Nghiên cứu thực tiễn về quyết định hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường thực tiễn quyết định hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Vi Hải Anh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu thực tiễn quyết định hình phạt trong xét xử án hình sự tại Việt Nam
• Loại tài liệu: nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: BÁO CÁO TỔNG HỢP
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 2. PHẦN II: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về quyết định hình phạt. Quy định của BLHS năm 1999 về quyết định hình phạt. Đánh giá thực tiễn quyết định hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự theo BLHS năm 1999. Các biện pháp bảo đảm quyết định hình phạt đúng trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam
• 3. PHẦN II: CÁC BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
• 3.1. CHUYÊN ĐỀ 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn lập pháp về quyết định hình phạt ở Việt Nam
• 3.2. CHUYÊN ĐỀ 2: Thực tiễn quyết định hình phạt đối với những trường hợp thông thường trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam
• 3.3. CHUYÊN ĐỀ 3: Thực tiễn quyết định hình phạt nhẹ hơn quy định của Bộ luật và trường hợp phạm nhiều tội trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam
• 3.4. CHUYÊN ĐỀ 4: Thực tiễn quyết định hình phạt đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam
• 3.5. CHUYÊN ĐỀ 5: Thực tiễn quyết định hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự có đồng phạm
• 3.6. CHUYÊN ĐỀ 6: Thực tiễn quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢN ÁN ĐƯỢC NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyết định hình phạt trong xét xử án hình sự tại Việt Nam

Quyết định hình phạt là một giai đoạn quan trọng trong quá trình xét xử án hình sự, thể hiện việc áp dụng các quy định pháp luật để đưa ra hình phạt phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm. Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội. Xét xử án hình sự tại Việt Nam dựa trên hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt là Bộ luật Hình sự (BLHS), nhằm đảm bảo công lý và trật tự xã hội. Nghiên cứu thực tiễn về quyết định hình phạt giúp đánh giá hiệu quả của việc áp dụng pháp luật và đề xuất các biện pháp hoàn thiện.

1.1. Vai trò của quyết định hình phạt

Quyết định hình phạt đóng vai trò trung tâm trong việc thực hiện mục tiêu của hình phạt, bao gồm phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng. Một quyết định hình phạt đúng đắn và công bằng sẽ góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào pháp luật. Ngược lại, nếu hình phạt quá nhẹ hoặc quá nặng sẽ dẫn đến sự bất mãn và giảm hiệu quả của công tác phòng chống tội phạm. Thực tiễn xét xử cho thấy, việc áp dụng các yếu tố quyết định hình phạt cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo tính công bằng và hợp lý.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định hình phạt

Các yếu tố quyết định hình phạt bao gồm tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, và các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. BLHS quy định rõ các căn cứ để quyết định hình phạt, nhưng việc áp dụng trong thực tiễn còn gặp nhiều vướng mắc. Nghiên cứu thực tiễn chỉ ra rằng, việc đánh giá các yếu tố này cần được thực hiện một cách toàn diện và khách quan để đảm bảo tính chính xác của quyết định hình phạt.

II. Thực tiễn quyết định hình phạt trong xét xử án hình sự tại Việt Nam

Thực tiễn xét xử án hình sự tại Việt Nam cho thấy, việc quyết định hình phạt còn tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc áp dụng các quy định của BLHS. Nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng, một số quyết định hình phạt không tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm, dẫn đến giảm hiệu quả của hình phạt. BLHS 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục các hạn chế của BLHS 1999, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

2.1. Thực tiễn quyết định hình phạt trong các trường hợp thông thường

Thực tiễn xét xử cho thấy, việc quyết định hình phạt trong các trường hợp thông thường còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc cân nhắc các yếu tố như nhân thân người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ. Nghiên cứu thực tiễn chỉ ra rằng, việc áp dụng các quy định của BLHS cần được thực hiện một cách linh hoạt và phù hợp với từng trường hợp cụ thể để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của hình phạt.

2.2. Thực tiễn quyết định hình phạt trong các trường hợp đặc biệt

Quyết định hình phạt trong các trường hợp đặc biệt như phạm nhiều tội, chuẩn bị phạm tội, hoặc đối với người chưa thành niên còn gặp nhiều vướng mắc. BLHS 2015 đã có những quy định cụ thể hơn về các trường hợp này, nhưng việc áp dụng trong thực tiễn vẫn còn nhiều bất cập. Nghiên cứu thực tiễn đề xuất cần có hướng dẫn cụ thể và chi tiết hơn để đảm bảo tính thống nhất và công bằng trong việc quyết định hình phạt.

III. Đánh giá và kiến nghị hoàn thiện quyết định hình phạt

Đánh giá hình phạt trong thực tiễn xét xử án hình sự tại Việt Nam cho thấy, cần có những biện pháp cụ thể để hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả của việc quyết định hình phạt. Nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các quy định của BLHS cần được thực hiện một cách linh hoạt và phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Các kiến nghị hoàn thiện bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS, nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ áp dụng pháp luật, và tăng cường công tác tổng kết thực tiễn.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật

Nghiên cứu thực tiễn đề xuất cần sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS để khắc phục những bất cập trong việc quyết định hình phạt. Đặc biệt, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc áp dụng các yếu tố quyết định hình phạt trong các trường hợp đặc biệt. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác xét xử và đảm bảo tính công bằng trong việc quyết định hình phạt.

3.2. Kiến nghị nâng cao trình độ chuyên môn

Nghiên cứu thực tiễn chỉ ra rằng, việc nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ áp dụng pháp luật là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc quyết định hình phạt. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho các thẩm phán, kiểm sát viên và các cán bộ liên quan để họ có thể áp dụng các quy định pháp luật một cách hiệu quả và phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUAT HÀ NOI È TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÁP TR¯ỜNG THUC TIEN QUYET ỊNH HÌNH PHAT TRONG XET XU CAC VU AN HINH SU O VIET NAM MA SO: LH - 2017 - 15/DHL - HN Chủ nhiệm dé tài: TS. Vi Hải Anh Th° ky dé tài: ThS. Lê Thị Diễm Hằng Hà Nội, tháng 11 nm 2018 THAM GIA THỰC HIỆN È TÀI * Ban chủ nhiệm ề tài - TS. Vi Hải Anh - Tr°ờng ại học Luật Hà Nội, chủ nhiệm ề tài - ThS.

Lê Thị Diễm Hang - Tr°ờng ại học Luật Hà Nội, th° ký ề tài * Các thành viên tham gia thực hiện ề tài - PGS. Cao Thị Oanh - Tr°ờng ại học Luật Hà Nội; - ThS. Phạm Vn Bau - Tr°ờng Dai học Luật Hà Nội; - ThS. Mai Thị Thanh Nhung - Tr°ờng Dai học Luật Hà Nội; - ThS.

Nguyễn Thị Mai - Tr°ờng ại học Luật Hà Nội; - Th§. Nguyễn Thành Long - Tr°ờng ại học Luật Hà Nội. BANG TU VIET TAT Bo luat hinh su : BLHS Cấu thành tội phạm : CTTP Chuẩn bị phạm tội : CBPT Hội ồng xét xử :HXX Quyết ịnh hình phạt : QDHP Phạm tội ch°a ạt : PTC Tòa án nhân dân :TAND Tòa án nhân dân tối cao :TANDTC Trách nhiệm hình sự :TNHS Viện kiểm sát nhân dân : VKSND Xã hội chủ ngh)a : XHCN MỤC LỤC PHAN I. BAO CAO TONG HỢP L TONG QUAN VE DE TAL oo ceeccccccccsscsccsssesssesscessesessesscersesacevsscavsveasavsvcasavens | II.

KET QUA NGHIÊN CỨU CUA DE TAL .--2- c2 ++s+£+Ee£xex++seẻ 11 1. Những van dé lý luận về quyết ịnh hình phat. Quy ịnh của BLHS nm 1999 về quyết ịnh hình phạt. ánh giá thực tiễn quyết ịnh hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự theo BLHS nm 1999.

Các biện pháp bảo ảm quyết ịnh hình phạt úng trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam .-- + + +S<s++ssseseress 6S PHAN II. CAC BAO CÁO CHUYEN DE CHUYEN DE 1: Những van dé lý luận và thực tiễn lập pháp về quyết ịnh hình phạt ở Việt Nam .-- ¿2 2E E2 EE+EE£E£EE+EeEEeEEzkerxrrerkd 73 CHUYEN DE 2: Thực tiễn QDHP ối với những tr°ờng hợp thông th°ờng trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam.-- --«---««+<+ 109 CHUYEN DE 3: Thực tiễn QDHP nhẹ h¡n quy ịnh của Bộ luật va tr°ờng hợp phạm nhiều tội trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam. 134 CHUYEN DE 4: Thực tiễn QHP ối với tr°ờng hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội ch°a ạt trong xét xử các vu án hình sự ở Việt Nam. 164 CHUYEN DE 5: Thực tiễn QDHP trong xét xử các vụ án hình sự có ồng phạm.

-- ¿2 ® SE £+E£E£EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErkrrkered 187 CHUYEN DE 6: Thực tiễn QHP ối với ng°ời ch°a thành niên phạm tội trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam .-- -- --- 217 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.---2- 5 252 s2 =s=s 243 DANH MỤC CÁC BẢN AN DUOC NGHIÊN CỨU. 247 PHAN I BAO CAO TONG HOP I. TONG QUAN VE DE TÀI 1. Tinh cấp thiết của dé tai Pháp luật hình sự luôn °ợc coi là công cu sắc bén và hữu hiệu nhất trong việc bảo vệ quyền con ng°ời, quyền công dân trong mọi l)nh vực cing nh° giữ vững trật tự an toàn xã hội.

Luật hình sự không thé phát huy vai trò iều tiết các quan hệ xã hội, không thé i vào cuộc sống nếu thiếu hình phạt. Hình phạt là một thuộc tính không thể thiếu của pháp luật hình sự và là công cụ giúp bảo ảm tính khả thi cing nh° nhiệm vụ phòng, chống tội phạm của luật hình sự. Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị ng°ời phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành ng°ời có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và ngn ngừa họ phạm tội mới. Hình phạt còn nhằm giáo dục ng°ời khác tôn trọng pháp luật, ấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm.

Và QDHP là biểu hiện cụ thé của việc áp dụng hình phạt. QÐHP là một trong những giai oạn c¡ bản của quá trình áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự. ây là một trong những biện pháp °a luật hình sự vào cuộc sống xã hội, ồng thời góp phân vào việc thực hiện °ờng lối, chính sách hình sự của Dang va Nhà n°ớc ta. QDHP có vai trò vô cùng to lớn, bởi suy cho cùng, các hoạt ộng tố tụng hình sự tr°ớc ó (từ khởi tố, iều tra, truy tố, kế cả việc tranh tụng tại phiên toà) sẽ không có nhiều ý ngh)a nếu toà án không làm tốt việc QDHP.

QDHP úng pháp luật, công bng và hợp lý là tiền ề, iều kiện ể ạt °ợc mục ích của hình phạt (phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng). Nếu hình phạt quá nhẹ sẽ làm giảm ý ngh)a phòng ngừa của hình phạt, bởi nó có thể làm phát sinh ý ịnh phạm tội, thái ộ vô trách nhiệm và coi th°ờng pháp luật. Nh°ng hình phạt quá nặng sẽ tạo tâm lý không công bng, không hợp lý ở ng°ời bị kết án dẫn ến thái ộ oán hận, không tin t°ởng pháp luật. Hình phạt có ạt mục ích hay không và ến mức ộ nào phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong ó, hai yêu tố quan trọng nhất là yếu tố lập pháp và áp dụng pháp luật.

Yếu tố áp dụng pháp luật chịu sự ràng buộc của yếu tô lập pháp. Ng°ợc lại, yếu t6 áp dụng pháp luật cing có vai trò rất quan trọng, bởi vì chỉ trên c¡ sở nhận thức và vận dụng úng ắn pháp luật cho từng tr°ờng hợp phạm tội cụ thể thì toà án mới có thể cho ra ời một bản án tuyên hình phạt úng ắn và có hiệu quả, khi ó, các yếu tố về mặt lập pháp mới có ý ngh)a thực tiễn. Trong thời gian vừa qua, có thê thấy thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự của các tòa án ở n°ớc ta cho thay còn tồn tại nhiều sai sót, bat cập, nhất là hoạt ộng QDHP. Trong một số tr°ờng hợp, hình phạt °ợc tuyên cho các bị cáo không t°¡ng xứng với tính chất và mức ộ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

iều ó dẫn ến hình phạt ã tuyên trong những tr°ờng hợp này ít có tác dụng trừng trỊ, cải tạo ng°ời phạm tội cing nh° hạn chế tác dụng rn e, giáo dục ối với xã hội vì nó không làm cho ng°ời phạm tội thấy °ợc tính nghiêm minh của pháp luật và tính úng ắn cho bản án. Cả ng°ời phạm tội và những ng°ời dân khác trong xã hội ều không nhận thức °ợc tính nghiêm minh của pháp luật, từ ó thiếu sự tin t°ởng vào pháp luật của Nhà n°ớc, làm giảm hiệu quả của công tác dau tranh chống và phòng ngừa tội phạm. Về ph°¡ng diện pháp lý, BLHS là co sở pháp lý quan trọng nhất dé thực hiện hoạt ộng QDHP. Trong những nm qua, các quy ịnh của BLHS nm 1999 về QHP ã góp phan quan trọng vào công tác iều tra và phòng chống tội phạm cing nh° xét xử ng°ời phạm tội.

Tuy nhiên, do iều kiện xã hội có sự thay ổi, ồng thời một số quy ịnh của BLHS nm 1999 khi áp dụng trong thực tế xuất hiện một số v°ớng mắc, bất cập dẫn ến hoạt ộng QDHP trong thực tiễn còn tồn tại nhiều khó khn. Dé khắc phục một số hạn chế, tồn tại trong các quy ịnh của BLHS nm 1999, Quốc hội ã thông qua BLHS mới (BLHS nm 2015) dé phù hợp với iều kiện, hoàn cảnh mới. Trong ó, một số quy ịnh liên quan ến QHP cing °ợc nha làm luật sửa ổi, bố sung. Tuy nhiên, các quy ịnh mới trong BLHS nm 2015 cing chỉ khắc phục °ợc một số hạn chế nhất ịnh của các quy ịnh trong BLHS 1999.

Mặt khác, một số quy ịnh mới trong BLHS nm 2015 về QDHP gây ra nhiều tranh cãi khi áp dung. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách khoa học, toàn diện, có hệ thống các vấn ề liên quan ến thực tiễn QHP trong xét xử các vụ án hình sự ở Việt Nam có ý ngh)a quan trọng trong việc ánh giá hiệu quả hoạt ộng áp dụng pháp luật nói riêng và giá trị của pháp luật hình sự nói chung. Tình hình nghiên cứu liên quan ến ề tài Nhiều nội dung liên quan ến lý luận về QDHP cing nh° một số v°ớng mac trong việc áp dụng các cn cứ QDHP °ợc ề cập ở các mức ộ khác nhau trong các công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Tr°ớc hết, ó là các giáo trình viết về lý luận QDHP nh° Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Phần chung của Tr°ờng ại học Luật Hà Nội, Nxb.

Công an nhân dân, Hà Nội, nm 2017; Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung) của Khoa Luật ại học quốc gia Hà Nội (GS. Lê Cảm chủ biên), Nxb. ại học quốc gia Hà Nội, nm 2003; Giáo trình Luật hình sự Việt Nam Phần chung (TS. Cao Thị Oanh chủ biên), Nxb.

Giáo dục, Hà nội, nm 2013; Giáo trình luật hình sự Việt Nam quyền 1 (TS. Phạm Vn Beo chủ biên), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, nm 2009. Trong những công trình này, tập thê tác giả ã cung cấp những kiến thức lý luận nền tảng về hình phạt và QHP nh° khái niệm hình phạt, mục ích của hình phạt, hệ thống hình phạt, khái nệm QDHP, cn cứ QDHP, giới thiệu các tr°ờng hop QDHP ặc biệt nh° QDHP nhẹ h¡n quy ịnh của Bộ luật, QDHP trong tr°ờng hợp phạm nhiều tội, QHP ối với tr°ờng hop CBPT, PTCD, tổng hợp hình phạt của nhiều bản án, QDHP ối với tr°ờng hop ồng phạm, các quy ịnh về QHP ối với ng°ời ch°a thành niên phạm tội.

Những van dé lý luận này là c¡ sở cho hoạt ộng QDHP trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự. Luận án tiến s) luật học của tác giả D°¡ng Tuyết Miên nm 2003 “Ouyét ịnh hình phạt trong luật hình sự Việt Nam” cing ề cập tới một số vấn ề về QDHP. Nhìn chung những van dé lý luận về QDHP trong luận án này mà tác giả phân tích cing giống những nội dung ã dé cập ến trong các giáo trình chuyên ngành luật nêu trên. Bên cạnh ó, tác giả phân tích khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về chế ịnh QHP thời kỳ sau cách mạng tháng Tám nm 1945 cho ến thời iểm tác giả hoàn thành luận án (nm 2003).

Cùng với những phân tích về lý luận và lịch sử, tác giả cing ánh giá một số vấn ề về thực tiễn QDHP nh°ng nhìn chung, công trình này nghiên cứu ã lâu nên một số nội dung cing nh° ánh giá các quy ịnh của luật chủ yếu có giá trị về mặt lịch sử.