Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Văn Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Thúy Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Lý Luận Thực Tiễn

Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong điều hành kinh tế vĩ mô. NSNN là công cụ chính sách quan trọng, giúp khắc phục khuyết tật của cơ chế thị trường và quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia. Đổi mới quản lý thu, chi NSNN tạo điều kiện tăng thu và sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo Luật NSNN, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm. Quản lý NSNN hiệu quả giúp Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.

1.1. Khái niệm cơ bản về Ngân Sách Nhà Nước NSNN

Theo Luật Ngân sách Nhà nước, ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Hiểu một cách đơn giản, NSNN là kế hoạch tài chính quốc gia, cân đối thu và chi bằng tiền tệ. Phần thu thể hiện nguồn tài chính huy động, phần chi thể hiện chính sách phân phối để đạt mục tiêu kinh tế - xã hội. NSNN được lập và thực hiện trong một năm, được Quốc hội phê chuẩn.

1.2. Quản lý Ngân Sách Nhà Nước Định nghĩa và Mục tiêu

Quản lý ngân sách nhà nước là quá trình tác động của chủ thể quản lý NSNN, sử dụng phương pháp và công cụ quản lý để điều khiển hoạt động của NSNN, đạt mục tiêu nhất định. Quản lý thu NSNN là quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế, đảm bảo công bằng và khuyến khích sản xuất kinh doanh. Quản lý chi NSNN là quản lý phân phối và sử dụng quỹ NSNN, đảm bảo chi tiêu tiết kiệm, hiệu quả, phù hợp với chính sách và mục tiêu kinh tế - xã hội.

II. Vai Trò Quản Lý Ngân Sách Điều Tiết Định Hướng Phát Triển

Trong nền kinh tế thị trường, quản lý ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, chống lạm phát. NSNN là công cụ định hướng phát triển sản xuất, thông qua công cụ thuế và chi ngân sách. NSNN còn là công cụ phân phối lại thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội. Để định hướng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhà nước sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách. Bằng công cụ thuế một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách, mặt khác nhà nước sử dụng thuế với các loại thuế, các mức thuế suất khác nhau sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển và hướng dẫn các nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư vào những vùng những lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế theo hướng đã định.

2.1. Ngân Sách Nhà Nước Công Cụ Điều Tiết Thị Trường Hiệu Quả

Đặc điểm của kinh tế thị trường là cạnh tranh, cung cầu và giá cả tác động lẫn nhau. Sự mất cân đối cung cầu gây biến động thị trường. Nhà nước sử dụng ngân sách nhà nước để can thiệp, bình ổn giá cả thông qua thuế, tài trợ vốn, trợ giá và dự trữ hàng hóa. NSNN còn tác động đến thị trường tiền tệ và vốn thông qua phát hành trái phiếu, thu hút viện trợ, mua bán chứng khoán, kiểm soát lạm phát.

2.2. Định Hướng Sản Xuất Vai Trò của Ngân Sách Nhà Nước

Nhà nước sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách nhà nước để định hướng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thuế tạo nguồn thu cho ngân sách, đồng thời kích thích sản xuất phát triển và hướng dẫn đầu tư vào các lĩnh vực cần thiết. Chi ngân sách phát triển kinh tế, đầu tư cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện và hướng dẫn đầu tư xã hội vào các lĩnh vực cần thiết, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.

2.3. Phân Phối Thu Nhập Đảm Bảo Công Bằng Xã Hội

Kinh tế thị trường tạo ra sự phân hóa giàu nghèo. Nhà nước sử dụng ngân sách nhà nước để phân phối lại thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội. Các khoản chi cho giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, trợ cấp thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo giúp thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, ổn định xã hội.

III. Thực Trạng Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước tại Huyện Văn Bàn

Công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Văn Bàn đã có nhiều đổi mới, đạt kết quả đáng kể, góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện, an ninh quốc phòng được giữ vững. Tuy nhiên, công tác quản lý NSNN của huyện còn một số tồn tại: Công tác thu ngân sách trên địa còn hạn chế, số thu ngân sách hàng năm tăng chưa được nhiều, chưa khai thác hết tiềm năng về thu tại địa phương, còn một số nguồn thu ngân sách còn chưa khai thác tối ưu như: Thuế bao thầu xây dựng, thuế thu nhập cá nhân, thuế kinh doanh vận tải, thuế hộ kinh doanh cá thể, thu tiền sử dụng đất ….

3.1. Thu Ngân Sách Tiềm Năng và Hạn Chế tại Văn Bàn

Công tác thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Văn Bàn còn hạn chế. Số thu ngân sách hàng năm tăng chưa nhiều, chưa khai thác hết tiềm năng thu tại địa phương. Một số nguồn thu chưa được khai thác tối ưu như thuế bao thầu xây dựng, thuế thu nhập cá nhân, thuế kinh doanh vận tải, thuế hộ kinh doanh cá thể, thu tiền sử dụng đất.

3.2. Chi Ngân Sách Hiệu Quả Sử Dụng và Tính Chủ Động

Tính năng động và tích cực của đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước chưa được phát huy hết. Năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên môn còn chưa đồng đều. Cần khắc phục, sửa đổi để phù hợp với tình hình phát triển địa phương, quy định của Nhà nước, khai thác tối đa nguồn thu và sử dụng hiệu quả hơn nữa nguồn kinh phí của Nhà nước.

IV. Giải Pháp Tăng Cường Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Văn Bàn

Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Văn Bàn là nhiệm vụ quan trọng, cần thiết và khách quan. Cần quản lý NSNN tốt hơn, công khai, minh bạch và đạt hiệu quả cao hơn. Cần có các giải pháp đồng bộ để tăng cường công tác quản lý NSNN tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. Các giải pháp cần tập trung vào tăng cường thu ngân sách, nâng cao hiệu quả chi ngân sách và tăng cường kiểm tra, giám sát.

4.1. Giải Pháp Thu Ngân Sách Khai Thác Tiềm Năng Địa Phương

Cần khai thác tối đa tiềm năng thu ngân sách nhà nước tại địa phương. Rà soát các nguồn thu, có giải pháp cụ thể cho từng nguồn thu. Tăng cường công tác quản lý thuế, chống thất thu thuế. Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, tăng thu ngân sách.

4.2. Giải Pháp Chi Ngân Sách Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng

Nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Rà soát các khoản chi, cắt giảm các khoản chi không cần thiết. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng ngân sách. Ưu tiên chi cho các lĩnh vực trọng điểm, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

4.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Quản Lý Ngân Sách

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm. Nâng cao tính minh bạch trong quản lý ngân sách. Tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát việc quản lý ngân sách.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Văn Bàn

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Văn Bàn, cần có sự phối hợp đồng bộ từ các cấp, các ngành. Cần có sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Lào Cai. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ và Bộ Tài chính. Cần có các chính sách phù hợp để khuyến khích phát triển kinh tế - xã hội, tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách.

5.1. Kiến Nghị Với Chính Phủ và Bộ Tài Chính

Đề nghị Chính phủ và Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước. Ban hành các chính sách phù hợp để khuyến khích phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn. Tăng cường hỗ trợ nguồn lực cho các địa phương khó khăn.

5.2. Kiến Nghị Với Tỉnh ủy HĐND và UBND Tỉnh Lào Cai

Đề nghị Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Lào Cai tăng cường chỉ đạo công tác quản lý ngân sách nhà nước tại các địa phương. Ban hành các chính sách phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý ngân sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách nhà nước 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm chung về ngân sách Nhà nước (theo Luật NSNN) Tại kỳ họp thứ 2 ngày 16/12/2002, Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam khóa XI đã thông qua Luật ngân sách nhà nước, tại Điều 1 của Luật xác định: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

Ngân sách nhà nước có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm chủ yếu các khoản thu và chi của Nhà nước được mô tả dưới hình thức cân đối bằng giá trị tiền tệ. Phần thu thể hiện các nguồn tài chính được huy động vào ngân sách nhà nước; phần chi thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được để thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước được lập và thực hiện cho một thời gian nhất định, thường là một năm và được Quốc hội phê chuẩn thông qua 1. Khái niệm về quản lý Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.

Khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước Quản lý ngân sách nhà nước là quá trình tác động của chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách nhà nước nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước a. Khái niệm thu ngân sách nhà nước Thu ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình Nhà nước dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chính dưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ của Nhà nước. Như vậy, thu ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ ngân sách nhà nước đáp ứng cho các yêu cầu chi tiêu xác định của nhà nước.

Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước Quản lý thu ngân sách nhà nước là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo tính công bằng khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển. Đây là khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp ngân sách. Phần lớn các khoản thu ngân sách nhà nước đều mang tính chất cưỡng bức, bắt buộc mọi người dân, mọi thành phần kinh tế phải tuân thủ thực hiện.

Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước a. Khái niệm chi ngân sách nhà nước Chi ngân sách nhà nước thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy quản lý nhà nước và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội mà Nhà nước đảm nhận theo những nguyên tắc nhất định. Chi ngân sách nhà nước là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước. Quá trình phân phối quỹ ngân sách nhà nước 7 là quá trình cấp phát kinh phí từ ngân sách nhà nước hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.

Quá trình sử dụng quỹ ngân sách nhà nước là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước Quản lý chi ngân sách là việc tổ chức quản lý giám sát quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật. Chi ngân sách mới chỉ thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý.

Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội. Vai trò của quản lý ngân sách nhà nước 1.

Vai trò của ngân sách nhà nước Trong nền kinh tế thị trường vai trò của Ngân sách nhà nước được thay đổi và trở nên hết sức quan trọng. Trong quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc gia Ngân sách nhà nước có các vai trò như sau: - Vai trò huy động các nguồn Tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước:Vai trò này xuất phát từ bản chất kinh tế của Ngân sách nhà 8 nước, để đảm bảo cho hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội đòi hỏi phải có những nguồn tài chính nhất định. Những nguồn tài chính này được hình thành từ các khoản thu thuế và các khoản thu ngoài thuế. Đây là vai trò lịch sử của Ngân sách nhà nước mà trong bất kỳ chế độ xã hội nào, cơ chế kinh tế nào ngân sách nhà nước đều phải thực hiện.

- Ngân sách Nhà nước là công cụ điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và chống lạm phát: Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữa các nhà doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản của thị trường là cung cầu và giá cả thường xuyên tác động lẫn nhau và chi phối hoạt động của thị trường. Sự mất cân đối giữa cung và cầu sẽ làm cho giá cả tăng lên hoặc giảm đột biến và gây ra biến động trên thị trường, dẫn đến sự dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp từ ngành này sang ngành khác, từ địa phương này sang địa phương khác. Việc dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối. Do đó, để đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất cũng như người tiêu dùng nhà nước phải sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trường nhằm bình ổn giá cả thông qua công cụ thuế và các khoản chi từ ngân sách nhà nước dưới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá và sử dụng các quỹ dự trữ hàng hoá và dự trữ tài chính.

Đồng thời, trong quá trình điều tiết thị trường ngân sách nhà nước còn tác động đến thị trường tiền tệ và thị trường vốn thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính như: phát hành trái phiếu chính phủ, thu hút viện trợ nước ngoài, tham gia mua bán chứng khoán trên thị trường vốn… qua đó góp phần kiểm soát lạm phát. - Ngân sách Nhà nước là công cụ định huớng phát triển sản xuất: Để định hướng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhà nước sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách. Bằng công cụ thuế một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách, mặt khác nhà nước sử dụng thuế với các loại thuế, các mức thuế suất khác nhau sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển và hướng dẫn các nhà đầu tư bỏ vốn 9 đầu tư vào những vùng những lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế theo hướng đã định. Đồng thời, với các khoản chi phát triển kinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn… nhà nước có thể tạo điều kiện và hướng dẫn các nguồn vốn đầu tư của xã hội vào những vùng, lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.

- Ngân sách Nhà nước là công cụ điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư: Nền kinh tế thị trường với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến sự phân hoá giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, nhà nước phải có một chính sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong dân cư. Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính hữu hiệu được nhà nước sử dụng để điều tiết thu nhập, với các sắc thuế như thuế thu nhập luỹ tiến, thuế tiêu thụ đặc biệt … một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách mặt khác lại điều tiết một phần thu nhập của tầng lớp dân cư có thu nhập cao. Bên cạnh công cụ thuế, với các khoản chi của ngân sách nhà nước như chi trợ cấp, chi phúc lợi cho các chương trình phát triển xã hội: phòng chống dịch bệnh, phổ cập giáo dục tiểu học, dân số và kế hoạch hoá gia đình… là nguồn bổ sung thu nhập cho tầng lớp dân cư có thu nhập thấp. Các vai trò trên của Ngân sách nhà nước cho thấy tính chất quan trọng của Ngân sách nhà nước, với các công cụ của nó có thể quản lý toàn diện và có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế .