LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề Khoảng hơn chục năm trở lại đây, cụm từ “Nhượng quyền thương mại” đã trở thành một từ khóa quen thuộc đối với những doanh nghiệp hay cá nhân có mong muốn mở rộng, phát triển hay đầu tư kinh doanh theo mô hình chuỗi. Được biết đến như một mô hình kinh doanh, phát triển hệ thống chuỗi cửa hàng nhanh, hiệu quả, là kênh đầu tư nổi trội, mang lại lợi nhuận cao cho chủ thương hiệu cũng như đối tác tham gia nhận nhượng quyền thương mại trên thế giới, nhượng quyền thương mại đã nhanh chóng trở thành một trong những mô hình thành công nhất trong vòng 100 năm qua. Cùng với xu hướng mở cửa hội nhập kinh tế nhanh chóng, Việt Nam trở thành thị trường được chú ý đối với các thương hiệu lớn trong phạm vi khu vực và quốc tế.
Hàng trăm thương hiệu trong các lĩnh vực Nhà hàng - Ăn uống, giáo dục, chăm sóc sức khỏe. đến từ Mỹ, Nhật, Pháp, Đức, Australia, Singapore…. đã không bỏ qua cơ hội vàng để tìm kiếm đối tác nhượng quyền độc quyền tại Việt Nam và các quốc gia tiềm năng khác trên thế giới, và một trong những ngành hàng diễn ra hoạt động nhượng quyền thương mại sôi động nhất phải kể đến ngành kinh doanh thực phẩm và đồ uống- F&B (Food and Beverage) với một số thương hiệu điển hình như: McDonald’s, Starbucks Coffee, KFC, Pizza Hut, Lotteria, The Coffee Bean & Tea Leaf, Baskin Robbins, Buger King… Tuy nhiên, nhượng quyền thương mại mới thực sự phát triển ở Việt Nam trong một thập kỉ trở lại đây. Theo thống kê của Bộ Công Thương, tính đến năm 2017, Việt Nam đã đón nhận 195 thương hiệu đến từ các quốc gia đăng ký nhượng quyền thương hiệu vào Việt Nam, trong đó có đến gần 50% là các doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực F&B (71 thương hiệu).
Trong khi đó, chỉ có 4 thương hiệu của Việt Nam đăng ký nhượng quyền thương hiệu ra nước ngoài ở lĩnh vực cà phê, thời trang như: Trung Nguyên, T&T, Phở 24… Những con số này đồng thời cho thấy sự sôi động, phát triển mạnh mẽ của việc mở rộng hệ thống nhượng quyền thương mại đến từ các thương hiệu kinh doanh chuỗi cửa hàng 1 z F&B tại Việt Nam. Tuy nhiên, nhượng quyền thương mại vẫn đem lại khá nhiều rủi ro, rủi ro về quyền kiểm soát, rủi ro tranh chấp, rủi ro về hình ảnh thương hiệu. Đồng thời nhượng quyền thương mại làm hao mòn đi khả năng sáng tạo kinh doanh của doanh nghiệp. Phương thức này cũng đem lại nhiều thách thức cho nền kinh tế Việt Nam.
Song hành cùng làn sóng phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại ngày một mạnh mẽ là nhu cầu hiểu biết ngày một gia tăng về các kiến thức lý thuyết mang tính chuyên ngành, các hoạt động nhằm phát triển hệ thống nhượng quyền có tính thời sự và các kinh nghiệm, bài học thành công thực tế từ các thương hiệu đi trước. Trong bối cảnh như vậy, việc nghiên cứu của một số thương hiệu mở rộng chuỗi cửa hàng F&B theo hình thức nhượng quyền tại Việt Nam để từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm và giải pháp phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam là một việc làm hết sức cần thiết. Với các lý do đó, tác giả mạnh dạn chọn và nghiên cứu vấn đề: “Phát triển Hệ thống nhượng quyền thương mại: Nghiên cứu điển hình một số chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam” làm đề tài luận văn của mình. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi 1: Nhượng quyền thương mại là gì? Vì sao các doanh nghiệp lại phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực F&B tại Việt Nam ? Câu hỏi 2: Thực trạng phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của công ty TNHH Cổng Vàng (Golden Gate) và Highlands Coffee tại Việt Nam (hai chuỗi của hàng F&B điển hình trong nhượng quyền thương thương mại) Câu hỏi 3: Từ những thực trạng phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực F&B của hai thương hiệu trên tại Việt Nam, giải pháp nào cho việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam ? 3.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn * Mục đích nghiên cứu: Đưa ra một số giải pháp cho các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng nhượng quyền trong việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại. 2 z * Nhiệm vụ nghiên cứu: Xây dựng khung lý thuyết liên quan đến việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại. Dựa trên khung lý thuyết, rà soát lại thực trạng, chỉ ra những thành công và hạn chế liên quan đến việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của một số doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam. Đưa ra xu hướng và giải pháp cho việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại đối với các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn * Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những hoạt động phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của một số doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam. * Phạm vi nghiên cứu: Chủ thể nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu hai chuỗi cửa hàng F&B: Công ty TNHH Cổng Vàng và Highlands coffee. Đây là 2 doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực đồ ăn (Cổng Vàng) và đồ uống (Highlands Coffee) có hệ thống nhượng quyền thương mại có thể coi là lớn nhất và đầu tiên ở Việt Nam hiện nay, đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc phát triển hệ thống nhượng quyền. Tốc độ mở rộng cửa hàng thông qua hình thức nhượng quyền thương mại hàng năm rất lớn.
bên cạnh đó, doanh thu và lợi nhuận thu được hàng năm lớn nhất trong cá đối thủ kinh doanh mặt hàng F&B tại Việt Nam.Thông qua nghiên cứu điển hình 2 doanh nghiệp để có những phân tích, đánh giá về thực trạng phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam, và đưa ra các giải pháp nhằm phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam trong thời gian tới. Phạm vi nội dung: Đề tài nghiên cứu những hoạt động trong phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của một số doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B 3 z bao gồm từ bước xây dựng nền tảng về nguồn lực, mô hình kinh doanh, thương hiệu để phát triển nhượng quyền đến các bước tìm kiếm đối tác nhận quyền, hỗ trợ và kiểm soát đối tác nhượng quyền. Tuy nhiên, đề tài không đi sâu vào phân tích các vấn đề pháp lý liên quan đến hợp đồng nhượng quyền thương mại cũng như những ưu, nhược điểm khi áp dụng mô hình này trong hoạt động kinh doanh. Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trong phạm vi chủ yếu tại thị trường Việt Nam.
Phạm vi thời gian: Dữ liệu được sử dụng trong luận văn có giá trị từ năm 2014 đến năm 2019. Những đóng góp của Luận văn Luận văn hệ thống hóa kiến thức và các vấn đề lý luận của nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B như khái niệm, đặc trưng, vai trò,… từ đó đưa ra các đánh giá và biện pháp nhằm hoàn thiện việc phát triển nhượng quyền thương mại các doanh nghiệp tại Việt Nam. Luận văn tập trung phân tích trường hợp các doanh nghiệp điển hình kinh doanh nhượng quyền thương mại tại Việt Nam và từ đó đưa ra một số giải pháp cho doanh nghiệp. Luận văn đưa ra kinh nghiệm làm nhượng quyền thương mại từ các doanh nghiệp điển hình và phân tích tình hình nhượng quyền thương mại thực tế ở các doanh nghiệp tại Việt Nam, từ đó đưa ra một số giải pháp cụ thể để phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực F&B Nhìn chung, đề tài “Phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại: nghiên cứu điển hình một số chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam” có kế thừa các nghiên cứu trên về những khung lý thuyết, pháp lý cơ bản và những kinh nghiệm, giải pháp nói chung về nhượng quyền thương mại.
Bên cạnh đó, đề tài có sự khác biệt ở tính thời sự, cập nhật, và phạm vi nghiên cứu, luận văn sẽ đi sâu nghiên cứu trong một lĩnh vực ngành hàng nhất định - lĩnh vực F&B và giới hạn bài học rút ra áp dụng cho doanh nghiệp kinh doanh chuỗi F&B tại Việt Nam. Kết cấu luận văn Nội dung luận văn bao gồm 04 chương: Chƣơng 1. Khung lý thuyết về việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B Chƣơng 2. Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3.
Thực trạng phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại của một số doanh nghiệp kinh doanh chuỗi F&B tại Việt Nam Chƣơng 4. Giải pháp trong việc phát triển hệ thống nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi cửa hàng F&B tại Việt Nam 5 z CHƢƠNG 1 KHUNG LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH CHUỖI CỬA HÀNG F&B 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trên thế giới, đã có không ít những cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản và các vấn đề liên quan về việc nhượng quyền thương mại như: Frank Hoy, Rozenn Perrigot, Andrew Terry (2017), Handbook of Research on Franchising. Cuốn sách cung cấp cho người đọc nền tảng kiến thức cơ bản về nhượng quyền thương mại: những cơ hội nhượng quyền cho doanh nghiệp, hành vi của người nhượng quyền thương mại và người nhận nhượng quyền thương mại, những quy tắc, chính sách doanh nghiệp kinh doanh nhượng quyền cần lưu ý, nhượng quyền thương mại trong hội nhập… BridgehouseLaw Germany Rechtsanwaltsgesellschaft mbH Habsburgerring 2 - WESTGATE, 50674 Cologne (2015), International Franchise Handbook 1st Edition, cuốn sách là tập hợp những nhận định, ý kiến của nhiều chuyên gia đến từ nhiều quốc gia trên thế giới chia sẻ về vấn đề nhượng quyền thương mại đứng trên khía cạnh pháp lý.
Joe Mathews, Don Debolt, Deb Percival, (2011), Street Smart Franchising. Trong cuốn sách này, các tác giả đã đưa ra những câu chuyện thực tế về nhượng quyền thương mại để từ đó chỉ ra những yếu tố có thể dẫn đến thành công hay rủi ro trong việc nhượng quyền thương mại và những điều cần lưu ý trước khi mua nhượng quyền thương mại. Seid, Dave Thomas, (2006), Franchising For Dummies Second Edition. Cuốn sách đưa ra một cái nhìn tổng quát về quá trình nhượng quyền thương mại từ khâu đánh giá, mua nhượng quyền, vận hành cửa hàng nhượng quyền và bán nhượng quyền.