mở đầu các hoạt động điều tra. Trong giai doan này, cơ quam có thẩm quyền khỏi tô tiễn hành các hoạt động đề vác dinh dẫu hiệu của tội phạm`”. Quan điểm này đã khẳng định được vị trí khởi đầu trong hoạt động tô tụng của giai đoạn khởi tô vụ án hình sự. Theo tác giả Lê Xuân Lục, “&hởi tố vụ dn hình sự là một giai doan quan trong trong tìm tục tố tung hình sự với vai trò là tiền dé cho các giai đoạn tố tụng tiếp theo.
Trong giai doan này, các cơ quan có thẩm quyền tiễn hành tố tung dựa vào các quy định của BLTTHS đề xác định có hay Rhông có đấu hiệu tội phạm đề đưa ra quyết đinh khối tô vụ dn hình sự hoặc quyết định không khởi té vu dn hình sự Ê Theo Giáo trình Luật tô tụng hình sự - Trường Đại học luật Hà Nôi “Khôi té vụ an hình sự là giai doan mỡ đầu của tô tung hình sự trong a cơ quan có thẩm quyền xác ẩmh sự việc có hay không đấm hiệu tôi phạm đề ` Viễn khoa học pháp lý ~ Bộ Tư pháp (2006), 7 điển Lut học, Nb pháp, Tư Hi Nội,tr249 * Lệ Xuân Lục (2023), Hoàn Điện qiại định của BLTTHS năm 2015 về căm cit khởi tổ vụ án hình sự, tạp chí thuật học (01),tr. 16 8 quyết dinh khởi t6 hoặc quyết định không khỏi t6 vụ án hình sw’. Ở khái tiệm này, KTVA hình sự không chi dừng lại là giai đoạn mở dau trong quá trình tổ tung, mà còn phan ánh day đủ vả rõ rang hơn bản chất pháp lý, nhiệm vụ của KTVA, xác định rõ có hay không có dâu hiệu tội phạm dé khởi tổ hoặc không khởi tô, bảo dam không có một tôi phạm nao không bi phát hiện, không môt người vô tôi nào bị truy cứu TNHS oan. Du khái niệm khởi tô vụ án hình sự được diễn đạt theo nhiều cách Khác nhau, nhưng đều có sự thông nhất: coi khởi tô vụ án hình sự là giai đoạn mở đâu của tô tụng hình sự, có vai trò lam căn cử pháp lý cho các giai đoạn tiếp theo.
Mục tiêu của khởi tô vụ án hình sự là xác định các dâu hiệu của tôi phạm, bao dam phát hiện nhanh chong mọi hành vi phạm tội. Từ những quan điểm trên, có thể xác định những đặc điểm cơ bản của khởi tô vu án hình sự như sau: - Khỡi tổ vụ án hình sw là giai đoạn đâu tiên của hoạt động tô tụng. - Trong giai đoan khởi té vụ án hình sự, cơ quan tiền hanh tô tụng có thẩm quyên sẽ thực hiện việc xác định hiệu tội pham để khởi tô vụ án Việc khởi tô chỉ được thực hiện khi cơ quan tiền hảnh tô tung định có sư việc xây ra va sự việc đó có dâu hiệu phạm tôi - Hậu quả pháp lý của giai đoạn khởi tố hinh sự la văn ban tổ tung được thể hiện bằng Quyết định Khởi tổ vu án hình sự hoặc Quyết định không khởi tổ vụ án hình sự. Người bị hại được hiểu la con người cụ thé trong xã hội, chiu sự tác động tiêu cực của sự việc, hành vi hoặc bat kỳ su tác đông nao khác dẫn đến những thiệt thoi, mat mat hay tôn thương cho chính họ.
Ê Bi hại là một trong những người tham gia tô tụng theo quy định của BLTTHS. Ý Trường Đai học Luật Hi Nội (2021), Giáo minh Luật tế nog hinh sịc Việt New Nob Công an nhân dân, tr, 371 * Lê Tiên Châu (2007), “Người bi hat mong 16 trag Hbủ suc” , Tạp chíkhos học pháp lý, (01),tr. 38 9 Theo khoản 1 Điều 62 BLTTHS năm 2015, “di hại la cá nhân trực tiệp bi thiệt hại về thé chất, tỉnh thé, tài sẵn, hoặc là cơ quan, tô chức bị thiệt hai về tài sản, uy tin do tôi phạm gây ra hoặc đe doa gây ra”. So với những người tham gia tô tung khác, bị hại là đôi tương bị xâm pham trực tiếp quyên và lợi ich; ho phải chịu hậu quả nặng nê nhất và thiệt thoi nhất.
Người thiệt hại về thé chat, tinh than, tai san do tội phạm gây ra chỉ được coi là người bị hại trong TTHS khi được cơ quan có thấm quyên công nhân thông qua việc triệu tập họ đến khai bao với tư cách bi hai. Theo tác gia Nguyễn Đức Thai, “Người bi hai là cá nhân bi hành vi phạm tôi trực tiếp tác động. gay ra các thiệt hại cu thé và xác dinh được về thé chất. tinh thần, tài sản.
các quyền và lợi ich hợp pháp khác được pháp nat quy din”. + Từ những phân tích trên, có thé hiểu: Bi hại là cá nhân trực tiếp bị thiết hại về thé chat, tinh thân, tải sản hoặc là cơ quan, tô chức bị thiệt hại về tai sản, uy tín do tôi phạm gây ra hoặc đe doa gây ra, được cơ quan tiên hành tá tụng công nhận và triệu tập tham gia tổ tụngÊ Giống với những người tham gia tô tụng khác, quyên và lợi ích hợp pháp của bị hại được pháp luật tô tụng hình sự ghi nhận, bảo vệ hiên Đây là nguyên tắc, tư tưởng xuyên suốt về bão đảm quyên con người, quyền công dân được quy định từ Hiên pháp 2013 cho dén BLHS năm 2015, BLTTHS năm 2015 cũng như các văn bản pháp luật khác. Song bên cạnh những quyên lợi và nghĩa vụ được BLTTHS ghi nhận, bị hai còn quyền yêu cầu Khởi tô vụ án — quyền thực hiện trên phương diện tự bảo vệ của bi hại, một đặc quyền mà các đối tượng tham gia tô tụng khác không được ghi nhận. * Khái niệm khởi t6 vu dn hinh sự theo yêu cau của bi hai.
Quy định về khởi tô vụ án hình su theo yêu câu của bi hai chi được đặt ra trong mét số trường hợp riêng biệt, đó lả các trường hợp hành vi phạm tôi xâm hại dén tính mang, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của bị hại ma tính chat ˆ Nguyễn Đức Thái C015) .Đới 1d yun Hanae tự trong hút td nông hin se Fide Nem , Luận in Tiến sĩ Luật học, Trưởng Đại học Luật Thinhpho Ho Chí Minh, tr. 33 ` Nguyễn Thanh Hìo (2021), Ka tổ vụ do hah sue theo yêu câu cia bi hea và thực tiễn 0ö hành tại tinh Điện Biển Luân văn thạc sĩ Luật hoc , Trường Dai hoc Luật Ha Nội,tr. 17 10 nguy hiểm cho xã hội ở mức đô ít nghiêm trọng. Việc khởi to vụ án hình sự trong trường hợp này phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục chặt chế quy định trong BLTTHS Về ban chất khởi tô vụ án hình sự theo yêu câu của bị hai vẫn lả khởi tổ vụ án hình sự, mang đây đủ những đặc điểm của khởi tối vụ án hình sự.
Tuy nhiên sự đặc biệt hơn của quy định việc khởi tô vụ án hình su theo yêu cau của bị hai so với thông thường được thé hiện qua các nôi dung sau: Thứ nhất. khởi tô vụ án hình sự theo yêu câu của bi hai là quyên đặc thù của bị hại, không có người tham gia tô tụng nào khác được pháp luật tô tụng hình sự cho phép có quyên yêu câu khởi tô như bi hại (ngoại trừ trường hợp bị hại đã chết, bị hại 1a người có nhược điểm về thể chat, tâm thân hoặc bi hại chưa đũ 18 tuổi) Tint hai, việc khởi tô vụ án theo yêu cầu của bị hại giới hạn trong phạm vi tội pham nhất định — do lä những trường hợp phạm tôi xâm phạm đến thé chất, tinh than, tải sản, uy tin của bi hai nhưng có mức đô nguy hiểm cho xã hội không cao. Tint ba, khởi tô vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại phụ thuộc vào ý chi của bi hai. Đây là điêu kiện bắt buộc phải có trước khi khởi tổ vu án hình sự Cơ quan tiễn hành tổ tụng chỉ được khởi tô vụ án hình sự trong trường hợp nảy khi có yêu câu của bi hại (hoặc đại dién hợp pháp của bi hại) Có thể nói khởi tô vụ án hình sự theo yêu câu của bị hại là trường hợp đặc biệt của khởi tô vụ án hình sự.
Phát sinh khi có yêu câu của bi hai hoặc đại diện hợp pháp của bị hai lả người dưới 18 tuôi, người có nhược điểm về thé chat, tinh thân hoặc đã chết và chi được thực hiên đối với trường hợp phạm tội xâm phạm đến thé chat, tinh thân, tai sản, uy tin của bị hại nhưng có mức đô nguy hiểm cho xã hội không cao. Việc khởi tô vu án hình sự hoặc 11 châm dứt khởi tô vụ án hình sự hoản toàn phụ thuộc vao ý chí của bị hại hoặc đại diện hop pháp của họ° Từ những phân tích trên, có thể hiểu khái niệm Khởi tô vụ án hình sự theo yêu câu của bị hai như sau: “Khoi tố vu dn hình sự theo yêu cầu của bt hại là trường hop đặc biệt của khối té vụ dn hình sự phát sinh khi có yêu cẩm của bi hai hoặc người dai điện hop pháp của bị hai là người dưới lê tuổi nguodi cô nhược điễm về thé chất, tinh than hoặc đã chết và chỉ được thực hiện đối với trường hợp phạm tội xâm phạm đến thé chất, tinh thé, tài sản, uy tin của bị hại nhung có mute độ nguy hiểm cho xã hội không cao”. Ý nghĩa của khởi tô vụ ám lành sự theo yêu cầu của bị hai Khởi tô vụ án hình sự theo yêu cau của bi hại là một trường hợp đặc biệt trong tổ tụng hình sự bởi việc khởi tổ chỉ được tiền hành khi có yêu câu của người bị hại. Chính vì vậy, ngoài những ý nghia riêng, nó còn mang những ý nghĩa của giai đoạn khỡi tô vụ án hình sự nói chung.
Về mặt chính trị - xã hội, khởi tô vụ án hình sự nói chung và khởi tô vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hai nói riêng nhằm đâm bảo phát hiện nhanh. chóng, kip thời mọi hanh vi pham tôi. Đây là những biện pháp quan trong dé ngăn chặn và phòng ngừa hành vi phạm tội, là công cu hữu hiệu để bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích xã hôi, quyên và lợi ích của công dân Việc khỡi tô, điều tra, truy tổ và xét xử nhanh chóng, kip thời các vụ an hình sự sẽ tao cho người dân niêm tin vào việc thực thi pháp luật.