Chương 1 TONG QUAN NGHIÊN CUU DE TÀI; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE PHAT TRIEN LANG NGHE TRUYEN THONG THEO HUONG BEN VUNG 1. Tổng quan nghiên cứu đề tài 1. Các công trình nghiên cứu Lịch sử nông thôn Việt Nam luôn gắn liền với các làng nghề. Chúng là đặc trưng trong truyền thống kinh tế - văn hóa của xã hội nông thôn Việt Nam.
LNTT là hình thức đầu tiên của công nghiệp nông thôn. Hiện nay trên đà phát triển CNH, HDH thì các LNTT ngày càng phát huy vai trò to lớn của mình, vừa thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế vừa giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội. Để phát triển kinh tế nhanh, hiệu qua và bền vững phải phát huy cao độ nội lực. Làng nghề, LNTT là nguồn lực còn đang bỏ ngỏ của đất nước.
Vì vậy, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các LNTT ngày càng được quan tâm tại các hội thảo và trở thành những vấn đề nghiên cứu khoa học của nhiều tác giả. Sau đây, tôi xin trình bày tông quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài như sau: + Phát triển làng nghề theo hướng bên vững ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của TS. Nguyễn Văn Hiến đăng trên Tạp chí Phát triển và Hội nhập Số 4, Tháng 5-6/2012 Bài viết phân tích những đóng góp của làng nghề đối với phát triển kinh tế, trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn, làng nghề có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi nhờ có làng nghề, hàng triệu người lao động đã được tạo việc làm, góp phần xóa đói giảm nghẻo, tăng thu nhập. Tuy nhiên, tác giả cũng cho rằng làng nghề đang đứng trước những thách thức đặt ra trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế như: Đầu ra cho các sản phẩm, đào tạo nghề cho người lao động, ô nhiễm môi trường làng nghề.
Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp phát triển các làng nghé theo hướng bền vững, các giải pháp đưa ra xoay quanh các van đề khắc phục về môi trường, lay tiêu chí môi trường là trọng tâm đánh giá mức độ phát triển theo hướng bền vững của làng nghề như: quy hoạch làng nghề gắn với bảo vệ môi trường, tăng cường công tác quản lý môi trường tại các làng nghề. Tuy nhiên, phat triển làng nghề bền vững có nhiều yếu tố, cần thiết phải phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp dé thực hiện. + Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển bên vững tại một số làng nghề truyền thong dong bang Bắc Bộ, của PGS.TS Nguyễn Trường Son, Tạp chí Kinh tế và Phát triển Số 176, tháng 02 năm 2012. Bài viết xây dựng hệ thống tiêu chí đầy đủ hơn để đánh giá phát triển theo hướng bên vững tại các làng nghề.
Hệ thống tiêu chí được đề xuất với các chỉ tiêu cụ thé dé đánh giá cả 3 khía cạnh của sự phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở khía cạnh đưa ra các tiêu chí đánh giá, chưa đưa ra được định hướng, giải pháp đề thực hiện các tiêu chí đó. + Giải pháp phát triển bên vững làng nghề truyền thống ở Việt Nam phục vụ du lịch, của Trịnh Xuân Hậu, Trịnh Vân Anh, Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minh số 35, tháng 4 năm 2012. Bài viết này mới chỉ tập trung nghiên cứu nội dung phát triển làng nghề truyền thong phục vụ du lịch, một trong những hoạt động đã được khai thác trong nhiều năm qua dựa trên tiềm năng truyền thống của các địa phương (chủ yếu là vùng nông thôn) nước ta, từ đó đề ra các giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Việt Nam phục vụ du lịch.
+ Chính sách phát triển bên vững làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành pho Hà Nội của ThS. Nguyễn Thị Tâm, Chuyên ngành Quản lý Kinh tế, 2015. Luận văn đã nêu lên bức tranh tổng quát về lý luận làng nghề truyền thống, trên cơ sở đó đánh giá thực trạng phát triển bền vững làng nghề truyền thong ở huyện Chương Mỹ và dé ra những chính sách dé phát triển làng nghề theo hướng bền vững. + Giải pháp tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức — Hà Nội đến 2020, do ThS.
Trần Thi Hoa, 2014. Luận văn đã làm rõ vai trò của tài chính trong phát triển làng nghé; đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính trong phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức — Hà Nội, nghiên cứu bài học kinh nghiệm phát triển làng nghề truyền thống ở một số nước châu Á và một số địa phương trong nước; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tài chính dưới góc nhìn của người sử dụng giải pháp tài chính trong đó bao gồm các kiến nghị về việc hoàn thiện chính sách tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức — Hà Nội. + Phát triển bên vững làng nghé do gỗ Dong Ky, thị xã Từ Sơn, tinh Bắc Ninh, của ThS. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề ở Việt Nam; đồng thời, khảo sát kinh nghiệm phát triển làng nghề bền vững ở một số địa phương trong cả nước, từ đó làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững các làng nghề.
Đánh giá đúng thực trang phát triển làng nghề đồ gỗ Đồng Ky theo hướng bền vững trong những năm gần đây; chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, yếu kém cùng nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém. Đề xuất phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đây phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Ky trong thời gian tới. + Phát triển kinh tế làng nghề ở huyện Nghỉ Lộc, tỉnh Nghệ An, luận văn Thạc sĩ của tác giả Bùi Quang Vinh, 2014. Tác giả đã hệ thống hoá và phân tích một s 6 van đề có tính lý luận về làng nghề và phát triển kinh tế làng ngh é.
Phân tích thực trạng phát triển kinh tế làng ngh é trên địa bản huyén Nghi L 6c, tìm ra các nhân t 6, nguyên nhân ảnh hưởng đến phát triển làng ngh è. Từ đó dé xuất các giải pháp phát triển làng nghề trên địa bàn huyện Nghỉ Lộc trong những năm tới. Những khoảng trong can tiếp tục nghiên cứu Cho đến nay, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề phát triển LNTT trên nhiều góc độ khác nhau. Song các công trình chưa đề cập tới các vấn đề: - Chưa di sâu vào nghiên cứu một cách toàn diện vấn đề phát triển LNTT trên 3 nội dung: kinh tế, xã hội và môi trường.
Hay nói cách khác là phát triển LNTT theo hướng bền vững. - Chưa đi sâu vào phân tích thực trạng phát triển các LNTT theo hướng bền vững, và những thách thức của LNTT trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Các công trình chưa đưa ra quan điểm có tính hệ thống dé LNTT phát triển theo hướng bền vững. - Các công trình nghiên cứu về LNTT đã không xây dựng được định hướng chiến lược cạnh tranh cho các LNTT để phát triển theo hướng bền vững.
Chưa có công trình nào đưa ra được hệ thống các giải pháp có tính tổng thé nham phát triển các LNTT theo hướng bền vững trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập quốc tế. - Đặc biệt đề tài lựa chọn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định làm địa điểm nghiên cứu với những đặc thù và điều kiện riêng thì chưa có công trình nào đề cập tới. Cơ sở lý luận về phát triển làng nghề truyền thống theo hướng bền vững 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của làng nghề truyền thong 1.
Khái niệm làng nghề truyền thong - Làng nghề Nét điển hình trong đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của cộng đồng người Việt từ bao đời nay gắn liền với nền văn minh lúa nước và cấu trúc làng xã điển hình. Trải qua quá trình phát triển, làng xã đã thể hiện được vai trò quan trọng của nó trong sản xuất và đời sống. Bang sức lao động và trí tuệ của mình, người nông dân đã không chỉ dừng lại ở công việc đồng áng mà sớm biết khai thác nguồn tài nguyên có sẵn của địa phương đề phát triển các ngành nghề thủ công nghiệp. Sự tập trung sản xuất và nhu cầu ngày càng cao của thị trường đã thúc đây các cơ sở sản xuất tiêu thủ công nghiệp phát triển mạnh và chiếm một vai trò quan trong trong cơ cầu kinh tế nông thôn, từ đó hình thành các làng nghề truyền thống.
Cho tới nay, việc đưa ra khái niệm làng nghề chưa có sự thống nhất. Có một số quan niệm về làng nghé như sau: Làng nghề là một thé chế kinh tế - xã hội ở nông thôn, được cấu thành bởi hai yếu tô làng, nghề tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đó bao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối liên kết về kinh tế, văn hóa và xã hội. Làng nghề là một cụm dân cư sinh sống trong một thôn (làng) có một hay một số nghề tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập, chiếm ưu thế về số hộ, số lao động và tỷ trọng thu nhập so với nghề nông. Như vậy, tiêu chí nhận biết làng nghề rõ nhất là thông qua tỷ trọng lao động làm nghề và tỷ trọng thu nhập từ ngành nghé thủ công trong cơ cấu kinh tế chung.
Song định mức cụ thê các tiêu chí này vẫn chưa thống nhất. - Tiêu chí làng nghê: Theo Thông tư 116/2006 TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, tiêu chí để xác định làng nghề như sau: Làng nghề được công nhận phải đạt 3 tiêu chi sau: + Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. + Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm dé nghị công nhận. + Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước.
- Phân loại làng nghé + Phân loại làng nghề theo thời gian hình thành và phát triển Làng nghề truyền thống: là làng nghề có truyền thống được hình thành từ lâu đời và còn tồn tại đến ngày nay. Đó là những thôn làng làm nghề thủ công có truyền thống lâu năm, thường nhiều thế hệ, ít nhất cũng là hàng chục năm. Nhiều làng nghề thậm chi đã nổi tiếng từ nhiều thé kỷ trước, tạo ra được những sản phẩm có tính độc đáo, có độ tinh xảo cao, đã được tiêu thụ tại nhiều nơi khác nhau trên thé giới.