Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Kinh Tế Hộ Nông Dân Trên Địa Bàn Huyện Bắc Sơn, Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn huyện bắc sơn tỉnh lạng sơn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Dương Đình Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN
• 1.1. Tổng quan về kinh tế hộ nông dân
• 1.1.1. Các khái niệm hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân
• 1.1.1.1. Khái niệm hộ, hộ nông dân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở khoa học về phát triển kinh tế hộ nông dân

Phát triển kinh tế hộ nông dân là một trong những vấn đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Phát triển kinh tế hộ nông dân không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông thôn. Đặc điểm của kinh tế hộ nông dân là sự kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp, tạo ra sự đa dạng trong nguồn thu nhập. Việc phát triển kinh tế nông thôn cần phải dựa trên các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc tiếp cận nguồn lực và thị trường.

1.1. Tổng quan về kinh tế hộ nông dân

Kinh tế hộ nông dân được định nghĩa là hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ gia đình nông dân, nhằm tạo ra của cải vật chất phục vụ nhu cầu sống và phát triển kinh tế. Nông dân Bắc Sơn chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, với các sản phẩm chủ yếu như lúa, ngô, và các loại cây ăn quả. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế hộ nông dân còn gặp nhiều khó khăn do hạn chế về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Các chính sách phát triển nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân.

1.2. Vai trò của phát triển kinh tế hộ nông dân

Phát triển kinh tế hộ nông dân đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống của người dân nông thôn. Nó không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo ra việc làm, giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chính sách phát triển nông nghiệp cần tập trung vào việc hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới, đào tạo nghề và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm. Việc phát triển kinh tế nông thôn cũng góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế xã hội của huyện Bắc Sơn.

II. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, là một huyện miền núi với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế nông thôn. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của huyện có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế hộ nông dân. Nguồn lực lao động dồi dào, nhưng trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp còn hạn chế. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học trong việc khảo sát thực trạng kinh tế hộ nông dân là rất cần thiết. Phương pháp thu thập số liệu từ các cuộc khảo sát và phỏng vấn trực tiếp sẽ giúp đánh giá chính xác hơn về tình hình phát triển kinh tế tại địa phương.

2.1. Đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội của huyện Bắc Sơn

Huyện Bắc Sơn có địa hình chủ yếu là đồi núi, với khí hậu thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, ảnh hưởng đến việc vận chuyển hàng hóa và tiếp cận thị trường. Dân số chủ yếu là người dân tộc thiểu số, với nhiều phong tục tập quán khác nhau. Việc phát triển kinh tế hộ nông dân cần phải xem xét đến các yếu tố văn hóa và xã hội, nhằm tạo ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phương.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong luận văn bao gồm phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, niên giám thống kê, trong khi số liệu sơ cấp được thu thập qua các cuộc khảo sát tại các xã trong huyện. Phân tích số liệu sẽ giúp đánh giá thực trạng kinh tế hộ nông dân và đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp. Việc áp dụng các phương pháp phân tích định lượng và định tính sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy, kinh tế hộ nông dân tại huyện Bắc Sơn đang phát triển nhưng còn nhiều hạn chế. Thu nhập của nông dân chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, trong khi các hoạt động phi nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả. Các yếu tố như vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ ảnh hưởng lớn đến kết quả sản xuất. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân sẽ giúp nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu và từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững.

3.1. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn

Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bắc Sơn cho thấy, mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực sản xuất chưa được khai thác triệt để, dẫn đến năng suất thấp và thu nhập không ổn định. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc tiếp cận vốn và kỹ thuật sản xuất. Việc phát triển kinh tế nông thôn cần phải gắn liền với việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

3.2. Giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn đến năm 2025

Để phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn, cần có các giải pháp đồng bộ như tăng cường hỗ trợ vốn, đào tạo nghề cho nông dân, và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm. Các chính sách phát triển nông nghiệp cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn địa phương. Việc khuyến khích nông dân tham gia vào các hợp tác xã sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc phát triển kinh tế nông thôn bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển kinh tế hộ nông dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao đời sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực nông thôn Việt Nam. Tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, với dân số khoảng 69.274 người năm 2017, trong đó hơn 91% là lao động nông nghiệp, kinh tế hộ nông dân đóng vai trò chủ đạo trong phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, do đặc thù địa hình miền núi, trình độ sản xuất còn thấp, cùng với những thách thức từ hội nhập kinh tế quốc tế, việc phát triển kinh tế hộ nông dân tại đây gặp nhiều khó khăn. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn huyện Bắc Sơn giai đoạn 2015-2018, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế hộ đến năm 2025. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết phát triển kinh tế hộ nông dân, trong đó nhấn mạnh vai trò của hộ gia đình như một đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuất nông nghiệp. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm: mô hình phát triển kinh tế hộ dựa trên các yếu tố sản xuất truyền thống (đất đai, vốn, lao động, công cụ sản xuất) và mô hình liên kết hợp tác trong sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: kinh tế hộ nông dân, phát triển kinh tế hộ, các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ (điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, chính sách nhà nước), và các chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế hộ như thu nhập, vốn sản xuất, trình độ chủ hộ, cơ sở hạ tầng, và thị trường tiêu thụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, niên giám thống kê của huyện Bắc Sơn giai đoạn 2015-2017, bao gồm các chỉ tiêu về dân số, lao động, vốn sản xuất, cơ sở hạ tầng và kết quả sản xuất nông nghiệp. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát điều tra trực tiếp tại 3 xã tiêu biểu: Quỳnh Sơn, Nhất Hòa và Vũ Sơn với tổng cộng 90 phiếu điều tra. Phương pháp chọn mẫu là chọn điểm nghiên cứu theo tiêu chí đại diện cho đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Microsoft Excel và phương pháp phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA) để kiểm định sự khác biệt trung bình giữa các nhóm mẫu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến đầu năm 2019, đảm bảo tính cập nhật và chính xác của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân: Huyện Bắc Sơn có tổng số hộ nông nghiệp khoảng 15.803 hộ năm 2017, với lao động nông nghiệp chiếm trên 90% tổng lao động. Quy mô đất đai bình quân khoảng 0,6 ha/hộ, vốn sản xuất chủ yếu dựa vào nguồn vốn tự có và hỗ trợ từ chương trình xây dựng nông thôn mới. Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 27 triệu đồng/năm, thấp hơn mức bình quân của tỉnh (33,4 triệu đồng) và cả nước (45,7 triệu đồng). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tỷ trọng nông - lâm - ngư nghiệp giảm từ 48% năm 2015 xuống còn 42,5% năm 2017, trong khi ngành dịch vụ tăng lên 44,5%.

2. Ảnh hưởng của các yếu tố sản xuất: Vốn sản xuất năm 2017 đạt trên 244 tỷ đồng, trong đó vốn của dân cư chiếm khoảng 157 tỷ đồng. Công cụ sản xuất được cải tiến với gần 1.534 máy kéo và 968 máy nông nghiệp các loại. Trình độ học vấn và kỹ năng của chủ hộ còn hạn chế, chỉ khoảng 3,5% lao động được đào tạo nghề. Cơ sở hạ tầng giao thông được cải thiện đáng kể với gần 100 km đường giao thông nông thôn được bê tông hóa, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã.

3. Liên kết hợp tác và thị trường tiêu thụ: Các hình thức liên kết hợp tác xã và tổ hợp tác đang được phát triển, hỗ trợ các hộ nông dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Ví dụ, mô hình sản xuất quýt vàng theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Chiến Thắng và Vũ Sơn đã nâng cao giá trị sản phẩm, giúp hộ nông dân thu nhập hơn 200 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, quy mô liên kết còn nhỏ lẻ, chưa tạo được sức mạnh thị trường lớn.

4. Thách thức và hạn chế: Sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, năng suất thấp do hạn chế về vốn, trình độ kỹ thuật và thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Thu nhập và tích lũy của hộ nông dân còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn đang trong giai đoạn chuyển đổi tích cực nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Việc tăng trưởng thu nhập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với xu hướng phát triển chung của tỉnh và cả nước. So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác như Phú Thọ và Nam Định, Bắc Sơn còn nhiều hạn chế về quy mô vốn và trình độ lao động. Các mô hình liên kết hợp tác xã và áp dụng kỹ thuật mới như VietGAP đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập hộ nông dân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thu nhập bình quân, bảng phân tích vốn sản xuất và biểu đồ cơ cấu lao động để minh họa rõ nét hơn các xu hướng phát triển và thách thức hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ chủ hộ: Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật canh tác, quản lý kinh tế hộ và tiếp cận thị trường nhằm nâng cao năng lực sản xuất và kinh doanh cho người nông dân. Mục tiêu đạt 20% lao động nông nghiệp được đào tạo nghề đến năm 2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trung tâm khuyến nông và đào tạo nghề.

2. Phát triển và mở rộng các mô hình liên kết hợp tác xã: Khuyến khích thành lập và củng cố các hợp tác xã kiểu mới, tổ hợp tác để tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Mục tiêu tăng số lượng hợp tác xã hoạt động hiệu quả lên 30% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

3. Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng nông thôn: Tiếp tục cải thiện hệ thống giao thông, thủy lợi và điện năng phục vụ sản xuất nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển và chế biến sản phẩm. Mục tiêu hoàn thiện 100% đường giao thông nông thôn đạt chuẩn và nâng cấp hệ thống thủy lợi đến năm 2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các phòng ban liên quan.

4. Hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ: Tạo điều kiện thuận lợi cho hộ nông dân vay vốn ưu đãi, đồng thời thúc đẩy ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới trong sản xuất. Mục tiêu tăng vốn đầu tư sản xuất bình quân hộ lên 20% so với hiện tại. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng và cơ quan khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn phù hợp với đặc điểm và nhu cầu thực tế của huyện Bắc Sơn.

2. Các tổ chức hợp tác xã và hội nông dân: Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, đồng thời cải thiện đời sống hội viên.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về phát triển kinh tế hộ nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

4. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Tìm hiểu tiềm năng phát triển kinh tế hộ, các mô hình sản xuất hiệu quả và cơ hội hợp tác đầu tư tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế hộ nông dân là gì và vai trò của nó trong phát triển nông thôn?
   Kinh tế hộ nông dân là đơn vị sản xuất kinh doanh tự chủ dựa trên lao động gia đình, chủ yếu phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp và sản xuất hàng hóa. Vai trò của nó là nền tảng phát triển nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nông dân.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến phát triển kinh tế hộ nông dân tại Bắc Sơn?
   Các yếu tố chính gồm điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu), vốn sản xuất, trình độ lao động, cơ sở hạ tầng và thị trường tiêu thụ. Trong đó, vốn và trình độ kỹ thuật còn hạn chế là những rào cản lớn.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá thực trạng kinh tế hộ?
   Nghiên cứu kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê và số liệu sơ cấp qua khảo sát điều tra trực tiếp tại các xã tiêu biểu, phân tích dữ liệu bằng phương pháp ANOVA để kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm.

4. Các mô hình phát triển kinh tế hộ hiệu quả tại Bắc Sơn là gì?
   Mô hình sản xuất quýt vàng theo tiêu chuẩn VietGAP và mô hình nuôi cá nước ngọt tại xã Đồng Ý là những ví dụ điển hình, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập hộ nông dân.

5. Làm thế nào để nâng cao thu nhập và phát triển bền vững kinh tế hộ nông dân?
   Cần tăng cường đào tạo kỹ thuật, phát triển liên kết hợp tác xã, cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Kết luận

• Kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn với hơn 90% lao động tham gia sản xuất nông nghiệp.
• Thu nhập bình quân đầu người còn thấp, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, trình độ kỹ thuật và cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ là những hạn chế chính.
• Các mô hình liên kết hợp tác xã và áp dụng kỹ thuật mới đã mang lại hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao trình độ chủ hộ, phát triển hợp tác xã, đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ vốn, công nghệ nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế hộ bền vững đến năm 2025.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, tổ chức và doanh nghiệp trong việc hoạch định chính sách và phát triển kinh tế nông thôn tại Bắc Sơn.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp, góp phần nâng cao đời sống người nông dân và phát triển kinh tế địa phương bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN 1. Tổng quan về kinh tế hộ nông dân 1. Các khái niệm hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân a. Khái niệm hộ, hộ nông dân Hộ đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển.

Trải qua mỗi thời kỳ kinh tế khác nhau, hộ và kinh tế hộ được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là:“Sự hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo ra nhiều của cải vật chất đế nuôi sống và tăng thêm tích luỹ cho gia đình và xã hội”. Qua nghiên cứu cho thấy, có nhiều quan niệm của các nhà khoa học về hộ: - Theo từ điển chuyên ngành kinh tế và từ điển ngôn ngữ "Hộ là tất cả những người cùng sống chung trong một mái nhà. Nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công" (Đào Thế Tuấn, 1997). - Theo Liên hợp quốc "Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ" (Đào Thế Tuấn,1997).

- Hộ không đồng nhất với gia đình mặc dầu cùng chung huyết thống bởi vì hộ là một đơn vị kinh tế riêng, còn gia đình có thể không phải là một đơn vị kinh tế (ví dụ gia đình nhiều thế hệ cùng chung huyết thống, cùng chung một mái nhà nhưng nguồn sinh sống và ngân quỹ lại độc lập với nhau. Ở nước ta, có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân. Theo nhà khoa học Lê Đình Thắng (năm 1993) cho rằng: "Hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn" (Đào Thế Tuấn, 1997), Đào Thế Tuấn (1997) cho rằng: “Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn”. Còn theo nhà khoa học Nguyễn Sinh Cúc, trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng: "Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp e 8 hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thuỷ nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật,.) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp".

Kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân là loại hình kinh tế có qui mô hộ gia đình, trong đó các hoạt động chủ yếu là dựa vào lao động gia đình. Kinh tế hộ nông dân trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của chính hộ gia đình chứ không phải phục vụ mục đích sản xuất hàng hóa để bán. Tuy nhiên, trong hiện tại hộ gia đình là một thành phần kinh tế của xã hội, nó không những sản xuất hàng hóa chỉ với mục đích tự cung, tự cấp mà còn là sản phẩm đầu vào cho các ngành công nghiệp và dịch vụ. Hộ nông dân là thực thể kinh tế - văn hoá - xã hội chủ yếu ở nông thôn, vì vậy cần phải hệ thống lý thuyết về phát triển kinh tế hộ nông dân làm nền tảng cho việc phân tích, đánh giá và xây dựng chiến lược phát triển kinh tế nông thôn.

Và có thể thấy kinh tế hộ nông dân là một hình thức cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp. Nó được hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tư hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản xuất nông nghiệp, thích ứng, tồn tại và phát triển trong mọi chế độ kinh tế - xã hội. Phát triển kinh tế là quá trình tịnh tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó, bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng và tiến bộ mọi mặt của xã hội hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.

Đặc điểm của kinh tế hộ nông dân Dựa vào các khái niệm và các đặc trưng của kinh tế hộ nông dân ta có thể thấy các đặc điểm cơ bản của kinh tế hộ nông dân là: - Kinh tế hộ sản xuất là việc tiến hành sản xuất kinh doanh đa năng, vừa trồng trọt, vừa chăn nuôi và làm nghề phụ. Sự đa dạng ngành nghề sản xuất ở một góc độ nào đó là sự hỗ trợ cần thiết để kinh tế hộ sản xuất có hiệu quả. e 9 - Hoạt động của kinh tế hộ nông dân chủ yếu là dựa vào lao động gia đình hay là lao động có sẵn mà không cần phải thuê ngoài. Các thành viên tham gia hoạt động kinh tế hộ có quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế và huyết thống.

Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng nhất không thể thiếu của sản xuất kinh tế hộ nông dân. - Người nông dân là người chủ thật sự của quá trình sản xuất trực tiếp tác động vào sinh trưởng, phát triển của cây trồng vật nuôi, không qua khâu trung gian, họ làm việc không kể giờ giấc và bám sát vào tư liệu sản xuất của họ. Kinh tế nông hộ có cấu trúc lao động đa dạng, phức tạp, trong một hộ có nhiều loại lao động vì vậy chủ hộ vừa có khả năng trực tiếp điều hành, vừa quản lý tất cả các khâu trong sản xuất, vừa có khả năng tham gia trực tiếp quá trình đó. - Kinh tế nông hộ là đơn vị sản xuất gọn nhẹ, linh hoạt, lại làm chủ quá trình sản xuất nên kinh tế nông hộ có khả năng tự điều chỉnh rất cao và có khả năng thích nghi với cơ chế thị trường, tạo ra sức cạnh tranh mạnh trong sản xuất kinh doanh nông nghiệp.

- Kinh tế nông hộ là một đơn vị tự tạo nguồn lao động, không chỉ tái sản xuất sức lao động mà còn sản xuất ra lao động từ thế hệ này sang thế hệ khác, nó có tính kế thừa rất cao. - Kinh tế nông hộ là một đơn vị kinh tế độc lập nhưng không đối lập với kinh tế hợp tác và kinh tế nhà nước mà thông qua nhiều hình thức sở hữu khác nhau thông qua các hoạt động kinh tế đa dạng nên nó có tính chất mềm dẻo. - Do có tính thống nhất giữa lao động quản lý và lao động sản xuất nên kinh tế hộ nông dân giảm tối đa chi phí sản xuất, và nó tác động trực tiếp lên lao động trong hộ nên có tính tự giác để nâng cao hiệu quả và năng suất lao động. Vai trò của phát triển kinh tế hộ nông dân Trong thời kỳ chiến tranh, hộ gia đình Việt Nam vừa cung cấp nguồn nhân lực, vừa là nguồn của cải vật chất (chưa nói tới tinh thần) cho cuộc chiến, đồng thời lại là nơi sản xuất vật chất để bảo đảm cuộc sống không những cho gia đình e 10 (chỉ với 5% quỹ đất canh tác được chia cho các hộ gia đình làm kinh tế vườn theo lối tự túc, tự cấp), mà còn đóng vai trò là hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam (trên cơ sở phát triển hợp tác xã theo kiểu cũ).

Vai trò của kinh tế hộ có nhiều thay đổi cả về phương thức quản lý lẫn lao động sản xuất, nhất là từ khi phong trào hợp tác xã mất dần động lực phát triển. Mốc quan trọng của sự thay đổi đó là sự ra đời của Chỉ thị 100, ngày 31-01- 1981 của Ban Bí thư về cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã. Tiếp theo đó, Nghị quyết 10, ngày 05 - 04 - 1988 của Bộ Chính Trị về đổi mới quản lý nông nghiệp đã tạo cơ sở quan trọng để kinh tế hộ nông dân trở thành đơn vị kinh tế tự chủ trong nông nghiệp. Đối với khu vực nông, lâm trường, nhờ có Nghị định số 12/NĐ-CP, ngày 03-02-1993 về sắp xếp tổ chức và đổi mới cơ chế quản lý các doanh nghiệp nông nghiệp nhà nước, các nông, lâm trường đã từng bước tách chức năng quản lý nhà nước đối với với quản lý sản xuất, kinh doanh, các gia đình nông, lâm trường cũng được nhận đất khoán và hoạt động dưới hình thức kinh tế hộ.

Tuy những đặc điểm truyền thống của kinh tế hộ vẫn không thay đổi, nhưng việc được giao quyền sử dụng đất lâu dài đã làm cho hộ gia đình trở thành đơn vị sản xuất, kinh doanh tự chủ, tự quản. Động lực mới cho sự phát triển kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn đã xuất hiện. Nội dung và chỉ tiêu phát triển kinh tế hộ nông dân 1. Nội dung phát triển kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động chủ yếu là dựa vào lao động gia đình hay là lao động có sẵn mà không cần phải thuê ngoài và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của chính hộ gia đình chứ không phải phục vụ mục đích sản xuất hàng hóa để bán.

Tuy nhiên, trong hiện tại hộ gia đình là một thành phần kinh tế của xã hội, nó không những sản xuất hàng hóa chỉ với mục đích tự cung tự cấp mà còn là sản phẩm e 11 đầu vào cho các ngành công nghiệp và dịch vụ. Kinh tế hộ nông dân là một thành phần của kinh tế nông nghiệp, cũng có thể hiểu rằng thúc đẩy sự phát triển kinh tế hộ nông dân chính là làm cho thu nhập của hộ tăng lên, hay làm cho kinh tế nông nghiệp đi lên nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói chung. Phát triển qui mô các yếu tố sản xuất của kinh tế hộ nông dân Các yếu tố sản xuất chủ yếu của kinh tế hộ nông dân bao gồm: Đất đai, vốn, lao động. Phát triển các yếu sản xuất là nhằm gia tăng qui mô đất đai tính trên hộ nông dân (hoặc tính trên 1 lao động); gia tăng vốn đầu tư cho sản xuất của hộ, gia tăng số lượng lao động.

- Về ruộng đất: Nhanh chóng thể chế hóa các quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, để tránh xung đột, mâu thuẫn trong việc giao đất, cần tổ chức việc giao ruộng cho các hộ theo đúng nguyên tắc công khai, dân chủ công bằng. - Trong sản xuất nói chung và sản xuất nông nghiệp nói riêng, vốn là điều kiện đảm bảo cho các hộ nông dân về tư liệu sản xuất, vật tư nguyên liệu cũng như thuê nhân công để tiến hành sản xuất, vốn là điều kiện không thế thiếu, là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và lưu thông sản phẩm.