Luận văn thạc sĩ impacts of food safety regulations on vietnam seafood export

Phân tích tác động của quy định an toàn thực phẩm đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế

• Tác giả: Dang Thi Ly Ly
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Hoang Bao
• Trường học: University of Economics
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Impacts of Food Safety Regulations on Vietnam Seafood Export
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ABSTRACT
• ACKNOWLEDGEMENT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF FIGURES
• LIST OF TABLES
• LIST OF APPENDICES
• ABBREVIATIONS
• 1. PROBLEM STATEMENT
• 2. SIGNIFICANCE OF STUDY
• 3. RESEARCH OBJECTIVE
• 4. RESEARCH QUESTION
• 5. SCOPE OF STUDY
• 6. STRUCTURE OF THESIS
• 7. FOOD SAFETY REGULATIONS AND VIETNAM SEAFOOD EXPORTS
• 7.1. Food safety and policy context
• 7.1.1. Food safety
• 7.1.2. Hazard Analysis & Critical Control Points (HACCP)
• 7.1.3. European laws
• 7.1.4. Japan laws
• 7.2. Overview of seafood sector in Vietnam
• 7.3. Evidence of food safety standards (SPS Agreement and technical barrier) impact on Vietnam exports

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của quy định an toàn thực phẩm đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Quy định về an toàn thực phẩm đã trở thành một yếu tố quan trọng trong ngành xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Từ năm 1997 đến 2012, ngành thủy sản đã chứng kiến sự thay đổi lớn trong cách thức sản xuất và xuất khẩu. Các quy định này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm mà còn tác động đến khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế là điều kiện tiên quyết để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

1.1. Tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam từ 1997 đến 2012

Trong giai đoạn này, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, với nhiều sản phẩm được xuất khẩu sang các thị trường lớn như EU, Mỹ và Nhật Bản. Tuy nhiên, sự gia tăng này cũng đi kèm với những thách thức lớn về việc đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu.

1.2. Vai trò của quy định an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế

Quy định an toàn thực phẩm không chỉ bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng cho các nhà sản xuất. Các quy định này yêu cầu các nhà xuất khẩu phải đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế.

II. Những thách thức trong việc tuân thủ quy định an toàn thực phẩm

Việc tuân thủ các quy định an toàn thực phẩm là một thách thức lớn đối với ngành thủy sản Việt Nam. Các nhà xuất khẩu thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường lớn. Những vấn đề như dư lượng kháng sinh, chất cấm và thiếu hiểu biết về các tiêu chuẩn SPS đã gây ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp.

2.1. Vấn đề dư lượng kháng sinh trong thủy sản

Dư lượng kháng sinh trong thủy sản là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà các nhà xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt. Nhiều lô hàng đã bị từ chối hoặc tiêu hủy do không đáp ứng được tiêu chuẩn về dư lượng kháng sinh, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

2.2. Thiếu hiểu biết về tiêu chuẩn SPS

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu vẫn chưa nắm rõ các tiêu chuẩn SPS và các quy định liên quan đến an toàn thực phẩm. Điều này dẫn đến việc không thể đáp ứng yêu cầu của thị trường, làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam.

III. Phương pháp cải thiện quy trình sản xuất để đáp ứng quy định an toàn thực phẩm

Để cải thiện khả năng tuân thủ quy định an toàn thực phẩm, các doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại và hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nhân lực là rất cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất thủy sản giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro về an toàn thực phẩm. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu và áp dụng các công nghệ tiên tiến để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Đào tạo nhân lực về an toàn thực phẩm

Đào tạo nhân lực là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp cần tổ chức các khóa đào tạo về quy định an toàn thực phẩm và quy trình sản xuất cho nhân viên để nâng cao nhận thức và kỹ năng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quy định an toàn thực phẩm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tuân thủ quy định an toàn thực phẩm không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn mở rộng thị trường xuất khẩu cho thủy sản Việt Nam. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện quy trình sản xuất và quản lý chất lượng.

4.1. Kết quả từ việc tuân thủ quy định an toàn thực phẩm

Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận sự gia tăng doanh thu và mở rộng thị trường sau khi áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy rằng việc tuân thủ quy định không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để phát triển.

4.2. Các bài học từ các doanh nghiệp thành công

Các doanh nghiệp thành công trong việc xuất khẩu thủy sản đã áp dụng các biện pháp quản lý chất lượng nghiêm ngặt và đầu tư vào công nghệ hiện đại. Họ cũng chú trọng đến việc đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Tương lai của ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam phụ thuộc vào khả năng tuân thủ các quy định an toàn thực phẩm. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp Việt Nam duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

5.1. Triển vọng phát triển ngành thủy sản

Ngành thủy sản Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các doanh nghiệp cần phải tiếp tục cải thiện quy trình sản xuất và tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cho ngành thủy sản, bao gồm việc cung cấp thông tin về quy định an toàn thực phẩm và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thủy sản Việt Nam giữ vai trò trụ cột chiến lược trong nền kinh tế quốc dân, đóng góp từ 4% đến 5% vào tổng GDP và tạo sinh kế ổn định cho hơn 5 triệu lao động trực tiếp cùng khoảng 8 triệu người dân tại các vùng ven biển. Năm 2014, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đã thiết lập mốc kỷ lục khi vượt mức 7,8 tỷ USD, đưa thủy sản trở thành 1 trong 4 nhóm hàng xuất khẩu có giá trị cao nhất cả nước. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của hoạt động xuất khẩu đang đối mặt với thách thức to lớn từ hệ thống các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) cùng hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn.

Các thị trường tiêu thụ hàng đầu như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản liên tục ban hành các quy định nghiêm ngặt về kiểm soát dư lượng kháng sinh, vi sinh vật và truy xuất nguồn gốc. Trong giai đoạn 2001 - 2003, việc không đáp ứng kịp thời tiêu chuẩn kỹ thuật đã khiến 76 lô hàng thủy sản của Việt Nam bị từ chối và tiêu hủy tại thị trường EU, gây tổn thất trực tiếp 15 triệu USD. Tương tự, năm 2005 ghi nhận mức thiệt hại hơn 300.000 USD tại thị trường Mỹ do lệnh cấm tiêu thụ cá da trơn tại một số bang, trong khi nguy cơ mất 1 triệu USD doanh thu luôn hiện hữu tại Nhật Bản nếu vi phạm chỉ tiêu kháng sinh.

Luận văn tập trung đánh giá tác động định lượng của các quy định an toàn thực phẩm từ các đối tác thương mại đối với kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Nghiên cứu thực hiện trên mẫu dữ liệu bảng gồm 17 quốc gia nhập khẩu đại diện cho 70% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước trong chuỗi thời gian 16 năm từ năm 1997 đến năm 2012. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa cơ chế kiểm soát chất lượng quốc gia và giúp doanh nghiệp chế biến thủy sản chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng Mô hình Trọng lực Thương mại Quốc tế (Gravity Model) khởi xướng bởi nhà kinh tế học Jan Tinbergen vào năm 1962. Mô hình nguyên bản giả định rằng quy mô thương mại song phương giữa hai quốc gia tỷ lệ thuận với khối lượng kinh tế (đo lường bằng GDP hoặc sản lượng sản xuất) và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý giữa hai thủ đô. Để phản ánh thực tiễn thương mại hiện đại, nghiên cứu tích hợp các bước phát triển lý thuyết của James Anderson (1979) và Jeffrey Bergstrand (1989) về cấu trúc thị trường cạnh tranh độc quyền, sự phân hóa sản phẩm và độ co giãn thay thế không đổi (CES).

Khung lý thuyết của luận văn vận dụng các khái niệm nền tảng bao gồm:

• Biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS): Các quy chuẩn bắt buộc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nhằm bảo vệ sức khỏe con người, động vật và thực vật thông qua việc kiểm soát mầm bệnh và dư lượng hóa chất.
• Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP): Quy trình quản trị an toàn thực phẩm mang tính phòng ngừa bắt buộc tại Mỹ từ năm 1997 và EU với các ngưỡng kỹ thuật khắt khe như Quyết định 2003/181/EC (giới hạn Chloramphenicol 0,3 µg/kg và Nitrofuran 1,0 µg/kg).
• Tác động hai chiều của tiêu chuẩn kỹ thuật: Lý thuyết của Anders & Caswell (2009) chỉ ra rằng quy chuẩn an toàn thực phẩm vừa đóng vai trò rào cản thương mại (Trade Barrier) làm tăng chi phí tuân thủ, vừa là chất xúc tác (Catalyst) thúc đẩy hiện đại hóa chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.
• Tỷ giá hối đoái song phương: Thước đo mức độ biến động giá tương đối của hàng hóa xuất khẩu giữa Việt Nam và các đối tác thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và đồng bộ hóa từ các tổ chức uy tín quốc tế và trong nước: Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO STAT), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Trung tâm Thông tin và Dự báo Quốc tế Pháp (CEPII).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 272 quan sát gốc, sau quá trình làm sạch dữ liệu và xử lý các biến khuyết thiếu thu được 212 quan sát hiệu dụng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) được áp dụng để bao quát 17 đối tác thương mại trọng yếu của thủy sản Việt Nam (gồm Mỹ, Nhật Bản và 15 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu - EU15) xuyên suốt 16 năm liên tục từ năm 1997 đến năm 2012.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng áp dụng kỹ thuật ước lượng dữ liệu bảng (Panel Data Regression). Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier được thực hiện nhằm kiểm tra sự tồn tại của các tác động riêng biệt theo thực thể, mang lại kết quả bác bỏ mô hình OLS gộp thông thường ở mức ý nghĩa 1% (p-value = 0,0000). Tiếp theo, Kiểm định Hausman thu được giá trị thống kê Chi-square bằng 34,71 với p-value = 0,0000, khẳng định Mô hình Tác động Cố định (Fixed Effects Model - FEM) là phương pháp tối ưu hơn Mô hình Tác động Ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM). Mô hình FEM giúp kiểm soát toàn diện các đặc tính riêng biệt bất biến theo thời gian của từng quốc gia nhập khẩu. Ngoài ra, Mô hình REM được sử dụng bổ trợ nhằm ước lượng tác động của biến khoảng cách địa lý vốn không thay đổi theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy thực nghiệm mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

• Vai trò tích cực của biến quy chuẩn an toàn thực phẩm: Trong mô hình tác động cố định thực thể, biến giả quy chuẩn an toàn thực phẩm đạt ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Trái ngược với giả định truyền thống xem tiêu chuẩn kỹ thuật là rào cản tiêu cực, kết quả chỉ ra quy định an toàn thực phẩm đóng vai trò là chất xúc tác thúc đẩy các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam nâng cấp trang thiết bị, cải tiến công nghệ cấp đông và chuẩn hóa quy trình nuôi trồng. Khi đưa thêm biến tác động cố định thời gian, mô hình đạt hệ số xác định R-squared lên tới 97,4%.
• Tác động thúc đẩy mạnh mẽ từ tỷ giá hối đoái: Biến tỷ giá hối đoái song phương mang dấu dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% trong tất cả các mô hình. Ước lượng cho thấy khi tỷ giá hối đoái tăng 1% (đồng Việt Nam giảm giá tương đối so với đồng tiền của nước nhập khẩu), giá trị kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam tăng bình quân 0,09%.
• Sự không tương thích của các biến trọng lực truyền thống: Biến quy mô kinh tế nước nhập khẩu (GDP) mang hệ số ước lượng âm (-0,295) nhưng không đạt ý nghĩa thống kê (p-value > 0,05). Tương tự, trong mô hình REM, hệ số của khoảng cách địa lý đạt mức -0,050 nhưng cũng không có ý nghĩa thống kê.
• Tiềm năng hội tụ thương mại lớn tại thị trường châu Âu: Kết quả tính toán tốc độ hội tụ (Speed of Convergence) và sai số thương mại (Trade Error) theo phương pháp của Jakab (2001) khẳng định Việt Nam đạt trạng thái hội tụ thương mại với 10 trên tổng số 17 quốc gia quan sát. Đáng chú ý, toàn bộ 10 quốc gia có tiềm năng mở rộng đều thuộc nhóm EU15, tiêu biểu như Bỉ (thời gian hội tụ 17,6 triệu đơn vị), Tây Ban Nha (13,2 triệu đơn vị) và Vương quốc Anh (10,5 triệu đơn vị).

Thảo luận kết quả

Hiện tượng quy chuẩn an toàn thực phẩm tác động tích cực đến kim ngạch xuất khẩu là một phát hiện có giá trị học thuật cao. Kết quả này tương đồng với các kết luận của Anders & Caswell (2009) tại Mỹ và Mangelsdorf cùng cộng sự (2012) tại thị trường châu Á. Điều này phản ánh thực tế rằng áp lực từ các đạo luật khắt khe như Luật Vệ sinh Thực phẩm 2003 của Nhật Bản hay Tiêu chuẩn HACCP của Mỹ đã buộc ngành thủy sản Việt Nam phải thanh lọc các cơ sở sản xuất yếu kém, tập trung nguồn lực vào hơn 400 nhà máy chế biến đạt chuẩn quốc tế với công suất cấp đông 7.500 tấn mỗi ngày.

Việc biến GDP của nước nhập khẩu không có ý nghĩa thống kê phản ánh tính chất đặc thù của sản phẩm thủy sản Việt Nam (chủ yếu là cá tra, basa và tôm đông lạnh). Đây là những mặt hàng thực phẩm thiết yếu có mức giá cạnh tranh, đóng vai trò thay thế nguồn đạm động vật tại các quốc gia phát triển nên ít chịu ảnh hưởng bởi biến động thu nhập bình quân của người tiêu dùng ngoại quốc. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Helga Kristjánsdóttir (2005) đối với mặt hàng thủy sản của Iceland. Khoảng cách địa lý không tạo ra rào cản lớn nhờ sự hoàn thiện của các tuyến vận tải biển quốc tế và công nghệ chuỗi cung ứng lạnh bảo quản thủy sản đường dài.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, mối quan hệ giữa sản lượng sản xuất thủy sản nội địa (tăng từ 1,45 triệu tấn lên 3,32 triệu tấn trong giai đoạn nghiên cứu) và kim ngạch xuất khẩu được mô tả sinh động qua biểu đồ phân tán kết hợp đường xu hướng hồi quy. Đồng thời, ma trận phân loại 17 đối tác thương mại được trình bày trực quan qua bảng tổng hợp tốc độ hội tụ, chỉ rõ các thị trường đã khai thác sâu (như Mỹ, Nhật Bản) và các thị trường có biên độ mở rộng vượt bậc (khối EU15 với dung lượng thị trường hơn 500 triệu dân và quy mô GDP trên 17.000 tỷ USD).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

• Thiết lập và chuẩn hóa hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm toàn diện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Cục Quản lý Chất lượng Nông Lâm sản và Thủy sản (NAFIQAD) xây dựng quy chuẩn giám sát dư lượng kháng sinh khép kín từ khâu con giống, thức ăn chăn nuôi đến thu hoạch. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ lô hàng bị cảnh báo dư lượng hóa chất xuống dưới 0,01% và nâng tỷ lệ vùng nuôi đạt chuẩn VietGAP/GlobalGAP lên trên 85% trong giai đoạn 2026 - 2028.
• Hiện đại hóa công nghệ chế biến sâu và số hóa truy xuất nguồn gốc: Các doanh nghiệp chế biến thủy sản chủ động đầu tư dây chuyền cấp đông nhanh (IQF), mở rộng cơ sở vật chất phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025. Phấn đấu nâng tỷ trọng sản phẩm thủy sản chế biến giá trị gia tăng đạt 45% tổng kim ngạch xuất khẩu và triển khai 100% mã QR truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng theo chuẩn HACCP trong giai đoạn 2026 - 2030.
• Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và khai thác tối đa dư địa thị trường EU15: Bộ Công Thương kết hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) xây dựng các chiến dịch định vị thương hiệu thủy sản sạch tại các quốc gia có tốc độ hội tụ cao như Bỉ, Tây Ban Nha, Đức và Anh. Mục tiêu nâng thị phần thủy sản Việt Nam tại EU từ mức 0,75% lên 3,5% - 5,0% trong chu kỳ 2026 - 2030, tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
• Điều hành linh hoạt chính sách tỷ giá nhằm hỗ trợ năng lực cạnh tranh: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt, đảm bảo giá trị đồng nội tệ phản ánh đúng tương quan sức mua quốc tế, tạo điều kiện giữ vững mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu thủy sản từ 8% đến 10% mỗi năm trong trung và dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách ngoại thương: Các chuyên viên tại Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn có thể sử dụng các chỉ số thực nghiệm để thiết kế khung chính sách kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời xây dựng phương án đàm phán tháo gỡ các rào cản kỹ thuật trong các hiệp định thương mại song phương và đa phương.
• Lãnh đạo và chuyên gia phân tích tại các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản: Ban giám đốc và bộ phận kế hoạch kinh doanh có thể ứng dụng kết quả phân tích tốc độ hội tụ để tái cấu trúc danh mục thị trường xuất khẩu, ưu tiên phân bổ nguồn lực mở rộng thị phần sang khối EU15 nhằm tối đa hóa tỷ suất lợi nhuận.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên khối ngành kinh tế: Giảng viên và học viên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế phát triển và Kinh tế nông nghiệp có thể tham khảo quy trình ứng dụng Mô hình Trọng lực mở rộng kết hợp xử lý dữ liệu bảng (FEM/REM) làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu thực nghiệm.
• Các tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư tài chính: Chuyên viên thẩm định tín dụng tại các ngân hàng thương mại có thể sử dụng các số liệu về biên độ tăng trưởng và tiềm năng thị trường để đánh giá rủi ro ngành, từ đó đưa ra quyết định tài trợ vốn lưu động và cấp tín dụng cho các dự án xây dựng vùng nuôi thủy sản công nghệ cao.

Câu hỏi thường gặp

• Quy chuẩn an toàn thực phẩm của các nước nhập khẩu tác động như thế nào đến thủy sản Việt Nam?
  Trong ngắn hạn, các rào cản kỹ thuật như HACCP của Mỹ hay tiêu chuẩn kiểm soát dư lượng kháng sinh khắt khe của EU gây ra tổn thất lớn, điển hình như thiệt hại 15 triệu USD trong giai đoạn 2001 - 2003. Tuy nhiên, kết quả hồi quy mô hình trọng lực khẳng định trong dài hạn, các tiêu chuẩn này đóng vai trò chất xúc tác thúc đẩy doanh nghiệp chuẩn hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

• Tại sao khoảng cách địa lý không ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu thủy sản trong mô hình?
  Ước lượng từ mô hình ngẫu nhiên cho thấy hệ số khoảng cách địa lý đạt mức -0,050 nhưng không có ý nghĩa thống kê với p-value lớn hơn 0,05. Lý do chính là sự phát triển vượt bậc của hệ thống logistics vận tải biển quốc tế cùng công nghệ bảo quản lạnh hiện đại đã triệt tiêu phần lớn trở ngại về chi phí vận chuyển đường dài từ Việt Nam sang châu Âu và Bắc Mỹ.

• Chính sách tỷ giá hối đoái có ý nghĩa thực tiễn ra sao đối với doanh nghiệp xuất khẩu?
  Nghiên cứu chứng minh tỷ giá hối đoái có mối tương quan thuận chiều đạt mức ý nghĩa thống kê 1% với hệ số co giãn 0,09. Điều này khẳng định sự chủ động điều chỉnh linh hoạt tỷ giá hối đoái giúp hàng thủy sản Việt Nam có mức giá cạnh tranh hơn tại thị trường quốc tế, tạo đòn bẩy trực tiếp gia tăng sản lượng và giá trị kim ngạch xuất khẩu.

• Thị trường xuất khẩu nào sở hữu tiềm năng tăng trưởng lớn nhất cho thủy sản Việt Nam?
  Phân tích tốc độ hội tụ và sai số thương mại chỉ ra 10 trên 17 đối tác thương mại thuộc diện có tiềm năng mở rộng cao, và toàn bộ 10 quốc gia này đều nằm trong khối EU15. Trong bối cảnh thị trường Mỹ và Nhật Bản đã tiến tới ngưỡng bão hòa, khối EU15 với hơn 500 triệu người tiêu dùng chính là địa bàn chiến lược cần ưu tiên khai phá.

• Doanh nghiệp chế biến thủy sản quy mô vừa và nhỏ nên ứng phó ra sao trước các rào cản kỹ thuật?
  Các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần chủ động liên kết với các hợp tác xã vùng nuôi đạt chứng nhận VietGAP/GlobalGAP để kiểm soát triệt để dư lượng kháng sinh ngay từ gốc, thay vì đầu tư dàn trải. Việc hợp tác chiến lược với các tập đoàn phân phối quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp chia sẻ chi phí kiểm nghiệm và đáp ứng chuẩn xác quy chuẩn kỹ thuật của nước nhập khẩu.

Kết luận

• Ngành thủy sản là trụ cột kinh tế mũi nhọn, đóng góp từ 4% đến 5% GDP và mang về hơn 7,8 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm.
• Mô hình tác động cố định với hệ số xác định R-squared đạt 97,4% chứng minh quy định an toàn thực phẩm thực chất là chất xúc tác nâng tầm chuỗi giá trị thủy sản.
• Biến tỷ giá hối đoái tác động thuận chiều có ý nghĩa 1% (hệ số 0,09), trong khi khoảng cách địa lý và GDP nước nhập khẩu không phải là rào cản chi phối dòng thương mại.
• Toàn bộ 10 thị trường có tiềm năng hội tụ thương mại vượt trội đều thuộc nhóm 15 quốc gia Liên minh châu Âu (EU15).
• Nâng cao năng lực kiểm định chất lượng và truy xuất nguồn gốc số hóa là chìa khóa then chốt để thủy sản Việt Nam thâm nhập sâu rộng vào thị trường toàn cầu.

Luận văn đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về tác động hai chiều của các rào cản phi thuế quan đối với ngành thủy sản Việt Nam trong giai đoạn 1997 - 2012. Lộ trình chiến lược tiếp theo cần tập trung hoàn thiện hệ thống kiểm soát chất lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2028 và đẩy mạnh khai thác thị trường EU15 giai đoạn 2028 - 2030. Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ ngay từ hôm nay để chuyển hóa các thách thức kỹ thuật thành lợi thế cạnh tranh bền vững cho thương hiệu thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS IMPACTS OF FOOD SAFETY REGULATIONS ON VIETNAM SEAFOOD EXPORT BY DANG THI LY LY MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS HO CHI MINH CITY, February 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS IMPACTS OF FOOD SAFETY REGULATIONS ON VIETNAM SEAFOOD EXPORT A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS By DANG THI LY LY Academic Supervisor: Dr. NGUYEN HOANG BAO HO CHI MINH CITY, February 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT This paper employs gravity model to analyze the bilateral seafood trade between Vietnam and 17 countries from 1997 to 2012. The panel data is taken from Vietnam General Statistics Organization, International Monetary Fund, World Bank and Centre d'Etudes Prospectives et d'Informations Internationales. The Hausman Test indicates that fixed effects model is suitable for estimating the regression.

The estimation results show that food safety regulations and exchange rate significantly affect seafood export. On the other hands, importing GDP and distance is statistically insignificant. Also the trade potential result reveals that Vietnam has many opportunities to develop trade with Europe partners. Key words: Gravity Model, seafood export, Vietnam iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT I have made great efforts to finish this thesis; nevertheless, it would have not been finished without support of many individual and organizations.

I highly appreciate their full support during this hard time. Iwould like toespecially thank all of my academic supervisors, the Scientific Committee, and staff of Vietnam- Netherlands Program for their guidance and support with this thesis. Finally,I would like to express my special appreciation to my whole family and classmates for helping me complete this thesis. iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS ABSTRACT .iv LIST OF FIGURES.

viii LIST OF TABLES. viii LIST OF APPENDICES. Significance of study. Scope of study.

Structure of thesis. FOOD SAFETY AND VIETNAM SEAFOOD EXPORT. Food safety and policy context. Hazard Analysis and Critical Control Points (HACCP).

Overview of vietnam seafood sector in vietnam. Evidence of food safety standards (sps agreement and technical barrier) impact on vietnam exports. Theoretical review of gravity model. Different origin of a product.

Trade and monopolistic competition .13 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trade and differing factor endowments. Trade and differences in production technologies .RESEARCH METHODOLOGY AND DATA.25 • Theoretical gravity model with importer fixed effects ………………….26 • Theoretical gravity model with time and importer fixed effects………….26 • Theoretical gravity model with random effects…………………………….26 • Vietnam’s output of seafood .27 • Food safety regulations between importing and exporting country.27 • Importing country’s GDP. Results of Breusch-Pagan Lagrange Multiplier test, the Huasman Test, and checking of Heteroskedasticity.

Gravity model’s estimation result. Vietnam trade potential evaluation .36 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Limitations and recommendations for future research .39 LIST OF APPENDICES .45 vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF FIGURES Figure1.1: Vietnam seafood export (1997-2012).1: Total Vietnam aquaculture export (1999-2011) .1: Average Vietnam seafood export volume (1997-2012) .2: Relationship between Vietnam seafood export and output.3: Relationship between Vietnam seafood export and importing countries’ GDP .4: Relationship between Vietnam seafood export and Japan’s GDP .5: Relationship between Vietnam seafood export and USA’s GDP .6: Relationship between Vietnam seafood export and EU15’s GDP .7: Relationship between Vietnam seafood export and distance. 23 LIST OF TABLES Table 2.1: Violations of seafood hygiene standards by Vietnamese Exports, 2002-2007 .1: Summary of Empirical Studies .1: Descriptive statistics of variable in the model .2: Definition and measurements of all variables in this study .1: Estimation results of gravity model (aggregate seafood) .2: Trade potential between Vietnam and USA, Japan and EC-15 .3: Time of convergence.

35 LIST OF APPENDICES Appendix 1: List of 15 European countries. 45 Appendix 2: Regression Results. 46 viii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABBREVIATIONS CEPII Centre d'Etudes Prospectives et d'Informations Internationales EU European Union FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations FDA Food and Drug Administration HACCP Hazard Analysis and Critical Control Point Certification System MOIT Ministry of Industry and Trade NAVIQAFED National Fisheries Quality Assurance and Veterinary Directorate SPS Sanitary and Phytosanitory Standard TPP Trans Pacific Partnership Agreement TQM Total Quality Management VASEP The Vietnamese Association of Seafood Exporters and Producers WTO World Trade Organization ix TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Problem statement Since 1984 the record of world seafood export has increased remarkably and achieved USD 102.

The top three largest markets have been EU, Japan and United States. 49 percent of world exportvalue has been from many developing countries such as Vietnam, China, Africa, etc.A export_USD 6e+08 4e+08 2e+08 EU-15 0 1995 2000 2005 2010 2015 year Source: GSO (2015) Figure 1.1: Vietnam seafood export (1997-2012) The value of seafood export has recently had a great contribution to Vietnam GDP, about 4-5%. Its aquatic product export has become one of four major export products in terms of value. In 2014, export value of seafood was USD 7.

According to Vietnam Association of Seafood Exporters and Processors (VASEP), in 2014 Vietnam exceeded the target of USD 7 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. However, problems of food safety in Vietnam still exist. For instance, (i) illegal food additives are widely sold; (ii) residue of antibiotics and prohibited chemicals remain in processed food; (iii) there is less understanding of SPS standards due to no linkage between government agencies and private firms; (iv) current SPS legislation is not as equivalent as the international standard. Awareness of seafood quality and safety has risen tremendously over the last decade.

Many countries have established food-safety-policy agenda and regulatory bodies that monitor the standard of imported and exported food which producers have to comply (Kim, 2009). The new food safety standards such as the Agreement on the Application of Sanitary and Measures (SPS Agreement), USA Hazard Analysis and Critical Control Points regulation (1997), EU zero tolerance for residues (2001-2002), Russia, Ukraine restricted import control (2010-2013), Japan’sstringent uniform limit (0,01ppm Ethoxyquin, 0,001ppm for Trifluralin in shrimp) in 2010-2013 etc. has become a major issue for Vietnam in the global market. For example, in order to meet EU zero tolerance of imported seafood requirement, Vietnam must apply for (i) Good agriculture practice (GAP), (ii) authorized antibiotics, (iii) analysis competence and harmonization (Phung, 2015).The strict standard of food safety, sanitary and environmental standards of EU, Japan, the United States and other countries makes Vietnam face many difficulties to comply with.If Vietnam continues to produce frozen seafood regardless of its quality and food safety regulations imposed by importers, it will lose the market share sooner or later.

Especially, Vietnam is preparing to join Trans Pacific Partnership Agreement (TPP), requirements of sanitary and phytosanitary standards become higher and higher. Because of 18,000 different kinds of tax cut, TPP ensures that all of their partners better protect health and food safety through a science- based regulation which mirrors U.S food and agriculture safety policy. In addition to TPP requirements, the more free trade, the more non-tariff methods are applied to protect local manufacturers, farmers, ranchers in other countries. Therefore, Vietnam 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] should better control its supply chain, upgrade its food safety and quality assurance systems, learn the best practices from other countries,and have a good development strategy for seafood field.

This paper aims to study the impacts of food safety regulations on Vietnam seafood export. In particular, it will look at the Vietnam export situation from 1997 to 2012 to see how the food safety regulations of importing countries affect the seafood export and how Vietnam can overcome this barrier. The export markets to be observed are U. Significance of study The results of this paper might be helpful for Vietnamese Government in identifying which factors affect Vietnamese seafood export significantly.

Based on this, they can adjust the policy to enhance future export activities. In particular, exporter companies will enjoy the most benefit of this paper because they can follow changes in food safety regulations and other determinants. Research objective This paper aims to investigate the effect of food safety regulations on Vietnam seafood export with contribution of other aspects including distance, economic size and exchange rate. Research question How do food safety regulations affect Vietnam seafood export? 1.

Scope of study Vietnam export seafood to more than 60 countries around the world; however, the focus of this study will be the United States, Japan, EU-15 due to data limitation. Despiteof limited size of sample, these countries typically represent the seafood exports of Vietnam because they are the three biggest markets. The data includes 237 observations of Vietnam seafood export from 1997 to 2012. Structure of thesis This thesis is divided into six chapters with structure as below: 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] After the first introduction chapter, chapter two will deal with the concept of food safety and several food safety law imposed by importing countries to see how seafood export is affected.

Also, a brief review of Vietnam seafood export situation is discussed. Chapter three will present literature review of gravity model. It will start from the traditional gravity model to the theoretical one with different assumption ranging from product origin, trade and monopolistic competition, factor endowment to technologies. Chapter four will describe how gravity model is relevant to this study.

Five hypothesis and testing methods will be mentioned in details in this chapter. Chapter five presents the empirical results of regression. Based on the empirical evidence, the effects of food safety regulations, economics size, population, exchange and distance will be discussed. The trade potential of Vietnam seafood export is also discussed.

Chapter six will conclude main findings from chapter five and provide policy recommendations. It also draws out limitation of thesis and gives recommendation for future research. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. FOOD SAFETY REGULATIONS AND VIETNAM SEAFOOD EXPORTS This chapter attempts to define the concept of food safety and present the main regulations in the United States, Japan and Europe.

The overview of Vietnam seafood sector will be described, especially, several Vietnam violation cases and their effect. Food safety and policy context 2. Food safety Food safety has attracted attention of both consumers and producers and led to the establishment of new regulation in the last few decades. Consumers considered food is safe if it is not contaminated with any bacteria or harmful additives.

Hartman (2005) defined it as being free from pesticide residues, growth hormones, antibiotics and artificial ingredients. This perspective might have negative influence on the food supply chain. As a result, producers and marketers have faced critical problem of managing safe food production chain and cost of restoring consumer confidence. Food safety hazards include biological pathogens such as bacteria, viruses, fungi and e-coli.

They relate to chemical substances such as pesticides, food additives, antibiotics, heavy metals and cleaners. It can also come from foreign objects in food such as timber, glass, dirt, dust, bones, etc. Hazard Analysis & Critical Control Points (HACCP) Because about 15% of an estimate 76 million case of foodborne illness occurring every year are related to seafood products (Anders & Caswell, 2006), in 1997, United States set up a preventive system to control biological, chemical and physical hazards in food from early production stage to end users which call Hazard Analysis Critical Control Point (HACCP). This is a new approach of controlling quality of imported seafood.

Different from the Quality Circles (1970),Total Quality 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.