CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE CHUNG VE THAM QUYEN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHAP HON NHÂN GIA ĐÌNH CUA TOA AN NHAN DAN CAP HUYEN 1. Khái niệm và đặc điểm về tranh chấp hôn nhân gia đình 1. Khái niệm về tranh chấp hôn nhân gia đình Tranh chấp về hôn nhân và gia đình có khái niệm mang tính khoa học, thực tế cao. Tranh chap về hôn nhân và gia đình từ lâu đã không còn xa la trong đời sông xã hôi của chúng ta.
Chúng ta dé dang hiểu vả nhận ra khái niệm này khi nghe đến. Nhưng để dưới góc độ khoa học và giải thích, đưa ra một khái niêm cụ thé, chính xác va đây đủ thi đó là công tác nghiên cứu đưới nhiều góc đô Đầu tiên, xét về góc đô ngôn ngữ thi từ điển Tiếng Việt có giải thích “tranh chấp" là “sự tranh dau, giằng co khi có ý kiến bat đồng thường là trong vẫn đề quyền lợi giữa hai bên"! Vay có thể thay "tranh chap” là một hành vi dau tranh, tranh giảnh giữa hai bên hoặc nhiều bên khi có sự mâu thuẫn, bat đông xây ra có ảnh hưởng đến quyên và lợi ích của ho. Xét về góc độ pháp lý, “franh chấp” được hiểu là “những xung đột và quyền. quyên lợi và nghia vụ giữa các cỉm thé khi tham gia vào các quan hệ pháp iuậ'.
Ta vẫn có thé thay nó van mang ý nghĩa bất đông, tranh giảnh giữa các bên khi có ảnh hưởng đền lợi ích của ho Như vậy, ta có thể suy ra khái niệm của “tranh chấp hôn nhân gia đinh là “tranh chap giữa cá nhân này với cả nhân khác về quyền và nghia vụ phát sinh trong quan hệ hôn nhân và gia đình". Đây là các xung đột, bat đồng trong mdi quan hệ hôn nhân và trong gia đình. Co thể hiểu một cách đơn gian thi đó chính là sự dau tranh, bất đồng quan điểm của những người trong môi ` Viện ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Việt, NXB Da Nẵng 6 quan hệ hôn nhân gia đình, họ có sự ảnh hưởng về quyên va lợi ích dẫn đến su xung đột, tranh chap nay 1. Đặc điểm về tranh chấp hôn nhân gia đình 1.121 Tranh chấp hôn nhân gia đình là tranh chấp giữa cá nhân này với cá nhân khác về quyền và ngiữa vụ phát sinh trong quan hệ hôn nhân và gia đình Đặc điểm đâu tiên khi nói về tranh chấp hôn nhân gia đình thì đây lả tranh chấp phát sinh giữa các cá nhân khác nhau về quyên và nghĩa vụ phát sinh ra trong quan hệ hôn nhân và gia đình.
Có nghĩa chủ thé của các tranh chấp hôn nhân gia đỉnh 1a các cá nhân vả có quan hệ hôn nhân va gia đỉnh. Vậy muôn là chủ thé của quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình nảy thi cá nhân đó phải co đủ năng lực pháp luật va năng lực hảnh vi. Tùy tửng quan hệ về kết hôn, ly hôn, quan hé giữa vợ và chong, giữa cha mẹ vả con. ma mỗi cá nhân tham gia phải đáp ứng các điều kiện nhất định về năng lực chủ thể.
Những người có năng lực hành vi dân sự chưa đây đủ, hoặc bị mất nang lực hành vi, hoặc người có khó khăn trong nhận thức, lam chủ hành vi thì quyên và nghĩa vụ về nhân thân cũng như tải sản của họ sẽ do những người đại diện theo pháp luật, người giám hộ thực hiện thay theo quy định của pháp luật, trừ quyên kết hôn thì không ai có thé thay thé được. Trong trường hop, môt người bị xâm pham vệ quyên vả lợi ích khi tham gia quan hệ pháp luật về hôn nhân và gia định thì có quyên khởi kiện tại Tòa án. Tuy nhiên, để tư mình, bằng chính hảnh vi của mình định đoạt, quyết định và tiễn hành việc khởi kiện tại Tòa an với tư cách là một chủ thể độc lập thì phải lả người có năng lực hành vi tô tụng Đối với người bị hạn chê năng lực hành vi dan sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thi năng lực hành vi tô tung dân sự của họ được xác định theo quyết định của Toa án Trường hợp đương sự không đủ năng lực hành vi tố tụng dan sư, thì không thé tự minh thực hiện hành vi khởi kiện. Chỉ trong một so trường hợp luật định, một ca nhân nao đó không có năng lực pháp luật tô tụng dân sự mả bị xâm phạm về quyên và lợi ích họp pháp thi mới xuat hiên quyên được khởi kiện của cá nhân khác, cơ quan, tô chức.
1122 Có nhiều quan hề pháp luật dan xen khi giải quyết tranh chấp hôn nhân gia dinh Đặc điểm thứ hai của tranh chap hôn nhân gia đình đó 1a có nhiêu pháp luật đan xen khi giải quyết. Trong x4 hội hiện tai, hệ thông pháp luật nước ta đã được quy định chi tiết và cụ thể với các luật, bộ luật về các vân dé riêng biệt. Ma trong một tranh chap hôn nhân gia đình đôi khi có một sô van dé tranh chap khác liên quan đến các mang khác ngoài hôn nhân va gia đỉnh nên việc áp dụng đan xen các luật, bộ luật, quy định khác nhau là việc cân thiết. Theo yêu câu khởi kiên của người khởi kiện, khi giải quyết các tranh chap về quyên và nghĩa vu của các chủ thé trong vụ án Hôn nhân và gia đình Tòa án có thể phải giải quyết nhiêu quan hệ pháp luật trong cùng một vụ án mới bảo dam được tính triệt dé, toàn diện của vụ việc.
Xuất phát từ yêu câu đặc trưng giải quyết toàn diện vụ án nên ngoài việc áp đụng văn ban pháp luật Hôn nhân và gia đình, thi cân phải áp dung các văn bản pháp luật khác điều chỉnh các quan hệ pháp luật về tải sản có liên quan 1123. Vấn đề về thời hiệu khỏi kiện Rhông áp dung đối với các quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình Đặc điểm thứ ba của tranh chấp hôn nhân gia đình đó là không áp dụng thời hiệu khởi kiện đôi với các quan hệ pháp luật hôn nhân va gia định. Quan hệ hôn nhân vả gia đính được pháp luật điều chỉnh luôn hướng tới mục tiêu xây dựng chế độ hôn nhân va gia đình Việt Nam hạnh phúc, bên vững, lâu dai Mặt khác, quan hệ nhân thân trong sự điêu chính của pháp luật Hôn nhân va gia đình la nhóm quan hệ chủ đạo nên cân có một cơ chê pháp lý riêng đê báo vệ cho các quan hệ đó. Vậy nên, khi xảy ra sự bat đồng mâu thuẫn dẫn đến tranh chap thi các cá nhân chủ thé trong quan hệ hôn nhân va gia đình có thể nộp đơn khởi kiện hay yêu cau lên Toa an dé giải quyết.
Nói cách khác là khi nao xây ra tranh chap thì lúc đó ho có quyên khởi kiện chứ không có thời hiệu nao giới han hay bắt buôc họ phải tuân theo.4 Giải quyết tranh chấp về iy hôn, pháp luật không cho phép iy quyền cho người khác tham gia 16 tung Đặc điểm thứ tư của tranh chấp hôn nhân gia đình là đây là tranh chap khi giải quyết thì các chủ thé của tranh chap không được phép uỷ quyên cho người khác tham gia tô tụng. Tranh chap về ly hôn với đặc thù là giải quyết mối quan hé tinh cảm giữa vợ, chéng Tinh căm gắn liên với nhân thân, chi những người trong cuộc mới có thể hiểu và quyết định việc tiếp tục duy trì hay châm dứt tình cảm của mình mà không ai có thể thay thể được. Kết hôn đi đến quan hệ hôn nhân gia đình là sự tự nguyên từ hai người, vậy nên việc ly hôn cũng vây, đó là ý chí của hai người chứ không phải từ người nào khác. Tuy nhiên, đổi với các tranh chap về cập dưỡng, tranh chap vê nuôi con, tranh chấp về chia tai sản chung khi ly hôn, chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân thì không bị giới hạn bởi quy định này.
Tinh chất của mỗi quan hệ hôn nhân quyết định thi tục tô tung và đường lỗi giải quyết về nội dung tranh chấp của Tòa dn trong vụ án hôn nhân gia đình Đặc điểm thứ năm của tranh châp hôn nhân gia đỉnh đó là tuỷ vảo tính chất của môi quan hệ hôn nhân ma Toà án quyết định thủ tục tô tụng vả đường lỗi giải quyết tranh chấp. Về tinh chất của quan hệ hôn nhân, có ba môi quan hé là hôn nhân hợp pháp, hủy việc kết hôn trái pháp luật, những trường hop nam, nữ sông với nhau như vợ chong nhưng không được công nhận là vợ chồng, Việc xác định rõ quan hệ hôn nhân của đương sự trong vụ án và yêu cau của đương sự la căn cứ dé xác định thủ tục tô tung Ia việc hôn nhân va gia đình hay vụ án hôn nhân vả gia đình. Chi có hôn nhân hợp pháp (hoặc một sô trường hợp được coi như hôn nhân hợp pháp) néu có tranh chap về ly hôn, tranh chap về nuôi con, chia tải sản khi ly hôn, tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân mới thuộc thám quyền giải quyết của Tòa án theo thủ tục án hôn nhân và gia đình. Còn đổi với trường hợp yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật hoặc trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chông ma không có đăng ký kết hôn hoặc hủy kết hôn trái pháp luật, các bên tranh chap về nuôi con, chia tai sản thi Tòa án giải quyết theo thủ tục án dân sự 1.
Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa về thâm quyền giải quyết các tranh chấp hôn nhân gia đình của toà án nhân dan 12. Khái niệm về thâm quyén giải quyết các tranh chấp hôn nhân gia đình của Toà an nhân dan Tham quyên của toa án là một khái niệm pháp lý bao quát nhiều khía cạnh Khái niệm nay có tính lịch sử cụ thể, mang tính quy định phạm vi xem xét va ra quyết định của Toa an. Nôi dung của khải niêm do các điều kiện kinh tê, chính trị, xã hội vả các điều kiện khác quyết định. Một trong các thâm quyên của Toa án có thé noi đến 1a tham quyên giải quyết các tranh chap về hôn nhân gia đình thuộc thấm quyên dân su của Toa án.
Việc xác định thấm quyển của Toa án trong giải quyết các tranh chap về hônn nhân gia đình là vô cùng quan trọng. Đóng góp cho việc bảo dim quyên va lợi ich hợp pháp của đương sư và hạn chế sự din đây trách nhiệm, tao sự chủ đông trong quá trình giải quyết cho Toa án.