Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA VÀ TỔNG QUAN VỀ HUYỆN HƯNG HÀ 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HOÁ 1. Khái niệm quản lý và quản lý nhà nước về văn hoá 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một hoạt động xã hội mang tính đặc trưng.
Sự phát triển của xã hội loài người chính là quá trình tạo ra của cải vật chất, tinh thần, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng xã hội với quy mô lớn hơn, phức tạp hơn. Điều đó, đòi hỏi con người phải có sự liên kết, hợp tác, phân công lao động trong một tổ chức. Chính từ sự phân công chuyên môn hoá và hiệp tác lao động đã làm xuất hiện một lao động đặc biệt - lao động quản lý. Trình độ xã hội hóa càng cao thì vai trò của quản lý ngày càng tăng lên để phù hợp với trình độ phân công và hợp tác lao động xã hội.
Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác, quản lý là hoạt động có chức năng đặc biệt nảy sinh từ tính chất xã hội hóa lao động. Mác viết “Bất kỳ một xã hội hay cộng đồng nào được tiến hành trên quy mô tương đối lớn cũng đều cần có sự quản lý. Nó xác lập mối quan hệ hài hoà giữa công việc riêng lẻ và thực hiện chức năng chung nhất, xuất phát từ sự vận động của toàn bộ cơ cấu sản xuất khác với sự vận động của từng bộ phận độc lập trong nền sản xuất ấy” [ 42, tr. Dù có sự khác nhau nhất định trong các quan niệm, nhưng đều có sự thống nhất về các yếu tố cơ bản của hoạt động quản lý: - Chủ thể quản lý: Là tác nhân tạo ra các tác động quản lý trong mọi quá trình hoạt động.
Chủ thể quản lý có thể là cá nhân hoặc một cơ quan quản 16 lý. Chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý bằng các công cụ với những phương pháp quản lý thích hợp theo những nguyên tắc nhất định. - Đối tượng quản lý: Có thể là cá nhân, một tổ chức, giới vô sinh hoặc sinh vật tiếp nhận trực tiếp sự tác động của chủ thể quản lý. - Khách thể quản lý: Là các yếu tố tạo nên môi trường bao gồm cả môi trường tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội ảnh hưởng đến quá trình quản lý cũng như mục tiêu quản lý.
Trong các môi trường khác nhau, chủ thể quản lý phải tìm kiếm, sử dụng các công cụ, phương pháp quản lý cho phù hợp. Môi trường là một yếu tố quan trọng trong quản lý và chịu sự tác động hay chịu sự điều chỉnh của chủ thể quản lý, đó là hành vi của con người và các quá trình xã hội. - Cơ sở của hoạt động quản lý: Là các quy luật khách quan. Chủ thể quản lý phải tuân thủ nguyên tắc quản lý, mà những nguyên tắc đó được hình thành từ chính bản chất xã hội, nên nó mang tính khách quan.
- Mục tiêu quản lý: Là cái đích phải đạt tới tại một điểm nhất định do chủ thể quản lý định trước, đây là căn cứ để chủ thể quản lý thực hiện các tác động quản lý cũng như lựa chọn các phương pháp quản lý thích hợp. - Quản lý xã hội suy đến cùng là quản lý con người: Xét về mặt tổ chức và kỹ thuật của hoạt động quản lý, quản lý chính là sự kết hợp được mọi nỗ lực chung của con người trong hệ thống. Từ những đặc điểm trên, có thể đưa ra khái niệm: Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức, thông qua sự tác động liên tục của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua các chính sách, nguyên tắc, các hình thức, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động. Quản lý ra đời bao giờ cũng mang tính mục đích, tính tổ chức và tính hiệu quả.
Quản lý là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động khác nhau để đạt được hiệu quả đề ra. Quản lý xã hội ở tầm vĩ mô chính là quản lý nhà nước. Khái niệm quản lý nhà nước Ở nước ta, hệ thống quyền lực của bộ máy Nhà nước tập trung ở quyền lập pháp thuộc cơ quan Quốc hội, quyền hành pháp thuộc cơ quan Chính phủ và quyền tư pháp thuộc hệ thống cơ quan Tòa án. Trong bộ máy nhà nước, mỗi loại cơ quan thực hiện những chức năng, nhiệm vụ nhất định.
Trong đó, quản lý nhà nước được thể hiện ở quyền hành pháp, ở bộ máy hành pháp chứ không phải của toàn bộ bộ máy nhà nước. Quyền hành pháp là quyền thi hành pháp luật. Quyền này thuộc về Chính phủ, để thi hành pháp luật, quyền hành pháp bao gồm hai quyền là quyền lập quy và quyền hành chính. Quyền lập quy là quyền ban hành các văn bản pháp quy (văn bản dưới luật), nhằm cụ thể hóa luật và hướng dẫn thực hiện luật.
Các văn bản pháp quy có giá trị pháp lý nhằm điều chỉnh những mối quan hệ kinh tế - xã hội thuộc phạm vi quyền hành pháp. Quyền hành chính là quyền tổ chức ra bộ máy quan lý công việc hành ngày, điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội, đưa pháp luật vào đời sống, nhằm giữ trật tự an ninh xã hội, phục vụ lợi ích công và công dân, sử dụng có hiệu quả nguồn tài chính và công sản để phát triển đất nước một cách có hiệu quả. Trong mối quan hệ với Quốc hội (cơ quan đại diện, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện chức năng lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao đối với toàn bộ bộ máy nhà nước), thì “Chính phủ theo Hiến pháp 1992 là cơ quan chấp hành của Quốc hội, thực thi quyền hành pháp, đồng thời là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội’’ [32, tr. Các cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương chịu trách nhiệm quản lý các ngành, các lĩnh vực, các vùng, các thành phần kinh tế khác nhau trong 18 phạm vi cả nước.
Các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương bao gồm Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính đại phương là cơ quan chấp hành Hiến pháp, Luật, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân; chịu trách nhiệm quản lý về mọi mặt nhà nước đối với tất cả các lĩnh vực, các hoạt động ở địa phương dưới sự điều hành thống nhất của Chính phủ. Như vậy, hành chính nhà nước với nghĩa quản lý nhà nước chỉ bao gồm hoạt động quản lý của bộ máy hành pháp chứ không phải toàn bộ bộ máy nhà nước. Có thể hiểu: Quản lý nhà nước do các cơ quan trong hệ thống hành chính từ Trung ương đến cơ sở tiến hành trên cơ sở Hiến pháp, các đạo luật, các nghị quyết. nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước bằng sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước trong quá trình vận hành xã hội và hành vi của công dân nhằm duy trì trật tự an ninh và phát triển kinh tế - xã hội.
Như vậy, quản lý nhà nước là tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể (người quản lý, tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng quản lý) về mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế… bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng. Đối tượng của quản lý có thể trên quy mô toàn cầu, khu vực, quốc gia, ngành, đơn vị, có thể là một con người cụ thể, sự vật cụ thể. Quản lý thể hiện việc tổ chức, điều hành tập hợp người, công cụ, phương tiện tài chính… để kết hợp các yếu tố đó với nhau nhằm mục tiêu định trước. Chủ thể quản lý muốn kết hợp được các hoạt động của đối tượng theo một định hướng quản lý đặt ra, phải tạo ra được “quyền uy” buộc đối tượng phải tuân thủ.
Có thể nói cách khác, quản lý là sự tác động chỉ huy, điều 19 khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích đã đề ra. Sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn hồ hởi, phấn khởi đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho nhà nước và cho cả xã hội. Trình độ quản lý của một xã hội, đánh dấu sự phát triển của xã hội đó trong những giai đoạn lịch sử nhất định. Trình độ quản lý xã hội thể hiện ở sự hoàn thiện của hệ thống tổ chức bộ máy, hệ thống thế chế và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý.
Quản lý nhà nước về văn hoá là một dạng quản lý xã hội đặc thù, mang tính tất yếu. Văn hóa và quản lý nhà nước về văn hóa Khái niệm văn hoá và bản chất của văn hoá Có thể nói, lịch sử phát triển loài người là lịch sử phát triển văn hóa. Văn hóa gắn liền với phương thức tồn tại và phát triển của con người và xã hội nên văn hóa là một lĩnh vực rất rộng lớn, vô cùng phong phú và đa dạng. Trước đây, đã từng có những cách nhìn phiến diện, không đúng về văn hóa.
Ngày nay, văn hóa được xem vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội và là nhân tố nhằm phát triển và hoàn thiện con người. Quan điểm mác xít khẳng định văn hoá là một lĩnh vực thực tiễn của đời sống xã hội thể hiện trình độ phát triển năng lực bản chất của con người mà cốt lõi là lao động, sáng tạo và tư duy trong việc cải tạo, chinh phục tự nhiên, cải tạo xây dựng xã hội, phát triển và hoàn thiện nhân cách con người theo hướng vươn tới những cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Những lực lượng bản chất người đó phải được đối tượng hoá, khách quan hoá, chuẩn mực hoá thành toàn bộ những giá trị vật chất và giá trị tinh thần dưới dạng quá trình và dưới dạng trạng thái mà con người đã sáng tạo ra trong quá trình lịch sử. 20 Văn hoá là những gì đặc sắc, tiêu biểu nhất của một cộng đồng, một dân tộc, một quốc gia được các thành viên trong cộng đồng chấp nhận, là những cái có giá trị nhất.
