đã nghiên cứu và sắp xếp phân loại, hệ thống hoá thành hai nhóm gian lận thương mại chủ yếu là các hình thức gian lận thương mại phô biến và gian lận thương mại qua giá để giúp cho công tac phát hiện xây dựng các biện pháp đấu tranh phù hợp và có hiệu quả. Các hình thức gian lận thương mại phổ biến bao gồm: “+ Gian lận thương mại do lợi dụng chính sách thuế như: - Chính sách xây dựng biểu thuế: Thuế nhập khẩu hiện hành còn đánh vào mục đích sử dụng từ đó có những mặt hàng cùng tính chất, nhưng có thuế xuất nhập khẩu chênh lệch đến vài chục lần do mục đích sử dụng khác nhau nên tạo kẽ hở trong việc luồn lách trong kê khai, kiểm hoá, áp mã, áp giá tính thuế để được hưởng thuế suất thấp, gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Ví dụ: Trong biểu thuế nhập khâu ban hành kèm theo Quyết định sé 280/TTg ngày 28/5/1994 của Thủ tướng chính phủ, mặt hàng xe đạp thuộc nhóm mã số 8712, qui định 871210: xe đạp đua có thuế suất 5%. Mã 871290: Loại khác có thuế suất 70%.
Trong khi đó trung tâm tiêu chuẩn đo lường chất lượng hàng 8 hoá lại chưa có quy định cụ thể tiêu chuẩn như thế nào được gọi là xe đạp đua là một sơ hở để các gian thương nghiên cứu vận dụng một cách linh hoạt. Kết quả là hàng vạn chiếc xe đạp kiểu dáng xe đua (xe thể thao, xe địa hình) được sản xuất ở nước ngoài theo đơn đặt hàng trong nước đã tràn vào Việt Nam với giá nhập khẩu bình quân khoảng 70USD/ chiếc được chủ hàng khai báo là xe đạp đua và hưởng thuế suất là 5% nhưng thực chất đó không phải là xe đạp đua (vì tiêu chuẩn của xe đạp đua theo qui định mới nhất là giá phải từ 2.000USD/ chiếc trở lên, nặng từ 20kg trở lên.) gây thất thu cho ngân sách nhà nước hàng chục tỷ đồng. - Khai sai mã số thuế, giá tính thuế; - Kinh doanh “ma” đăng ký không trung thực trong kinh doanh để lợi dụng chế độ ưu đãi về thời gian nộp thuế; - Khai sai hoặc thôi phông số tiền khẩu trừ thuế, hoàn thuế. “ Gian lận do ý thức kém của đối tượng nộp thuế như: - Hình thức thứ nhất: Lợi dụng ché độ hàng tạm nhập tái xuất, hàng tam xuất tái nhập Hàng tạm nhập tái xuất, hàng tạm xuất tái nhập là những hàng hoá, vật phẩm tạm thời đưa vào trong nước một khoản thời gian nhất định sau đó phải tái xuất toàn bộ ra khỏi lãnh thổ và tạm thời đưa ra nước ngoài những hàng hoá, vật phẩm sau đó phải tái nhập trở lại toàn bộ.
Nguyên tắc cơ bản dé thực hiện các loại hình tạm nhập dé tái xuất, tam xuất để tái nhập là: Phải được cơ quan có thâm quyền (Bộ Thương mại) cho phép; Phải khai báo thủ tục hải quan và chịu sự giám sát quản lý của cơ quan Hải quan; Phải tái xuất hoặc tái nhập toàn bộ hàng hoá vật phâm sau khi tạm nhập tái xuất. Lợi dụng chế độ này một số người đã tìm mọi thủ đoạn để gian lận nhằm thu lợi bat chính. Vi dụ: Đối tượng gian lận là rượu Vodka. Ngày 6/10/2003, Hải quan cửa khẩu biên giới đường bộ giữa Nauy và Thụy Điền, thuộc thành phố OSLO, Nauy đã tiếp nhận làm thủ tục tạm nhập cho 6 chiếc xe tải chuyên chở 37.000 chai rượu Vodka từ Hunggari chuyền đến cảng OSLO để chuẩn bị đưa xuống tàu biển tới Canađa.
Nhưng mấy ngày hôm sau chủ hàng đến cơ quan Hải quan đề khai báo xin tái xuất toàn bộ lô hàng về lại Hunggari với lý do dung lượng của chai Volka không đúng như 9 hợp đồng (hợp đồng quy định rượu Volka nhập khẩu mỗi chai là 0,7lít thực tế là loại volka 0,5lít) để đổi rượu khác. Nhưng sau đó trên đường vận chuyển những nhà nhập khâu rượu đã đưa 6 xe ôtô rượu đến thành phố Eilsvol của Na uy dé tiêu thụ. Như vậy gian lận thương mại đối với loại hình tạm nhập để tái xuất, tạm xuất dé tái nhập rất phô biến và những hành vi này được tính toán từ trước. Hành vi chủ yếu của loại hình này là mượn hình thức “tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập” để đưa hàng trái phép vào trong nước sau đó đưa hàng trái phép ra nước ngoài.
Đặc trưng cơ bản của loại hình gian lận này là người phạm tội cố tạo ra các bộ hồ sơ giấy tờ cốt để hợp thức hoá số hàng hoá nhập khâu và xuất khẩu trái phép. Có lúc người phạm tội còn cấu kết, móc ngoặc với một số cán bộ nhân viên trong cơ quan có thâm quyền, hợp pháp hoá những hàng xuất nhập khẩu trái phép bằng con đường “tạm nhập tái xuất” hoặc “tạm xuất tái nhập” để tiêu thụ ngày trong nội địa hoặc bán ra nước ngoài. - Hình thức thứ hai: Lợi dụng chế độ sản xuất hàng gia công và nhập khẩu nguyên liệu dé sản xuất hàng xuất khẩu. Các đối tượng gian lận thương mại thường nhập khẩu nguyên phụ liệu nhưng không dùng dé sản xuất, chế biến sản phẩm mà tiêu thụ trong nội địa; Nhập nguyên phụ liệu đưa vào tiêu thụ nội địa và thay thế nguyên phụ liệu nội địa để sản xuất chế biến sản phẩm; Thông đồng nâng định mức tiêu hao nguyên phụ liệu để đưa số dư thừa tiêu thụ trong nước.
Đặc điểm chính của loại hình gian lận thương mại này như sau: Hoạt động gia công xuất khẩu và nhập khẩu nguyên phụ liệu sản xuất là một số hình thức xuất nhập khâu đặc biệt đã bị lợi dụng dé thu lợi bat chính. Hành vi gian lận thông thường là khai báo không đúng số lượng, trọng lượng hàng hoá xuất nhập khâu, sử dung không đúng mục đích xuất nhập khẩu, kể cả lợi dụng nhập khẩu hàng cắm; Gian lận thương mại trong lĩnh vực gia công và nhập khâu nguyên phụ liệu để sản xuất hàng xuất khâu là hành vi phạm pháp khó phát hiện đấu tranh vì những hoạt động sản xuất mang yếu tố kỹ thuật được bảo đảm bằng sự thoả thuận của hai bên; Việc kiểm tra phát hiện những hành vi trong lĩnh vực gia công và nhập khẩu nguyên phụ liệu để sản xuất hàng xuất khẩu phần lớn phải chờ đến lúc thanh khoản các hợp đồng. Khoảng thời gian từ khi nhập khẩu nguyên phụ liệu cho đến công đoạn kết thúc một hợp 10 đồng rất dài vì vậy đã tạo điều kiện dé các đối tượng thực hiện các hành vi phạm pháp. Công tác phát hiện của cơ quan Hải quan mang tính thụ động giải quyết hậu quả không mang tính chủ động đấu tranh ngăn chặn không dé cho hành vi phạm tội xảy ra; Người thuê gia công và nhận gia công dễ thông đồng với nhau đề gian lận thương mại.