CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XDCB QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. CHI ĐẦU TƯ XDCB TỪ NSNN 1. Khái niệm Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.2] Chi NSNN cho đầu tư xây dựng cơ bản là khoản chi để thực hiện tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất, kỹ thuật cho nền kinh tế - xã hội. Những khoản chi này gắn liền với việc bảo đảm những điều kiện vật chất để phát triển nền sản xuất xã hội, tái sản xuất sức lao động và tạo điều kiện phục vụ đời sống văn hóa tinh thần của mỗi thành viên trong xã hội.348] Chi đầu tư xây dựng cơ bản : Là tất cả các chi phí làm tăng thêm tài sản quốc gia, bao gồm: - Chi mua sắm máy móc, thiết bị và dụng cụ.
- Chi xây dựng mới và tu bổ công sở, đường sá, kiến thiết đô thị. - Chi cho việc thành lập các doanh nghiệp Nhà nước, góp vốn vào các công ty, góp vốn vào các đơn vị, tổ chức sản xuất kinh doanh. - Các chi phí chuyển nhượng đầu tư. - Những chi phí đầu tư liên quan đến sự tài trợ của Nhà nước dưới hình thức cho vay ưu đãi hoặc trợ cấp cho những pháp nhân kinh tế công hay tư để thực hiện các nhiệm vụ đồng loại với các nhiệm vụ nêu trên, nhằm thực hiện chính sách phát triển kinh tế của Nhà nước.
Đặc điểm Chi đầu tư XDCB là một khoản chi lớn trong tổng cầu của nền kinh tế. e 9 Mức độ chi, mục đích chi sẽ có tác động rất lớn đến các hoạt động trong nền kinh tế quốc dân. Cụ thể chi NSNN cho đầu tư XDCB thường có tác động lớn đến tổng chi NSNN, đến quan hệ cân đối giữa thu ngân sách - chi ngân sách và đến các chính sách về thuế, vay nợ, cũng như ảnh hưởng đến các chính sách xã hội khác. Nguồn hình thành nên NSNN chủ yếu là từ thu thuế của các chủ thể trong nền kinh tế, nguồn vay nợ của Chính phủ nên chi NSNN cho đầu tư XDCB có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế.
Sản phẩm của chi NSNN cho đầu tư XDCB là các sản phẩm XDCB với những đặc trưng riêng, như có thời gian tồn tại lâu dài, chi phí lớn, tác động trên phạm vi rộng đến hoạt động kinh tế xã hội vùng dự án, nên chất lượng dự án cũng như chi phí thực hiện dự án sẽ có tác động trực tiếp và lâu dài đến hoạt động kinh tế xã hội vùng thực hiện dự án. Nội dung chi đầu tư XDCB: Chi đầu tư XDCB từ NSNN bao gồm nhiều khoản chi khác nhau, có tính chất và đặc điểm khác nhau. Để phục vụ cho công tác quản lý, người ta có thể dựa vào những tiêu thức nhất định để xác định nội dung chi đầu tư XDCB theo một số cách sau: Căn cứ nội dung công việc, cơ cấu sản phẩm đầu tư XDCB thì nội dung chi đầu tư XDCB từ NSNN bao gồm: chi phí xây dựng; chi phí thiết bị; chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chi phí quản lý dự án; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng; chi phí khác và chi phí dự phòng. Chi phí xây dựng: bao gồm chi phí xây dựng các công trình, hạng mục công trình; chi phí san lấp mặt bằng xây dựng; chi phí xây dựng công trình tạm, công trình phụ trợ phục vụ thi công; nhà tạm tại hiện trường để ở và điều hành thi công; e 10 Chi phí thiết bị : bao gồmchi phí mua sắm thiết bị công nghệ; chi phí đào tạo và chuyển giao công nghệ (nếu có); chi phí lắp đặt, thí nghiệm, hiệu chỉnh; chi phí vận chuyển, bảo hiểm; thuế và các loại phí liên quan khác; Chi phí đền bù giải phóng mặt bằng: bao gồm chi phí phá dỡ các công trình xây dựng, chi phí bồi thường nhà, công trình trên đất, các tài sản gắn liền với đất theo quy định được bồi thường và chi phí bồi thường khác; các khoản hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất; chi phí tái định cư; chi phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chi phí sử dụng đất trong thời gian xây dựng (nếu có); chi phí đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật (nếu có); Chi phí quản lý dự án: bao gồm các chi phí để tổ chức thực hiện quản lý dự án từ khi lập dự án đến đến khi hoàn thành, nghiệm thu bàn giao, đưa công trình vào khai thác sử dụng và chi phí giám sát, đánh giá dự án đầu tư; Chi phí tư vấn đầu tư xây dựng: bao gồm chi phí tư vấn khảo sát, lập dự án, thiết kế, giám sát xây dựng và các chi phí tư vấn khác liên quan; Chi phí khác: bao gồm vốn lưu động trong thời gian sản xuất thử đối với các dự án đầu tư xây dựng nhằm mục đích kinh doanh; lãi vay trong thời gian xây dựng chi phí bảo hiểm, chi phí thẩm tra, phe duyệt quyết toán và các chi phí cần thiết khác; Chi phí dự phòng: bao gồm chi phí dự phòng cho khối lượng công việc phát sinh và chi phí dự phòng cho yếu tố trượt giá trong thời gian thực hiện dự án.
Căn cứ vào giai đoạn của quá trình đầu tư thì nội dung chi đầu tư XDCB bao gồm: chi cho giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chi cho giai đoạn thực hiện đầu tư, chi cho giai đoạn kết thúc xây dựng đầu tư đưa công trình vào khai thác sử dụng. Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: bao gồm các khoản chi phí liên quan đến nghiên cứu tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi e 11 (nếu có); lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng để xem xét, quyết định đầu tư xây dựng và thực hiện các công việc cần thiết khác liên quan đến chuẩn bị dự án; Giai đoạn thực hiện đầu tư: bao gồm các chi phí để thực hiện các công việc như giao đất hoặc thuê đất (nếu có); chuẩn bị mặt bằng xây dựng, rà phá bom mìn (nếu có); khảo sát xây dựng; lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán xây dựng; cấp giấy phép xây dựng (đối với công trình theo quy định phải có giấy phép xây dựng); tổ chức lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng xây dựng; thi công xây dựng công trình; giám sát thi công xây dựng; tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành; nghiệm thu công trình xây dựng hoàn thành; bàn giao công trình hoàn thành đưa vào sử dụng; vận hành, chạy thử và thực hiện các công việc cần thiết khác; Giai đoạn kết thúc xây dựng đưa công trình vào khai thác và sử dụng: Là giai đoạn khánh thành nghiệm thu bàn giao và quyết toán vốn đầu tư. Số thực chi cấp phát vốn đầu tư cho dự án chỉ được thực hiện đúng theo báo cáo quyết toán vốn đầu tư được duyệt. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XDCB QUA KBNN 1.
Khái niệm, sự cần thiết kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản: Khái niệm: Kiểm soát có nghĩa là xem xét để phát hiện, ngăn chặn những gì sai trái theo quy định. Kiểm soát là công việc nhằm soát xét lại những quy định, những quá trình thực thi các quyết định quản lý, được thể hiện trên các nghiệp vụ để nắm bắt, điều hành và quản lý. Kiểm soát chi đầu tư XDCB qua Kho bạc Nhà nước là việc kiểm tra, xem xét các căn cứ, điều kiện cần và đủ theo quy định của Nhà nước để xuất quỹ NSNN chi trả theo yêu cầu của Chủ đầu tư các khoản kinh phí để thực hiện dự án đầu tư theo các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do Nhà nước quy e 12 định dựa trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong từng thời kỳ. Sự cần thiết:Việc kiểm soát chi đầu tư XDCB từ NSNN qua Kho bạc Nhà nước là rất cần thiết được thể hiện như sau: - Kiểm soát chi đầu tư XDCB kịp thời sẽ góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện dự án đầu tư, tránh phát sinh thêm các chi phí do kéo dài thời gian thực hiện dự án.
- Kiểm soát chi đầu tư XDCB chặt chẽ sẽ đảm nguồn vốn NSNN dành cho đầu tư được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả; qua đó hạn chế những tiêu cực gây thất thoát, lãng phí, góp phần giảm áp lực cho NSNN và đảm bảo phát huy hiệu quả của chính sách tài khoá. Hiện nay nguồn thu của NSNN còn hạn hẹp, trong khi đó nhu cầu chi cho phát triển KT - XH ngày càng tăng cao. Do đó việc kiểm soát chặt chẽ các khoản chi NSNN nhất là kiểm soát chi đầu tư XDCB luôn được quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước hiện nay. Thực hiện tốt công tác này có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí, nhằm tập trung các nguồn lực tài chính để phát triển KT-XH, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ và lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia.
Nguyên tắc kiểm soát chi đâu tư xây dựng cơ bản Công tác kiểm soát chi NSNN trong đầu tư XDCB phải đảm bảo các nguyên tắc sau: Đối với vốn trong nước: Chủ đầu tư hoặc Ban quản lý dự án (sau đây gọi chung là Chủ đầu tư) được mở tài khoản tại KBNN nước nơi thuận tiện cho giao dịch của Chủ đầu tư và phù hợp cho việc kiểm soát thanh toán của KBNN. Việc mở tài khoản thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về chế độ mở và sử dụng tài khoản tại KBNN. KBNN có trách nhiệm hướng dẫn chủ đầu tư mở tài khoản để được thanh toán vốn, kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thanh toán, đảm bảo chi e 13 kịp thời, đầy đủ, đúng quy định. Định kỳ và đột xuất kiểm tra các chủ đầu tư về tình hình chấp hành chế độ chính sách quản lý đầu tư xây dựng, về tình hình sử dụng vốn đầu tư.