MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây cam sành (Quýt Kinh) (Citrus nobilis Lour) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, ưa khí hậu ẩm nhưng cũng có thể chịu rét, vùng có thể trồng được cây cam sành từ 35 vĩ độ bắc đến 40 vĩ độ Nam. Nhiệt độ cây có thể sinh trưởng được là 12 - 39 oC, nhiệt độ thích hợp là 23 - 29 oC, cây ngừng sinh trưởng khi có nhiệt độ nhỏ hơn 10 oC và lớn hơn 40 oC, cây bị hại khi nhiệt độ - 5 oC và nhiệt độ lớn hơn 40 oC các giống thích nghi với điều kiện nhiệt độ thấp thường có chất lượng, mã quả tốt hơn các giống chịu nhiệt độ cao. Đối với Việt Nam cây cam sành cũng có thể trồng được khắp nơi trong cả nước, hiện nay có khoảng gần 200 giống khác nhau, có rất nhiều giống cam ngon và nổi tiếng như: cam sành Yên Bái, cam sành Bắc Quang (Hà giang), cam sành Bố Hạ (Bắc Giang), cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang), cam sành Đồng bằng sông Cửu Long… do vậy cây cam sành là một trong những loại cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao trên thị trường và được nhiều người tiêu dùng trong nước cũng như trên thế giới rất ưa chuộng bởi nó có hương vị thơm ngon có giá trị dinh dưỡng cao, bảo quản được lâu trong quá trình sử dụng.
Nhưng bên cạnh đó cây cam sành đang dần bị mất đi diện tích trồng trọt của nó bởi một số các yếu tố điều kiện ngoại cảnh như đất đai, dinh dưỡng, sâu bệnh hại… đây cũng là những thách thức đối với những nhà quản lý, những nhà khoa học phải có biện pháp nghiên cứu, phối hợp nhằm khôi phục những diện tích đã bị thoái hoá và mở rộng diện tích trồng cam trên những địa bàn đã nổi tiếng với cây cam sành. Huyện Hàm Yên (tỉnh Tuyên Quang), nổi tiếng có vùng cam sành rộng lớn, thương hiệu cam sành Hàm Yên chính thức xuất hiện và được công bố n 2 rộng rãi từ cuối 2007. Tới năm 2015 huyện Hàm Yên đã tổ chức được hội chợ cam đầu tiên để đưa thương hiệu cam sành Hàm Yên giới thiệu ra thị trường rộng lớn. Cây cam hiện đang chiếm vị trí quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, vùng cam sành huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang trong những năm gần đây có nhiều diễn biến cần quan tâm, đó là: diện tích cam tăng, chủ yếu là sử dụng đất rừng, trong đó phần lớn là rừng nguyên sinh, giống bị thoái hoá, cây không cho thu hoạch, năng suất nhất là các vườn trồng bằng cành chiết trên đất trồng cam chu kỳ 2, đặc biệt chất lượng cam sành chưa cao do vị quả chua, hạt nhiều, đồng thời công nghệ sau thu hoạch chưa được đầu tư thích đáng nên giá cả bấp bênh, tổn thất sau thu hoạch lớn (20 - 30%) dẫn đến hiệu quả sản xuất không cao. Cây cam trồng chủ yếu trên đất đồi dốc nên việc sử dụng các phân bón qua rễ cũng có nhiều hạn chế, cây ra hoa không tập trung và quả rụng nhiều. Từ đó sử dụng chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá cho cam là rất cần thiết nhằm nâng cao tỷ lệ đậu quả, tăng cường năng suất chất lượng quả, hạn chế số hạt trên quả, bổ sung dinh dưỡng kịp thời qua bộ lá, hạn chế sâu bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất từ đó đời sống người dân được cải thiện. Xuất phát từ các lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá, chất kích thích sinh trưởng đối với cam sành Hàm Yên”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Xác định được loại phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng phù hợp đối với cam sành nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cho cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đối với tình hình ra hoa, đậu quả của cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh n 3 Tuyên Quang. - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đối với năng suất cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đối với các chỉ tiêu về quả của cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đối với tình hình sâu bệnh hại cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng đối với hiệu quả kinh tế trong sản xuất cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang 1.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về thử nghiệm một số loại phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng đối với cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học phục vụ cho công tác giảng dạy cũng như nghiên cứu trên cây cam ở nước ta. Là cơ sở khuyến cáo các biện pháp kỹ thuật hiệu quả áp dụng trong thực tế sản xuất cho người dân.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học giúp cho công tác xây dựng định hướng, quy hoạch, quản lý, chỉ đạo sản xuất quýt đạt hiệu quả hơn trong điều kiện đặc thù của địa phương cũng như các vùng có điều kiện tương tự. - Kết quả nghiên cứu giống mới và các biện pháp kỹ thuật được áp dụng trong sản xuất cam ở Hàm Yên sẽ góp phần nâng cao năng suất chất lượng và hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và lý luận của đề tài Cây trồng nói chung và cam quýt nói riêng luôn tồn tại các cơ chế điều khiển các quá trình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống.
Chất điều hòa sinh trưởng chính là các chất điều tiết các cơ chế này và thông qua tác động của các chất điều hòa sinh trưởng phôi có thể hình thành phát triển thành quả không qua quá trình thụ phấn thụ tinh do vậy quả được tạo thành do tác động của các chất này thường không hạt hoặc ít hạt. Các chất này được tổng hợp với một lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đó chuyển sang các bộ phận khác để điều tiết hoạt động sinh lý của cây. Trong chất điều hòa sinh trưởng có Gibberellin (GA3) và Naphthaleneaceticd (NAA) được tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và được vận chuyển không phân cực. Tác dụng sinh lý của GA3 là ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, sự lớn lên của quả, tạo quả không hạt, ngăn cản sự rụng của các cơ quan như lá, hoa, quả, làm chậm quá trình già hóa của toàn cây và sự chín của quả, kích thích kéo dài thân, dóng, kích thích sự nảy mầm của hạt, củ.
NAA có tác dụng kích thích cây trồng ra rễ, ra hoa đồng loạt, kết nhiều quả, quả có phẩm chất tốt, ngăn ngừa rụng quả non, cho sản lượng tốt. Việc áp dụng biện pháp kỹ thuật bón phân trong từng giai đoạn là rất cần thiết vì cây trồng hấp thu dinh dưỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinh dưỡng trong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lượng. Chính vì thế, việc phun phân bón lá nhằm bổ sung dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết. Nghiên cứu cải tiến các phương pháp phun bón phân cho cây trồng đã được thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng.
Phân bón qua lá cung cấp nhanh, kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng, vi lượng cần thiết cho quá trình sinh trưởng sinh n 5 dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳ cây sinh trưởng mạnh, cần tập trung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến đề tài Hàm Yên là một huyện miền núi phía Bắc giáp huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, phía Nam giáp huyện Yên Sơn, phía Đông giáp xã Tân Mỹ của huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, phía Tây giáp huyện Yên Bình, Lục Yên, tỉnh Yên Bái. Tổng diện tích đất tự nhiên trong toàn huyện là 90.092,53 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp của vùng sản xuất cam tập trung 64.661,9 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 12.447,4 ha (đất trồng cây hàng năm 4.937,4 ha, đất trồng cây lâu năm là 7.509,9 ha), đất lâm nghiệp 51.725,1 ha; diện tích nuôi trồng thuỷ sản, đất nông nghiệp khác 391,7 ha, địa hình đất đai chủ yếu là đồi núi. Kinh tế chủ yếu là sản xuất nông lâm nghiệp và trồng cây ăn quả.
Với ưu điểm có hệ thống đường giao thông tương đối thuận đó là Có trục đường quốc lộ 2 và đường tỉnh lộ ĐT 189, ĐT 178 chạy qua, thuận lợi cho việc lưu thông hàng hoá cũng như việc phát triển kinh tế xã hội trong vùng sản xuất cam tập trung. Nguồn gốc, đặc điểm của cam sành và các giống cam không hạt Giống cam sành là một loại cây trồng tự phát trong dân, ngày nay nhờ sự vào cuộc của chính quyền, mà sát sao nhất là Phòng NN&PTNT huyện Hàm Yên, cây cam sành tự phát được đầu tư khoa học kỹ thuật nên cây có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt mang lại năng suất cao. Nhờ vậy, cam sành Hàm Yên đã trở thành loại sản phẩm càng ngày, càng được người tiêu dùng lựa chọn. Cam sành Hàm Yên cũng đã được các tổ chức ghi nhận như: Tổ chức kỷ lục Việt Nam chứng nhận và công bố Top 50 trái cây đặc sản nổi tiếng nhất Việt Nam; năm 2013, được xếp hạng vào Top 10 thương hiệu - nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam; năm 2014, được tôn vinh là một trong những n 6 sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2013; năm 2015, Cam sành Hàm Yên đạt danh hiệu “Thương hiệu vàng nông nghiệp Việt Nam năm 2015”.
- Thân cây: thân gỗ, dạng thưa, mọc thẳng, tán cây hình chổi xể, thưa, màu xanh đậm. Thân tròn, nhẵn không có gai, vỏ thân màu nâu mốc, phân cành nhiều, góc độ phân cành hẹp từ 25 - 30 độ, cành sinh trưởng có gai nhỏ, cành quả không có gai.