Luận văn thạc sĩ luật hình sự và tố tụng hình sự tội hành hạ người khác từ thực tiễn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích luật hình sự và tố tụng hình sự tội hành hạ người khác từ thực tiễn thành phố hồ chí minh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Vân
• Người hướng dẫn: TS. Lê Huỳnh Tấn Duy
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội hành hạ người khác từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TỘI HÀNH HẠ NGƯỜI KHÁC
• 1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội hành hạ người khác
• 1.2. Phân biệt tội hành hạ người khác với một số tội khác
• 1.3. Sơ lược lịch sử quy định về tội hành hạ người khác trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 2. THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HÀNH HẠ NGƯỜI KHÁC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổng quan tình hình khởi tố và xét xử về tội hành hạ người khác trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Những hạn chế trong áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội hành hạ người khác và nguyên nhân
• 3. YÊU CẦU, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HÀNH HẠ NGƯỜI KHÁC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về tội hành hạ người khác
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện và bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội hành hạ người khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH SÁCH BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Luật Hình Sự Tội Hành Hạ Người Khác Từ Thực Tiễn TP

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu tội hành hạ người khác dưới góc độ luật hình sự, đặc biệt từ thực tiễn áp dụng tại TP.HCM. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân đã phân tích sâu về các quy định pháp luật, thực trạng xử lý tội phạm này, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Tội hành hạ người khác được xem xét qua các dấu hiệu pháp lý, hành vi phạm tội, và hậu quả xã hội, đặc biệt trong bối cảnh thành phố Hồ Chí Minh.

1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội hành hạ người khác

Tội hành hạ người khác được định nghĩa là hành vi đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc, gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm. Theo Bộ luật Hình sự 2015, tội này được quy định tại Điều 140, với các dấu hiệu pháp lý bao gồm tính nguy hiểm cho xã hội, lỗi cố ý, trái pháp luật, và phải chịu hình phạt. Tác giả phân tích chi tiết các yếu tố cấu thành tội phạm, bao gồm khách thể, mặt khách quan, chủ thể, và mặt chủ quan, từ đó làm rõ bản chất pháp lý của tội này.

1.2. Phân biệt tội hành hạ người khác với các tội khác

Tác giả so sánh tội hành hạ người khác với các tội phạm khác như bạo hành gia đình, gây thương tích, và xâm phạm danh dự. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở đối tượng bị hại, tính chất hành vi, và mức độ nguy hiểm cho xã hội. Tội hành hạ người khác thường liên quan đến người lệ thuộc, với hành vi lặp đi lặp lại, gây đau đớn cả thể xác lẫn tinh thần. Phân tích này giúp làm rõ ranh giới pháp lý giữa các tội phạm tương tự.

II. Thực Tiễn Áp Dụng Pháp Luật Hình Sự Về Tội Hành Hạ Người Khác Tại TP

Chương này tập trung vào thực tiễn pháp lý tại TP.HCM, nơi tội hành hạ người khác diễn ra phổ biến, đặc biệt trong các vụ bạo hành trẻ em. Tác giả khảo sát tình hình khởi tố, xét xử, và các hạn chế trong quá trình áp dụng pháp luật. Thực tiễn pháp lý cho thấy nhiều vụ việc chưa được phát hiện kịp thời do thiếu cơ chế giám sát và sự lệ thuộc của nạn nhân.

2.1. Tổng quan tình hình khởi tố và xét xử

Tác giả thống kê số liệu về các vụ án tội hành hạ người khác tại TP.HCM, chỉ ra xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Đa số nạn nhân là trẻ em, với hành vi phạm tội thường xảy ra trong môi trường gia đình hoặc cơ sở giữ trẻ. Các vụ án được xử lý chủ yếu dựa trên Bộ luật Hình sự 2015, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong quá trình điều tra và xét xử.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân

Tác giả chỉ ra các hạn chế trong việc áp dụng pháp luật, bao gồm thiếu quy định cụ thể về hành vi hành hạ, khó khăn trong thu thập chứng cứ, và sự lệ thuộc của nạn nhân. Nguyên nhân chính là do sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân và sự chậm trễ trong việc can thiệp của các cơ quan chức năng. Những hạn chế này làm giảm hiệu quả của công tác phòng chống tội phạm.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Và Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng

Tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng đối với tội hành hạ người khác. Các giải pháp bao gồm sửa đổi Bộ luật Hình sự, tăng cường giám sát tại các cơ sở giữ trẻ, và nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng. Những đề xuất này nhằm đảm bảo quyền lợi của nạn nhân và ngăn chặn tội phạm một cách hiệu quả.

3.1. Yêu cầu hoàn thiện quy định pháp luật

Tác giả đề nghị sửa đổi Bộ luật Hình sự để quy định rõ hơn về hành vi hành hạ, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến trẻ em. Cần bổ sung các biện pháp bảo vệ nạn nhân và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Những thay đổi này sẽ giúp pháp luật trở nên toàn diện và phù hợp hơn với thực tiễn pháp lý hiện nay.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng

Tác giả đề xuất tăng cường giám sát tại các cơ sở giữ trẻ, lắp đặt camera giám sát, và đào tạo nhân viên về phòng chống bạo hành. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục. Những giải pháp này sẽ góp phần giảm thiểu tội phạm và bảo vệ quyền lợi của nạn nhân một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, quyền con người được Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam bảo vệ một cách toàn diện, đặc biệt là quyền bất khả xâm phạm về thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các hành vi hành hạ người khác, đặc biệt là trẻ em, vẫn diễn ra với tính chất ngày càng phức tạp và tinh vi. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2015 đến 2019, số vụ án hình sự về tội hành hạ người khác tuy chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số vụ án hình sự (khoảng 0,01% đến 0,03%) nhưng lại thu hút sự quan tâm lớn của dư luận xã hội do tính nghiêm trọng và ảnh hưởng sâu rộng đến nạn nhân. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện các quy định pháp luật về tội hành hạ người khác, khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật tại TP. HCM, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử từ năm 2015 đến 2020 trên địa bàn TP. HCM. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện pháp luật, góp phần bảo vệ quyền con người, đặc biệt là các đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, phụ nữ có thai, người già yếu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết pháp luật hình sự truyền thống kết hợp với phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm: mô hình cấu thành tội phạm với bốn dấu hiệu pháp lý (hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật, phải chịu hình phạt) và mô hình phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan). Các khái niệm chuyên ngành trọng tâm bao gồm: tội hành hạ người khác, hành vi đối xử tàn ác, làm nhục người lệ thuộc, lỗi cố ý, tình tiết định khung tăng nặng, năng lực trách nhiệm hình sự. Luận văn cũng phân biệt rõ tội hành hạ người khác với các tội tương tự như tội bức tử, cố ý gây thương tích, làm nhục người khác và tội ngược đãi trong gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê từ Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân TP. HCM về tình hình khởi tố và xét xử các vụ án tội hành hạ người khác giai đoạn 2015-2019, cùng các vụ án điển hình được phân tích chi tiết. Phương pháp phân tích sử dụng là phương pháp so sánh – đối chiếu các quy định pháp luật qua các thời kỳ, phương pháp phân tích – tổng hợp các dữ liệu thực tiễn, phương pháp thống kê để đánh giá tỷ lệ và xu hướng tội phạm, phương pháp quy nạp và khái quát hóa để rút ra các kết luận chung. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ các vụ án hình sự về tội hành hạ người khác được khởi tố và xét xử tại TP. HCM trong giai đoạn nghiên cứu, với tổng số khoảng 4 vụ án. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ mẫu vụ án có sẵn nhằm đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến năm 2020, phù hợp với thời điểm Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực và các sửa đổi bổ sung năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ vụ án hành hạ người khác tại TP. HCM rất thấp: Từ năm 2015 đến 2019, chỉ có 4 vụ án được khởi tố và xét xử sơ thẩm, chiếm tỷ lệ trung bình khoảng 0,01% đến 0,03% trong tổng số vụ án hình sự. Điều này cho thấy tội phạm này chưa được phát hiện và xử lý đầy đủ.

2. Dấu hiệu định tội chưa rõ ràng gây khó khăn trong áp dụng pháp luật: Các vụ án như vụ bảo mẫu Mầm Xanh (2017) cho thấy người phạm tội không nhận thức rõ hành vi của mình là vi phạm pháp luật do quy định pháp luật còn chung chung, chưa có hướng dẫn cụ thể về hành vi đối xử tàn ác hoặc làm nhục.

3. Nhầm lẫn trong xác định tội danh giữa tội hành hạ người khác và các tội tương tự: Qua các vụ án như cô giáo Trần Thị Xuân Nữ và Nguyễn Thị Nga, cơ quan tố tụng có sự thay đổi tội danh từ hành hạ người khác sang cố ý gây thương tích hoặc ngược lại, phản ánh sự thiếu thống nhất và khó khăn trong phân biệt dấu hiệu định tội.

4. Mức hình phạt áp dụng còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe: Vụ án Nguyễn Trung Tiến hành hạ bé gái 5 tuổi với mức án 2 năm tù cho thấy hình phạt tối đa 3 năm tù theo quy định chưa tương xứng với mức độ nguy hiểm và hậu quả nghiêm trọng của hành vi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ quy định pháp luật còn chung chung, thiếu hướng dẫn chi tiết về hành vi cấu thành tội phạm, dẫn đến khó khăn trong nhận diện và xử lý. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về sự cần thiết hoàn thiện pháp luật hình sự để bảo vệ quyền con người hiệu quả hơn. Việc nhầm lẫn tội danh cũng phản ánh sự cần thiết nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ tố tụng. Mức hình phạt nhẹ không đủ răn đe có thể làm gia tăng nguy cơ tái phạm và gây bức xúc xã hội. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ vụ án hành hạ người khác so với tổng số vụ án hình sự và bảng so sánh mức hình phạt áp dụng trong các vụ án điển hình. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức xã hội để phát hiện, xử lý kịp thời tội phạm hành hạ người khác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội hành hạ người khác: Cần bổ sung hướng dẫn chi tiết về hành vi đối xử tàn ác và làm nhục người lệ thuộc, làm rõ các dấu hiệu định tội để cơ quan tố tụng dễ dàng áp dụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Viện Kiểm sát và Tòa án.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ tố tụng: Nâng cao năng lực nhận diện, phân biệt tội danh và áp dụng pháp luật chính xác thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, Viện Kiểm sát.

3. Tăng mức hình phạt và áp dụng nghiêm minh: Xem xét sửa đổi mức hình phạt tối đa để tương xứng với tính chất nghiêm trọng của hành vi, đồng thời áp dụng các tình tiết tăng nặng một cách nghiêm khắc nhằm tăng tính răn đe. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức xã hội: Phổ biến kiến thức pháp luật về tội hành hạ người khác đến cộng đồng, đặc biệt là các đối tượng dễ bị tổn thương và người có trách nhiệm chăm sóc. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Tư pháp, các tổ chức xã hội.

5. Trang bị công nghệ giám sát tại các cơ sở giữ trẻ: Lắp đặt camera giám sát để phát hiện kịp thời hành vi hành hạ, bảo vệ quyền lợi trẻ em. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: UBND các quận, huyện, Sở Giáo dục và Đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ pháp luật và tố tụng: Viện Kiểm sát, Tòa án, Cơ quan điều tra có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết về tội hành hạ người khác, giúp phân biệt tội danh và áp dụng pháp luật chính xác.

2. Nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Tư pháp, Quốc hội có thể tham khảo để hoàn thiện quy định pháp luật, xây dựng chính sách phòng chống tội phạm hiệu quả hơn.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về tội phạm hình sự, giúp nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học.

4. Các tổ chức xã hội và cộng đồng: Các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em, phụ nữ và người yếu thế có thể dùng luận văn làm tài liệu tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội hành hạ người khác được hiểu như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Tội hành hạ người khác là hành vi đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình, xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, được thực hiện với lỗi cố ý. Ví dụ như đánh đập, nhốt, chửi rủa người lệ thuộc.

2. Khác biệt chính giữa tội hành hạ người khác và tội cố ý gây thương tích là gì?
   Tội hành hạ người khác có cấu thành hình thức, không cần hậu quả thương tích xảy ra, còn tội cố ý gây thương tích là tội phạm có cấu thành vật chất, phải có hậu quả thương tích rõ ràng.

3. Ai là chủ thể của tội hành hạ người khác?
   Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự từ đủ 16 tuổi trở lên và có mối quan hệ lệ thuộc với người bị hại trong phạm vi xã hội, công tác hoặc tôn giáo.

4. Tại sao số vụ án hành hạ người khác ở TP. HCM lại thấp?
   Do nhiều nguyên nhân như dấu hiệu định tội chưa rõ ràng, khó phát hiện hành vi, người bị hại không tố giác, và hạn chế trong công tác điều tra, truy tố.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để phòng chống tội hành hạ người khác?
   Hoàn thiện pháp luật kết hợp với đào tạo cán bộ tố tụng, tuyên truyền nâng cao nhận thức xã hội và trang bị công nghệ giám sát tại các cơ sở giữ trẻ được đánh giá là các giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng về tội hành hạ người khác tại TP. HCM từ năm 2015 đến 2019.
• Phát hiện chính là số vụ án rất thấp, dấu hiệu định tội chưa rõ ràng, nhầm lẫn tội danh và mức hình phạt chưa đủ răn đe.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường tuyên truyền và áp dụng công nghệ giám sát.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, đặc biệt là trẻ em và người yếu thế.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các giải pháp trong vòng 1-3 năm tới để đảm bảo áp dụng pháp luật đúng đắn và hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền con người và xây dựng xã hội công bằng, an toàn hơn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TỘI HÀNH HẠ NGƯỜI KHÁC 1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội hành hạ người khác 1. Khái niệm tội hành hạ người khác Để hiểu thế nào là tội hành hạ người khác thì trước tiên chúng ta phải tìm hiểu khái niệm tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Theo quy định tại khoản 1 Điều 8 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) thì: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự”.

Từ khái niệm trên, chúng ta có thể thấy về mặt lý luận để một hành vi được xem là tội phạm thì cần phải thỏa mãn đủ 4 dấu hiệu pháp lý là: hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt. Tội hành hạ người khác là một trong những tội thuộc Chương XIV Phần thứ hai BLHS, tức là thuộc nhóm các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người. Do đó, tội hành hạ người khác ngoài những dấu hiệu pháp lý chung của tội phạm thì còn có những dấu hiệu pháp lý riêng như về khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan. Cụ thể, Điều 140 BLHS quy định tội hành hạ người khác như sau: “Người nào đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình nếu không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 185 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ 8 đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm”.

Có thể nhận thấy Điều 140 BLHS không quy định cụ thể khái niệm tội hành hạ người khác mà chỉ tập trung mô tả mặt khách quan là hành vi hành hạ người lệ thuộc mình. Theo Từ điển Tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý thì “hành hạ” nghĩa là làm cho đau đớn, khổ sở hoặc nhục nhã, ê chề [36, tr.780], còn theo từ điển Tiếng Việt của Ban biên soạn Từ điển Vietnambooks, thì hành hạ là làm cho đau đớn, khổ sở [2, tr. Như vậy, trong các từ điển Tiếng Việt thì hành hạ được hiểu là làm cho người khác đau đớn, khổ sở. Làm nhục là hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự.

Theo từ điển Tiếng Việt thì “nhân phẩm” là phẩm chất và giá trị con người, còn “danh dự” là sự coi trọng của dư luận xã hội, dựa trên giá trị tinh thần, đạo đức tốt đẹp [30]. Về mặt pháp lý hình sự thì một số tác giả cũng có quan điểm khác nhau về khái niệm hành hạ người khác như sau: Tác giả Trần Văn Luyện cho rằng: “hành hạ người khác là hành vi đối xử tàn ác như: gây đau đớn về thể xác, đè nén, áp bức về tinh thần người bị lệ thuộc” [10, tr. Trong khi đó, theo Bình luận khoa học BLHS của tác giả Đinh Văn Quế thì: “hành hạ người khác là hành vi của một người đối xử tàn ác với người lệ thuộc mình một cách có hệ thống (lặp đi lặp lại nhiều lần) gây đau đớn về thể xác và tinh thần cho người bị hành hạ” [14, tr. Theo Bình luận khoa học BLHS của TS.

Nguyễn Đức Mai chủ biên thì: Làm nhục người khác là hành vi của một người dùng lời nói hay hành động làm ảnh hưởng nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác. Việc xúc phạm này thể hiện bằng lời nói như: chửi rủa, xỉ nhục ở nơi đông người… hay có những hành động có tính chất bỉ ổi như: nhổ nước bọt vào mặt, ném phân… [11, tr. Theo quan điểm cá nhân tác giả thì hành vi đối xử tàn ác là làm cho nạn 9 nhân đau đớn về thể xác và đè nén, áp bức về tinh thần như: đánh đập, giam hãm không cho ra khỏi nhà, bắt nhịn ăn, uống, không cho mặc đủ ấm… Hành vi làm nhục nạn nhân như: chửi rủa, xỉ vả nạn nhân trước đám đông, tung tin đồn nhảm để người khác tưởng là nạn nhân thật sự xấu xa, tội lỗi… Trên cơ sở kết hợp giữa dấu hiệu pháp lý chung của tội phạm và dấu hiệu pháp lý riêng của tội hành hạ người khác chúng ta có thể mô tả khái quát khái niệm tội hành hạ người khác như sau: “Tội hành hạ người khác là hành vi đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình, xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, do người có năng lực TNHS thực hiện một cách cố ý”. Dấu hiệu pháp lý của tội hành hạ người khác 1.

Dấu hiệu pháp lý chung Do tội hành hạ người khác là một tội phạm được quy định tại trong BLHS năm 2015 nên cũng phải thoả mãn đầy đủ bốn dấu hiệu của tội phạm là: hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt. - Tính nguy hiểm cho xã hội: đây là dấu hiệu đầu tiên để xác định được hành vi đó có phải là tội phạm hay không, dấu hiệu về tính nguy hiểm cho xã hội là dấu hiệu cơ bản, quan trọng và quyết định các dấu hiệu khác. Vì vậy, một hành vi phạm tội thì trước hết hành vi đó phải có tính chất nguy hiểm cho xã hội, tức là hành vi đó đã gây ra thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ [13,tr. Trong tội hành hạ người khác thì hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội là hành vi đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người bị hành hạ.

- Tính có lỗi: Lỗi là biểu hiện về mặt tâm lý của người phạm tội đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả do hành vi đó gây ra được biểu hiện dưới hình thức lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý. Nếu không có lỗi thì 10 không bị coi là tội phạm. Trong tội hành hạ người khác, lỗi phạm tội luôn là lỗi cố ý thực hiện các hành vi hành hạ người lệ thuộc mình. - Tính trái pháp luật: theo quy định tại Điều 2 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về trách nhiệm hình sự như sau: “1.

Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật Hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự. Chỉ pháp nhân thương mại nào phạm một tội đã được quy định tại Điều 76 của Bộ luật này mới phải chịu trách nhiệm hình sự”. Như vậy, tính trái pháp luật theo quy định của luật hình sự Việt Nam hiện hành là hành vi làm trái với quy định của BLHS. Tội hành hạ người khác là một tội được quy định tại Điều 140, Chương XIV của BLHS năm 2015.

Do đó, một người thực hiện hành vi hành hạ thõa mãn 4 yêu tố cấu thành tội phạm tại Điều 140 thì hành vi đó là trái pháp luật. - Tính phải chịu hình phạt: Tính phải chịu hình phạt cũng là dấu hiệu đặc trưng của tội phạm. Chỉ có hành vi phạm tội mới phải chịu hình phạt, không có tội phạm thì không có hình phạt. Tính phải chịu hình phạt là dấu hiệu kèm theo của dấu hiệu tính nguy hiểm cho xã hội và tính trái pháp luật hình sự.

Tính nguy hiểm cho xã hội và tính trái pháp luật hình sự là cơ sở để cụ thể hóa tính phải chịu hình phạt, tính nguy hiểm cho xã hội càng lớn thì hình phạt càng cao. Cũng vì tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm mà bất cứ hành vi phạm tội nào cũng có thể bị đe dọa áp dụng hình phạt. Do đó, tính nguy hiểm của hành vi phạm tội tỷ lệ thuận với mức độ khung hình phạt và hình phạt được coi là cơ chế răn đe, giáo dục đối với tội phạm. Như vậy, người phạm tội hành hạ người khác phải chịu hình phạt theo khung hình phạt được quy định tại Điều 140 BLHS.

Dấu hiệu pháp lý riêng Tội hành hạ người khác là một tội nằm trong BLHS, do đó, người phạm 11 tội ngoài việc thõa mãn các dấu hiệu pháp lý chung của tội phạm thì còn phải có đầy đủ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng riêng, đó là 4 yếu tố cấu thành tội phạm bao gồm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Bốn yếu tố này có tầm ảnh hưởng khác nhau, nội dung biểu hiện của mỗi yếu tố cũng khác nhau, do đó mỗi hành vi phạm tội có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau. Cho nên, cần nắm rõ được quy định cấu thành tội phạm sẽ giúp cho ta phân biệt được tội hành hạ người khác với những tội phạm khác trong BLHS. - Khách thể của tội phạm Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại.

Khách thể của tội phạm được hiểu là đối tượng bị tội phạm xâm hại. Theo luật hình sự Việt Nam thì khách thể được phân thành khách thể chung, khách thể loại và khách thể trực tiếp. + Khách thể chung của tội phạm là tổng hợp tất cả các quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại và được Luật hình sự bảo vệ. Khách thể chung của tội phạm là những quan hệ xã hội được xác định tại khoản 1 Điều 8 BLHS, bao gồm: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.

+ Khách thể loại của tội phạm là nhóm quan hệ xã hội có cùng tính chất được một nhóm các quy phạm pháp luật hình sự bảo vệ và bị một nhóm tội phạm xâm hại. Khách thể loại có vai trò quan trọng về mặt lập pháp. Nó là cơ sở để BLHS xây dựng các chương trong phần các tội phạm.