phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc bố cục thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về phát triển bền vững làng nghề. Hiện trạng phát triển làng nghề bánh - bún - hủ tiếu Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang. Kết luận và giải pháp phát triển làng nghề bánh - bún - hủ tiếu Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang theo hƣớng bền vững.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -8- Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ 1. Khái niệm làng nghề Lê Quốc Doanh và cộng sự (2003) phát biểu rằng “Làng nghề là tập hợp các nhóm hộ nông dân sống ở một làng tham gia sản xuất một loại ngành nghề điển hình và có vai trò quan trọng đối với thu nhập, đời sống của cộng đồng”. Trần Minh Yến (2004) phát biểu rằng “Làng nghề là một thiết chế kinh tế - xã hội ở nông thôn, đƣợc cấu thành bởi hai yếu tố làng và nghề, tồn tại trong một không gian địa lý nhất định trong đó bao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối liên kết về kinh tế, xã hội và văn hóa”.
Trần Quốc Vƣợng (2012) phát biểu rằng “Làng nghề là làng ấy tuy vẫn trồng trọt, chăn nuôi và nhiều nghề phụ… song đã nổi trội một nghề cổ truyền, tinh xảo, với một lớp thợ thủ công ít nhiều chuyên nghiệp,… với một cơ cấu tổ chức nào đó, chuyên tâm và có thể sống chủ yếu bằng nghề đó, và mặt hàng thủ công của họ đã là sản phẩm hàng hóa, có quan hệ tiếp thị với một thị trƣờng,… Những làng ấy ít nhiều đã nổi danh, từ lâu dân biết mặt, nƣớc biết tên, tên tuổi đã đi vào ca dao tục ngữ, truyền thống dân gian… trở thành di sản văn hóa dân gian”. Một số quan điểm cho rằng làng nghề phải là nghề thủ công và tách biệt khỏi nông nghiệp nhƣ: “Làng nghề là một thiết chế kinh tế xã hội, một cụm hoặc nhiều cụm dân cƣ sinh sống trong một thôn (làng), có một hay một số làng nghề đƣợc tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập và tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, thu nhập từ các nghề chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị sản phẩm của toàn làng” (Đinh Xuân Nghiêm và cộng sự, 2010). “Làng nghề là những làng ở nông thôn có các nghề không phải là nông nghiệp mà chúng chiếm ƣu thế về số lƣợng, số lao động và tỷ trọng thu nhập so với nghề nông” (Trịnh Kim Liên, 2013). “Làng nghề là làng ở nông thôn có một (hay một số) nghề thủ công hầu nhƣ đƣợc tách hẳn ra khỏi nông nghiệp, kinh doanh độc lập và đạt tới một tỷ lệ nhất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -9- định về lao động làm nghề cũng nhƣ về mức thu nhập từ nghề so với tổng số lao động và thu nhập của làng” (Lê Xuân Tâm, 2014).
“Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cƣ cấp thôn, ấp, bản, làng, buôm, phum, sóc hoặc các điểm dân cƣ tƣơng tự trên địa bàn một xã, thị trấn, có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau” (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2006). Ngày nay, làng nghề đƣợc hiểu theo nghĩa rộng, không bó hẹp trong phạm vi hành chính của một làng mà gồm một hoặc một số làng cùng một tiểu vùng, cùng địa lí kinh tế, cùng sản xuất một chủng loại hàng hóa truyền thống hoặc cùng kinh doanh liên quan đến một nghề phi nông nghiệp và có quan hệ mật thiết với nhau về kinh tế - xã hội. Mặt khác, có những địa phƣơng tất cả các làng trong xã đều là làng nghề, trong trƣờng hợp này, ngƣời ta gọi là “xã nghề”. Ngành nghề phi nông nghiệp ở các làng nghề cũng đƣợc mở rộng, bao gồm các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp nhƣ: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống có quy mô vừa và nhỏ, với các thành phần kinh tế và các tổ chức kinh doanh nhƣ: hộ sản xuất, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp tƣ nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần,.
Phân loại làng nghề Việc phân loại làng nghề gặp nhiều khó khăn bởi tính đa dạng về quy mô, lĩnh vực và lịch sử hình thành; có thể phân loại làng nghề theo các tiêu chí sau: a) Theo lịch sử hình thành và phát triển các làng nghề: - Làng nghề truyền thống; - Làng nghề mới. b) Theo ngành nghề sản xuất kinh doanh: - Làng ngành nghề nông thôn nhƣ: dệt, gốm sứ, đồ gỗ mỹ nghệ… - Làng nghề công nghiệp cơ khí, chế tác nhƣ: chế tác vàng bạc, dát vàng, gia công tái chế sắt thép… - Làng nghề xây dựng; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 10 - - Làng nghề dịch vụ. c) Theo quy mô làng nghề: - Làng nghề quy mô lớn, lan tỏa, liên kết nhiều làng làm cùng một nghề hoặc cùng một không gian địa lí lãnh thổ, tạo thành vùng nghề hoặc xã nghề ở đó các làng nghề, có quy mô lao động phi nông nghiệp rất lớn, không chỉ với lực lƣợng lao động tại chỗ mà còn thu hút nhiều lao động đến làm thuê; - Làng nghề quy mô nhỏ, là trong phạm vi một làng theo địa giới hành chính. Ở các làng nghề này thƣờng hoạt động kinh doanh một ngành nghề phi nông nghiệp, đƣợc truyền nghề theo phạm vi dòng tộc.
d) Theo loại hình kinh doanh của làng nghề có tính phổ biến ở Việt Nam: - Các làng nghề truyền thống chuyên doanh một chủng loại sản phẩm hàng hoá; - Các làng nghề kinh doanh tổng hợp một số sản phẩm truyền thống; - Các làng nghề vừa chuyên doanh các sản phẩm truyền thống vừa phát triển các ngành nghề mới nhƣ dịch vụ, xây dựng. Loại làng nghề này phát triển mạnh trong những năm gần đây. e) Theo tính chất hoạt động sản xuất kinh doanh của các làng nghề: - Các làng nghề vừa sản xuất nông nghiệp vừa kinh doanh các ngành nghề phi nông nghiệp; - Các làng nghề thủ công chuyên nghiệp; - Các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Tiêu chí công nhận làng nghề Năm 2006, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã ban hành Thông tƣ 116/2006/TT-BNN ngày 18 tháng 12 năm 2006, quy định nội dung và các tiêu chí công nhận làng nghề và làng nghề truyền thống.
Cụ thể: Nghề đƣợc công nhận là nghề truyền thống phải đạt 3 tiêu chí: (1) Nghề đã xuất hiện tại địa phƣơng từ trên 50 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận; (2) Nghề tạo ra những sản phẩm mang bản sắc văn hoá dân tộc; (3) Nghề gắn với tên tuổi của một hay nhiều nghệ nhân hoặc tên tuổi của làng nghề. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 11 - Làng nghề đƣợc công nhận phải đạt 3 tiêu chí: (1) Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn; (2) Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận; (3) Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc. Phải đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống theo khái niệm nói trên. Nếu chƣa đạt tiêu chuẩn số hộ tối thiểu và số năm tối thiểu nhƣ đã quy định tại tiêu chí công nhận làng nghề thì cũng phải có ít nhất một nghề truyền thống đƣợc công nhận thì cũng đƣợc công nhận là làng nghề truyền thống.
Tiêu chí công nhận làng nghề, làng nghề truyền thống là căn cứ pháp lý cho Ủy ban nhân dân các tỉnh công nhận những làng có nghề đạt tiêu chuẩn là “làng nghề”, “làng nghề truyền thống”. Những làng nghề đƣợc công nhận sẽ đƣợc hƣởng các chính sách khuyến khích phát triển tiểu thủ công nghiệp, chính sách khuyến công, chính sách khuyến nông… theo quy định. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển làng nghề Quá trình phát triển các làng nghề chịu tác động của nhiều yếu tố và các nhân tố này tác động, ảnh hƣởng lẫn nhau. Nhìn chung, các yếu tố tác động đến sự phát triển của làng nghề theo các nhóm nhân tố sau đây: a) Các nhân tố về kinh tế: - Sự tồn tại và phát triển các làng nghề phụ thuộc rất lớn vào sự biến đổi của thị trƣờng, những làng nghề có khả năng đáp ứng và thích ứng với sự thay đổi nhu cầu của thị trƣờng thì có sự phát triển nhanh chóng.
Chính thị trƣờng đã tạo định hƣớng cho phát triển của các làng nghề. Các hộ, cơ sở sản xuất kinh doanh của các làng nghề phải hƣớng ra thị trƣờng, xuất phát từ quan hệ cung cầu của hàng hoá dịch vụ, xuất phát từ nhu cầu thị hiếu của ngƣời tiêu dùng trên thị trƣờng để hoạch định, cải tiến sản xuất kinh doanh phù hợp. Ngày nay thị trƣờng không còn bó hẹp là thị trƣờng hàng hoá dịch vụ mà các loại thị trƣờng khác nhƣ: thị trƣờng tài chính, thị trƣờng lao động, thị trƣờng bất động sản, thị trƣờng khoa học - công nghệ đều có ảnh hƣởng đến sự phát triển của các làng nghề. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 12 - - Trình độ kỹ thuật và công nghệ: Nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu ngày càng cao, sự cạnh tranh của cơ chế thị trƣờng đòi hỏi phải đa dạng hoá các sản phẩm, nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm.
Do vậy các làng nghề cũng phải không ngừng đổi mới trang thiết bị, công nghệ tiên tiến vào quá trình sản xuất kinh doanh. Trình độ kỹ thuật và công nghệ ảnh hƣởng trực tiếp tới năng suất, chất lƣợng, giá thành sản phẩm và do đó ảnh hƣởng lớn đến năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Nó có thể quyết định sự tồn tại hay suy vong của cơ sở sản xuất sản phẩm đó. - Kết cấu hạ tầng: Các làng nghề chỉ có thể phát triển mạnh ở những nơi có hệ thống kết cấu hạ tầng đảm bảo và đồng bộ.
Trong điều kiện hội nhập kinh tế, cạnh tranh khốc liệt, thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm rộng khắp, nguồn nguyên liệu cũng phải vận chuyển nơi xa về thì nhu cầu về hệ thống giao thông vận tải phát triển thuận lợi cho các làng nghề giảm chi phí vận chuyển tạo điều kiện giao lƣu phát triển thị trƣờng, ký kết hợp đồng, liên doanh liên kết … Hệ thống cung cấp điện, nƣớc, thoát nƣớc, bƣu chính viễn thông v.