Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh các trường THPT. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh các trường THPT huyện Thanh Miện tỉnh Hải Dương. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh các trường THPT huyện Thanh Miện tỉnh Hải Dương. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƢỚNG PHAT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH CÁC TRƢỜNG THPT 1.Tổng quan những nghiên cứu của vấn đề 1.Trên thế giới HĐGD NGLL là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong chương trình giáo dục của nhiều quốc gia.
Trong những nước có nền giáo dục hiện đại thì HĐGDNGLL được quan tâm và rất coi trọng, đã được nghiên cứa lựa chọn và triển khai thực hiện giúp học sinh học tập đạt kết quả cao và phát triển một cách toàn diện hơn. Trong cuốn sách giáo dục học: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn- 2001-NXB ĐHQGHN – Giáo sư Hà Thế Ngữ đã viết “Để thực hiện mục đích giáo dục (hay mục tiêu đào tạo) quá trình giáo dục phải thực hiện những nhiệm vụ giáo dục nhất định. Trong nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, nhiệm vụ giáo dục là những bộ phận hợp thành (hoặc những mặt hợp thành) của quá trình giáo dục, cần thiết để đảm bảo thực hiện mục đích giáo dục một cách toàn diện và cân đối”[27, tr 66].ACômenxki (1592-1570) ông tổ của nền sư phạm cận đại đã từng khẳng định “Không có khát vọng học tập thì không thế trở thành nhân tài”. Ông dã nêu ra các nguyên tắc, các phương pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích cực, tự giác học tập của người học.
Đồng thời, ông kiên quyết phản đối lối dạy học áp đặt, giáo điều đã làm cho người học thụ động, ỷ lại trong học tập. Ông viết: “Ban giám hiệu và thanh tra nhà trường có thể kích thích lòng ham học của học sinh bằng cách trực tiếp tham gia vào các hoạt động chung của lớp, chẳng hạn các buổi tập luyện, ngâm thơ, thảo luận chuyên đề, một hình thức nữa là tăng cường khen thưởng” [dẫn theo 5, tr 44] V.Lênin (1870 - 1924) là người tiếp tục sự nghiệp cua C. Ông đề cao vấn đề phát triển toàn diện con người. Việc hình thành con người phát triển toàn diện không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, của gia đỉnh, đoàn thể, và tự rèn luyện của thế hệ trẻ.
Trong bài phát biểu “nhiệm vụ của Đoàn thanh niên”(1920) Người nói “chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết lao động và hoạt động xã hội cùng với công nhân với nông dân” [ dẫn theo 21] N.Crupxkaia (1869-1939) nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại đã phân tích sâu sắc ý nghĩa của hoạt động lao động, hoạt động chính trị xã hội. “Bà đánh giá cao vai trò 5 hoạt động của đoàn thanh niên, của đội thiếu niên, qua các hoạt động ngoài trường, ngoài lớp. Bà cho rằng qua hoạt động thực tiễn thế hệ trẻ được tự giáo dục, qua đó mà hình thành và phát triển nhân cách của người lao động mai sau” [ dẫn theo 21] Trong giai đoạn hiện nay, cùng với xu thế hội nhập quốc tế và sự phát triển của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Công tác giáo dục của các nước đang có những đinh hướng cơ bản và thiết thực nhằm tạo sự đột phá đó là tạo ra những lớp thế hệ năng động, sáng tạo, khả năng thích nghi cao với điều kiện sống phức tạp luôn thay đổi, trong đó kỹ năng sống là thành tố quan trọng của chất lượng giáo dục.
Ở Việt Nam Thông qua các nghiên cứu về HĐGD NGLL đã thu hút được đáng kể sự tham gia của các nhà nghiên cứu, của các tác giả cả nước trong những năm qua như sau. Điểm nổi bật là khái niệm “HĐGD NGLL” đã được định hình, đó là nội hàm cơ bản của khái niệm đã được Chủ Tịch Hồ Chí Minh đề cập trong “Thư gửi cho học sinh” nhân ngày khai trường tháng 9/1945, Người viết “…Các em hãy nghe lời tôi, lời của một người anh lớn lúc nào cũng ân cần mong mỏi cho các em được giỏi giang. Trong năm học tới đây, các em hãy cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn, nghe thầy, yêu bạn. Sau 80 năm giời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu.
Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em. Đối riêng với các em lớn, tôi khuyên thêm một điều này: chúng ta đã đánh đuổi bọn thực dân, chúng ta đã giành được độc lập. Nhưng giặc Pháp còn lăm le quay lại.
Chúng ỷ vào kẻ khác mạnh hơn mà gây sự với ta. Tất nhiên chúng sẽ bị bại, vì tất cả quốc dân ta đoàn kết chặt chẽ và một lòng chiến đấu cho giang sơn Tổ quốc. Phải sẵn sàng mà chống quân giặc cướp nước, đấy là bổn phận của mỗi công dân. Các em lớn chưa hẳn đến tuổi phải gánh công việc nặng nhọc ấy, nhưng các cháu, ngoài giờ học ở trường, cũng nên tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc giữ gìn đất nước” [ 3].
Trong “Thư gửi hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc”, Chủ Tịch Hồ Chí Minh lại nhắc tới một khía cạnh khác của nội hàm khái niệm khi Người viết: 6 “trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở trong nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui, đều học” [4] Trong giai đoạn hiện nay để đáp ứng với thời kỳ CNH - HĐH và hội nhập Quốc tế sâu rộng, ngày 4.2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) với nội dung đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Nghị quyết chỉ rõ: “Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề. Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân. Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác –Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh”[9 tr 4]. Trên thực tế đã có rất nhiều những công trình Luận văn Thạc sĩ nghiên chuyên ngành Quản lý giáo dục trong đó đã có đề tài nghiên cứu về HĐGD NGLL ở trường THPT như: Nguyễn Thị Phong Lan với nghiên cứu: “Biện pháp quản lý HĐGD NGLL ở trường trung học phổ thông Đa Phúc, Sóc Sơn, Hà Nội” [dẫn theo 23], đã khẳng định HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho HS đồng thời đã chỉ ra được các biện pháp quản lý như: Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV, CMHS, học sinh và các lực lượng ngoài xã hội về HĐGD NGLL; phân định trách nhiệm về QL HĐGD NGLL trong nhà trường, huy động các nguồn lực trong và ngoài nhà trường để thực hiện HĐGD NGLL. Tác giả Bùi Sĩ Tụng-2007-NXBGD, đã nêu trong cuốn tài liệu -Bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình SGK lớp 11 về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đã khẳng định mục tiêu giáo dục THPT, theo Luật Giáo dục quy định: “ Giáo dục Trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục Trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông, có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề và đi vào cuộc sống lao động”.[25 tr5 ] 7 Tác giả Bùi Sĩ Tụng-2008- NXBGD, đã nêu trong cuốn tài liệu- Hướng dẫn thực hiện chương trình SGK lớp 12 về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Cuốn sách đã viết về Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/ 2006/QĐ-ĐGDĐT ngày 5/6 /2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”. Các luận văn trên cũng chỉ tập trung nghiên cứu giải quyết các vấn đề thực tiễn cụ thể ở một số địa bàn nghiên cứu khác nhau, đối tượng và khu vực cũng khác nhau về HĐGD NGLL. Hiện nay, qua tìm hiểu đã có một số tác giả nghiên cứu về thực trạng, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn các trường THPT và đề xuất các biện pháp ở các trường. Xuất phát từ yêu cầu của giáo dục trong thời kỳ mới, các nhà trường trung học phổ thông cần quan tâm đẩy mạnh các hoạt động giáo dục bên cạnh hoạt động dạy và học.
Chúng tôi rất tâm đắc và thấy được sự cần thiết về việc nghiên cứu cơ bản về thực trạng quản lý HĐGD NGLL ở các trường THPT huyện Thanh Miện tỉnh Hải Dương, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGD NGLL. Các khái niệm cơ bản 1.