Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề So với một vài ngành khoa học khác, thì Giáo dục học và Quản lý giáo dục có lịch sử ra đời muộn hơn, tuy nhiên điều này không có nghĩa vai trò của Giáo dục học và Quản lý giáo dục không quan trọng. Trong thời đại nền kinh tế tri thức phát triển nhanh chóng như hiện nay, Giáo dục học và Quản lý giáo dục càng trở nên có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Và chỉ có những quốc gia nhận thức được vai trò quan trọng của Giáo dục và Đào tạo đối với sự phát triển đất nước thì mới có thể đưa nền kinh tế xã hội phát triển nhanh và mạnh, điển hình có thể kể đến là các nước như Nhật Bản, Singapo, Hàn Quốc… giáo dục đã góp phần không nhỏ đưa các nước này phát triển thần kỳ đến như vậy.
Chắc hẳn trong mỗi người làm nghề về giáo dục, đều biết và trân trọng nhà văn, nhà sư phạm vĩ đại của Liên Xô A.Macarenco với tác phẩm Bài ca sư phạm. Qua tác phẩm này, Macarenco đã đưa ra một số triết lý quan trọng như: "Nhìn thấy cái tốt trong mỗi con người bao giờ cũng là một việc khó!". Hay khi xã hội chuyển động theo yêu cầu mới, thì tác giả cho rằng: "Cần phải đào tạo con người mới theo cách mới".Macarenco, các nhà Giáo dục học Xô viết (Liên Bang Nga ngày nay) như V., đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác quản lý giáo dục một cách rõ ràng. Trong nghiên cứu của mình, tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ đã nhắc đến quan điểm đó: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên” [14, tr.
Các tác giả cũng nhấn mạnh đến việc phân công công việc hợp lý qua các thành viên trong Ban giám hiệu, tổ trưởng và tổ phó chuyên môn. Sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn sẽ là điều kiện tiên quyết để đạt mục tiêu giáo dục đề ra. 6 Ở Việt Nam, hiện nay giáo dục và đào tạo còn rất nhiều bất cập như: Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao vẫn còn hạn chế; chưa chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của xã hội. Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng số lượng, quy mô với nâng cao chất lượng, giữa dạy chữ và dạy người.
Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm; cơ cấu giáo dục không hợp lý giữa các lĩnh vực, ngành nghề đào tạo; chất lượng giáo dục toàn diện giảm sút, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo còn bất cập. Xu hướng thương mại hóa và một số biểu hiện sa sút đạo đức trong giáo dục khắc phục còn chậm, hiệu quả thấp, đang trở thành nỗi bức xúc của xã hội… Hệ thống giáo dục Việt Nam quy định rõ các mục tiêu cho từng cấp học, đối với Giáo dục ở cấp Trung học phổ thông, mục tiêu này được xác định trong điều 27 của luật giáo dục: “Giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục của trường Trung học sơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, trung học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”. Cũng giống như ở các cấp học khác, cấp học bậc THPT bên cạnh những thành tựu đáng kể trong công tác quản lý, dạy - học thì vẫn còn có tồn tại về đội ngũ cán bộ quản lý, về giáo viên, về sản phẩm giáo dục… nên việc đạt được các mục tiêu như đã trình bày ở trên là chưa có hiệu quả.
Vì lẽ đó, những năm qua có nhiều công trình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực giáo dục như quản lý hoạt động chuyên môn, quản lý hoạt động dạy học bộ môn, quản lý đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên, quản lý hoạt động tổ chuyên môn… đã đề xuất ra được một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học nói chung, chất lượng dạy và học ở bậc THPT nói riêng. Trong đó có các đề tài: 7 - Đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THPT trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Hà Nội”, là luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Kim Anh. Tác giả luận văn trong đề tài này đã trình bày khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường… ở phần cơ sở lý luận. Nhưng điểm nhấn mà tôi tâm đắc nhất ở luận văn này, chính là đưa ra những khái niệm về tổ chức, đội công tác… và các đặc trưng của nó.
Từ đó đánh giá được đặc điểm của tổ chức tổ chuyên môn và các hoạt động quản lý được tốt hơn. - Đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THPT Nguyễn Văn Cừ, huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Minh Thùy. Trong phần cơ sở lý luận, luận văn này đã giúp người đọc hiểu rõ hơn vai trò của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, đồng thời chỉ ra được những đặc điểm của tổ chuyên môn trong trường THPT. Qua đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Nguyễn Văn Cừ, tác giả Trần Minh Thùy đã trình bày một số giải pháp hữu hiệu để quản lý hoạt động tổ chuyên môn, đặc biệt là giải pháp nâng cao vai trò tự chủ của tổ chuyên môn ở trong trường THPT.
- Đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thị Diễm Hằng; Với luận văn này, bản thân tôi tâm đắc với những biện pháp quản lý mà đề tài đưa ra như: tăng cường công tác xây dựng kế hoạch hoạt động tổ, tăng cường công tác kiểm tra đánh giá tổ chuyên môn, tăng cường các hoạt động sinh hoạt tổ, tăng cường các hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng… - Ngoài ra còn có đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS Châu Văn Liêm, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Minh Huệ; Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học cơ sở Châu Văn Liêm, quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý có cơ sở khoa học, và đặc biệt là phù hợp với bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. 8 Việc đã có một số tác giả nghiên cứu các đề tài trên cho thấy vấn đề nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường học không còn mới mẻ. Tuy nhiên, xét trên phạm vi tại tỉnh Quảng Ninh, đặc biệt là tại Thành phố Cẩm Phả, thì vấn đề nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo danh nghĩa một công trình khoa học chưa nhiều, mà nghiên cứu mới chỉ dừng ở dạng một vài chuyên đề, tham luận…tại một vài hội nghị, tập huấn… Với những đặc thù cơ bản về địa lý, văn hóa, về đội ngũ giáo viên và học sinh của Quảng Ninh, và đặc biệt là những đặc thù về công tác quản lý chuyên môn, đã thôi thúc tác giả tìm đến với đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THPT, Thành phố Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh”. Tác giả mong muốn thông qua đề tài này đóng góp được một số giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục cho các nhà trường trong địa bàn Thành phố Cẩm Phả, đặc biệt là ở trường THPT nơi tác giả đang công tác.
Khái niệm cơ bản 1. Khái niệm Có nhiều định nghĩa về quản lý, Mary Parker Follett (1868-1933) định nghĩa quản lý như là một nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua con người, tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã nhắc đến quan điểm của bà, rằng: “quản lý là một quá trình động, liên tục, kế tiếp nhau chứ không tĩnh lại” [6, tr. Theo nhà giáo dục học F.W Taylor (1856-1915), tác giả của cuốn sách Những nguyên tắc quản lý khoa học và là “cha đẻ của thuyết quản lý theo khoa học”, luôn tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật và cho rằng: Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất (trích từ Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc [6, tr. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý, tổ chức quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý), trong một 9 tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích”.
Điều này có thể được thể hiện qua sơ đồ sau: Chủ thể quản lý Khách thể quản lý Mục đích tổ chức Hiện nay, hoạt động quản lý thường được định nghĩa rõ hơn: quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [6, tr. Như vậy để đạt được mục đích, đạt được thành công thì buộc phải có quản lý, chính vì vậy các tác giả của cuốn sách Quản lý giáo dục, những vấn đế lý luận và thực tiễn đã trích dẫn câu nói sâu sắc của K. Marx đã nói đến sự cần thiết của quản lý, rằng: “một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, nhưng dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [22, tr.
